Lý luận chung về lãi suất và vai trò của lãi suất đối với quá trình phát triển kinh tế (2).DOC

Lý luận chung về lãi suất và vai trò của lãi suất đối với quá trình phát triển kinh tế (2).

Lời mở đầu

Nh chúng ta đã biết, lãi suất là một trong những biến số đợc theo dõi mộtcách chặt chẽ nhất trong nền kinh tế Diễn biến của nó đợc đa tin hàng ngày trêncác phơng tiện thông tin đại chúng Sự dao động của lãi suất ảnh hởng trực tiếp

đến các quyết định của cá nhân, doanh nghiệp cũng nh hoạt động của các tổchức tín dụng và toàn bộ nền kinh tế Bài viết này sẽ cho ngời đọc thấy đợc vàhiểu đợc một số vấn đề cơ bản về lãi suất, phân biệt lãi suất với một số phạm trùkinh tế, các nhân tố tác động đến lãi suất, và vai trò của lãi suất đối với nền kinh

tế Từ đó ngời đọc sẽ thấy đợc vai trò, sự cần thiết của lãi suất

Từ việc nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lãi suất, thấy rõ tầm quan trọngcủa lãi suất,từ đó vận dụng vào thực tiễn vào Việt nam nhận thấy lãi suất đợc

điều hành dới hình thức các chính sách lãi suất trong từng thời kỳ Chính sách lãisuất là một công cụ quan trọng trong điều hành chính sách tiền tệ quốc gia,nhằm thúc đẩy tăng trởng kinh tế và kiềm chế lạm phát.lãi suất đợc sử dụng linhhoạt sẽ có tác động tích cực đến nền kinh tế Ngợc lại lãi suất đợc giữ một các cố

định, có thể kích thích tăng trởng kinh tế những sang thời kỳ khác, nó trở thànhvật cản cho sự phát triển kinh tế

Nhận thức đợc tầm quan trọng của vấn đề này tác giả chọn đề tài “ Bàn về lãisuất và các chính sách lãi suất đợc thực hiện ở Việt Nam trong thời gian qua.” đểviết đề án Bố cục gồm 2 phần chính

Phần I: Lý luận chung về lãi suất và vai trò của lãi suất đối với quá trình phát triển kinh tế.

Phần II: Các chính sách lãi suất đợc thực hiện ở Việt Nam trong thời gian qua.

Phần I

Lý luận chung về lãi suất.

I - l i suất – khái niệm và bản chất.ã

Trong nền kinh tế thị trờng lãi suất là một trong những biến số đợc theo dõimột cách chặt chẽ nhất bởi nó quan hệ mật thiết đối với lợi ích kinh tế của từngngời trong xã hội Lãi suất tác động đến quyết định của mỗi cá nhân: chi tiêu haytiết kiệm đề đầu t Sự thay đổi lãi suất có thể dẫn tới sự thay đổi quyết định củamỗi doanh nghiệp: vay vốn để mở rộng sản xuất hay cho vay tiền để hởng lãisuất, hoặc đầu t vào đâu thì có lợi nhất Thông qua những quyết định của các cánhân, doanh nghiệp lãi suất ảnh hởng đến mức độ phát triển cũng nh cơ cấu củanền kinh tế đất nớc

1 Các lý thuyết kinh tế về bản chất của lãi suất

1.1 Lý thuyết của C.Mác về lãi suất.

* Lý thuyết của Mác về nguồn gốc, bản chất lãi suất trong nền kinh tế hàng hoá TBCN

Qua qúa trình nghiên cứu bản chất của CNTB Mác đã vạch ra rằng quy luậtgiá trị thặng d tức giá trị lao động không của công nhân làm thuê tạo ra là quyluật kinh tế cơ bản của chủ nghia t bản và nguồn gốc của mọi lãi suất đều xuấtphát từ giá trị thặng d

Theo Mác, khi xã hội phát triển thì t bản tài sản tách rời T bản chức năng, tức

là quyền sở hữu t bản tách rời quyền sử dụng t bản nhng mục đích của t bản làgiá trị mang lại giá trị thặng d thì không thay đổi Vì vậy, trong xã hội phát sinhquan hệ cho vay và đi vay, đã là t bản thì sau một thời gian giao cho nhà t bản đivay sử dụng, t bản cho vay đợc hoàn trả lại cho chủ sở hữu nó kèm theo một giátrị tăng thêm gọi là lợi tức

