ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI TH¬ƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG KHU CÔNG NGHIỆP GIA LỄ VÀ DỰ ÁN NÂNG CẤP ĐƯỜNG QUỐC LỘ 39 TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG HƯNG TỈNH THÁI BÌNH

Trong quá trình điều tra, nghiên cứu để hoàn thành luận văn, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các nhà khoa học, các thầy cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, chu đáo của cơ quan, đồng nghiệp và nhân dân địa phương.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ VÂN HƯƠNG

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG KHU CÔNG NGHIỆP GIA LỄ

VÀ DỰ ÁN NÂNG CẤP ĐƯỜNG QUỐC LỘ 39 TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG HƯNG TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI - 2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ VÂN HƯƠNG

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG KHU CÔNG NGHIỆP GIA LỄ

VÀ DỰ ÁN NÂNG CẤP ĐƯỜNG QUỐC LỘ 39 TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG HƯNG TỈNH THÁI BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

MÃ SỐ : 60.85.01.03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN HỮU THÀNH

HÀ NỘI - 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các sốliệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng đểbảo vệ một học vị nào

Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đãđược cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Vân Hương

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình điều tra, nghiên cứu để hoàn thành luận văn, ngoài sự nỗlực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của cácnhà khoa học, các thầy cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, chu đáo của cơ quan,đồng nghiệp và nhân dân địa phương

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giáo viên hướng dẫn khoahọc PGS.TS Nguyễn Hữu Thành đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong suốtquá trình hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáoKhoa Tài nguyên và Môi trường - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, tậpthể phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đông Hưng, Trung tâm phát triểnquỹ đất huyện, phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, các phòng, ban liên quancán bộ và nhân dân các xã, thị trấn của huyện Đông Hưng đã nhiệt tình giúp

đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, cán bộ đồng nghiệp và bạn bè đãtạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Tôi xin chân th nh c m n!ành cảm ơn! ảm ơn! ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Vân Hương

MỤC LỤC

1.1 Bản chất bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 4

1.1.2 Sự cần thiết của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái

1.2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

71.2.1 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai 7

1.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB của các tổ chức tài trợ, một

số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam 121.3.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB của một số nước trên thế

1.4 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB ở Việt Nam: 19

1.4.3 Thời kỳ từ năm 1993 đến năm 2003 201.4.4 Thời kỳ từ khi có Luật Đất đai 2003 đến nay 221.5 Thực tiễn công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

311.6 Tình hình chung về công tác bồi thường, hỗ trợ - GPMB trên địa

2.2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Đông Hưng 342.2.2 Tình hình quản lý đất đai của huyện Đông Hưng 342.2.3 Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt

2.2.4 Đề xuất một số giải pháp cho công tác bồi thường, giải phóng

3.1 Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội của huyện Đông Hưng 37

3.1.3 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh

tế - xã hội ảnh hưởng đến công tác giải phóng mặt bằng 473.2 Tình hình quản lý sử dụng đất huyện Đông Hưng 493.2.1 Tình hình quản lý đất đai huyện Đông Hưng 49

3.2.3 Đánh giá tình hình quản lý đất đai của huyện Đông Hưng 53

3.3.1 Các văn bản pháp quy liên quan đến 2 dự án 533.3.2 Trình tự thực hiện công tác giải phóng mặt bằng các dự án 55

3.4 Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt

bằng khi Nhà nước thu hồi đất tại 02 dự án trên địa bàn huyện

3.4.1 Xác định đối tượng và điều kiện bồi thường về đất 593.4.2 Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ về đất và

3.4.3 Đánh giá ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống, việc

làm của người dân bị thu hồi đất qua hai dự án 773.4.4 Công tác tổ chức, trình tự thực hiện công tác bồi thường, GPMB : 803.5 Đánh giá chung việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB của

3.6 Đề xuất một số giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng

và góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ các dự ántrên địa bàn huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình 843.6.1 Hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai 84

3.6.2 Kiện toàn nội dung chính sách về công tác bồi thường, hỗ trợ

3.6.3 Tăng cường vai trò cộng đồng trong việc tham gia công tác

3.6.4 Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả làm việc của tổ chức thực

UBND Uỷ ban nhân dân

WB Ngân hàng thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG

3.1 Diện tích cơ cấu đất đai năm 2012 huyện Đông Hưng 52

3.3 Xác định đối tượng được bồi thường và không được bồi thường

633.4 Ý kiến của người bị thu hồi đất về đối tượng được bồi thường và

3.5 Tổng hợp đơn giá bồi thường về đất tại 02 dự án 683.6 So sánh mức độ chênh lệch giữa giá bồi thường của 2 dự án và

3.7 Ý kiến của người bị thu hồi đất về giá đất tính bồi thường tại 2

DANH MỤC CÁC HÌNH

3.1 Cơ cấu đất đai năm 2012 của huyện Đông Hưng 51

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sử dụng đất đai vào các mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốcgia, lợi ích công cộng để thực hiện mục tiêu phát triển đất nước, đặc biệt làcác dự án phát triển đô thị, dự án sản xuất, kinh doanh phát triển kinh tế làmột tất yếu khách quan trong quá trình phát triển công nghiệp hóa – hiện đạihóa đất nước Để có mặt bằng xây dựng các dự án, Nhà nước phải thu hồi đấtcủa nhân dân và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các hộdân có đất bị thu hồi

Trong điều kiện quỹ đất cũng như các nguồn tài nguyên khác ngàycàng hạn hẹp và nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì vấn đề lợi íchkinh tế của tổ chức, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng được quantâm hơn Vì vậy việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất đang làmột vấn đề mang tính thời sự cấp bách Công tác đền bù, giải phóng mặt bằngcũng là vấn đề phức tạp mang tính chất chính trị, kinh tế - xã hội tổng hợp,đòi hỏi được sự quan tâm của nhiều ngành, nhiều cấp, tổ chức và cá nhân

Trong những năm qua, công tác bồi thường GPMB gặp rất nhiều khókhăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện Để khắc phục nhữngtồn tại đó, trong những năm gần đây Nhà nước đã từng bước hoàn thiện phápluật về đất đai và ban hành các văn bản pháp lý hướng dẫn thực hiện về côngtác bồi thường, hỗ trợ GPMB và TĐC thực hiện một cách hiệu quả

Thái Bình là một tỉnh có nền kinh tế nông nghiệp nhưng lại là địa bàntiếp giáp với vùng tăng trưởng kinh tế tam giác Hà Nội – Hải Phòng – QuảngNinh nên trong thời gian gần đây quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóađang diễn ra rất mạnh, nhu cầu về quỹ đất sạch là hết sức quan trọng tạo đàcho việc kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước đầu tư vào trong địa bànnhằm thúc đẩy nền kinh tế của tỉnh

