Đồ án nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý chất thải rắn cho Quận 5 Thành Phố Hồ Chí Minh quy hoạch đến năm 2032

Theo báo cáo hiện trạng môi trường của các tỉnh, thành trong những năm gần đây cho thấy: Do tác động của sự gia tăng dân số đô thị, mức sống và tính chất tiêu dùng của người dân và tác đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ THÀNH PHỔ HỒ CHÍ MINH

KHOA MOI TRUONG VÀ CÔNG NGHỆ SINH HỌC

DO AN MON HOC

ĐÈ TÀI NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THÓNG QUẢN LÝ CHÁT THÁI RẮN CHO QUAN 5, TP HCM QUY HOẠCH ĐÉN NĂM

4 Tác đông của chất thải rắn sinh hoạt

Chương 2: Điều Kiện Kinh Tế - Xã Hội Quận 5

1 Điều kiện tự nhiên

2 Điều kiện kinh tế

3 Điều kiện xã hội

Chương 3: Tống Quan Tình Hình Quan Ly Chat Thai Ran

Quan 5

1 Hién trang quan ly chat thai ran Quan 5

2 Nhận xét và đánh giá hiện trạng chat thải rắn Quận 5

Chương 4: Tính Toán Thiết Kế Hệ Thống Thu Gom Chất Thải

Ran Quan 5

Chương 5: Tính Toán Kinh Tế Cho Hệ Thống Thu Gom Chất Thái Rắn Quận 5

Chương 6: Đề Xuất Các Phương Pháp Quản Lý Chất Thải

Ran Cho Quan 5

CHUONG 1 ; TONG QUAN VE CHAT THAI RAN DO THI

CTR gây ô nhiễm môi trường không khí, môi trường nước mặt, môi

trường nước ngầm, môi trường đất

Ở Việt Nam ô nhiễm môi trường sống nói chung và CTR nói riêng tại

các đô thị lớn đang thực sự là mối quan tâm chung của nhà nước, chính quyển các cấp và người dân đang sinh sống tại đó Công cuộc đổi mới đang tác động

tích cực đến mức độ đô thị hoá ở Việt Nam, cơ sở kỹ thuật hạ tầng quá yếu

kém và không phát triển đồng bộ với quá trình đô thị hoá, lại ít được chăm sóc

nên tình trạng môi trường bị sa sút nghiêm trọng Tình hình ứ đọng phân rác do

thiếu trang thiết bị kỹ thuật cần thiết và hiệu quả quản lý kém đang gây trở

ngại cho sự phát triển kinh tế trong nước và chính sách mở cửa của kinh tế

nước ngoài

Ô nhiễm CTR ở đô thị đang là vấn để bức xúc, đô thị càng phát triển,

lượng CTR càng lớn, tính độc hại của CTR càng tăng Theo báo cáo hiện trạng

môi trường của các tỉnh, thành trong những năm gần đây cho thấy: Do tác động

của sự gia tăng dân số đô thị, mức sống và tính chất tiêu dùng của người dân và tác động của phát triển kinh tế và xã hội của đô thị, khối lượng CTR ở nước ta

ngày càng lớn Lượng CTR đô thị nếu không được quản lý, thu gom và xử lý

tốt, sẽ dẫn đến hàng loạt hậu quả tiêu cực đối với môi trường đô thị

1 Khái niệm

> Theo quan niệm chung: chất thải rắn là toàn bộ các loại vật chất được con

người loại bỏ trong các hoạt động kinh tế — xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tổn tại của cộng đồng v.v ) trong đó quan trọng nhất là các hoạt động sản xuất và hoạt động

sống

> Theo quan điểm mới: chất thải rắn đô thị (gọi chung là rác thải đô thị) được

định nghĩa là: Vật chất mà người tạo ra ban đầu vứt bỏ đi trong khu vực đô

thị mà không đòi hỏi được bồi thường cho sự vứt bỏ đó

Theo quan niệm này, chất thải rắn đô thị có các đặc trưng sau:

e_ Bị vứt bỏ trong khu vực đô thị;

e Nhà nước có trách nhiệm thu don

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

Các nguôn phát sinh chất thải rắn:

Các nguồn chủ yếu phát sinh ra chất thải rắn đô thị bao gồm:

e_ Từ các khu dân cư (chất thải sinh hoạt);

e_ Từ các trung tâm thương mại;

e_ Từ các công sở, trường học, công trình công cộng;

e_ Từ các dịch vụ đô thị, sân bay;

e_ Từ các hoạt động công nghiệp;

e_ Từ các hoạt động xây dựng đô thị;

e_ Từ các trạm xử lý nước thải và từ các đường ống thoát nước của thành

phố

a Chất thải sinh hoạt

Chất thải rắn sinh hoạt là những chất thải rắn được thải ra do quá trình

sinh hoạt hàng ngày của con người tại nhà ở, chung cư, cơ quan, trường học,

các cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, khu thương mại và những nơi công cộng khác

Chất thải rắn sinh hoạt không bao gồm những chất thải nguy hại, bùn cặn, chất thải y tế, chất thải rắn xây dựng và những chất thải từ các hoạt động nông

nghiệp

Nguồn phát sinh

- Hộ gia đình: Rác thực phẩm tươi sống, rác thực phẩm chín, các loại túi ni

lông, rác vườn, túi vải, thuỷ tinh, gỗ, trái cây, lon nhôm, thiếc, các chất thải đặc

biệt khác như xăng, nhớt, lốp xe, ruột xe, vật dụng gia đình hư hỏng như kệ sách, đèn, tủ

- Khu thương mại Carton, giấy, nhựa, rác thực phẩm, lá cây, đồ điện hư hồng như tivi tủ lạnh, máy giặt, pin, dầu nhớt

- Công sở Giấy , carton, nhựa, túi nilong, rác thực phẩm, thuỷ tinh, các chất thải đặc biệt như đèn, tủ, kệ sách, pin, dầu nhớt