Về thực chất lợi tức chỉ là một bộ phận của giá trị thặng d mà nhà t bản đivay phải cho nhà t bản vay Trên thực tế nó là một bộ phận của lợi nhuận bìnhquân mà các nhà t bản công thơng nghiệp đi vay phải chia cho các nhà t bản chovay Do đó nó là biểu hiện quan hệ bóc lột t bản chủ nghĩa đợc mở rộng tronglĩnh vực phân phối và giơí hạn tối đa của lợi tức là lợi nhuân bình quân, còn giớihạn tối thiểu thì không có nhng luôn lớn hơn không

Vì vậy sau khi phân tích công thức chung của t bản và hình thái vận động

đầy đủ của t bản Mác đã kết luận:”Lãi suất là phần giá trị thặng d đợc tạo ra dokết quả bóc lột lao động làm thuê bị t bản bị t bản – chủ ngân hàng chiếm

định bản chất của lãi suất Bản chất của lãi suất trong xã hội chủ nghĩa là “giá cảcủa vốn cho vay mà nhà nớc sử dụng với t cách là công cụ điều hoà hoạt độnghạch toán kinh tế ”

Qua những lãi suất luận trên ta thấy các nhà kinh tế học Mác xít đã chỉ rõnguồn gốc và bản chất lãi suất Tuy nhiên quan điểm của họ không thể hiện đợcvai trò của lãi suất và các biến số kinh tế vĩ mô khác ngày nay trớc sự đổ vỡ của

hệ thống XHCN, cùng với chính sách làm giàu chính đáng , chính sách thu hút

đầu t lâu dài… đã không phù hợp với các chính sách tr đã không phù hợp với các chính sách trớc đây vì nó tôn trọngquyền lợi ngời đầu t, ngời có vốn, thừa nhận thu nhập từ t bản.

1.2 Lý thuyết của J.M Keynes về lãi suất:

J.M KEYNES (1833-1946) nhà kinh tế học nổi tiếng ngời Anh cho rằng lãisuất không phải là số tiền trả công cho việc tiết kiệm hay nhịn chi tiêu vì khi tíchtrữ tiền mặt ngời ta không nhận đợc một khoản trả công nào, ngay cả khi trờnghợp tích trữ rất nhiều tiền trong một khoảng thời gian nhất định nào đó Vì vậy:

“Lãi suất chính là sự trả công cho số tiền vay, là phần thởng cho “sở thích chitiêu t bản” lãi suất do đó còn đợc gọi là sự trả công cho sự chia lìa với của cải,tiền tệ.”

Sự phân tích bản chất lãi suất nh trên cho thấy nếu lãi suất thấp thì tổng sốnhu cầu về tiền mặt của dân c sẽ vợt quá số cung tiền và nếu lãi suất cao thì sẽ cómột lợng tiền mặt d khi đó không ai muốn giữ tiền

1.3 Lý thuyết của trờng phái trọng tiền về lãi suất:

M.Friedman, đại diện tiêu biểu của trờng phái trọng tiền hiện đại, cũng cóquản điểm tơng tự J.M.KEYNES rằng lãi suất là kết quả của hoạt động tiền tệ.Tuy nhiên quan điểm của M Friedman khác cơ bản với Keynes ở việc xác địnhvai trò của lãi suất Nếu Keynes cho rằng cầu tiền là một hàm của lãi suất cònM.Friedman dựa vào nghiên cứu các tài liệu thực tế thống kê trong một thời giandài, ông đi đế khẳng định mức lãi suất không có ý nghĩa tác động đến lợng cầu

về tiền mà cầu tiền biểu hiện là một hàm của thu nhập và đa ra khái niệm tính ổn

định cao của cầu tiền tệ

Có thể thấy rằng : quan điểm coi lãi suất là kết quả hoạt động của tiền tệ đãrất thành công trong việc xác định các nhân tố cụ thể ảnh hởng đến lãi suất tíndụng Tuy nhiên hạn chế của cách tiếp cận này là suy bản chất của lợi tức là bảnchất của tiền và dừng lại ở việc nghiên cứu cụ thể

Tóm lại, lãi suất là tỷ lệ % giữa khoản tiền ngời đi vay phải trả thêm cho

ng-ời cho vay trên tổng số tiền vay đầu một thng-ời hạn nhất định để đợc sử dụng tiềnvay đó

2 - Các phép đo lãi suất

Phép đo chính xác nhất là lãi suất hoàn vốn Nó là lãi suất làm cân bằng giátrị hiện tại của khoản tiền trả trong tơng lai với giá trị hôm nay cuả nó Vì kháiniệm tiềm ẩn trong việc tính lãi suất hoàn vốn có ý nghĩa tốt về mặt kinh tế Nótính cho 4 công cụ thị thị trờng tín dụng:

2.1 Vay đơn:

 n

F  1 

Fn: số tiền vay và lãi thu về trong tơng lai

P,n,i: số tiền vay ban đầu, thời hạn vay tín dụng và lãi suất

đơn

2.2 Vay hoàn trả cố định:

     in

FP i

FP i

FP i

FP TV

     in

F i

C i

C i

C Pb

i F: mệnh giá của trái khoán giảm giá

Pd: Giá hiện thời của trái khoán

3.Lãi suất thực với lãi suất danh nghĩa.