Huyện Đông Hưng nằm ở phía bắc của tỉnh Thái Bình có đường Quốc

lộ 39 và Quốc lộ 10 đi qua rất thuận lợi cho việc giao lưu phát triển kinh tế

-xã hội nên đây cũng là một trong những địa phương có tốc độ phát triển kinh

tế nhanh, nhiều dự án đã và đang được triển khai Trong vài năm trở lại đâyhuyện Đông Hưng đã thực hiện bồi thường thiệt hại, giải phóng mặt bằng và

di dời nhiều hộ dân để có được quỹ đất triển khai dự án, về cơ bản đã đáp ứngđược yêu cầu đề ra, tuy vậy cũng đang nảy sinh nhiều vấn đề bất cập Côngtác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng cũng gặp rất nhiều khó khăn do nhiềunguyên nhân và một trong những nguyên nhân chủ yếu nhất đó là đất nông nghiệp

là tư liệu sản xuất chính, làm ảnh hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của nhândân, đất ở và nhà cửa cũng như vật kiến trúc, hoa màu trên đất là tài sản rất lớncủa nông dân nơi đây Việc bồi thường, hỗ trợ chưa tương xứng với mức độ thiệthại đã gây ra nhiều bức xúc trong nhân dân, từ đó có không ít trường hợp ngườidân không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ dẫn đến khiếu kiện kéo dài

Để góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường thiệt hại đối với người dân

bị thu hồi đất nói chung và ở huyện Đông Hưng nói riêng trong việc triển khai các

dự án thực tế đang đặt ra nhiều vấn đề phải nghiên cứu nghiêm túc từ đó có thểđưa ra các giải pháp đúng và toàn diện, đáp ứng được yêu cầu đặt ra

Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:

“ Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất của dự án xây dựng khu công nghiệp Gia

Lễ và dự án nâng cấp đường Quốc lộ 39 trên địa bàn huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình ”

phóng mặt bằng.

1.2.2 Yêu cầu

Nắm vững chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng cũngnhư các văn bản pháp lý có liên quan, phát hiện những tồn tại trong công tácđền bù giải phóng mặt bằng cho các dự án thực hiện trên địa bàn huyện ĐôngHưng, tỉnh Thái Bình

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Bản chất bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thuhồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để didời đến địa điểm mới (Nhà Xuất bản bản đồ, 2003)

Các hình thức TĐC:

+ Tái định cư tập trung;

+ Tái định cư tại chỗ;

+ Tái định cư xen ghép (phân tán)

Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền

sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho UBND xã, phường, thị trấn quản lý

theo quy định của pháp luật (Nhà Xuất bản bản đồ, 2003).

Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy

định hoặc được hình thành trong giá giao dịch về quyền sử dụng đất (NhàXuất bản bản đồ, 2003)

Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đốivới một diện tích đất xác định trong thời gian sử dụng đất xác định (Nhà Xuấtbản bản đồ, 2003)

1.1.2 Sự cần thiết của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.

Việc hoàn hiện chính sách pháp luật quản lý đất đai nói chung, trong đó

có chính sách về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất , trongNghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản ViệtNam đã nêu rõ Đảng và Nhà nước chủ trương rà soát lại toàn bộ hệ thốngchính sách pháp luật về đất đai lấy mốc giới từ thời điểm năm 1987

Tháng 9 năm 2002 Trung ương Đảng giao cho Ban chỉ đạo về “ Đổimới chính sách pháp luật đất đai” có kế hoạch chuẩn bị đề án về chính sáchđất đai và chuẩn bị đề cương báo cáo tổng kết chính sách đất đai, kiến nghị vềchủ trương sửa đổi Luật Đất đai từ Trung ương đến các địa phương Trên cơ

sở đó, trong Nghị quyết về “ Tiếp tục đổi mới chính sách pháp luật đất đaitrong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước” được thông qua tại Hội nghịlần thứ 7 (phần 2), Ban chấp hành Trung ương Đảng đã khẳng định đường lối,chủ trương đổi mới chính sách và pháp luật đất đai của Đảng và Nhà nước đãtừng bước đi vào cuộc sống, thúc đẩy phát triển kinh tế, góp phần ổn địnhchính trị xã hội Đồng thời chỉ rõ những hạn chế về hiệu quả sử dụng đất đai,những yếu kém trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, nguyên nhân củanhững hạn chế này là do một số chủ trương, chính sách quan trọng của Đảngcòn chưa được thể chế hóa hoặc văn bản pháp luật thể chế ban hành nhiều,nhưng còn thiếu đồng bộ (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005)

Đến năm 2003, Luật Đất đai mới được Quốc Hội thông qua thay thếLuật Đất đai năm 1993, trong Luật đã quy định đầy đủ hơn các nguyên tắc bồithường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mụcđích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triểnkinh tế; việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế của đấtnước và quản lý quỹ đất thu hồi chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC chongười có đất bị thu hồi để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế và những trường hợp thu hồiđất mà không bồi thường hoặc chỉ xử lý tiền sử dụng đất còn lại và giá trị tàisản trên đất… Để hướng dẫn cụ thể quy định của Luật Đất đai năm 2003 vàchính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vàomục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và pháttriển kinh tế, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày29/10/2004 hướng dẫn thi hành Luật Đất đai; Nghị định số 197/2004/NĐ-CPngày 3/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất (BộTài nguyên và Môi trường, 2005) Tiếp tục hoàn thiện thể chế chính sáchphục vụ nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng cường sựchủ động hội nhập kinh tế quốc tế, huy động các nguồn lực cho đầu tư pháttriển đất nước Trong Báo cáo của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũngtại Kỳ họp thứ 10 Quốc Hội khóa IX ngày 17/10/2006 tại phần nhiệm vụ vàgiải pháp để tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, huy động các nguồn lực đầu tư

phát triển, đã nêu rõ chủ trương chỉ đạo của Chính Phủ: “ Chú trọng đào tạo

nghề, tạo việc làm cho lao động nông thôn; tiếp tục hỗ trợ thích hợp cho người dân ở những nơi Nhà nước đã thu hồi đất để sớm ổn định cuộc sống; kiểm tra chặt chẽ các dự án tái định cư bảo đảm cuộc sống của dân khi quyết định thu hồi đất”.(Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2007).

Triển khai thực hiện chủ trương của Đảng và chỉ đạo của Chính phủ

về đổi mới hoàn thiện chính sách bồi thường, Chính phủ đã ban hành Nghịđịnh số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 quy định bổ sung về việc cấpGCNQSD đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tụcbồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại

về đất đai; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 về Quy hoạch sửdụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ, TĐC Tại các Nghị địnhnày đã sửa đổi bổ sung một số quy định về chính sách bồi thường, quy định

bổ sung các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đíchquốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích pháttriển kinh tế; sửa đổi quy định bồi thường đất, giá đất tính bồi thường, cơchế hỗ trợ cho người bị thu hồi đất và cải cách trình tự thực hiện thu hồiđất, thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC ngày càng phù hợp vớiyêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

1.2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.2.1 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai

a Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triểncủa nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đấtđai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính

ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế

Ở nước ta, sau khi ban hành Luật Đất đai 1993, Chính Phủ đã hai lầntrình Quốc hội sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đất đai (1998,2001) vàNhà nước ban hành Luật Đất đai 2003 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh

tế - xã hội đất nước Theo đó, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằngcũng luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi nhằm giải quyếtcác vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB, phù hợp với yêu cầu thực

tế triển khai Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tácGPMB đã đạt những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu

về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên bên cạnh đó, dotính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ màcông tác bồi thường GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễntriển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý,

sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường GPMB (Bộ Tàinguyên và Môi trường, 2005)