- Đường phố Lá cây, túi nilong, thực phẩm

b Chất thải rắn công nghiệp

Chất thải rắn công nghiệp là loại chất thải bị loại bổ khỏi quá trình sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp Lượng chất thải này chưa phải là phần loại bỏ cuối cùng của vòng đời sản phẩm mà nó có thể sử dụng làm đầu vào

cho một số nghành công nghiệp khác

c Chất thải xây dựng

Chất thải xây dựng gồm các phế thải như đất đá, gạch ngói, bê tông, cát,

sỏi do các hoạt động xây dựng hay đập phá các công trình xây dựng, chất thải xây dựng gồm:

Vật liệu xây dựng trong quá trình đỡ bỏ các công trình xây dựng

Đất đá do việc đào móng trong xây dựng

Các vật liệu như kim loại các chất dẻo khác

Ngoài ra còn các vật liệu xây dựng các hạ tầng kỹ thuật như trạm xử lý

nước thiên nhiên, các bùn cặn trong ống thoát nước của thành phố

Bảng 1 : Thành phần chất thải rắn đô thị theo nguôn phát sinh

Dao động Trung bình

Dân cư & khu thương mại 60 -70 62,0

binh dién)

Chat thai nguy hai 0,1 - 1,0 0,1

(Nguồn George Tchobnaglous, etal, Mcgraw — hill Inc, 2009)

2 Phân loại chất thải rắn

12.1 Rác thực phẩm

Đó là những chất thải từ nguồn thực phẩm, nông phẩm hoa quả trong quá

trình sản xuất, thu hoạch, chế biến, bảo quần bị hư bị thải loại ra Tính chất đặc

trưng loại này là quá trình lên men cao, nhất là trong điều kiện ẩm độ không khí 85-90% nhiệt độ 30 —35”C Quá trình này gây mùi thối nỗng nặc và phát

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

tán vào không khí nhiều bào tử nấm bệnh Loại này thường lớn, ở thành phố

Hồ Chí Minh chiếm 58 - 60%

1.2.2 Rác tạp

Từ công sở, nhà ăn, khu chợ Ở đây vừa có loại phân giải nhanh chóng nhưng lại vừa có loại phân giải chậm hoặc khó phân giải (như bao nylon) Có

loại đốt được nhưng có loại không cháy Loại đốt được bao gồm các chất giấy,

bìa, plastic, vải, cao su, da, gỗ lá cây; loại không cháy gồm thủy tinh, đổ nhôm, kim loại

1.2.3 Xà bần bùn cống

Chất thải của quá trình xây dựng và chỉnh trang đô thị bao gồm bụi đá,

mảnh vỡ, bê tông, gỗ, gạch, ngói, đường ống những vật liệu thừa của trang bị

nội thất Loại này chiếm một lượng khoảng 35 - 40% theo số liệu của công ty

dịch vụ công cộng

1.2.4 Tro

Tro bếp và tro trong các công nghệ đốt có thành phần chủ yếu là carbon và

kali, các chất khoáng khác khi khô có gió thì gây bụi bay mù mịt khi ướt thì kết

dính Tuy nhiên tro có tính hấp phụ lý học rất cao, đặc biệt là hấp phụ mùi,và

có khả năng làm trung hòa môi trường chua

1.2.5 Chất thải từ nhà máy nước

Bao gồm bùn cát lắng trong quá trình ngưng tụ chiếm 25 — 29 %.Thanh phần cấp hạt có thay đổi đôi chút do nguồn nước lấy vào và quá trình công

nghệ

1.2.6 Chất thải từ các nhà máy xử lý ô nhiễm

Chất thải này có rác từ các hệ thống xử lý nước, nước thải, nhà máy xử lý chất thải công nghiệp

1.2.7 Chất thải là sản phẩm thừa nông nghiệp

Xuất hiện ở vùng nông thôn thành phần chủ yếu là rơm rạ (trừ loại cho bò

ăn và đun nấu), dây khoai, cành lá cây trồng, rau bỏ.Khối lượng phụ thuộc vào mùa vụ và đặc tính cũng như phong tục nông nghiệp ở mỗi vùng Có vùng nó

là chất thải nhưng có vùng nó lại là nguyên liệu cho sản xuất

Trong đô thị các đường phố công viên và khu dân cư thường có cây bóng mát mọc, cành lá của nó cũng gây ra loại rác thải.Tuy vậy loại này không cao,

chiếm 1-2%

12.9 Chất thải độc hại

Bao gồm các chất thải chứa các chất độc hại nguy hiểm như các chất thải

phóng xạ uranthori, các loại thuốc nổ TNT, chất dễ bắt lửa, chất thải sinh học,

chất thải trong sản xuất nhựa hoặc chất thải trong sẩn xuất vi trùng Nghĩa là toàn bộ những CTR gây hại trực tiếp và rất độc dù ở mức rất thấp đối với người

động vật và thực vật

Nguôn CTR có thể khác nhau ở nơi này và nơi khác, khác nhau về số lượng, về kích thước, phân bố về không gian Trong nhiều trường hợp thống kê,

người ta thường phân CTR thành 2 loại chính: chất thải công nghiệp và chất

thải sinh hoạt Ở các nước phát triển cũng như các nước đang phát triển, tỷ lệ

chất thải sinh hoạt thường cao hơn chất thải công nghiệp

V: là thể tích chứa khối lượng rác cân bằng s* Thành phần riêng biệt:

Thành phần này thay đổi theo vị trí địa lý theo vùng dân cư, theo mức sống, thời gian trong ngày, trong mùa, trong năm gồm hơn 14 chủng loại mà ở

đó giấy là nhiều nhất, sau đó đến thực phẩm, rác làm vườn, rác sinh hoạt

Việc xác định độ ẩm của rác thải dựa vào tỷ lệ giữa trọng lượng hoặc

khô của rác thải Độ ẩm khô được biểu thị bằng phần trăm trọng lượng khô của mẫu

Độ tươi, khô được biểu thị bằng phần trăm trọng lượng ướt của mẫu va

được xác định theo công thức:

Độ ẩm = {(a-b)/a} 100(%)

a: trong lugng ban đầu của mẫu (Kg)

b: trọng lượng của mẫu sau khi sấy khô (Kg)