Từ lâu nay chúng ta đã quên mất tác dụng của lạm phát đối với chi phí vaymợn Cái mà chúng ta gọi là lãi suất không kể đến lạm phát cần đợc gọi một cácchính xác hơn là lãi suất danh nghiã để phân biệt với lãi suất thực Lãi suất danhnghĩa là lãi suất cho ta biết sẽ thu đợc bao nhiêu đồng hiện hành về tiền lãi nếucho vay một trăm đồng trong một đơn vị thời gian(năm, tháng… đã không phù hợp với các chính sách tr) Nh vậy saukhoảng thời gian đó ta sẽ thu đợc một khoản tiền gồm gốc và lãi Tuy nhiên giácả hàng hoá không ngứng biến động do lạm phát, điều chúng ta quan tâm là lúc

đó số tiền gốc và lãi sẽ mua đợc bao nhiêu hàng hoá

Lãi suất thực là lãi suất danh nghĩa đợc chỉnh lại cho đúng theo những thay

đổi dự tính về mức giá, thể hiện mức lãi theo số lợng hàng hoá và dịch vụ.

Mối quan hệ giữa lãi suất danh nghĩa và lãi suất thực đợc Fisher phát biểuthông qua phơng trình mang tên ông nh sau:

Lãi suất thực = lãi suất danh nghĩa – tỷ lệ lạm phát dự tính

Công thức xác định lãi suất thực này đợc sử dụng phổ biến hiện nay Tuynhiên, công thức này không chú ý đến tổng lãi thu đợc phải chịu thuế thu nhập.Nếu tính đến yếu tố thuế thì:

Lãi suất thực = lãi suất danh nghĩa – Thuế thu nhập biên thực tế – Tỷ

lệ lạm phát dự tính

Nh chúng ta đã biết lãi suất tín dụng ngân hàng đợc xác định trên cơ sở cânbằng cung cầu tiền gửi, tiền cho vay trên thị trờng Do đó những nhân tố ảnh h-ởng tới hình thái diễn biến của lãi suất chính là những nhân tố tác động làm thay

đổi cung cầu tiền vay

Phân tích diễn biến lãi suất trên thị trờng trái khoán (khuôn mẫu tiền vay) vàtrên thị trờng tiền tệ (khuôn mẫu a thích tiền mặt) tuy có những đặc điểm khácnhau nhng đều mang lại những kết quả tơng đơng nhau trong việc xem xét vấn

đề lãi suất đợc xác định nh thế nào

Bây giờ sẽ sử dụng tổng hợp hai phơng pháp: khuôn mẫu tiền vay và khuônmẫu tiền mặt, đồng thời chú ý đến những đặc điểm của nền kinh tế hiện đại đểphân tích các nhân tố ảnh hởng tới lãi suất

1 Của cải – tăng tr ởng.

Phân tích khuôn mẫu tiền mặt cho thấy khi của cải tăng lên trong thời kỳtăng trởng kinh tế của một chu kỳ kinh tế, lợng cầu tiền sẽ tăng do mọi ngời giatăng tiêu dùng hoặc đầu t hay chỉ đơn giản là muốn giữ thêm tiền làm nơi trữ gía

trị Kết quả là đờng cầu tiền dịch chuyển về bên phải trong khi đờng cung tiền dochính phủ quy định đờng thẳng đứng Nh vậy khuôn mẫu tiền mặt phân tích diễnbiến lãi suất trên thị trờng tiền tệ đa đến kết luận: “Khi của cải tăng lên tronggiai đoạn tăng trởng của chu kỳ kinh tế(các biến số khác không đổi) lãi suất sẽtăng lên và ngợc lại”.