Các văn bản ban hành liên tục thay đổi, không sát với giá cả thực tế tácđộng lên tâm lý của người bị thu hồi đất khiến cho công tác bồi thườngGPMB không đảm bảo tiến độ đề ra

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đấtđai, việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng Kếtquả kiểm tra thi hành Luật Đất đai năm 2003 của Bộ Tài nguyên và Môi trườngcho thấy nhận thức của người dân và kể cả một bộ phận không nhỏ cán bộquản lý đất đai ở địa phương về chính sách pháp luật nhìn chung còn hạn chế,trong khi đó việc truyên truyền, phổ biến của các cơ quan có trách nhiệm chưatốt Nhận thức pháp luật chưa đầy đủ, thậm chí lệch lạc của một số cán bộ quản

lý đất đai cùng với việc áp dụng pháp luật còn thiếu dân chủ, không công khai,công bằng ở các địa phương chính là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hànhpháp luật, gây mất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và ảnhhưởng trực tiếp đến tiến độ giải phóng mặt bằng (Bộ Tài nguyên và Môitrường, 2005)

b Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Đất đai nằm trong nhóm tài nguyên hạn chế của Việt Nam nhưng lại làđiều kiện không thể thiếu được trong mọi quá trình phát triển Vì vậy, việc sửdụng thật tốt nguồn tài nguyên đất không chỉ sẽ quyết định tương lai của nềnkinh tế đất nước mà còn là sự đảm bảo cho mục tiêu ổn định chính trị và phát

triển xã hội Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể địnhhướng cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế(Nguyễn Đức Minh, 2001).

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổchức việc bồi thường GPMB thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng mà Nhànước đóng vai trò là người tổ chức Bất kỳ một phương án bồi thường GPMBnào đều dựa trên một quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêucầu như là phương án có hiệu quả kinh tế-xã hội cao nhất Quy hoạch sử dụngđất không chỉ là công cụ “tạo cung” cho trị trường mà còn là phương tiện quantrọng nhất thực hiện các mục tiêu chính trị - xã hội hóa về công bằng, dân chủ,văn minh trong bồi thường GPMB (Nguyễn Đức Minh, 2001)

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thườngđất đai trên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quantrọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụngđất, mà theo quy định của Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ đượcthực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnhhưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giáđất tính bồi thường

Khi Nhà nước quản lý đất đai theo Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ,nơi nào có quy hoạch thì trong thực tế giá đất hình thành cao hơn, trong khicông tác GPMB áp giá theo khung giá Nhà nước là thấp như vậy sẽ có sự sosánh đối với người bị thu hồi đất ảnh hưởng không nhỏ tới công tác bồithường GPMB

c Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng

ký quyền sở hữu, quyền sử dụng Ở nước ta, theo quy định của Luật đất đai,

người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan nhà nước cóthẩm quyền và được cấp GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất làchứng thư pháp lý khẳng định quyền sử dụng đất của tổ chức, cá nhân, hộ giađình với những mảnh đất cụ thể, làm căn cứ cho việc thực hiện các quyền củangười sử dụng đất (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2007).

Trong công tác bồi thường GPMB, GCNQSDĐ là căn cứ để xác địnhđối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay,công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt công tác đăng

ký biến động về sử dụng đất; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất Chính

vì vậy mà công tác bồi thường GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốtcông tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường GPMB sẽthuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn

- Do UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương (gọi chung làUBND cấp tỉnh) quy định (căn cứ vào nguyên tắc, phương pháp xác định giáđất và khung giá đất do Chính phủ quy định) và được công bố công khai vàongày 01/01 hàng năm;

- Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng;

- Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liênquan khi thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sửdụng đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất

Để xác định được giá đất chính xác và đúng đắn chúng ta cần phải có

những hiểu biết về định giá đất Định giá đất đó là phương pháp kinh tế nhằmtính toán lượng giá trị của đất bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm khichúng tham gia trong một thị trường nhất định Khi định giá đất người địnhgiá phải căn cứ vào mục đích sử dụng của từng loại đất tại thời điểm định giá

để áp dụng phương pháp định giá đất cho phù hợp với thực tế Hiện nay, việcđịnh giá đất chủ yếu sử dụng một số phương pháp truyển thống như các nướctrên thế giới thực hiện, đó là phương pháp so sánh trực tiếp và phương phápthu nhập (Nguyễn Văn Hùng, 2008)

Giá đất tính bồi thường thiệt hại về đất là thước đo phản ánh mối quan hệkinh tế giữa Nhà nước, người bị thu hồi đất và nhà đầu tư Theo quy định LuậtĐất đai năm 2003, nguyên tắc định giá đất là phải sát với giá thị trường trongđiều kiện bình thường Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá do các địaphương quy định và công bố đều không theo đúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiềutrường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện (Nguyễn VănHùng, 2008)

Kết quả kiểm tra thi hành Luật Đất đai của Bộ Tài nguyên và Môitrường cho thấy trong 17.480 đơn tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai thì

có tới 12.348 trường hợp là khiếu nại về bồi thường, GPMB (chiếm 70.64%).Trong các trường hợp khiếu nại về bồi thường GPMB thì có tới hơn 70% làkhiếu nại về giá đất nông nghiệp bồi thường quá thấp so với giá đất chuyểnnhượng thực tế trên thị trường hoặc giá đất ở được giao tại nơi tái định cư lạiquá cao so với giá đất ở đã được bồi thường tại nơi bị thu hồi đất (Bộ Tàinguyên và Môi trường, 2005)

Như vậy, nếu công tác định giá đất để bồi thường GPMB không đượclàm tốt sẽ làm cho công tác GPMB ách tắc, dẫn tới không có mặt bằng đầu tư,làm chậm tiến độ triển khai dự án hoặc làm lỡ cơ hội đầu tư

1.2.3 Thị trường Bất động sản

Thị trường Bất động sản tác động vào công tác bồi thường GPMB trên

một số nội dung chủ yếu sau:

- Thị trường BĐS là nơi giải quyết quan hệ về cung – cầu BĐS trongmột thời gian và không gian nhất định Việc hình thành và phát triển thịtrường BĐS góp phần giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu

tư ( do người đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu về đất đai thông qua các giaodịch trên thị trường) đồng thời người bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc thuêđất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nước thực hiện chínhsách tái định cư và bồi thường

- Giá cả của Bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tácđộng tới giá đất tính bồi thường (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005)

1.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB của các tổ chức tài trợ, một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam

1.3.1 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB của một số nước trên thế giới và các tổ chức tài trợ (WB và ADB)

