Tìm hiểu nhận thức của giáo viên Mầm non khu vực Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc về phương pháp giáo dục trẻ trong gia đình

- Đề xuất một số tác động thử nghiệm để nâng cao nhận thức cho các giáo viên mầm non về phương pháp giáo dục gia đình.. Nhưng với lối sống, quan điểm, trình độ học vẫn của mỗi người là k

Loi cam on Trong quá trình nghiên cứu đề tài “Từm hiểu nhận thức của giáo viên

mam non khu vực Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc về phương pháp giáo dục trẻ trong gia đình” Em đã gặp phải một số khó khăn vì đây là lần đầu tiên nghiên cứu khoa học Nhưng nhờ sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của Th.s Hà Thị Kim Dung, cùng với sự giúp đỡ của các cô giáo trường mầm non Hoa Sen — Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc, các thầy cô trong tổ bộ môn Tâm lý - Giáo dục

đã giúp đỡ em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các bạn sinh viên và các cô giáo trường mầm non

Hà Nội, tháng 5 năm 2012

Sinh viên Trần Thị Tuyết

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan kết quả nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu nhận thức của giáo viên mắm non khu vực Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc về phương pháp giáo dục trẻ trong gia đình” là kết quả nghiên cứu của chính bản thân mình Đề tài tôi nghiên cứu không trùng với bất kì dé tài của các tác giá khác

Hà Nội, tháng 5 năm 2012

Sinh viên Trần Thị Tuyết

PHAN MỞ DAU

1 Lido chon dé tai

Bác Hồ kính yêu đã nói:

Vì lợi ích mười năm trồng cây

Vi loi ich trăm năm trồng người”

Giáo dục Mầm non là ngành học mở đầu trong hệ thống giáo đục quốc

dân, chiếm vị trí quan trọng trong giáo dục Mam non, có nhiệm vụ xây dựng

những cơ sở ban đầu, đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách con người Trẻ em là hạnh phúc của mọi gia đình, là tương lai của cả dân tộc, việc bảo vệ

chăm sóc giáo dục trẻ là trách nhiệm của mỗi người, của toàn xã hội và của cả nhân loại

Nhà giáo dục Xô Viết A.S.Makarenko khẳng định: “Những cơ sớ căn bắn cúa việc giáo dục trẻ được hình thành từ trước tuổi lên 5 Những điều dạy cho trẻ trong thời kỳ đó chiếm tới 90% tiễn trình giáo dục trẻ”

Ở Việt Nam, kinh nghiệm giáo dục truyền thống của nhân dân ta cũng

đã khẳng định: “Uốn cây từ thưở còn non, đạy con từ thuở con còn trẻ thơ” Giáo dục gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi lẽ nơi đây, mọi nhu cầu

cơ bản của con người được thỏa mãn theo phương thức xã hội, phương thức con người đầu tiên Các nhà khoa học giáo dục, tâm lí đã chứng minh rằng

“khung nhân cách”, “gốc nhân cách” mỗi cá nhân được hình thành từ giáo dục gia đình

Tuy nhiên, phương pháp giáo dục ở gia đình đối với trẻ em ở từng lứa tuổi không giống nhau do đặc điểm phát triển tâm, sinh lí của trẻ khác nhau,

do nếp sống, truyền thống mỗi gia đình khác nhau Mà không tránh khỏi có

những phương pháp còn sai lệch Và tôi với tư cách là một cô giáo mầm non

tương lai Tôi thấy mình cần có trách nhiệm kết hợp với các giáo viên mầm

non tìm ra con đường tốt nhất giúp trẻ phát triển toàn diện Với những kiến

thức mà tôi đã được trao dồi ở trường, tôi thấy được tầm quan trọng của việc

chọn các phương pháp hữu hiệu để góp phần phát triển toàn diện cho trẻ Vì vậy tôi chọn đề tài “Tỳm hiểu nhận thức của giáo viên mâm non khu vực Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc về phương pháp giáo dục trẻ trong gia đình”