2 Khả năng sinh lời dự tính của các cơ hội đầu t

Càng có nhiều cơ hội đầu t sinh lợi mà một doanh nghiệp dự tính có thể làmthì doanh nghiệp sẽ càng có nhiều ý định vay vốn và tăng số d vay nợ nhằm tàitrợ cho các cuộc đầu t này Khi nền kinh tế đang phát triển nhanh có rất nhiều cơhội đầu t đợc trông đợi là sinh lợi, do đó lợng cầu tiền cho vay ở mỗi giá trị lãisuất tăng lên

3 Lạm phát dự tính:

Nh ta đã biết, chi phí thực của việc vay tiền đợc đo một cách chính xác hơnbằng lãi suất thực là lãi suất danh nghĩa trừ đi lạm phát dự tính Do đó một lãisuất cho trớc, khi lạm phát dự tính tăng lên, chi phí thực hiện việc vay tiền giảmxuống nên cầu tiền vay tăng lên Mặt khác khi lạm phát dự tính tăng lên thì lợitức dự tính của những khoản tiền gửi giảm xuống Những ngời cho vay lập tức

năng sinh lời dự tính của các

cơ hội đầu t tới lãi suất Đ ờng

cầu tăng dịch chuyển từ D

1 tới D

2 lãi suất tằng từ i

1 tới i

2 Vởy tăng cơ hội đầu t sinh lợi sẽ

làm tăng lãi suất do tăng cầu

về t bản cho vay và ng ợc lại

chuyển vốn tiền tệ vào một thị trờng khác nh thị trờng bất động sản hay dự trữhang hoá, vàng bạc… đã không phù hợp với các chính sách tr Kết quả lợng cung t bản cho vay giảm đối với bất kỳ lãisuất nào cho trớc.

Nh một sự thay đổi về lạm phát dự tính sẽ tác động đến cung cầu t bản chovay Cụ thể, tăng lạm phát dự tính sẽ làm tăng lãi suất do giảm lợng cung ứng vàtăng cầu về t bản

4 Thay đổi mức giá

Khi mức giá tăng lên, cùng với một lợng tiền nh cũ hàng mà nó mua đợc sẽ íthơn, nghĩa là giá trị đồng tiền bị giảm xuống Để khôi phục lại tài sản của mìnhdân chúng muốn giữ một lợng tiền danh nghĩa lớn hơn do đó làm đờng cầu tiềndịch chuyển sang phải Điều đó chứng tỏ rằng khi mực giá tăng lên, các biến sốkhác không đổi, lãi suất sẽ tăng

5 Hoạt động thu, chi của Nhà nớc

Ngân sách Nhà nớc vừa là nguồn cung tiền gửi vừa là nguồn cầu tiền vay đốivới ngân hàng Do đó, sự thay đổi giữa thu, chi ngân sách Nhà nớc là một trongnhững nhân tố ảnh hởng đến lãi suất Ngân sách bội chi hay thu không kịp tiến

1 đến S

2, lãi suất tăng từ i

giá và lãi suất P tăng làm dịch

chuyển từ Md1 đến d2, lãi suất

tăng từ i1 đến i2

độ sẽ dẫn đến lãi suất tăng Để bù đắp, chính phủ sẽ vay dân bằng cách pháthành trái phiếu Nh vậy lợng tiền trong dân chúng sẽ bị thu hẹp làm tăng lãi suất.Ngoài ra khi thâm hụt ngân sách đã trực tiếp làm cầu về quỹ cho vay trongcác định chế tài chính tăng lên, trong khi cung lại giảm và nâng cao lãi suất hoặcngời dân dự đoán lạm phát sẽ tăng cao do Nhà nớc tăng khối lợng cung ứng tiền

tệ, dẫn tới việc găm tiền lại để mua tài sản khác làm cung quỹ cho vay bị giảmmột cách tơng ứng và lãi suất tăng lên

Trờng hợp bội thu ngân sách sẽ dẫn đến lãi suất giảm do sự vận động ngợclại với trờng hợp chi ngân sách

6 Tỷ giá hối đoái

Tỷ giá là giá cả tiền tệ của nớc này thể hiện bằng đơn vị tiền tệ của nớc khác

Tỷ giá do quan hệ cung cầu trên thị trờng ngoại hối quyết định và chịu ảnh hởngcủa nhiều nhân tố nh giá cả, thuế… đã không phù hợp với các chính sách tr trong xu thế toàn cầu hoá hiện nay làm chokhông một quốc gia nào, nếu muốn tồn tại và phát triển, lại không tham gia thựchiện phân công lao động và thơng mại quốc tế Thông qua quá trình trao đổibuôn bán giữa các nớc tỷ giá hối đoái giảm, xuất khẩu tăng lên nguồn thu ngoại

tệ tăng lên Điều đó làm tăng cung ngoại tệ, tơng đơng với việc tăng cầu nội tệkết quả là làm lãi suất tăng lên