Theo ngân hàng thế giới (WB), ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) vàcác tổ chức phi Chính phủ thì bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích an ninh quốc phòng, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng phải đồng thời đảm bảo lợi ích của những người

bị ảnh hưởng để họ có một cuộc sống tốt hơn trước về mọi mặt Trên tinhthần giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất có chínhsách thỏa đáng, phù hợp đảm bảo người bị thu hồi đất không gặp bất lợi haykhó khăn trong cuộc sống Khắc phục cải thiện chất lượng cuộc sống, nguồnsống đối với người bị ảnh hưởng Để thực hiện được phương châm đó thìtrong công tác bồi thường và tái định cư phải thực hiện chính sách phát triểncon người là trung tâm chứ không phải chính sách bồi thường vật chất Từquan điểm đó chính sách bồi thường công bằng là bồi thường ngang bằng vớitình trạng như không có dự án được sử dụng bằng giá thay thế, sao cho đờisống của người bị ảnh hưởng sau khi được bồi thường ít nhất phải đạt được

ngang mức cũ của họ như trước khi có dự án Tuy vậy các chính sách nàycũng có những khác biệt so với chính sách của Nhà nước Việt Nam như:

- Khái niệm hợp pháp hay không hợp pháp trong chính sách bồithường, tái định cư là một trong những khác biệt có khả năng gây ra nhữngvấn đề xã hội lớn khi áp dụng chính sách tái định cư của ADB Theo ADB và

WB thì thiếu chứng thư hợp pháp về đất sẽ không ảnh hưởng tới bồi thườngcho một số nhóm dân bị ảnh hưởng và được mở rộng đối với cả đối tượngkhông bị thiệt hại về đất và tài sản mà chỉ bị ảnh hưởng tới mặt tinh thần (BộNông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2001) Ở Việt Nam trước kia chỉ bồithường cho những người có chứng thư hợp pháp nhưng ở Nghị định197/2004/NĐ-CP và Nghị định 84/2007/NĐ-CP đã mở rộng hơn khái niệmhợp pháp, đồng thời có quy định rõ ràng các trường hợp không được bồithường về đất nếu xét thấy cần được hỗ trợ thì UBND tỉnh ra quyết định đốivới từng trường hợp cụ thể (Chính phủ, 2004, 2007)

- Theo chính sách của ADB thì việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư baogiờ cũng phải hoàn thành xong trước khi tiến hành công trình xây dựng, trongkhi ở Việt Nam chưa có quy định rõ ràng về thời hạn này (rất nhiều dự án vừagiải tỏa mặt bằng vừa triển khai thi công, chỗ nào giải phóng mặt bằng xong thìthi công trước tránh lấn chiếm đất đai), do vậy, nhiều gia đình còn chưa kịp thờisửa chữa, xây dựng lại hoặc xây dựng nhà ở mới ổn định trước khi giải tỏa (BộNông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2001)

- Quy định của ngân hàng ADB là không những phải thông báo đầy đủcác thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định cư của dự áncho các hộ nông dân mà còn tham khảo ý kiến và tìm mọi cách thỏa mãn cácyêu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình kế hoạch hóa cũng như thựchiện công tác tái định cư Ở Việt Nam, thực tế cho thấy việc thực hiện đầy đủnội dung này là rất khó khăn, vì việc thu hồi đất là quyền của Nhà nước,nhưng việc di chuyển theo kế hoạch như thế nào, tái định cư ra sao hầu nhưkhông trả lời ngay được

- Theo quy định của Ngân hàng ADB, ngoài giám sát nội bộ, cơ quanthực hiện dự án phải thuê một tổ chức bên ngoài giám sát độc lập để đảm bảonhững thông tin là khách quan Nhiệm vụ của cơ quan giám sát độc lập phảikiểm tra xem các hoạt động tái định cư có được triển khai đúng không? Từ đó

có những kiến nghị biện pháp giải quyết, sao cho công tác tái định cư đạtđược mục tiêu cuối cùng là giải quyết những vướng mắc nảy sinh

Các chính sách hiện hành tại Việt Nam chưa có quy định về giám sátđộc lập về tái định cư Cho nên việc giám sát độc lập công tác tái định cư làcông tác khá mới mẻ ở Việt Nam và ít cá nhân quen với công việc này

- Phạm vi ảnh hưởng của dự án phải quan tâm theo ADB là rất rộng

còn theo chính sách hiện hành của Việt Nam thì vẫn còn hạn chế (Ngân hàng

phát triển Châu Á, 2005)

* Trung Quốc

Về pháp luật đất đai, Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với phápluật Việt Nam Tuy nhiên nhìn tổng thể, việc chấp hành pháp luật của ngườiTrung Quốc rất cao Việc sử dụng đất tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhànước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Dovậy, thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà ở

Về đền bù thiệt hại về đất đai, do đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nênkhông có chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, kể cả đất nôngnghiệp, tuỳ trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng

bị thu hồi đất

Về phương thức đền bù thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người sửdụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Ngườidân có quyền lựa chọn các hình thức đền bù thiệt hại bằng tiền hoặc bằng nhàtại khu ở mới Tại thủ đô Bắc Kinh và Thành phố Thượng Hải, người dânthường lựa chọn đền bù thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp vớicông việc nơi làm việc của mình

Về giá đền bù thiệt hại, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũngđược Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời đượcđiều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tácđộng điều chỉnh tại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, việc đền bùthiệt hại theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu).

Về tái định cư, các khu tái định cư và các khu nhà ở được xây dựngđồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với cácnhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chínhquyền chú ý điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hộiđược Nhà nước có chính sách xã hội riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu tái định

cư được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ), cân đối được giao thôngđộng và tĩnh Trong quá trình đền bù, GPMB phải lập các biện pháp xử lý đối vớiviệc sắp xếp bồi thường khi không đạt được thống nhất Khi không đạt đượcthống nhất sẽ xử lý theo phương thức trước tiên là dựa theo trọng tài, sau theokhiếu tố

Tiêu chuẩn sắp xếp bồi thường di dời nhà cửa hiện nay của Thành phốThượng Hải được thực hiện theo 3 loại:

- Loại 1: Lấy theo giá thị trường của nhà đất đối với nhà bị tháo dời cộng

thêm với “Giá tăng thêm nhân với diện tích xây dựng của ngôi nhà bị tháo dỡ”.

- Loại 2: Đổi nhà theo tiêu chuẩn giá trị, bố trí nhà lấy theo giá thị

trường, giá tương đương với giá nhà bị tháo dỡ, di dời

- Loại 3: Bố trí nhà theo tiêu chuẩn diện tích, đây là tiêu chuẩn mà

chính quyền quận, huyện nơi có di dời lập ra đối với những người có khókhăn về nhà ở Người bị di dời có thể chọn hình thức bố trí nhà ở cho phùhợp Dựa vào khu vực bố trí nhà ở để tăng diện tích, dựa theo phân cấp từngvùng trong thành phố Càng ra ngoại vi càng được hệ số tăng thêm, mức tăngthêm có thể là 70%, 80% hay 100% ( Nguyễn Ánh Tuyết, 2002)

* Inđônêxia

Đối với Inđônêxia di dân TĐC, bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thuhồi đất vì mục đích phát triển của xã hội từ trước đến nay vẫn bị coi là sự ‘hisinh” mà một số người phải chấp nhận vì lợi ích của cộng đồng Các chươngtrình bồi thường TĐC chỉ giới hạn trong phạm vi bồi thường theo Luật chođất bị dự án chiếm dụng, hoặc cho một số ít trường hợp thu hồi đất để xâydựng khu TĐC