Theo VCEP thi chat thải rắn đô thị ở Việt Nam có độ ẩm từ 50 — 70%

Bảng 2 : Thành phân của rác thải rắn đô thị theo tính chât vật lý

1.3.2 Thanh phần hóa học

Thành phần hóa học của rác bao gồm những chất dễ bay hơi khi đốt ở

nhiệt độ 920C, thành phần tro sau khi đốt và dễ nóng chảy Tại điểm nóng chảy thể tích của rác giảm 95%

Bảng 3: Thành phần hoá học của rác sinh hoạt

STT| Thành phần Tính theo % trọng lượng khô

(Nguồn: Công ty Dịch vụ Đô thị và Quản lý Nhà, năm 20009 )

4 Tác động của chất thải rắn sinh hoạt

1.4.1 Tác động đến sức khỏe con người

Trong môi trường khí hậu nhiệt đới, gió mùa, nóng ẩm, chất thải bị thối

rửa nhanh là nguyên nhân gây ra dịch bệnh cho con người và sinh vật

Đội ngũ lao động của các đơn vị làm vệ sinh đô thị làm việc trong điều

kiện nặng nhọc, ô nhiễm nặng nên dễ bị nhiễm bệnh

Một số hộ dân cư sống gần bãi rác bị ảnh hưởng do mùi hôi từ rác phân hủy Khi trời mưa lớn thì lượng nước mưa chảy tràn cuốn theo chất ô nhiễm từ

bãi rác và có thể tràn vào các giếng nước sinh hoạt miệng hở gây ảnh hưởng

đến chất lượng cuộc sống của người dân nhất là các hộ gia đình sống ở khu vực thấp

Rác sinh hoạt trên địa bàn Quận có thành phần chất hữu cơ cao là môi

trường sống tốt cho các vi sinh vật gây bệnh gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức

khỏe người dân và công nhân vệ sinh bởi các bệnh về đường ruột, hô hấp và

bệnh ung thư

1.4.2 Tác động đến cảnh quan đô thị

Quá trình thu gom và vận chuyển rác không triệt để sẽ dẫn đến tình trạng

ton đọng chất thải ở các Đô thị Các chất thải này khi phân hủy làm bốc mùi hôi thối ảnh hưởng đến dân cư sinh sống tại khu vực và làm mất vẻ mỹ quan

Đô thị bởi những đống rác đó

Chất thải bị rơi vãi trong quá trình vận chuyển và quá trình thải bỏ vô ý

thức của người dân (nhất là những khu nhà sàn, nhà ven sông) làm tắt nghẽn dòng nước, gây ngập lụt, tắt nghẽn giao thông khi gặp mưa và rác nổi bổng

bềnh trên mặt nước khi thuỷ triều lên xuống

Trên địa bàn Quận có rất nhiều bệnh viện, cơ quan, trường học và nhiễu

cơ sở kinh doanh tư nhân Vì thế lượng rác thải ra hằng ngày mà công nhân vệ

sinh không kịp thu gom có số lượng rất lớn Bên cạnh đó, việc quản lý chất thải

rắn trên địa bàn Quận vẫn chưa được thực hiện chặt chẽ, hiện tại toàn Quận chỉ

thu gom được 74,08% tổng lượng rác thải ra trong ngày Ngoài ra phương tiện thu gom còn hạn chế, thô sơ như: chưa có hệ thống thu gom nước rò rỉ, chưa có

hệ thống thùng kín làm rơi vãi rác ra đường khi vận chuyển Thêm vào đó là

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

sự thiếu ý thức của một số người dân trong địa bàn làm xuất hiện một số bãi rác tự phát gây ô nhiễm môi trường

1.4.3 Tác động đến môi trường

1.4.3.1 Tác động đến môi trường đất

Khối lượng chất thải càng nhiều thì diện tích đất sử dụng cho bãi chôn lấp

càng lớn, làm giảm diện tích đất sử dụng cho mục đích xây dựng nhà ở, khu

công nghiệp và khu chế xuất

Sự có mặt của chất thải làm cho chết vi sinh vật trong môi trường đất do thành phân và cơ cấu của đất thay đổi, do thiếu nguồn không khí cung cấp cho môi trường đất

Các chất hữu cơ phân huỷ trong môi trường đất trong điều kiện yếm khí

và hiếu khí tạo ra các chất khoáng đơn giản, các chất CHa, H;S, NH:, CO;

gây độc hại cho môi trường Thế nhưng khả năng tự làm sạch của môi trường

đất có hạn nếu lượng rác quá lớn sẽ gây ô nhiễm môi trường đất (đặc biệt là

nước rỉ rác)

Tác động lớn nhất của bãi rác đối với môi trường đất là làm cho môi trường đất bị ô nhiễm kim loại nặng Sự tích tụ các chất chứa kim loại nặng, các chất khó phân hủy như nilon, sành sứ, thủy tinh trong đất làm ảnh hưởng đến chất lượng đất sau này

1.4.3.2 Tác động đến môi trường nước

Chất thải được người dân đổ trực tiếp xuống cống rãnh, ao, hồ, kênh, rạch

làm tắt nghẽn thêm hệ thống thoát nước đô thị và là nguồn gây ô nhiễm chính

cho môi trường nước mặt và nước ngầm Khối lượng rác không được thu gom,

thải thẳng vào kênh rạch, sông hồ làm cho nguồn nước mặt bị ô nhiễm Rác

thải làm đục nước, làm giảm bể mặt trao đổi oxy của nước với không khí và

Rác thải sau khi được thu gom và vận chuyển đến bãi rác tập trung chưa được xử lý kịp thời còn ứ đọng trong một thời gian dài làm phát sinh nước rỉ rác

- mà hiện nay chưa có giải pháp xử lý hiệu quả Khi nước rỉ rác này thấm

xuống đất gây ô nhiễm môi trường đất, gây ảnh hưởng đến chất lượng nước

xung quanh khu vực bãi rác và nguy hại hơn là chúng thấm sâu xuống tầng nước ngầm gây ô nhiễm nguồn nước ngầm