Bằng cách lập luận tơng tự, chúng ta sẽ thu đợc một mức lãi suất nội tệ thấphơn nếu tỷ giá hối đoán tăng lên, đồng nội tệ có giá hơn Tóm lại, khi mức giácủa đồng tiền một nớc so với các nc khác giảm xuống thì một ớc đoán hợp lý làlãi suất trong nc sẽ tăng lên và ngợc lại

7 Lợng tiền cung ứng

Qua phân tích trên cho thấy có rất nhiều nhân tố ảnh hởng đến lãi suất nhngnhân tố ảnh hởng lớn và nhạy cảm với lãi suất là lợng tiền cung ứng Vậy lợngtiền cung ứng thay đổi thì nó có tác động đến lợng tiền cung ứng nh thế nào?Một sự tăng lên của lợng tiền cung ứng gây ra 4 tác động đối với lãi suất: tácdụng tính lỏng, tác dụng tính thu nhập, tác dụng mức giá, tác dụng lạm phát dựtính

- Tác dụng tính lỏng cho biết một sự tăng lên của lợng tiền cung ứng sẽ làmgiảm nhẹ lãi suất, bởi vì đờng cung tiền sẽ dịch chuyển sang phải

- Tác dụng thu nhập chỉ ra rằng do tăng lợng tiền cung ứng sẽ có ảnh tốt đếnnền kinh tế, sẽ làm tăng thu nhập khi đó lãi suất sẽ tăng lên Vì đờng cầu tiền lúcnày sẽ dịch chuyển sang phải

- Tác dụng mức giá cho biết một sự tăng lợng tiền cung ứng sẽ làm mức giáchung tăng lên và kết qủa lãi suất cân bằng tăng

- Tác dụng lạm phát dự tính: sự tăng lên lợng tiền cung wngs sẽ làm dâncúng dự tính một mức lạm phát cao hn trong tơng lai Kết quả là lãi suất tănglên.

Trong 4 tác dụng trên chỉ có tác dụng tính lỏng chỉ ra rằng một sự tăng lêncủa lợng tiền cung ngs sẽ làm giảm lãi suất trong khi các tác dụng khác thì ngợclại Nghiên cứu thực tiễn cho thấy tác dụng thu nhập, mức giá và lạm phát dựtính vợt trội so với tính lỏng

Vì vậy một sự tăng lợng tiền cung ứng dẫn đến việc tăng lãi suất trong dàihạn

III Vai trò của l i suất trong nền kinh tếã

1 Lãi Suất với quá trình huy động vốn.

Lý thuyết và thực tiễn đều cho thấy để phát triển kinh tế cần phải có vốn vàthời gian Các nớc t bản phát triển phải mất hàng trăm năm phát triển côngnghiệp và quá trình lâu dài tích tụ vốn từ sản xuất và tiêu dùng Đối với ViệtNam trên con đờng phát triển kinh tế thì vấn đề tích luỹ và sử dụng vốn có tầmquan trọng đặc biệt cả về phơng pháp nhận thức và chỉ đạo thực tiễn Vì vậychính sách lãi suất có vai trò hết sức quan trọng trong việc huy động nguồn vốnnhàn rỗi trong xã hội và các tổ chức kinh tế đảm bảo đúng định hớng vốn trongnớc là quyết định, vốn ngoài nớc là quan trọng trong chiến lợc CNH-HĐH nớc tahiện nay

Việc áp dụng một chính sách lãi suất hợp lý đảm bảo nguyên tắc: lãi suấtphải bảo tồn đợc giá trị vốn vay, đảm bảo tích luỹ cho cả ngời cho vay và ngời đivay Cụ thể:

+ Tỷ lệ lạm phát< lãi suất tiền gửi < lãi suất tiền vay < tỷ suất lợi nhuận bìnhquân

+ Lãi suất ngắn hạn < lãi suất dài hạn (đối với cả tiền gửi và tiền vay)

2 Lãi suất với quá trình đầu t

Quá trình đầu t của doanh nghiệp vào tài sản cố định đợc thực hiện khi mà

họ dự tính lợi nhuận thu đợc từ tài sản cố định này nhiều hơn số lãi phải trả chocác khoản đi vay để đầu t Do đó khi lãi suất xuống thấp các hãng kinh doanh có

điều kiện tiến hành mở rộng đầu t và ngợc lại Trong môi trờng tiền tệ hoànchỉnh, ngay cả khi một doanh nghiệp thừa vốn thì chi tiêu đầu t có kế hoạch vẫn

bị ảnh hởng bởi lãi suất, bởi vì thay cho việc đầu t vào mở rộng sản xuất doanhnghiệp có thể mua chứng khoán hay gửi vào ngân hàng nếu lãi suất của nó cao