Tuy nhiên, quan điểm nhìn nhận về công tác bồi thường TĐC đangtừng bước thay đổi, nhận thức về hậu quả xấu có thể xảy ra đối với các vấn đềkinh tế, xã hội, môi trường trong quá trình thu hồi đất và di dân, mặt khác, từthực tế khách quan và sự chuyển biến về nhận thức, người bị ảnh hưởng quantâm ngày càng lớn về quyền lợi và phúc lợi cho họ, vì vậy TĐC ngày nayđược xem là chương trình phát triển của quốc gia Kinh nghiệm thực tiễn đãgiúp cho các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia lập kế hoạch và cácnhà thực thi đi đến thống nhất rằng chi phí phải trả cho những tổn thất do sựthiếu quan tâm và đầu tư trong quá trình thực hiện chính sách TĐC có thể lớnhơn rất nhiều chi phí TĐC đúng đắn Hơn nữa, những người bị bần cùng hoá,đến một thời điểm nhất định sẽ là nguyên nhân làm kiệt quệ nền kinh tế quốcdân Do vậy, tránh hay giảm thiểu những ảnh hưởng xấu trong việc di dânTĐC, cộng với việc khôi phục thoả đáng cho những người bị ảnh hưởng,ngoài việc đạt được lợi ích về mặt kinh tế, còn đảm bảo tính công bằng đốivới họ, điều này giúp cho các chủ thể an tâm trong quá trình triển khai thựchiện dự án

TĐC được thực hiện theo ba yếu tố quan trọng:

- Đền bù tài sản bị thiệt hại, nghề nghiệp và thu nhập bị mất

- Hỗ trợ di chuyển trong đó có trợ cấp, bố trí nơi ở mới với các dịch vụ

và phương tiện phù hợp

- Trợ cấp khôi phục để ít nhất người bị ảnh hưởng có được mức

sống đạt hoặc gần đạt so với mức sống trước khi có dự án

Đối với các dự án có di dân TĐC, việc lập kế hoạch, thiết kế nội dung

di dân là yếu tố không thể thiếu ngay từ chu kỳ đầu tiên của việc lập dự ánđầu tư và những nguyên tắc chính phải được đề cập đến gồm:

- Nghiên cứu kỹ phương án khả thi của các dự án để giảm thiểu việc didân bắt buộc, nếu không thể tránh được khi triển khai dự án

- Người bị ảnh hưởng phải được bồi thường và hỗ trợ để triển vọngkinh tế, xã hội của họ nói chung ít nhất cũng thuận lợi như trong trườnghợp không có dự án: đất đai, nhà cửa, cơ sở hạ tầng thích hợp và các loạibồi thường khác tương xứng như trước khi có dự án phải được cấp chongười bị ảnh hưởng Chú trọng đến người dân bản địa (các dự án nướcngoài), dân tộc thiểu số, nông dân vì họ là những người có quyền lợi hoặcquyền hoa lợi theo phong tục đối với đất và các tài sản khác bị dự ánchiếm dụng

- Các dự án về TĐC phải đạt hiệu quả ở mức càng cao càng tốt, các kếhoạch TĐC phải được soạn thảo và xác lập tương ứng với thời gian và ngânsách phù hợp, người di chuyển được hưởng các cơ hội về nơi ở, nguồn lực ổnđịnh cuộc sống càng nhanh càng tốt

- Người bị ảnh hưởng được thông báo đầy đủ, được tham khảo ý kiếnchi tiết về các phương án bồi thường TĐC, người bị ảnh hưởng được hỗ trợ ởmức cao nhất về hoà nhập cộng đồng dân cư địa phương bằng cách mở rộnglợi ích của dự án đến cả các cộng đồng dân cư địa phương

- Các chủ đầu tư đặc biệt chú ý đến tầng lớp những người nghèo nhất,trong đó có những người không hoặc chưa có quyền hợp pháp về đất đai, tàisản, những hộ gia đình do phụ nữ làm chủ Đồng thời, có kế hoạch xác địnhquyền hợp pháp của họ, hạn chế những trường hợp coi lý do ngăn trở bồithường TĐC là việc thiếu quyền sở hữu, quyền sử dụng đất hợp pháp

- Để không ngừng cải tiến sự hỗ trợ của Ngân hàng với các dự án trong

lĩnh vực nhạy cảm này, Chính phủ Inđônêxia đã thông qua và thực hiện một

số chính sách bồi thường TĐC bắt buộc Chính sách này nêu rõ các mục tiêu

và phương pháp, định ra các tiêu chuẩn trong hoạt động của các tổ chức Ngânhàng khi tham gia đầu tư vào các công trình TĐC (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002)

* Thái Lan

Không có chính sách đền bù tái định cư quốc gia, vì đa hình thức sở hữuđất đai nhưng Hiến Pháp năm 1982 quy định việc trưng dụng đất cho các mụcđích xây dựng cơ sở hạ tầng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên cho đấtnước, phát triển đô thị, cải tạo đất đai và các mục đích công cộng khác phảitheo thời giá thị trường cho những người hợp pháp về tất cả các thiệt hại doviệc trưng dụng gây ra và quy định việc đền bù phải khách quan cho người chủmảnh đất và người có quyền thừa kế tài sản đó Dựa trên các qui định này, cácngành có qui định chi tiết cho việc thực hiện trưng dụng đất của ngành mình

Năm 1987, Thái Lan ban hành Luật về trưng dụng bất động sản ápdụng cho việc trưng dụng đất sử dụng vào các mục đích xây dụng tiện íchcông cộng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc các lợi ích khác chođất nước, phát triển đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai vào cácmục đích công cộng Luật qui định những nguyên tắc về trưng dụng đất,nguyên tắc tính giá trị đền bù các loại tài sản bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từngngành đưa ra các qui định cụ thể về trình tự tiến hành đền bù TĐC, nguyêntắc cụ thể xác định giá trị đền bù, các bước lập và phê duyệt dự án đền bù, thủtục thành lập các cơ quan, uỷ ban tính toán đền bù TĐC, trình tự đàm phán,nhận tiền đền bù, quyền khiếu nại, quyền khởi kiện đưa ra toà án Ví dụ:

Trong ngành điện năng thì cơ quan điện lực Thái Lan là nơi có nhiều

dự án đền bù TĐC lớn nhất nước, họ đã xây dựng chính sách riêng với mụctiêu: “ Đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng một mức sống tốt hơn” thôngqua việc cung cấp cơ sở hạ tầng có chất lượng và đạt mức tối đa nhu cầu, đảmbảo cho những người bị ảnh hưởng có thu nhập cao hơn và được tham gia

nhiều hơn vào quá trình phát triển xã hội, vì vậy thực tế đã tỏ ra hiệu quả khicần thu hồi đất trong nhiều dự án (Nguyễn Thị Dung, 2009).