1.4.3.3 Tác động đến môi trường không khí

Quá trình chôn lấp rác làm phát sinh khí CH¿, H;S, NH;, CO; Sự có mặt

của CH¿, CO; góp phần làm khí hậu nóng lên do hiện tượng hiệu ứng nhà kính

Trong quá trình vận chuyển rác làm phát sinh bụi và hơi hôi thối vào trong môi trường không khí gây ô nhiễm không khí Ngoài ra, môi trường

không khí tại bãi chôn lấp và khu vực xung quanh còn bị ảnh hưởng bởi các loại vi trùng gây bệnh

»> Quá trình thối rửa xác thực vật, động vật có chứa các hợp chất gốc sulphat làm phát sinh các hợp chất có mùi hôi đặc trưng như: các hợp chất

metyl mercaptan va acide amino butiric

CH3SCH,CH2,CH(NH2)COOH -— CH3SH + CH;CH;CH;(NH;)COOH

(Methuonine) (metyl mercaptan) (aminobutiric acide)

Metyl mercaptan có thể biến đổi trong điều kiện có hệ men phân huỷ

tạo ra methyl alcohol và HS:

CH; + H,O — CH,OH + HS

> Quá trình phân giải các chất thải chứa nhiều đạm trong rác bao gồm cả lên men chua, lên men thối, mốc xanh, mốc vàng, có mùi hôi thiu Có hai loại

vi sinh vật, loại thứ nhất tiết ra nhiều enzyme hỗn hợp, để có thể phân huỷ tất

cá các thành phần hôi thiu gluxit và lipid trong rác Loại thứ hai, vi sinh vật tiết

ra môt enzyme riêng lẻ và khả năng của chúng chỉ phân huỷ được môt thành

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

phần nhất định trong rác Tuỳ điều kiện môi trường mà các rác thải có những

hệ vi sinh vật phân huỷ acide amin thiếu khí và yếm khí

+ Trong điều kiện hiếu khí: acide amin trong chất thải hữu cơ được men

phân giải và vi khuẩn tạo thành acide hữu cơ và NH: Sự có mặt của NH; gay

nên mùi hôi:

R.:CH;NH;CH -› R;CH;CH;COOH + NH;

+ Trong điều kiện yếm khí: các acide amin trong rác bị phân giải thành các chất dạng amin và CO;

Trong số các amin mới được tạo thành có nhiều loại gây độc cho người

và động vật Trên thực tế quá trình phân huỷ kị khí và hiếu khí xen lẫn nhau Như vậy, rác làm phát sinh một lượng đáng kể các chất độc đồng thời phát tán

ô nhiễm ra môi trường không khí

Bảng 4 : Thành phần khí sinh ra từ bãi rác

- CHƯƠNG 2 DIEU KIEN KINH TE - XA HOI

1 Điều kiện tự nhiên

a Vị trí địa lí

'THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - QUẬN 5

ĐIỀU CHỈNH QUY HOẠCH CHUNG QUẬN 5

BẢN ĐỒ QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI ĐẾN NĂM 2005

đến 15), nằm bên phía Bắc của Kinh Tàu Hủ, chung quanh giáp liền với các quận

1,3, 6, 8, 10 và 11 Khi đi liền với quận 6, hai quận này còn được gọi chung là Chợ Lớn, một khu trung tâm thương mại lớn nhất của người Hoa ở Việt Nam

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

Quận 5 cùng với 7 quận khác của Đô thành Sài Gòn được thành lập ngày

27 thang 5 nam 1959

Diện tích tự nhiên 4,27 km”, chiếm 0,2% diện tích thành phó, là một trong

những quận có diện tích nhỏ nhất thành phó, chỉ bằng 54% diện tích quận 1, 10%

diện tích quận Tân Bình

Diện tích đất của quận 5 được sử dụng như sau: có 79,39% (328,7 ha) đất

dân dụng (trong đó đất thổ cư chiếm 204.36 ha, bình quân 6,53m2/người, 5,4%

(22,37 ha) đất cho cơ quan hành chính, các trường đại học), 22,9% đất sử dụng

ngoài phạm vi dân dụng (phần lớn đất dành cho các cơ sở sản xuất và kho bãi, đất quân sự chỉ chiếm 0,53%)

Quận 5 có hình thể giống như hình chữ nhật nằm ngang, chiều dài gần 4

km, chiều rộng khoảng 1 km

- Phía Đông giáp với quận 1 giới hạn bởi đường Nguyễn Văn Cừ

- Phía Tây giáp với quận 6 giới hạn bởi đường Nguyễn Thị Nhỏ, đường Ngô

Quận 5 có địa hình tương tự với địa hình chung của Thành phố, địa hình

nghiêng theo hướng Bắc — Nam Quận 5 có địa hình tương đối bằng phẳng và nằm trên cao độ +2m (lấy theo hệ Mũi Nai)

c Thủy văn

Lượng mưa bình quân vào khoảng 1.979 mm/năm, số ngày mưa trung bình

là 159 ngày Lượng mưa lớn nhất hằng năm là 2.718 mm, lượng mưa lớn nhất

trong ngày là 183 mm

Chế độ mưa sẽ ảnh hưởng đến tỷ trọng của chất thải rắn vì thế sẽ gây khó khăn cho công tác thu gom, vận chuyển, quét dọn chất thải rắn dẫn đến việc gây ảnh hưởng đến môi trường đất, nước tại các bô ép kín

d Giao thông

Hệ thống đường giao thông của quận được xây dựng và phát triển khá

nhanh, hiện có 97 đường phó với tổng chiều đài 54.98§m Gồm 17 tuyến đường chính với tổng chiều dài là 23.535m, 12 đường thuộc hệ đường khu vực với tổng chiều dài 13.680m, 47 đường nội bộ với tổng chiều dai 17.673m va 46.385m