Đặc biệt trong thời kỳ nền kinh tế bị đình trệ, hàng hoá ứ đọng và xuống giá,

có dấu hiệu thừa vốn và áp lực lạm phát thấp cần phải hạ lãi suất vì nguyên tắccơ bản là lãi suất phải nhỏ hơn lợi nhuận bình quân của đầu t, sự chênh lệch này

sẽ tạo động lực cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô đầu t

Mối quan hệ giữa đầu t và lãi suất đợc thể hiện qua đồ thị sau:

3 Lãi suất với tiêu dùng và tiết kiệm:

Thu nhập của một hộ gia đình thờng đợc chia thành hai bộ phận: tiêu dùng

và tiết kiệm Tỷ lệ phân chia này phụ thuộc vào nhiều nhân tố nh thu nhập, vấn

đề hàng hoá lâu bền và tín dụng tiêu dùng, hiệu quả của tiết kiệm trong đó lãisuất có tác dụng tích cực tới các nhân tố đó

Khi lãi suất thấp chi phí tín dụng tiêu dùng thấp, ngời ta vay nhiều cho việctiêu dùng hàng hoá nghĩa là tiêu dùng nhiều hơn khi lãi suất cao đem lại thunhập từ khoản tiền để dành nhiều hơn sẽ khuyến khích tiết kiệm, do đó tiết kiệmtăng

4 Lãi suất với tỷ giá hối đoái và hoạt động xuất nhập khẩu

Tỷ giá là giá cả tiền tệ của nớc này thể hiện bằng đơn vị tiền tệ của nớc khác

Tỷ giá do quan hệ cung cầu trên thị trờng ngoại hối quy định và chịu ảnh ảnh ởng của nhiều nhân tố nh giá cả thuế quan, năng suất lao động… đã không phù hợp với các chính sách trNgoài ra trongngắn hạn tỷ giá còn chịu ảnh hởng của lãi suất tiền gửi nội tệ và ngoại tệ Sự thay

h-đổi lãi suất tiền gửi nội tệ ở đây là sự thay h-đổi trong lãi suất danh nghĩa Nếu lãisuất danh nghĩa tăng do tỷ lệ lạm phát tăng (lãi suất thực không đổi) thì tỷ giágiảm Nếu lãi suất danh nghĩa tăng do lãi suất thực tế tăng (tỷ lệ lạm phát không

đổi) thì tỷ giá tăng khi tỷ giá đồng ngoại tệ tăng đồng nội tệ sẽ giảm giá (tỷ giágiảm) và ngợc lại

Tỷ giá rất quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) Do vậy một sựbiến động của lãi suất trong nớc và ngoại tệ ảnh hởng rất lớn đến hoạt độngXNK:

+ Vai trò của lãi suất trong nớc với quá trình Xuất Nhập Khẩu: khi lãi suấtthực tế tăng lên làm cho tỷ giá hối đoái tăng lên tỷ giá hối đoái cao hơn làmhàng hoá của nớc đó ở nớc ngoài trở nên đắt hơn lên và hàng hoá nớc ngoài ở n-

ớc đó sẽ trở nên rẻ hơn, dẫn đến giảm xuất khẩu ròng Mối quan hệ này đợc biểuthị bởi đồ thị sau:

+ Vai trò của lãi suất nớc ngoài với xuất khẩu ròng:

Khi lãi suất tiền gửi bằng ngoại tệ tăng lên, đờng lợi tức dự tính của đồngngoại tệ dịch chuyển sang phải làm giảm tỷ giá hối đoái Hàng xuất khẩu trở nên

rẻ hơn so với các quốc gia khác

Hình 1.9: Với một mức lãi suất

thực tế thấp, tỷ giá thấp và xuất

khẩu ròng cao với mức lãi suất

cao tỷ giá cao và xuất khẩu ròng

thấp

5 Lãi suất với lạm phát

Lý luận và thực tiễn đã thừa nhận mối quan hệ chặt chẽ giữa lãi suất và lạmphát Fishes chỉ ra rằng lãi suất tăng cao trong thời kỳ lạm phát Những nớc trảiqua lạm phát cao cũng chính là những nớc có mức lãi xuất cao lạm phát là hiệntợng mất giá của đồng tiền, là tình trạng tăng liên tục của mức giá chung trongnền kinh tế do nhiều nguyên nhân khác nhau Do vậy cũng có nhiều biện phápkhác nhau để kiểm soát lạm phát, trong đó giải pháp về lãi suất có ý nghĩa đặcbiệt quan trọng