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tài

Đã có rất nhiều các nhà giáo dục, tâm lí cũng như các văn bản pháp luật của nhà nước nghiên cứu về nội dung giáo dục trẻ mầm non trong gia đình và

các khía cạnh của nó

Theo Aixtot — nha giáo dục Hy Lạp cô đại, ông đánh giá rất cao vai trò của gia đình trong việc giáo dục trẻ em nhất là giáo dục ban đầu

Theo J.A.Coomenxki “Muốn giáo dục trẻ em phải dựa vào đặc điểm

phát triển về mặt tâm lí và sinh lí của trẻ để giáo dục trẻ”

Ở Việt Nam mục tiêu cao cả của giáo dục gia đình được thể hiện ở chương IV — Quan hệ giữa cha mẹ và con, Điều 34 — Nghĩa vụ và quyền của

cha mẹ trong luật hôn nhân và gia đình: “ giáo dục để con phát triển lành

mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức, trở thành người con hiểu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội”

Theo PGS.TS Nguyễn Ánh Tuyết: Gia đình có ảnh hưởng tuyệt đối trong quá trình phát triển của trẻ thơ, sông trong môi trường giáo dục của gia đình trẻ được thỏa mãn mọi nhu cầu về thể chat lẫn tinh than dé lớn lên phát triển khỏe mạnh hình thành những cơ sở ban đầu của nhân cách con người Tác giả Vũ Mạnh Quỳnh cũng đã khẳng định: Với trẻ thơ, gia đình là môi trường thuận lợi để hình thành và phát triển nhân cách, giáo dục bằng tình cảm huyết thống nên không một tổ chức xã hội nào có thé thay thế được

Tuy nhiên vấn đề tìm hiểu nhận thức của giáo viên mầm non khu vực

Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc về phương pháp giáo dục trẻ trong gia đình thì chưa có

ai nghiên cứu

3 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng nhận thức của giáo viên mầm non về phương pháp giáo dục gia đình khu vực Vĩnh Yên —- Vĩnh Phúc Từ đó tiến hành thử nghiệm nhằm nâng cao nhận thức của giáo viên về phương pháp giáo dục gia

đình khu vực Vĩnh Yên —- Vĩnh Phúc

4 Mức độ và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu tại khu vực Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc

- Nghiên cứu trên giáo viên mầm non

- Nghiên cứu nhận thức của họ về phương pháp giáo dục gia đình

5 Nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu những tài liệu liên quan đến giáo dục mầm non, tâm lý trẻ em

- Xây dựng tình huống, hệ thống câu hỏi điều tra và tiễn hành điều tra

- Tìm hiểu nhận thức của giáo viên mầm non về từng phương pháp giáo

duc cy thé

- Đề xuất một số tác động thử nghiệm để nâng cao nhận thức cho các

giáo viên mầm non về phương pháp giáo dục gia đình

6 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

- Nhận thức của giáo viên mầm non về phương pháp giáo dục gia đình

khu vực Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc

b Khách thể nghiên cứu

- Các giáo viên mầm non khu vực Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc

7 Giá thuyết khoa học

Trong thời điểm hiện nay, rất nhiều giáo viên đã chú trọng được vấn đề giáo dục trẻ trong gia đình Nhưng với lối sống, quan điểm, trình độ học vẫn của mỗi người là khác nhau nên việc nhận thức và sử dụng các phương pháp

để giáo dục trẻ trong gia đình còn nhiều điều chưa hợp lý Tuy nhiên, nếu các giáo viên được tìm hiểu sâu hơn về tâm lý của các cháu, thì sẽ giúp họ sử dụng các phương pháp giáo dục gia đình đúng thời điểm, tạo điều kiện cho các cháu phát triển toàn diện