đường hẻm

Hiện nay, quận đang hoàn tất đền bù giải tỏa để thực hiện các dự án xây

dựng Đại lộ Đông - Tây, cầu và đường Nguyễn Văn Cừ của thành phó

Hệ thống giao thông đường thủy chủ yếu qua rạch Bến Nghé (kênh Tàu

Hủ), có chiều đài cùng với chiều dài của quận là khoảng 4 Km

2 Điều kiện kinh tế

Từ sau năm 1975, miền Nam được giải phóng, đất nước thống nhất, cùng

với thành phố và cả nước, Quận 5 bước vào giai đoạn mới xây dựng xã hội chủ

nghĩa Đảng bộ - chính quyền và nhân dân quận đã không ngừng phấn đấu xây dựng Quận 5 ngày càng phát triển đi lên Qua 30 năm, quận đã có chuyên biến về

mọi mặt, kinh tế giữ vững tốc độ tăng trưởng cao hàng năm, chính trị xã hội ồn định, trật tự an ninh đảm bảo, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải

thiện và nâng cao Những công trình kinh tế, văn hóa, cơ sở hạ tầng được xây

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

dựng ngày càng nhiều đã góp phần làm thay đổi cảnh quan đô thị theo hướng văn minh, hiện đại và cải thiện điều kiện sống cho nhân dân

Trên chặng hành trình 30 song hành cùng thành phó Hồ Chí Minh vượt qua khó khăn, thách thức, vững vàng đi vào vận hội mới, Đảng bộ chính quyền và

nhân dân quận 5 đã đặt nhiều dấu án đáng ghi nhớ, khơi đậy sức thi dua, sáng tạo

của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và phát triển địa phương đưa

quận 5 trở thành một quận nằm trong top dẫn đầu thành phố về sản xuất kinh doanh, tăng trưởng kinh tế Thành tựu của chặng đường 5 năm thực hiện nghị quyết đại hội Đảng bộ quận khóa VIII (2000 - 2005) là đấu ấn nổi bật nhất ghi nhận sự biến đổi tích cực toàn diện của quận 5 góp phần vào thành tựu chung của thành phố Hồ Chí Minh trong tiến trình công nghiệp hoá hiện đại hóa

a Công nghiệp

Với Nghị quyết đại hội Đáng, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng

"thương mại, dịch vụ, công nghiệp, tiêu thủ công nghiệp" đã đưa quận 5 từng bước

định hình dáng dấp một trung tâm thương mại dịch vụ lớn của thành phố Hồ Chí

Minh, giúp quận 5 đây nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế năm sau cao hơn năm trước Các thành phần kinh tế chuyền biến tích cực và cùng tăng cấp phát triển Từ

năm 2000 đến năm 2005, tốc độ tăng trưởng thương mại dịch vụ trên địa bàn quận bình quân mỗi năm đạt trên 22,67%, doanh thu chiếm tỷ trọng 80% co cấu kinh tế

toàn quận Tổng kim ngạch xuất nhập khâu từ năm 2000 đến 2004 đạt 493,8 triệu

đô la Mỹ Bên cạnh mạng lưới chợ, trung tâm thương mại, nhiều loại hình kinh

doanh được hình thành và phát triển nhanh như dịch vụ tư vấn pháp lý, tài chánh,

ngân hàng, du lịch, dịch vụ khám chữa bệnh đã góp phần mang lại màu sắc đa

dạng, sinh động cho đời sống kinh tế quận 5

Tính đến cuối năm 2004, quan 5 da tao diéu kién cho 1.484 don vi hoat động theo luật đoanh nghiệp, 25 hợp tác xã, 15.925 hộ kinh doanh cá thể với tổng

vốn đầu tư hơn 5.114 tỷ đồng hoạt động kinh doanh trên địa bàn quận 5 Trên lĩnh vực sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, cuộc chuyển dịch theo hướng

công nghiệp hóa - hiện đại hóa đã thúc đầy tăng nhanh tổng vốn đầu tư Trong 5

năm qua, giá trị đầu tu déi mới máy móc, thiết bị công nghệ của các doanh nghiệp quận 5 đạt 39 triệu 617 ngàn đô la Mỹ và 87 tỷ 162 triệu đồng Nhiều doanh nghiệp sản xuất đã chuyên vào các khu công nghiệp, đầu tư mở rộng nhà xưởng ngoại thành tăng sức cạnh tranh trên thị trường Tính đến thời điểm này, quận 5 có

18 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận quản lý chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuân ISO 9000 Nhiều thương hiệu hàng hóa quận 5 đã tạo được chỗ đứng vững

chắc trên thị trường như : nhựa Đại Đồng Tiến, Phước Thành, dây cáp điện Tân Cường Thành, Kiện Năng, cầu dao điện Tiến Thành, các mặt hàng thủy hải sản

chế biến của thương hiệu công ty Cholimex, gia vị Việt Ấn

Những đổi thay đầy tích cực của đời sống kinh tế đã tạo nguồn cho quận 5 chuyên đổi mới bộ mặt đô thị ngày càng khang trang, hiện đại với những công trình xây dựng và chỉnh trang đô thị quy mô Trong 5 năm từ năm 2000 đến năm

2004, hàng loạt các chung cư mới được xây dựng và đưa vào sử dụng như chung

cư Nguyễn Án, Hùng Vương, Phan Văn Trị, Ngô Quyền, giải quyết nhu cầu về nhà ở cho người có thu nhập thấp với con số 1.800 căn hộ vượt chỉ tiêu 1.000 căn

hộ mà Nghị quyết Đảng bộ quận 5 lần thir 8 đề ra Nhiều công trình kinh tế, văn hóa trị giá ở những con số tỉ tỉ đồng : như Trung tâm Thương mại An Đông Plaza, Thuận Kiều Plaza, Trung tâm Văn hóa quận 5 cơ sở 2, Câu lạc bộ thể duc thé thao Tinh Võ cũng đã được xây dựng và hoàn tat trong nhiệm kỳ 2000 - 2005 mang

lại nhiều đổi thay cho cuộc sống người dân Chợ Lớn, thành phố Hồ Chí Minh Đời

sống kinh tế văn hóa được nâng cao càng thúc đây người dân tin tưởng và sẵn

sàng đóng góp chia sẻ cùng nhà nước thực hiện các công trình chỉnh trang đô thị

theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” 80% diện tích vỉa hè trên