Trong thời kỳ lạm phát, tăng lãi suất sẽ cho phép hệ thống ngân hàng có thểthu hút phần lớn số tiền có trong lu thông, khiến cho đồng tiền trong lu thônggiảm, cơ số tiền và lợng tiền cung ứng giảm, lạm phát dợc kiềm chế nh vậy lãisuất cũng góp phần vào việc khắc phục lạm phát

Tuy nhiên, dùng lãi suất để chốnglạm phát không thể duy trì lâu dài vì nó sẽlàm giảm đầu t, tổng cầu, sản lợng Do vậy phải kết hợp nó với các công cụ khác

6 Lãi suất với quá trình phân bổ các nguồn lực.

Tất cả các nguồn lực đều có tính khan hiếm Vấn đề là xã hội phải phân bổ

và sử dụng các nguồn lực sao cho hiệu quả Nghiên cứu trong nền kinh tế thị ờng cho thấy giá cả đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc phân bổ các nguồnlực giữa các ngành kinh tế Nh ta đã biết, lãi suất là một loại giá cả, nghĩa là lãisuất có vai trò phân bổ hiệu quả các nguồn lực khan hiếm của xã hội Để quyết

tr-định đầu t vào một ngành kinh tế một dự án hay một tài sản nào đó chúng ta đềuphải quan tâm đến sự chênh lệch giữa giá trị tỷ suất lợi tức thu đợc với chi phíban đầu Điều này có nghĩa là phải xem việc đầu t này có mang lại lợi nhuận haykhông và có đảm bảo hiệu quả kinh doanh để trả khoản tiền lãi của số tiền vaycho chi phí ban đầu hay không Khi quyết định đầu t vào một ngành kinh tế, một

dự án hay một tài sản ta phải quan tâm tới chênh lệch giữa lợi nhuận đem lại và

số tiền vay phải trả Khi chênh lệch này là dơng, thì nguồn lực sẽ đợc phân bổ tới

đó và là sự phân bổ hiệu quả

7 Lãi suất vai trò của nó đối với Ngân Hàng Thơng mại

Lãi suất với vai trò là đòn bẫy kinh tế cực kỳ lợi hại,có ảnh hởng trựct iếp

đến kết quả hoạt động kinh doanh của một NH và quan trọng hơn là công cụ

điều hành cực kỳ nhạy bén trong hệ thống NH

Vai trò của lãi suất với NHTM thể hiện ở bốn khía cạnh:

-Trớc hết ,yêu cầu mức giá sản phẩm của NH (lãi suất) phải đảm bảo đợc sựduy trì và phát triển của hoạt động NH, nghĩa là lái suất phải đảm bảo bù đắp đ-

ợc mọi chi phí hợp lý và có lãi Càng tiết kiệm đợc chi phí cho hoạt động kinhdoanh và tổ chức hợp lý bộ máy tổ chức và lao động của đơn vị mình NH càng

-Thứ hai, lãi xuất còn là một trong các cầu nối giữa sản phẩm của NH vớikhách hàng,mà chủ yếu là các nhà sản xuất.Vì vậy lão suất thực của NH khôngnên vợt quá lãi suất thực mang lại từ hoạt động sản xuất kinh doanh trong từngthời kỳ,từng giai đoạn phát triển một đất nớc.Lãi suất tín dụng của các NHTMquá cao sẽ không khuyến khích doanh nghiệp đi vay để đầu t sản xuất kinhdoanh ,NH có thể mất khách.Tự do hoá lãi suất tạo động lực thúc đẩy cạnh tranhtrong các NHTM Cạnh tranh thúc đẩy tiến bộ và dân chủ hoá hoạt động NHTM.-Thứ ba: lãi xuất tín dụng của NHTM phụ thuộc vào lãi suất của NHTWnhiều khi NHTM không tự định đoạt đợc giá mua, giá bán của mình

-Cuối cùng ta nói đến mối quan hệ giữa lãi suất và doanh lợi chứng khoán.Lãi suất trên thị trờng tiền tệ có ảnh hởng lớn đến phát hành và mua bán chứngkhoán trên thị trờng tài chính Nếu lãi xuất NH trả cho ngời tiết kiệm cao, ngờigửi tiết kiệm sẽ thích gửi tiết kiệm sẽ thích gửi vào NH để hởng lãi suất cao vàrủi ro thấp hơn là mua chứng khoán với lãi suất thấp, rủi ro lại cao

+ Lãi suất tiền gửi < mức lạm phát

+ Lãi suất cho vay < lãi suất huy động < mức lạm phát

Chính sách lãi suất nh vậy đã có tác động xấu đến hoạt động của NHTM vàdoanh nghiệp

- Lãi suất cho vay < lãi suất huy động vốn và mức lạm phát nên ngân hàngtrong tình trạng bao cấp đối với doanh nghiệp vay vốn và thông qua hệ thống tíndụng lãi suất thấp luôn trong tình trạng lỗ hoạt động Ngân hàng không ổn định

2 Đối với doanh nghiệp.