1.3.2 Kinh nghiệm cho Việt Nam

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng vàtái định cư của một số nước và các tổ chức ngân hàng quốc tế, Việt Namchúng ta cần học hỏi các kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồithường, hỗ trợ GPMB ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về công tác định giá đất nói chung và địnhgiá đất để bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư nói riêng bằng cách thànhlập các đơn vị tư vấn trong việc điều tra, nghiên cứu và xây dựng giá đất ở cáctỉnh, thành phố cả nước để giúp nhà nước xây dựng được một khung giá phùhợp sao cho hài hòa giữa lợi ích của người sử dụng đất và lợi ích quốc gia

- Công khai hoá đầy đủ các thông tin liên quan về dự án cũng nhưchính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các hộ dân bị thu hồi đượcbiết, được bàn và kiểm tra

- Quan tâm hơn nữa đối với việc lập quy hoạch và xây dựng các khu táiđịnh cư; các chế độ chính sách của những người bị thu hồi đất; giá cả đền bùphải sát với giá thị trường; xử lý hài hoà lợi ích và quyền lợi của người bị thuhồi đất, chủ đầu tư với Nhà nước

- Ngoài khoản tiền bồi thường, hỗ trợ theo quy định cần nghiên cứuchính sách hỗ trợ trong việc chuyển đổi nghề và tạo công ăn việc sau khi bịthu hồi đất

1.4 Chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB ở Việt Nam:

1.4.1 Thời kỳ trước khi có Luật Đất đai 1988

Ngày 14/4/1959, Thủ tướng chính phủ ban hành Nghị định số 151-TTgquy định tạm thời về trưng dụng ruộng đất Quy định như sau:

- Về việc bồi thường thiệt hại do lấy đất gây nên phải bồi thường haikhoản: Về đất thì bồi thường từ 1 đến 4 năm sản lượng thường niên của ruộngđất bị trung thu

- Đối với hoa màu thì được bồi thường đúng mức.

- Đối với nhà cửa, vật kiến trúc và các công trình phục vụ sinh hoạtđược giúp đỡ xây dựng cái khác

- Ngoài ra, mồ mả thì căn cứ vào tình hình cụ thể về phong tục tậpquán của địa phương mà giúp cho họ một số tiền làm phí tổn di chuyển(Chính phủ, 1959)

Có thể nói, những nguyên tắc cơ bản của việc bồi thường thiệt hại trongNghị định này là đúng đắn, đáp ứng nhu cầu trưng dụng đất đai trong nhữngnăm 1960 Cách bồi thường như vậy được thực hiện cho đến khi Hiến pháp

1980 ra đời

1.4.2 Thời kỳ từ năm 1988 đến năm 1993

Ngày 31/5/1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định số186/HĐBT về việc đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi bịchuyển mục đích sử dụng vào mục đích khác thì phải bồi thường Căn cứ đểtính bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp và đất có rừng theo quyết địnhnày là diện tích, chất lượng và vị trí đất Mỗi hạng đất tại mỗi vị trí đều quyđịnh giá tối đa, tối thiểu UBND các tỉnh, thành phố quy định cụ thể mức bồithường thiệt hại của địa phương mình sát với giá đất thực tế ở địa phươngnhưng không thấp hơn hoặc cao hơn khung giá định mức Tổ chức, cá nhânđược Nhà nước giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đíchkhác thì phải bồi thường về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước.Khoản tiền này được nộp vào ngân sách Nhà nước và sử dụng vào việc khaihoang, phục hóa, trồng rừng, cải tạo đất nông nghiệp, ổn định cuộc sống, địnhcanh, định cư cho vùng bị lấy đất (Hội đồng bộ trưởng, 1990)

1.4.3 Thời kỳ từ năm 1993 đến năm 2003

Luật Đất đai 1993 ra đời và có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 Đây là vănbản pháp luật quan trọng nhất đối với việc thu hồi đất và bồi thường thiệt hạikhi nhà nước thu hồi đất (Nhà xuất bản chính trị quốc gia, 1993)

Ngày 17/8/1994 Chính phủ Ban hành Nghị định số 90/NĐ-CP quy định

cụ thể các chính sách làm cơ sở để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợGPMB theo quy định khi nhà nước thu hồi đất vào mục đích quốc phòng anninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định này mang tính toàn diệncao và cụ thể hoá việc thực hiện chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồiđất (Chính phủ, 1994)

Nghị định 87/CP ngày 17/8/1994 ban hành khung giá các loại đất

Ngày 24/4/1998 Chính phủ ban hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP thaythế Nghị định 90/NĐ-CP và quy định rõ phạm vi, đối tượng áp dụng Đặc biệtngười bị thu hồi đất có quyền được lựa chọn một trong ba phương án bồithường: Bằng tiền, bằng nhà ở hoặc bằng đất (Chính phủ, 1998)

Tuy nhiên trong quá trình triển khai Nghị định 22/NĐ-CP có những hạnchế nhất định Nó chưa đáp ứng hết được yêu cầu thực tế, chưa phù hợp vớithực tiễn và gây phát sinh ra nhiều khiếu kiện cho nhà nước Đặc biệt chưagiải quyết được những tồn tạo do yếu tố lịch sử để lại khi thực hiện chínhsách đền bù thiệt hại cho chủ sử dụng đất có tài sản, nhà cửa nằm trên đấtkhông đủ điều kiện được bồi thường cụ thể như sau:

Thứ nhất, việc bồi thường đất ở đối với các trường hợp sử dụng đất trướcnăm 1993 còn chưa được quy định cụ thể, nên trong tổ chức thực hiện chưathống nhất dẫn đến khiếu kiện

Thứ hai, việc xác định giá đất còn gây khó khăn cho tổ chức như trên

cơ sở giá đất của địa phương ban hành theo quy định của chính phủ nhân với

hệ số K để đảm bảo giá đất tính đền bù phù hợp với khả năng sinh lợi và giáchuyển nhượng quyền sử dụng đất ở địa phương Do vậy việc áp dụng hệ số

K và khung giá đất ở địa phương còn thấp chưa phù hợp với thực tế dẫn đếngiá bồi thường thấp làm cho nhân dân không đồng tình, không chấp hành ảnhhưởng đến tiến độ chung của dự án

Thứ ba, chưa có quy định chi tiết về vấn đề tái định cư: Tiêu chuẩn của khu

tái định cư, phân định trách nhiệm của chủ dự án, của chính quyền các cấp trongviệc tạo lập và bố trí tái định cư, quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải

di chuyển chỗ ở, các biện pháp khôi phục đời sống và sản xuất tại khu tái định cư.Thứ tư, chưa quy định cụ thể về cưỡng chế thi hành quyết định thu hồi đất,quyết định bồi thường đối với các trường hợp cố tình không thực hiện đã dẫnđến một số đối tượng lợi dụng kẽ hở trong chính sách của Nhà nước cố tình chây

ỳ không chịu cho Hội đồng bồi thường tiến hành đo đạc, kiểm đếm, không chịunhận tiền bồi thường, không chịu di chuyển, lôi kéo người khác không thực hiệnquyết định của Nhà nước, làm cho tình hình vốn đã phức tạp càng trở nên phứctạp hơn

Thứ năm, quy định về điều kiện để được bồi thường hoặc không đủ điềukiện bồi thường về đất chưa quy định rõ ràng