8 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tế của đề tài

Việc tìm hiểu, nghiên cứu về giáo dục mầm non là rất quan trọng và cần thiết Trên cơ sở tìm hiểu về giáo dục mầm non và tâm lý trẻ em, chúng ta

sẽ có được những phương pháp giáo dục trẻ ở trường mầm non vả ở trong gia

đình một cách đúng đắn Từ đó giúp cho các giáo viên có thể nhận thức và sử dụng đúng các phương pháp giáo dục gia đình để giúp trẻ phát triển toàn điện

xây dựng một xã hội mới với một thế hệ con người mới

9 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp trò chuyện

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp tống kết kinh nghiệm

1.2.1 Giáo dục là gì?

1.2.2 Gia đình là gì?

1.2.3 Giáo dục gia đình là gì?

1.2.4 Vai trò của giáo dục gia đình

1.3 Đặc điểm tâm lí của lứa tuổi mầm non

1.3.1 Đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ ấu nhi

1.3.2 Đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ 3-4 tuổi

1.3.3 Đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ 4-5 tudi

1.3.4 Đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ 5-6 tuổi

1.4 Phương pháp giáo dục trẻ mầm non trong giáo dục gia đình

1.4.1 Phương pháp giáo dục bằng các mẫu hành vi, hành động của cha mẹ,

ông bà, những người thân gần gũi trong gia đình

1.4.2 Phương pháp giáo dục bằng truyện kẻ, thơ

1.4.3 Giáo dục bằng khuyên bảo, thuyết phục bằng lời

1.4.4 Phương pháp giáo dục qua nhu cầu

1.4.5 Phương pháp giáo dục bằng lao động

1.4.6 Giáo dục trẻ bằng khích lệ, biểu đương và trách phạt trẻ

1.4.7 Giáo dục bằng phương pháp tạo tình huống

1.4.8 Phương pháp tô chức hoạt động cho trẻ

Chương 2: Thực trạng nhận thức của giáo viên mầm non về phương pháp

giáo dục mầm non trong gia đình khu vực Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc

2.1 Vài nét khái quát về khách thê nghiên cứu

2.2 Thực trạng nhận thức của các giáo viên mầm non về phương pháp giáo

dục trẻ trong gia đình

2.2.1 Nhận thức của giáo viên mầm non về phương pháp giáo dục bằng mẫu

hành vi hành động của người lớn

2.2.2 Nhận thức của giáo viên mầm non về phương pháp giáo dục trẻ bằng

3.1 Mục tiêu thử nghiệm

3.2 Nội dung thử nghiệm

3.2.1 Phương pháp giáo dục bằng hành vi, hành động mẫu của người lớn 3.2.2 Phương pháp giáo dục bằng lao động

3.2.3 Phương pháp tạo tỉnh huống

3.2.4 Phương pháp tô chức hoạt động

PHAN NOI DUNG Chuong 1 CO SO LY LUAN

1.1 Nhận thức là gì?

Để phản ánh hiện thực khách quan con người không chỉ bày tỏ thái độ của mình với nó mà trước hết là nhận thức về thế giới đó Để có một hành vi văn hóa đẹp, biết tôn trọng, lễ phép với người lớn, thể hiện bằng cử chỉ hành động, lời nói thì trước hết chúng ta phải nhận thức được người lớn là những người bề trên, là người lớn tuổi hơn mình Những hiện tượng tâm lý của con người (cảm giác, tri giác, tư duy ) nhằm phản ánh hiện thực khách quan, gọi

là hoạt động nhận thức của con người Hoạt động này mang lại những sản

phẩm khác nhau về hiện thực khách quan (hình ảnh, hình tượng, biểu tượng, khái niệm ) Nhận thức là một trong ba mặt cơ bản của đời sống tâm lý con người

- Theo quan điểm triết học Mac — LêNin, nhận thức là quá trình phản ánh bản chất hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người, có tính tích

cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn

- Theo từ điển Tiếng Việt nhận thức là kết quả của quá trình phản ánh

và tái hiện hiện thực vào trong tư duy; kết quả con người nhận biết, hiểu biết thế giới khach quan (10, t.917)

1.2 Giáo dục và vai trò của giáo dục gia đình đối với trẻ mầm non

1.2.1 Giáo dục là gì?

Theo quan điểm của học thuyết Mac — LêNin: “Bản chất của con người

là tổng hòa các mối quan hệ xã hội”, như vậy con người và xã hội không tách rời nhau Xã hội muốn phát triển cần dựa vào giáo dục Giáo dục góp phần làm cho xã hội phát triển thông qua sản phẩm cua no — đó là những con người

có nhân cách Trong từ điển Tiếng Việt (Trung tâm Từ điển học, Nxb Đà Nẵng 2009, trang 510) có ghi: “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một

cách có hệ thống đến sự phát triển tỉnh thần, thể chất của một đối tượng nào

đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra”