- Vì lãi suất cho vay < lãi suất huy động nên các doanh nghiệp thị nhau vayvốn, tìm mọi cách , mọi cơ hội vay vốn để đợc hởng bao cấp

- Doanh nghiệp vay nhiều nhng lợi nhuận thu đợc không phải do sản xuấtkinh doanh mà do hởng bao cấp của NHTM tạo mức lợi nhuận giả cho cácdoanh nghiệp.

II giai đoạn cuối 1992 ,chuển Từ l i suất âm sang l iã ã

suất dơng

Khi lạm phát đợc kiềm chế và đẩy lùi, có điều kiện để thực hiện laĩ suất

d-ơng tức là lãi suất cho vay > lãi suất huy động > mức lạm phát

Tháng 10/1992 NHNN từng bớc thực hiện lãi suất dơng và đến tháng 3/1993thực hiện lãi suất dơng hoàn toàn NHNN vẫn qui định mức lãi suất tiền gửi vàcho vay cụ thể, có sự phân biệt giữa các thành phần kinh tế, lãi suất cho vay ngắnhạn lớn hơn lãi suất cho vay trung và dài hạn đã phát huy hiệu quả, với lãi suấttiết kiệm không kỳ hạn là 109% năm, lãi suất tiết kiệm 3 tháng là 12% tháng, tức

là 144%/ năm, huy động đợc nguồn vốn nhàn rỗi trong dân c

1 Tác động tích cực của chính sách lãi suất thực dơng.

* Đối với NHTM

Chuyển từ lãi suất âm sang lãi suất dơng tức là ngành ngân hàng đã từng bớcthực hiện một cách nhất quán đẳng thức quan trọng trong cơ chế thị trờng: lãisuất cho vay tín dụng> lãi suất tiền gửi tiết kiệm> tỷ lệ lạm phát Do đó NHTMkhông còn phải bao cấp đối với các doanh nghiệp vay vốn thông qua tín dụngnữa

Lãi suất thực dơng cao đã thu hút một số lợng tiền gửi lớn vào các ngân hànglàm lợng tiền dự trữ cuả các ngân hàng tăng cao đáp ứng đợc nhu cầu vay vốncủa doanh nghiệp

* Đối với doanh nghiệp.

Lãi suất tiền gửi cao dẫn đến lãi suất cho vay cao, các doanh nghiệp buộcphải cân nhắc việc vay vốn đầu t, phải xem xét và lựa chọn các phơng án đầu t cóhiệu quả nhất

Cơ cấu tổ chức các doanh nghiệp đợc tổ chức một cách hợp lý hơn, giảmthiểu bộ phận quản lý cồng kềnh để giảm thiểu chi phí

Tuy có nhiều tác động tích cực nhng nếu kéo dài tình trạng chênh lệch lớnlãi suất tiền gửi và lạm phát sẽ dẫn đến tác động xấu

2 Tác động tiêu cực của chính sách lãi suất thực dơng quá cao đến hoạt

động NHTM và DN.

* Đối với NHTM.

Do lãi suất tiền gửi cao dẫn đến lãi suất cho vay cao nên càng khuyến khíchgửi tiền hơn là vay tiền Bên cạnh đó, lãi suất thực dơng cao của ngân hàng đemlại khả năng thu đợc lợi nhuận lớn hơn là đa tiền vào đầu t mà rủi ro lại thâp nêncũng khuyến khích cac doanh nghiệp gửi tiền vào ngân hàng vay giảm dẫn đếntài sản nợ trong bảng cân đối của NHTM lớn hơn tài sản có Nh vậy cho dù lãisuất thực dơng thì cha chắc chắn NHTM đã hoạt động kinh doanh có lãi, nếu kéodài tình trạng nh vậy sẽ bị lỗ

* Đối với doanh nghiệp.

Lãi suất vay vốn không khuyến khích các doanh nghiệp đầu t mà các doanhnghiệp tích cực gửi tiền vào ngân hàng hơn Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũnggiảm quy mô đầu t dẫn đến một lực lợng lớn thất nghiệp không có lợi cho sựphát triển chung của nền kinh tế

Trong tổng số vốn đầu t sản xuất kinh doanh, một phần lớn là đi vay củangân hàng, bởi lãi suất vốn cao dẫn đến chi phí sản xuất kinh doanh lớn do đó