địa bàn được chỉnh trang, nâng cấp lát gạch tarazzo sạch đẹp Nhiều phường đạt

100% công tác mở rộng hẻm và lộ giới, hơn 4.500 hộ chấp nhận di dời phục vụ

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

các công trình trọng điểm của quận và thành phố như : dự án Đại lộ Đông Tây, rạch Hàng Bàng, cầu Nguyễn Tri Phương đảm bảo tiến độ chung của thành phó,

đây là những con số minh hoạ kết quả đáng biểu đương của công tác tuyên truyền

vận động đưa quy chế đân chủ cơ sở đi vào đời sống củng cô niềm tin của quần

chúng nhân dân với Đảng và nhà nước

b Thương mại và dịch vụ Tổng giá trị thị trường xã hội thu được trong năm 2003 của Quận đạt

9.022 tỷ đồng Trong đó, thành phần kinh tế tư nhân chiếm thị phần đa số, thu

về 7.860 tỷ đồng (chiếm 87,12%) tổng thu của toàn Quận

Như chúng ta đã biết, thành phần kinh tế tư nhân tổn tại và hoạt động xen

lẫn trong các khu dân cư, mặt khác lượng chất thải rắn sinh hoạt hằng ngày do

họ thải ra môi trường là rất lớn Do đó, với hàng ngàn cơ sở đang tổn tại và

hoạt động trên địa bàn Quận 5 sẽ là một trong những trở ngại lớn nhất cho hoạt

động thu gom và quét dọn chất thải rắn sinh hoạt vì lượng chất thải rắn sinh

hoạt của các cơ sở này không chỉ do người dân cư trú tại Quận thải ra mà còn

bao gồm một lượng lớn khách hàng từ nơi khác đến

Tổng số dân trong toàn Quận là 170462 người (tính đến 01/4/2009), mật

độ dân số trung bình là 39.642 người/kmỶ

b Ytế

Quận quản lý một số cơ sở y tế như: Bệnh viện quận 5 là đơn vị sự nghiệp

công lập thuộc Ủy ban nhân dân quận 5, Bệnh viện chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn về chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ của Sở Y tế thành phố và sự quản lý toàn diện của Ủy ban nhân dân quận 5 Bệnh viện quận 5 là bệnh viện theo tiêu chuẩn hạng

II, có 180 giường bệnh nội trú và hệ thống phòng khám ngoại trú với trang thiết

bị hiện đại, đáp ứng các nhu cầu khám chữa bệnh cho người dân và phục vụ công

tác nghiên cứu chuyên môn

Trung tâm Y tế dự phòng quận 5 là đơn vị sự nghiệp được thành lập theo quyết định số 58/2007/QĐ-UBND ngày 13/4/2007 của UBND thành phó Hồ Chí Minh thực hiện các chức năng phòng chống dịch bệnh và các bệnh xã hội, chăm sóc sức khỏe ban đầu tại các trạm y tế, chăm sóc sức khỏe trẻ em Trung tâm Y tế

dự phòng quận 5 có 03 phòng, 08 khoa và 15 trạm y tế phường với đội ngũ bác sĩ

và nhân viên nhiệt tình trong công tác có chuyên môn nghiệp vụ

Bên cạnh đó, trên địa bàn Quận còn có các cơ sở y tế tư nhân hành nghề bao gồm: 251 Phòng khám bệnh ngoài giờ, 153 Nhà thuốc tây, 47 Cơ sở Đông

y, 30 phòng khám Nha khoa và 6 Cửa hàng dụng cụ y khoa

c Giáo dục

Trên địa bàn quận, có 15 trường Mầm non - Mẫu giáo, 24 nhóm trẻ gia đình, 15 trường tiểu học, 6 trường trung học cơ sở và 01 trường công lập cấp 2,3,

ngoài ra còn có các đơn vị khác trực thuộc như Trung tâm Giáo dục Thường

xuyên, Trung tâm Kỹ thuật Tổng hợp Hướng nghiệp, Trường Đào tạo Bồi dưỡng,

1 trường VH_VL (Tiểu học)

Quan 5 là nơi tọa lạc của các trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Dai hoc

Sài Gòn, Đại học Sư Phạm cả 3 trường Đại học nằm rất gần nhau tại ngã 3 An

Dương Vương - Nguyễn Văn Cừ

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

CHUONG 3

TONG QUAN TINH HINH QUAN LY CHAT

THAI RAN

1 Hién trang quan ly CTR quan 5

Hiện nay Công ty Môi trường Đô Thị TP HCM và Công ty Dịch Vụ Công

Ích Quận 5Š đang đảm nhận công tác thu gom rác từ một sô cơ quan, xí nghiệp, các

hộ dân nằm trên các trục đường chính, từ các kênh rạch trên địa bàn Thành Phố (Sau khi tổ chức vớt rác), vận chuyển đến các bãi chôn lấp va phối hợp với các công ty xử lý chât thải tiên hành công tác xử lý Các “ dây” rác dân lập chủ yêu thu gom rác từ các hộ dân năm trong hẻm và vận chuyên rác đên các trạm trung chuyên

Với dân số hơn 150.000 người, mỗi ngày trên địa bàn Quận 5 thai ra hon 150

tan rác Khối lượng rác này chưa được phân loại tại nguồn, thông thường chỉ có

một số CTR được những người trực tiếp thu gom tận dụng một số loại như bịch

nilon, ve chai có thể bán được, khối lượng còn lại được tập trung đổ ra bãi chôn

lấp

Lệ phí thu gom rác đang được thực hiện với mức từ 10.000 đến 15.000

đồng/hộ/tháng Tuy nhiên, nhiều hộ dân không tự nguyện đóng tiền dịch vụ,

làm thất thu một khoảng đáng kể trong lệ phí thu gom, chính vì vậy kinh phí thu từ nhân dân không đảm bảo đời sống của công nhân trực tiếp thu gom rác