- Theo GS.TS Bruce J Cohen và GS.TS Jerri L Orbuch Đại học

Michigan Hoa Kỳ trong “Xã hội học nhập môn” thì: “Gia đình là một hệ

thống của những người có quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân hoặc quan

hệ nhận nuôi (con nuôi, cha mẹ nuôi)”

- Theo Từ Thanh Hán: “Gia đình là một loại hình thức tổ chức xã hội

lấy quan hệ hôn nhân làm nền tảng, lấy quan hệ huyết thống và quan hệ thu lợi làm cầu nối”

Vậy gia đình có thể hiểu là một nhóm nhỏ xã hội, các thành viên trong nhóm có quan hệ gắn bó với nhau qua hôn nhân, huyết thống, tâm — sinh lí, có chung các giá trị vật chất, tinh thần tương đối ôn định trong các giai đoạn phát triển lịch sử xã hội

1.2.3 Giáo dục gia đình là gì?

Giáo dục gia đình được hiểu là tất cả những tác động của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người, trước hết là của lớp trẻ không thể có sự hình thành và phát triển nhân cách đầy đủ và vững bền nếu không có một môi trường giáo dục gia đình thuận lợi Bởi gia đình là thể chế đầu tiên, quan trọng nhất in dấu lên nhân cách đang hình thành vào lứa tuổi

10

còn non đại, khi trẻ em chưa có ý thức rõ về điều đó Những mối liên hệ của trẻ em với môi trường nguyên thủy này, quyết định phương thức ứng xử, nhất

là về mặt tỉnh cảm mà chúng sẽ trải qua sau này trong những mối liên hệ với những cá nhân khác

1.2.4 Vai trò của giáo dục gia đình

Tổ ấm gia đình là “cái nôi”, là một bến đỗ đề từ đó con người bước ra ngoài xã hội Một trong những chức năng cơ bản, quan trọng của gia đình —

đó là chức năng nuôi nắng và giáo dục con cái Nếu con người sinh ra mà không được nuôi nắng và dạy dỗ trong một gia đình thực sự thì khó có điều kiện trở thành người bình thường Nếu từ nhỏ con người không được giáo dục đầy đủ thì lớn lên sẽ trở thành “hoang dã”, không có gia giáo, nề nếp:

“Bé không vin ca gay canh”

Giáo dục gia đình có tác động mạnh mẽ, có ý nghĩa sâu sắc đối với trẻ thơ và

có ý nghĩa to lớn đến cả cuộc đời của con người ngay cả lúc trưởng thành cho đến khi về già Trong giáo dục trẻ, người mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến những phẩm chất đạo đức, những nét tính cách và năng lực của con cái Cho nên

trong cuốn “Tình huỗng gia đình” của Xecmiacer có viết “có một thực tế lạ lùng là phần lớn những thiên tài đều có những bà mẹ tuyệt vời và họ nhận được nhiều ở người mẹ hơn là ở người cha” (3, tr 78) Hơn nữa giáo dục gia đình có nét đặc thù riêng mà giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội không

có, đó là giáo dục gia đình dựa vào tình thương yêu của những người ruột thịt, quan hệ trong gia đình là quan hệ huyết thống Con cái trong gia đình luôn

luôn được ông bà, cha mẹ sẵn sảng hi sinh cả vật chất và tinh thần để tạo thuận lợi cho việc giáo dục con cái lên người Vì vậy, giáo dục gia đình là nền

giáo dục toàn diện nhất Gia đình là môi trường văn hóa đầu tiên của mỗi người Đó là dòng văn hóa bắt nguồn từ lòng nhân ái của người mẹ Sống

trong gia đình hàng ngày trẻ được: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”