1.4.4 Thời kỳ từ khi có Luật Đất đai 2003 đến nay

Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua ngày 26/11/2003 và

có hiệu lực từ ngày 01/7/2004 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khiNhà nước thu hồi đất được quy định rất chi tiết và kèm theo nhiều văn bảndưới luật được ban hành để hướng dẫn thực hiện:

- Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thihành Luật đất đai (Chính phủ, 2004)

- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xácđịnh giá đất và khung giá các loại đất (Chính phủ, 2004)

- Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 của Bộ Tài chính vềhướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (Chính phủ, 2004)

- Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính vềhướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP

- Nghị định 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về sửa

đổi bổ sung một số Điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật đất đai

và Nghị định 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty Nhà nước thành công

ty cổ phần

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định

bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiệnquyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nướcthu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai (Chính phủ, 2007)

- Thông tư liên tịch số 14/2008/BTC-BTNMT ngày 31/01/2008 của BộTài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số Điềucủa Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ

- Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 của BộTài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

Các Nghị định và Thông tư nêu trên đã quy định cụ thể về bồi thường,

hỗ trợ, TĐC, GPMB như sau:

- Quy định những trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinhtế; trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp đối với những trường hợp nhàđầu tư thỏa thuận với người sử dụng đất

- Quy định phạm vi, loại đất để tính bồi thường:

+ Quy định về giải quyết các trường hợp đang sử dụng đất nhưngkhông có một trong các loại giấy tờ về đất đai

+ Căn cứ xác định thế nào là đất sử dụng do vi phạm, lấn, chiếm khôngđược bồi thường về đất

+ Phạm vi, giới hạn đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư và đấtvườn, ao liền kề với đất ở để được hỗ trợ về đất ở khi Nhà nước thu hồi đất

- Quy định về giá đất, phương pháp xác định giá đất:

+ Xác định lại giá đất cho phù hợp với thị trường đối với trường hợp giáđất do UBND cấp tỉnh quy định và công bố chưa sát với giá chuyển nhượng

quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường.

+ Quy định mở rộng khung giá, nâng mức giá tối đa của khung giá một

số loại đất (các loại đất nông nghiệp, đất ở và đất sản xuất kinh doanh phinông nghiệp tại nông thôn) tăng thêm 50%

+ Quy định cơ chế định giá đất bồi thường dựa trên kết quả tư vấn giá đấtcủa tổ chức dịch vụ tư vấn giá đất, có sự thẩm định của Sở Tài chính

- Quy định về hỗ trợ, giải quyết việc làm cho người bị thu hồi đất:

+ Trường hợp hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất có mức sống thuộcdiện hộ nghèo thì được hỗ trợ để vượt qua hộ nghèo

+ Trường hợp hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp bịthu hồi trên 30% diện tích đất nông nghiệp mà không được Nhà nước bồithường bằng đất nông nghiệp tương ứng được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp

và tạo việc làm bằng cách giao đất để làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanhdịch vụ phi nông nghiệp

- Quy định hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi được giao đất TĐC

mà có nguyện vọng ghi nợ thì được ghi nợ tiền sử dụng đất trên giấy chứngnhận quyền sử dụng đất

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành, đã quyđịnh nhiều chính sách mới nhằm giải quyết các vướng mắc trong việc bồithường, giải phóng mặt bằng, trong đó tập trung nâng cao mức hỗ trợ chongười có đất nông nghiệp bị thu hồi như: đất vườn, ao xen kẽ khu dân cư hoặctrong cùng thửa đất có nhà ở riêng lẻ, ngoài việc được bồi thường theo giá đấtnông nghiệp trồng cây lâu năm còn được hỗ trợ thêm 30-70% giá đất ở trongkhu vực; đất nông nghiệp xen kẽ khu dân cư được hỗ trợ thêm 20-50% giá đất

ở trong khu vực Ngoài ra, nông dân bị thu hồi đất sẽ được hỗ trợ chuyểnnghề bằng 1,5-5 lần đất nông nghiệp… Đồng thời, Nghị định cũng quy địnhviệc lập Quỹ phát triển đất trên cơ sở trích từ 30-50% nguồn thu hàng năm từtiền sử dụng đất, tiền thuê đất để phục vụ nhiệm vụ tạo quỹ đất, chuyển

nhượng quyền sử dụng đất, đấu giá quyền sử dụng đất; bồi thường giải phóngmặt bằng; phát triển khu tái định cư nhằm đảm bảo vai trò của Nhà nướctrong việc ổn định xã hội thông qua chính sách điều tiết tài nguyên đất đai sẽgóp phần làm hài hòa các lợi ích giữa Nhà nước và các chủ thể sử dụng đấttheo quy định của pháp luật đất đai Nhà nước có thể chủ động mua lại diệntích đất của các doanh nghiệp thuộc diện phải di dời ra khỏi các đô thị do quátrình sản xuất gây ô nhiễm môi trường để bổ sung vào quỹ đất phục vụ mụctiêu chính sách xã hội (Chính phủ, 2009)

Về cơ bản, chính sách bồi thường, GPMB theo Luật Đất đai năm 2003

đã kế thừa những ưu điểm của chính sách trong thời kỳ trước, đồng thời cónhững đổi mới nhằm góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong việc bồithường, GPMB hiện nay

* Về việc thực hiện thu hồi đất và bồi thường giải phóng mặt bằng:

Nhà nước chỉ thực hiện thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích như xâydựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tưlớn theo quy định của Chính phủ; đối với các dự án sản xuất kinh doanh nhỏ

lẻ phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt thì nhà đầu tư được

nhận chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng giá trịquyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân mà Nhà nước không thựchiện thủ tục thu hồi đất Như vậy, Nhà nước hạn chế các trường hợp mà Nhànước bồi thường, hỗ trợ và TĐC; khuyến khích các nhà đầu tư tự thỏa thuậnvới người có đất

Luật Đất đai năm 1993 quy định chỉ thu hồi đất khi đã có dự án đầu tư

cụ thể, nay Luật Đất đai năm 2003 quy định Nhà nước thực hiện việc thu hồiđất, bồi thường, GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công

bố hoặc khi dự án đầu tư có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kếhoạch sử dụng đất được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt, nhằm đểchủ động quỹ đất cho đầu tư phát triển; Nhà nước giao cho tổ chức phát triển

quỹ đất (do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thành lập) để thựchiện việc thu hồi đất, bồi thường, GPMB và trực tiếp quản lý quỹ đất đã thuhồi đối với trường hợp sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố

mà chưa có dự án đầu tư

* Về giá đất bồi thường: giá đất do Nhà nước quy định đảm bảo

nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị

trường trong điều kiện bình thường; các thửa đất liền kề nhau, có điều kiện tựnhiên, kinh tế, xã hội, kết cấu hạ tầng như nhau, có cùng mục đích sử dụnghiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau; đất tạikhu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, có điềukiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng như nhau, có cùng mục đích sử dụng hiện tại,cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau Giá đất để tínhbồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng đã được UBND tỉnh, thànhphố trực thuộc Trung ương quy định và công bố; không bồi thường theo giáđất sẽ chuyển mục đích sử dụng Việc bồi thường cho người có đất bị thu hồiđược tính theo giá đất do Nhà nước quy định theo các nguyên tắc trên đã tạonên tính nhất quán về mặt giá trị Đối với trường hợp giá đất do UBND cáctỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định tại thời điểm thu hồi đất hoặcthời điểm giao đất chưa sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tếtrên thị trường trong điều kiện bình thường thì UBND các tỉnh, thành phố trựcthuộc Trung ương quyết định giá đất cụ thể cho phù hợp mà không bị giới hạnbởi Khung giá đất do Chính phủ quy định tại Nghị định số 123/2007/NĐ-CP.Đây là một trong những quy định của pháp luật hiện hành nhằm đảm bảoquyền lợi cho người có đất bị thu hồi trong trường hợp giá bồi thường thiệthại khi Nhà nước thu hồi đất thấp hơn giá đất thực tế trên thị trường (Chínhphủ, 2007)