Ngoài ra, còn phải kể đến một lượng lớn các hộ gia đình nội thành nhưng

sống cạnh các kênh, rạch các hộ dân không tự nguyện đóng tiền dich vu thu

gom rác vàtự tiện đổ xuống kênh rạch hay thậm chí xuống đường tạo thành các bãi rác nhỏ trong lòng dân cư khi để tổn sẽ tác động tiêu cực đến môi trường

s* Hiện trạng thu gom rác

Thời gian thu gom và vận chuyển rác hàng ngày được thực hiện cụ thể như

sau:

Thu gom rác đường phố chính: từ 2 — 6 giờ sáng mỗi ngày Công nhân dùng xe cải tiến kéo tay, chổi tra cán dài để quét lòng, lễ đường chính, hốt rác lên xe và đưa đến điểm hẹn Sáng sớm xe ép rác đến điểm hẹn lấy rác và chở

thẳng ra bãi rác Mỗi xe đẩy tay thường có hai công nhân đi theo

Thu gom rác hộ dân trong hẻm: được thu gom từ 16 — 19 giờ Công nhân

kéo xe vào hẻm đến từng hộ gia đình, gõ kẻng nhận rác trước mỗi hộ sau đó

vận chuyển rác đến điểm hẹn trên các trục đường chính với cự ly tối đa 0.5

Thu gom rác chợ, rác tại các cơ quan, trường học: được công nhân thu gom

vào một bô hoặc nhiều bô rác tại chỗ, sau đó xe ép rác đến thu gom và vận

chuyển ra bãi xử lý

Xe ép rác có nhiệm vụ thu gom rác từ các xe cải tiến tại các điểm hẹn theo đúng lịch trình thu gom đã quy định, gõ kẻng tại các điểm đổ xe để thu gom rác nhà dân, cơ quan và sau đó vận chuyển rác

Số lượng thùng chứa rác công cộng hiện nay quá ít so với nhu cầu cần thiết

để trải đều dọc trên các tuyến phố chính và các khu vui chơi, cho nên hiện

tượng xả rác tràn lan trên hè phố và các khu vui chơi giải trí còn rất phổ biến

Với quyết tâm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong năm 2009, ngay từ đầu năm, Ban Chỉ đạo “Năm thực hiện nếp sống đô thị” quận 5 đã xây dựng kế hoạch thực hiện với nhiều điểm mới phù hợp tình hình thực tế trên địa bàn quận 5 Ngoài việc đảm bảo thực hiện các tiêu chí như ý thức chấp hành pháp luật về trật tự, an toàn giao thông; ý thức giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường; ý thức giao tiếp - ứng

xự văn minh ở nơi công cộng

- Xây dựng khu phố không rác: là một trong những nội dung trọng tâm của kế hoạch thực hiện nếp sông văn minh đô thị, đặc biệt là tại các tuyên đường trọng điểm, các tuyến đường mẫu của quận và thành phố Trong năm 2008, "bên cạnh

việc hợp đồng các Hợp tác xã về đảm bảo công tác quét rác trên các tuyến đường, các phường 3, 4, 5, 6, 8, 9, 12 đã triển khai thí điểm việc thuê nhân công thu gom

rác tại các tuyến đường chính để đảm bảo sạch rác trên đường Phát huy hiệu quả

bước đầu, Ban Chỉ đạo quận đã triển khai nội dung xây dựng “Khu phó không rác” nhằm đưa những nội dung cần thực hiện để đường phô không rác phố biến

đến từng người dân, đề người dân tự bàn bạc, thống nhất các biện pháp và tích cực

hưởng ứng thực hiện

> Phương tiện thu gom và vận chuyển

Công ty Dịch Vụ Công Ích Quận trang bị các loại xe đây 660lít, đồ bảo hộ lao động gồm (quân, áo, ủng, bao tay, khẩu trang, chổi, ky hốt rác ) cho công nhân của công ty trực tiếp thu gom rác

Công nhân Công ty Dịch Vụ Công Ích Quận trực tiếp lấy rác và phân chia địa bàn lấy rác của mình

Công ty Môi Trường Đô Thị trang bị các loại xe trung chuyển và ép rác cơ

lớn Các “dây” dân lập thì vân sử dụng đa sô là các xe kéo tay cùng xe lam và ba gác

Thời gian và địa điểm giao rác:

Các hộ gia đình gom rác và đem ra mặt đường để công nhân đi gom Thời gian là từ 16h hàng ngày

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

2 Nhận xét và đánh giá hiện trạng quản lý CTR của quận 5

Trong điều kiện hạ tầng đô thị chưa đồng bộ như hiện nay, việc áp dụng phương thức trung chuyển như vậy là tất yếu Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là,

trong quá trình tập kết rác về các điểm trung chuyên, Công ty Môi trường đô thị đã

bỏ quên yếu tố vệ sinh môi trường và cảnh quan Thay vì phải có bãi riêng cách xa

khu dân cư, có hố chứa rác kín, công ty đã "trưng dụng" một số ngã ba, ngã tư, điểm đường rộng để tập kết rác lộ thiên Không chỉ làm "xốn mắt", ảnh hưởng

cảnh quan đô thị, các bãi rác tạm này còn bốc mùi hôi thối, gây khó chịu cho

người đi đường và nhất là đối với những hộ dân sinh sống gần đó Nhiều khi rác

đã được đọn đi hết nhưng đêm xuống, mùi hôi thối vẫn xông lên nồng nặc, đo

nước nhỉ từ rác thải chảy ra và đọng lại nhưng không được xử lý

„ Dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt của TP.HCM đã được xã hội hóa tương đôi mạnh, phân lớn rác thải sinh hoạt do lực lượng ngoài công lập thực hiện băng

nguôn kinh phí do các chủ nguon thai chi tra Tuy nhiên còn một sô hạn chê sau:

1 Các hình thức tổ chức thu gom rác sinh hoạt hiện còn nhiều bất cap, cu

thé:

- Công ty công ích là đơn vị chuyên ngành, có năng lực về tài chính và tổ chức

hoạt động tương đối mạnh, chất lượng thu gom rác tương đối đảm bảo, người lao

động được hưởng các chế độ chính sách theo luật định Tuy nhiên, mức độ tham

gia thu gom rác thải sinh hoạt còn rất hạn chế, hơn nữa sẽ phải thực hiện sắp xếp lại theo hướng cô phần hóa trong thời gian tới, khả năng tham gia thu gom rác của

một số đơn vị có thể sẽ bị thu hẹp

- Số lượng Hợp tác xã thu gom rác đã hình thành còn rất ít, qui mô hoạt động

nhỏ, năng lực tài chính và quản lý điều hành yếu, chất lượng dịch vụ chưa được bảo đảm, khả năng tiếp cận đề đổi mới công nghệ và thực hiện chế độ chính sách cho người lao động rất hạn chế;

- Nghiệp đoàn Rác dân lập là tổ chức xã hội, không có chức năng quản lý điều

hành hoạt động thu gom rác, phạm vi hoạt động đang bị thu hẹp dân;

- Lực lượng lao động thu gom rác hoạt động tự do còn quá lớn, đảm nhiệm thu

gom rác khoảng 60% hộ dân Trong đó đã hình thành nên một số chủ đường rác có thuê mướn lao động, có qui mô hoạt động tương đối lớn nhưng tô chức hoạt động

còn tùy tiện, chưa có đầu mối quản lý tập trung, khó khăn trong việc kiểm soát

chất lượng dịch vụ và phối hợp thực hiện trong qui trình chung

2 Nguồn thu cho công tác thu gom rác thải sinh hoạt chưa được tính đúng tính đủ và chưa có các qui định thống nhất về mức thu và quản lý nguồn thu, việc

thu phí thu gom rác còn rất tùy tiện Hầu hết người lao động thu gom rác có mức

thu nhập còn rất thấp, đặc biệt tỷ trọng nguồn thu từ phế liệu trong thu nhập của

người thu gom rác khá lớn là một vân đề cần được lưu ý khi thực hiện phân loại

rác tại nguôn

3 Hoạt động thu gom rác là hoạt động có tính chất độc hại và đôi khi còn

ảnh hưởng đến tính mạng nhưng phần lớn người lao động ở các tổ chức Hợp tác

xã, Nghiệp đoàn và lao động tự do không được hưởng các chế độ chính sách, đặc biệt là các chế độ cần thiết như bảo hộ lao động, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm tai nạn

4 Phần lớn phương tiện thu gom rác không đạt yêu cầu về vệ sinh, an toàn giao thông và mỹ quan đô thị và thuộc loại phương tiện phải thay thé theo qui định

của Nghị quyết 38/CP của Chính phủ Chưa có chính sách hỗ trợ thiết thực để chuyền đổi phương tiện, qui định chỉ sử dụng xe thùng 660 lít và xe tải nhỏ đề thu gom rác không phù hợp với đặc điểm thu gom rác của các địa bàn dân cư và khả năng của người lao động thu gom rác

5 Mặc dù đã có khá đầy đú các văn bản của Trung ương và Thành phố qui định về vấn đề vệ sinh môi trường và xử lý các vi phạm nhưng công tác kiểm tra giám sát và xử lý các vi phạm vệ vệ sinh môi trường, đặc biệt là các vi phạm của người dân và lực lượng thu gom rác chưa được quan tâm đúng mực Việc quản lý lực lượng thu gom rác còn mang nặng biện pháp hành chính, chưa chú ý đến quyền lợi của người lao động nên kết quả mang lại còn rất hạn chế

6 Trên địa bàn TP trong thời gian qua đã thí điểm một số biện pháp tổ chức quản lý rác dân lập như: UBND phường trực tiếp quản lý lực lượng Rác dân lập có

sự phôi hợp của Công ty công ích, tổ dân phố hoặc sự hỗ trợ của một số dự án (dự

án 415, ENDA, ECDDA) và đã đạt được một số kết quả, tuy nhiên chưa được tổng kết, rút kinh nghiệm để có biện pháp duy trì và mở rộng phạm vi áp dụng nên hiệu quả còn bị hạn chế

SVTH: Đoàn Tuân Quý — Nguyên Thị Khánh Ngân

CHUONG4:

DU DOAN LUQNG CHAT THAI RAN CUA

QUAN 5 DEN NAM 2032

4.1 Dự báo dân số và tốc độ phát sinh CTR trên địa bàn Quận 5 đến năm

2032

4.1.1 Dự báo dân số Quận 5 đến 2032

Để dự đoán dân số Quận 5 đến 2032 có thế dùng phương trình Euler cải tiến

Ni =No( 1 +1)"

Trong đó:

Với _N¡¡ : dân số của năm tính toán thứ ¡+1 (người)

N, : dân số của năm cần tính lấy làm gốc (Dân số năm 2012 của

Quận § là 185152 người

At : độ chênh lệch giữa các năm, thường At = 2032 — 2012 = 20

r : tỷ lệ gia tăng dân số, r= 1,9%

Kết qua thé hign trong bang 4.1 „

Bang 4.1 Két quả tính toán dự báo dân sô Quận 5

4.1.2 Dự đoán khối lượng phát sinh rác từ hộ gia đình

Theo thống kê thì mỗi ngày mỗi người thải ra 0,8 — kg rác

Chọn 0,98 kg/người/ngày)

Trong đó rác hữu cơ chiêm 64,5% và rác vô cơ chiếm 35,5%

Giả sử lượng rác thải được thu gom hoàn toàn

Kêt quả thê hiện trong bảng 3.2

Bang 4.2 Du doan CTR phat sinh của Q5 đến năm 2032

Năm Khôi lượng rác CTR hữu cơ CTR vô cơ

(tan/ngd) (tan/ngd) (tan/ngd)

4.2 Tính toán hệ thống phân loại

- Tổng số dân của Quận 5 năm 2012 là 185152 người

- Diện tích tinh toan: S = 4.07 km’

- Lượng phát sinh CTR của mỗi hộ gia đình năm 2012 là 0,98kg/người/ngày

- Trong đó CTR thực phẩm chiếm 64,5% trong tổn lượng CTR hỗn hợp

GVHD: Th.S Vũ Hải Yên -