THỰC TRẠNG cán cân THANH TOÁN ở VIỆT NAM năm 2012

Thâm hụt trong tài khoản vãng lai của cán cân thanh toán Việt Nam được đánh giá là một trong 3 ngòi nổ của khủng hoảng kinh tế.. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁN CÂN THANH TOÁN 1.1 Khái niệm,

ĐỒ ÁN TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ

THỰC TRẠNG CÁN CÂN THANH TOÁN Ở

VIỆT NAM NĂM 2012

Ngành: TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Chuyên ngành: TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Giảng viên hướng dẫn: Th.S Trà Thị Thảo Sinh viên thực hiện: Đặng Thị Hiền

MSSV: 1154020299 Lớp: 11DTNH15

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐH KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ TPHCM KHOA KẾ TOÁN-TÀI CHÍNH-NGÂN HÀNG

-

Lời cam đoan



Em xin cam đoan đề tài đồ án này là do tự bản thân thực hiện và không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác để làm sản phẩm của riêng mình Các thông tin thứ cấp sử dụng trong đồ án là có nguồn gốc và được trích dẫn rõ ràng Em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận án

Sinh Viên

(Ký tên)

Đặng Thị Hiền

Lời cảm ơn



Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành cảm ơn Th.S Trà Thị Thảo -

Cô đã chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ em rất tận tình trong suốt thời gian thực hiện

Nhận xét của giáo viên hướng dẫn



……, ngày … tháng … năm 2013

(Ký tên)

MỤC LỤC



Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Nhận xét của giáo viên hướng dẫn iv

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁN CÂN THANH TOÁN 2

1.1 Khái niệm, đặc điểm và nguyên tắc hạch toán cán cân thanh toán 2

1.1.1 Khái niệm cán cân thanh toán 2

1.1.2 Đặc điểm của cán cân thanh toán 3

1.1.3 Nguyên tắc hạch toán cán cân thanh toán 3

1.2 Cấu trúc cán cân thanh toán 3

1.2.1 Cán cân vãng lai 4

1.1.2 Cán cân vốn 6

1.2.3 Cán cân tổng thể 7

1.2.4 Cán cân đù đắp chính thức 8

1.3 Thặng dư và thâm hụt cán cân thanh toán 8

1.3.1 Thặng dư và thâm hụt cán cân thương mại 8

1.3.2 Thặng dư và thâm hụt cán cân vãng lai 9

1.3.3 Thặng dư và thâm hụt cán cân cơ bản 9

1.3.4 Thặng dư và thâm hụt cán cân tổng thể 9

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân vãng lai 9

1.4.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân vãng lai 9

1.4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân vốn 11

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÁN CÂN THANH TOÁN Ở VIỆT NAM NĂM 2012 13

2.1 Cán cân vãng lai 13

2.1.1 Cán cân thương mại 13

2.1.2 Cán cân dịch vụ 17

2.1.3 Cán cân thu nhập đầu tư 17

2.1.4 Cán cân chuyển tiền 17

2.2 Cán cân vốn 18

2.2.2 Đầu tư gián tiếp (FII) 20

2.2.3 ODA – Duy trì sự ổn định 20

2.3 Bảng tổng kết Cán cân thanh toán năm 2012 và dự đoán năm 2013 21

2.3.1 Bảng tổng kết cán cân thanh toán năm 2012 21

2.3.2 Dự đoán năm 2013 23

2.4 Những tồn tại trong cán cân thanh toán ở Việt Nam 24

CHƯƠNG 3 CÁC BIỆN PHÁP CÂN BẰNG CÁN CÂN THANH TOÁN 25

3.1 Tác động trực tiếp bằng các biện pháp đến cán cân thương mại và đảm bảo nguồn vốn tài trợ cho cán cân thanh toán 25

3.2 Tác động gián tiếp bằng các công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế 27

Tài liệu tham khảo 28

Danh mục các bảng biểu

Trang

Bảng 2.1 Cán Cân Thanh Toán Năm 2012 (Đơn vị: Triệu USD) 21

Biểu đồ 2.1 Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại

Biểu đồ 2.4 Kiều hối về Việt Nam giai đoạn 1991-2012 18

LỜI MỞ ĐẦU



Trong nền kinh tế mở và hội nhập quốc tế, mối quan hệ giữa các quốc gia là rất phong phú và đa dạng, bao gồm: thương mại, đầu tư, du lich, văn hóa, quân sự, chính trị, Những mối quan hệ này tạo nên nguồn thu, chi ngoại tệ cho một quốc gia và được phản ánh chặt chẽ trên cán cân thanh toán Trong điều kiện nền kinh tế