* Về đối tượng được bồi thường thiệt hại về đất: so với trước đây, trong

thời kỳ này đối tượng được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất đã mở rộng

hơn Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có các loại giấy tờ theoquy định nhưng đất đã được sử dụng trước ngày 01 tháng 7 năm 2004, nayđược UBND xã, phường, thị trấn xác nhận là đất không có tranh chấp, phùhợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt đối với nơi đã có quy hoạch

sử dụng đất thì được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và sẽ được bồithường khi Nhà nước thu hồi đất

* Về chính sách hỗ trợ: một trong những mối quan tâm của Nhà nước

ta hiện nay đó là việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư không đượclàm ảnh hưởng xấu tới đời sống của người dân có đất bị thu hồi, đặc biệt làthuộc diện hộ nghèo Ngoài các chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, ổn địnhsản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp như trước đây, chính sách hỗ trợ khiNhà nước thu hồi đất trong thời kỳ này đã được quy định theo hướng tạo điềukiện cho các hộ nghèo vượt nghèo, các hộ bị mất đất nông nghiệp có đất phinông nghiệp để có thể chuyển nghề từ sản xuất nông nghiệp sang sản xuất phinông nghiệp Chẳng hạn như các hộ nghèo bị thu hồi đất thì được hỗ trợ đểvượt nghèo từ 3 năm tới 10 năm theo mức và thời gian do UBND các tỉnh,thành phố trực thuộc Trung ương quy định; hộ sản xuất nông nghiệp bị thuhồi trên 30% đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thìđược giao đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp,trường hợp không có đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh phi nông nghiệpthì những thành viên trong hộ còn trong độ tuổi lao động được hỗ trợ đào tạochuyển đổi nghề nghiệp

* Về TĐC: UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải thực

hiện các dự án TĐC trước khi thu hồi đất Khu TĐC phải có điều kiện pháttriển bằng hoặc tốt hơn nơi cũ Trường hợp không có khu TĐC thì người bịthu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở

thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở

đối với khu vực nông thôn Trường hợp hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất ở

phải TĐC thì việc bố trí TĐC phải gắn với tạo việc làm hoặc chuyển đổinghề nghiệp.

* Về trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và TĐC: một điểm

mới đó là người sử dụng đất được thông báo trước về việc thu hồi đất vàphương án tổng thể về bồi thường, GPMB; quá trình lập phương án bồithường, hỗ trợ và TĐC có sự tham gia của người dân có đất bị thu hồi trướckhi trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt

1.5 Thực tiễn công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.5.1 Chính sách bồi thường

Về bồi thường đất, chính sách về bồi thường đất khi Nhà nước thu hồiquy định rõ người bị thu hồi đất đang sử dụng đất vào mục đích nào thì đượcbồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không cóđất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thờiđiểm có quyết định thu hồi Thực tế hiện nay ở các địa phương việc bồithường cho các hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi đất đượcthực hiện chi trả bằng tiền Nguyên nhân của việc này là Nhà nước đã có quyđịnh chi tiết, cụ thể về giá bồi thường đối với từng loại đất như đất ở đô thị,đất ở nông thôn, đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp các địa phương căn

cứ vào tình hình thực tế của địa phương mình đã ban hành bảng giá đất hàngnăm (công bố vào ngày 01 tháng 01 hàng năm) để tính giá bồi thường chongười bị thu hồi đất Mặt khác, do công tác lập quy hoạch chưa tốt, quỹ đấtngày càng hạn hẹp, các địa phương chưa có định hướng tạo lập quỹ đất dựphòng dẫn đến không có đất để bồi thường bằng việc giao đất có cùng mụcđích sử dụng theo quy định, đặc biệt là đất nông nghiệp Đối với phương thứcgiao đất mới có cùng mục đích sử dụng khi Nhà nước thu hồi thì các địaphương chỉ áp dụng được đối với những nơi có quỹ đất lớn hoặc được ápdụng cho các trường hợp thu hồi đất ở

Về bồi thường tài sản trên đất, theo quy định của chính sách về bồithường tài sản trên đất thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành giá xây dựngcông trình, của cây trồng, vật nuôi trên đất Việc bồi thường tài sản trên đấtcho người bị thu hồi đất đã được các địa phương quan tâm sâu sát hơn Ủyban nhân dân các địa phương đã ban hành bảng giá công trình xây dựng, vậtkiến trúc và giá cây trồng trên đất để áp dụng trên địa bàn tỉnh Công tác bồithường về tài sản trên đất được các địa phương áp dụng thực hiện chi trả bằngtiền để hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi có khả năng xây dựng mới tài sản (đốivới nhà, công trình) đó Đối với cây trồng hàng năm trên đất bị thu hồi, đượcgiá bồi thường bằng giá trị sản lượng của vụ thu hoạch cao nhất của cây trồngchính tại địa phương trong 3 năm liền kề trước năm bị thu hồi đất Cây trồnglâu năm thì được bồi thường bằng giá trị hiện có của vườn cây, các vật nuôitrong đất có mặt nước mà chưa đến thời kỳ thu hoạch thì bồi thường theo mứcthiệt hại thực tế do bị thu hồi đất phải thu hoạch sớm Các địa phương thựchiện bồi thường cây trồng vật nuôi trên đất theo giá trị sản lượng của vụ thuhoạch hoặc giá trị hiện có của vườn cây, chi phí đầu tư, chăm sóc khi tính bồithường cho các loại cây trồng, giá trị vật nuôi trong đất có mặt nước, được lấy

theo giá bán sản phẩm, giá bán vườn cây và các mức chi phí trung bình trên

thị trường ở địa phương để bồi thường

1.5.2 Chính sách hỗ trợ

Chính sách về hỗ trợ cho người đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồibao gồm các hỗ trợ: hỗ trợ di chuyển; hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sảnxuất; hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm và các khoản hỗ trợ khác.Việc thực hiện chính sách về hỗ trợ tại các địa phương cơ bản diễn ra khá thuậnlợi do chính sách này được các địa phương quy định chi tiết, cụ thể phù hợp vớitình hình thực tế ở địa phương Chính sách này đã được đông đảo người dân cóđất bị thu hồi quan tâm và ủng hộ Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố khi thựchiện chính sách hỗ trợ căn cứ vào từng địa bàn, từng dự án đầu tư để quyết định