mở hiện nay, việc theo dõi các luồng ngoại tệ ra vào là hết sức quan trọng để có được những chính sách đúng đắn, hiệu quả cho nền kinh tế, điều này khiến cho vai trò của cán cân thanh toán trở nên hết sức quan trọng Tuy nhiên, trong điều kiện nền kinh tế phát triển quá nóng và đang gặp nhiều khó khăn, môi trường kinh tế quốc tế diễn biến tiêu cực, cán cân thanh toán phản ánh những diễn biến xấu của nền kinh tế Thâm hụt trong tài khoản vãng lai của cán cân thanh toán Việt Nam được đánh giá là một trong 3 ngòi nổ của khủng hoảng kinh tế Vậy, thực chất cán cân thanh toán là gì, vai trò và sức ảnh hưởng của nó đến đâu trong nền kinh tế thời

kỳ hội nhập hiện nay Với đề tài: “Thực trạng cán cân thanh toán ở Việt Nam năm 2012”, đồ án này sẽ làm rõ một số vấn đề về cán cân thanh toán và thực tế

diễn biến ở Việt Nam, cũng như chỉ ra những nguy cơ tiểm ần trong cán cân thanh toán của Việt Nam trong thời gian gần đây Gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về cán cân thanh toán

Chương 2: Thực trạng cán cân thanh toán ở Việt Nam năm 2012

Chương 3: Các biện pháp cân bằng cán cân thanh toán

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁN CÂN THANH TOÁN

1.1 Khái niệm, đặc điểm và nguyên tắc hạch toán cán cân thanh toán

1.1.1 Khái niệm cán cân thanh toán

Cán cân thanh toán (Balance of Payment) của một quốc gia là một bản báo cáo thống kê tổng hợp có hệ thống, ghi chép tất cả các giao dịch kinh tế giữa người cư trú và người không cư trú trong một kỳ nhất định, thường là một

năm

 Các giao dịch kinh tế là giao dịch về:

- Xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ

- Thu nhập của người lao động, thu nhập từ hoạt động đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp

- Chuyển giao vãng lai một chiều

- Chuyển vốn vào trong nước và chuyển vốn ra nước ngoài trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp, đầu tư vào các giấy tờ có giá

 Người cư trú bao gồm các tổ chức hoặc cá nhân trong nước Ngoài

ra còn bao gồm:

- Văn phòng đại diện ở nước ngoài của các tổ chức trong nước

- Công dân trong nước cư trú ở nước ngoài dưới 12 tháng

- Công nhân trong nước đi du lịch, học tập, chữa bệnh và thăm viếng nước ngoài không kể thời hạn

- Người nước cư trú ở Việt Nam từ 12 tháng trở lên

 Người không cư trú bao gồm các tổ chức hoặc cá nhân ở nước ngoài Ngoài ra còn bao gồm:

- Văn phòng đại diện của các tổ chức nước ngoài ở trong nước

- Công dân trong nước cư trú ở nước ngoài trên 12 tháng

- Công dân nước ngoài đi du lịch, học tập, chữa bệnh và thăm

viếng trong nước không kể thời hạn

- Người nước ngoài cư trú ở trong nước dưới 12 tháng

 Ở Việt Nam: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan chịu trách

nhiệm chủ trì lập, theo dõi và phân tích cán cân thanh toán Dòng tiền

hạch toán: USD

1.1.2 Đặc điểm của cán cân thanh toán

- Ghi chép các luồng lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ và tài sản

- Ghi chép các thay đổi về tài sản Nợ và tài sản Có giữa người cư trú và người không cư trú

- Giống báo cáo về nguồn vốn và sử dụng vốn của doanh nghiệp, các cán cân thanh toán cho biết trong một kỳ nhất định, một quốc gia có các nguồn tiền từ đâu và sử dụng các nguồn tiền đó như thế nào

1.1.3 Nguyên tắc hạch toán cán cân thanh toán

- Nguyên tắc bút toán kép: một bút toán ghi nợ bao giờ cũng có một bút toán ghi có tương ứng và ngược lại

- Các bút toán ghi nợ ghi chép các giao dịch:

 Mua hàng hóa và dịch vụ nước ngoài

 Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài

 Mua các tài sản tài chính ở nước ngoài

 Giảm các tài sản nợ nước ngoài

- Các giao dịch được ghi nợ là các giao dịch làm phát sinh cầu ngoại tệ

- Các bút toán ghi có ghi chép các giao dịch:

 Bán hàng và dịch vụ

 Giảm quyền sở hữu các Tài sản tài chính ở nước ngoài

 Đầu tư trực tiếp nước ngoài

 Phát hành các chứng khoán cho người nước ngoài

- Các giao dịch được ghi có là các giao dịch làm phát sinh cung ngoại

tệ

1.2 Cấu trúc cán cân thanh toán

Cán cân thanh toán gồm 4 bộ phận chính:

Cán cân vãng lai

Cán cân vốn

Cán cân tổng thể

Cán cân bù đắp chính thức

1.2.1 Cán cân vãng lai

Cán cân vãng lai tổng hợp các chỉ tiêu về giao dịch kinh tế giữa

người cư trú và người không cư trú về hàng hóa, dịch vụ, thu nhập của người lao động, thu nhập từ đầu tư trực tiếp, thu nhập từ đầu tư vào giấy tờ có giá, lãi vay, lãi tiền gửi nước ngoài và chuyển giao vãng lai một chiều

Cán cân vãng lai được chia nhỏ thành 4 cán cân tiểu bộ phận:

- Cán cân thương mại

- Cán cân dịch vụ

- Cán cân thu nhập

- Cán cân chuyển giao vãng lai một chiều

Cán cân thương mại (Cán cân hữu hình):

Cán cân này phản ánh những khoản thu chi về xuất nhập khẩu hàng hóa trong một thời kỳ nhất định

Khi cán cân thương mại thặng dư, điều này có nghĩa là quốc gia đó

đã thu được từ xuất khẩu nhiều hơn phải trả cho nhập khẩu Ngược lại, cán cân bội chi phản ánh quốc gia đó nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu

Khi xuất khẩu, trị giá hàng hóa xuất khẩu được phản ánh vào bên có Khi nhập khẩu, trị giá hàng nhập khẩu được phản ánh vào bên nợ (Vì xuất khẩu làm phát sinh cung ngoại tệ và cầu nội tệ trên thị trường ngoại hối Nhập khẩu làm phát sinh cầu ngoại tệ)

Cán cân dịch vụ (Cán cân vô hình):

Phản ánh các khoản thu chi từ các hoạt động dịch vụ về vận tải (cước phí vận chuyển thuê tàu, bến bãi, ) du lịch, bưu chính, cố vấn pháp

luật, dịch vụ kỹ thuật, bản quyền, bằng phát minh,…

Thực chất của cán cân dịch vụ là cán cân thương mại nhưng gắn với

việc xuất nhập khẩu dịch vụ

Ghi chép: Xuất khẩu dịch vụ phản ánh bên Có, nhập khẩu dich vụ

phản ánh bên Nợ

Cán cân thu nhập (Yếu tố thu nhập):

Phản ánh các dòng tiền về thu nhập chuyển vào chuyển ra Bao gồm:

Thu nhập của người lao động (tiền lương, tiền thưởng, thu nhập khác,…) do người không cư trú trả cho người cư trú và ngược lại Thu nhập từ hoạt động đầu tư như: FDI, ODA,…Các khoản thanh toán và được thanh toán từ tiền lãi, cổ tức đến những khoản thu nhập

từ đầu tư nước ngoài từ trước

Ghi chép: Thu nhập chảy vào phản ánh bên Có (làm tăng cung ngoại tệ) Khi chuyển thu nhập ra phản ánh bên Nợ (làm giảm cung ngoại tệ)

Cán cân chuyển giao vãng lai một chiều:

Bao gồm các khoản chuyển giao một chiều không được hoàn lại:

Viện trợ không hoàn lại

Khoản bồi thường, quà tặng, quà biếu

Trợ cấp tư nhân, trợ cấp chính phủ

Ghi chép:

· Các khoản thu đơn phương được xem như tăng thu nhập nội địa do thu được từ nước ngoài, làm tăng cung ngoại tệ → phản ánh vào bên Có

· Các khoản phải trả đơn phương do phải thanh toán cho người nước ngoài, phát sinh cầu ngoại tệ → phản ánh vào bên Nợ

Các giao dịch kinh tế được hạch toán trong cán cân vãng lai là khoản thu và chi mang tính chất thu nhập, phản ánh việc chuyển giao quyền

sở hữu về tài sản giữa người cư trú và người không cư trú

Các khoản thu phản ánh tăng tài sản thuộc quyền sở hữu

Các khoản chi phản ánh giảm tài sản thuộc quyền sở hữu

1.1.2 Cán cân vốn

Tổng hợp toàn bộ các chỉ tiêu về giao dịch kinh tế giữa người cư trú

và người không cư trú về chuyển vốn từ nước ngoài vào trong nước

và chuyển vốn từ trong nước ra nước ngoài trong lĩnh vực:

- Đầu tư trực tiếp

- Đầu tư vào giấy tờ có giá

- Vay và trả nợ vay nước ngoài

- Cho vay và thu hồi nợ nước ngoài

- Chuyển giao vốn một chiều

Cán cân vốn có thể chia thành 3 cán cân tiểu bộ phận:

tư gián tiếp (Portfolio Investment)

FDI là hoạt động đầu tư mang lại quyền kiểm soát các dự án hoặc công ty ở nước ngoài

Đầu tư gián tiếp bao gồm các hoạt động đầu tư vào các giấy tờ có giá

như trái phiếu và cổ phiếu

Ngoài ra, cán cân vốn dài hạn còn hạch toán các lưu chuyển vốn phát sinh từ các hoạt động cho vay và đi vay thuộc khu vực công cũng như khu vực tư

Cán cân vốn ngắn hạn:

Ghi chép các lưu chuyển vốn phát sinh từ các hoạt động đầu tư ngắn hạn

như:

Tín dụng thương mại ngắn

Gửi tiền ngắn hạn

Mua bán các công cụ trên thị trường tiền tệ như tín phiếu kho bạc, tín

phiếu thương mại và giấy chứng nhận tiền gửi khả nhượng

Cán cân chuyển giao vốn một chiều:

Ghi chép các khoản lưu chuyển vốn cho mục đích đầu tư dưới các thức như: Viện trợ chính phủ không hoàn lại

Các khoản nợ được xóa

Tài sản bằng tiền hoặc hiện vật của người cư trú di cư mang ra nước ngoài và của người không cư trú di cư mang vào trong nước

Đặc điểm các giao dịch hạch toán trong cán cân vốn:

Phản ánh sự chuyển giao quyền sử dụng về tài sản giữa người cư trú

và người không cư trú chứ không phải sự thay đổi quyền sở hữu về tài sản

Cán cân cơ bản:

- Cán cân cơ bản bằng tổng hai cán cân: Cán cân vãng lai và cán

vốn dài hạn

- Cán cơ bản phản ánh tương đối tổng quát tình trạng nợ nước

ngoài của một quốc gia

- Tình trạng cán cân cơ bản ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế và

tỷ giá hối đoái

1.2.3 Cán cân tổng thể

 Cán cân tổng thể bằng tổng hai cán cân: cán cân vãng lai và cán cân vốn

 Trong thực tế, cán cân tổng thể còn bao gồm một hạng mục được gọi

là nhẫm lẫn và sai sót

1.2.4 Cán cân đù đắp chính thức

 Cán cân bù đắp chính thức bao gồm các hạng mục như dự trữ ngoại hối quốc gia, quan hệ với IMF và các ngân hàng trung ương các nước khác

 Hạng mục dự trữ ngoại hối quốc gia đóng vai trò quyết định

 Tổng của hai cán cân tổng thể và bù đắp chính thức luôn bằng không

1.3 Thặng dư và thâm hụt cán cân thanh toán

 Với nguyên tắc bút toán kép, cán cân thanh toán luôn cân bằng

 Khi nói cán cân thanh toán thâm hụt hay thặng dư là các nhà kinh tế muốn nói đến thâm hụt hay thặng dư của một nhóm cán cân bộ phận

nhất định trong cán cân thanh toán

1.3.1 Thặng dư và thâm hụt cán cân thương mại

Cán cân thương mại cho biết:

- Xu hướng vận động của cán cân vãng lai

- Mức độ mở cửa của nền kinh tế

- Năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Tình trạng Cán cân thương mại ảnh hưởng trực tiếp và nhanh chóng đến tỷ giá, tăng trưởng kinh tế và lạm phát

Ví dụ: Cán cân thương mại thâm hụt thường tác động làm tỷ giá tăng, nội tệ giảm giá,…

Cán cân tổng thể = - Cán cân bù đắp chính thức

1.3.2 Thặng dư và thâm hụt cán cân vãng lai

Tình trạng cán cân vãng lai ảnh hưởng trực tiếp và nhanh chóng đến

tỷ giá, tăng trưởng kinh tế và lạm phát

1.3.3 Thặng dư và thâm hụt cán cân cơ bản

Cán cân cơ bản phản ánh tổng quát tình trạng nợ nước ngoài của một quốc gia vì vốn dài hạn có đặc trưng của sự phân phối lại thu nhập tương đối ổn định trong một thời gian dài giữa một quốc gia và phần thế giới còn lại

Sự bù đắp cho nhau giữa thặng dư của cán cân vãng lai và thâm hụt cán cân vốn dài hạn có thể được duy trì lâu dài

Một quốc gia có cán cân vãng lai thâm hụt và đồng thời có các luồng vốn dài hạn ròng chảy ra; điều này làm cho cán cân cơ bản bị thâm hụt nặng nề

1.3.4 Thặng dư và thâm hụt cán cân tổng thể

Với tỷ giá thả nổi:

Cán cân tổng thể luôn có xu hướng vận động trở về trạng thái cân bằng

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân vãng lai

1.4.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân vãng lai

- Tăng trưởng kinh tế

- Tỷ giá hối đoái

- Lạm phát

- Các rào cản thương mại

- Tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế:

Quốc gia có mức tăng trưởng kinh tế cao thường trải qua thời kỳ thâm hụt cán cân thương mại

Tỷ giá hối đoái:

Tỷ giá biến động lên Xuất khẩu và Nhập khẩu

Trong điều kiện hệ số co giãn của cầu hàng hóa xuất khẩu và cầu hàng hóa nhập khẩu tương đối cao thì khi tỷ giá tăng sẽ làm tăng xuất khẩu

và giảm nhập khẩu; điều có thể sẽ dẫn đến cải thiện cán cân vãng lai

Trong quá khứ, nhiều nền kinh tế thường sử dụng biện pháp phá giá

nội tệ để cải thiện cán cân vãng lai

Ngày này, nhiều nền kinh tế thực hiện chính sách duy trì đồng tiền

yếu để tạo lợi thế cạnh tranh về giá và cải thiện cán cân vãng lãi

Cơ sở lý thuyết (điều kiện Marshall-Lerner) cũng như bằng chứng thực nghiệm (hiệu ứng tuyến J) chỉ ra rằng phá giá không phải lúc nào

cũng dẫn đến cải thiện cán cân vãng lai

Về mặt lý thuyết, điều kiện Marshall-Lerner chỉ ra rằng:

Phá giá nội tệ sẽ có ảnh hưởng tích cực đến cán cân vãng lai nếu như tổng giá trị hệ co gian (hệ số co giãn cầu xuất nhập +

hệ số co giãn cầu nhập khẩu) lớn hơn 1

Phá giá tạo ra 2 hiệu ứng, hiệu ứng giá và hiệu ứng lượng Hiệu ứng giá là nhân tố làm cho cán cân vãng lai xấu đi

Hiệu ứng lượng là nhân tố góp phần cải thiện cán cân vãng lai Tình trạng cán cân vãng lai sau khi phá giá phụ thuộc vào tính trội của hiệu ứng khối lượng hay hiệu ứng giá

Các bằng chứng thực nghiệm chỉ ra rằng:

Phá giá thường không tránh được hiệu ứng tuyến J

Cán cân vãng lai xấu đi sau khi phá giá, sau đó dần dần mới được cải thiện theo thời gian