Cũng tức là học làm người một cách tự nhiên và nhẹ nhàng

Giáo dục tuéi mam non trong gia đình chỉ đạt hiệu quả tốt khi các thành viên trong gia đình đều hiểu được tầm quan trọng của giáo dục gia đình và trách nhiệm lớn lao đối với xã hội Cần nhận thức rằng: dạy một đứa trẻ trở

thành một người tốt sẽ đễ hơn nhiều là phải cải tạo một đứa trẻ hư thành một người bình thường Giáo dục trẻ trong gia đình là một khoa học và là một

nghệ thuật Nó mang ý nghĩa thời sự, nó luôn luôn nảy sinh những điều kiện

mới mẻ nên đòi hỏi các gia đình phải luôn luôn khám phá, tìm hiểu

1.3 Đặc điểm tâm lí của lứa tuổi mầm non

1.3.1 Đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ ấu nhỉ

Thời kỳ trẻ ấu nhi là thời kỳ “phát cảm tri giác”, “phát cảm ngôn ngữ”,

đang hình thành và phát triển mạnh các đặc trưng xã hội của con người; hoạt động nhận thức cảm tính phát triển mạnh, nền tảng hoạt động nhận thức lí tính (tr duy, tưởng tượng ); các cấu trúc tâm lí bậc cao của con người nhờ

có kích thích ngôn ngữ Sự xuất hiện ngôn ngữ nói là sự kiện quan trọng Ngôn nhữ vừa là vật thay thế cho đồ vật thật, vừa là phương tiện giao tiếp Theo Piaget, ngôn ngữ có ba ưu thế so với hành động vật chất:

- Hành động bằng tay diễn ra với tốc độ chậm hơn nhiều so với lời

Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ ấu nhi theo hai hướng chính: hoàn thiện

sự thông hiểu lời nói của người lớn và hình thành ngôn ngữ tích cực của đứa

12

trẻ.Tính chủ định hình thành và phát triển từ hành động với đồ vật và giao tiếp với những người xung quanh

1.3.2 Đặc điểm phát triển tâm lí cúa trẻ 3-4 tuổi

Ở tuổi lên 3 xuất hiện một mâu thuẫn đó là mâu thuẫn giữa một bên là tính độc lập đang phát triển mạnh, muốn tự mình làm tất cả mọi việc như

người lớn, và một bên là khả năng quá non yếu của trẻ, không thể làm nồi

những việc đó Dé giải quyết mâu thuẫn này, trò chơi đóng vai theo chủ đề đã

xuất hiện Chính trò chơi này đã kéo theo sự nảy sinh những đặc điểm tâm lí mới ở trẻ, tức là bắt đầu hình thành một nhân cách con người

Trò chơi đóng vai theo chủ đề không chỉ có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển trí tưởng tượng của trẻ mà còn có tác động rất mạnh đến sự phát

triên đời sống tình cảm của trẻ Mối quan hệ người - người được phản ánh

trong trò chơi, những rung động, rầu, vui vẻ được gợi lên ở trẻ Qua trò chơi

trẻ được hình thành những phâm chất, ý chí như tính mục đích, tính kỷ luật,

tính đũng cảm Nếu trẻ đóng vai người lính gác thì phải thực hiện kỉ luật nghiêm minh, vào vai lái xe thì phải bình tĩnh, nhanh nhẹn

1.3.3 Đặc điểm phát triển tâm lí cúa trẻ 4-5 tuổi

Ở tuổi mẫu giáo nhỡ việc chơi trong nhóm bạn bè là một nhu cầu bức

thiết đối với trẻ Từ đó “xã hội trẻ em” được hình thành (A.P.Uxôva) Nỗi đau khổ đều làm cho trẻ buồn bã, iu xìu là thiếu bạn bè cùng chơi Nếu người lớn

không thấy được nhu cầu đó của trẻ để tạo điều kiện cho chúng chơi với nhau thì đó là một sai lầm trong giáo dục Tính a dua trở thành một tật xấu trong

nhân cách của trẻ, nếu như người lớn không kịp thời hướng dẫn cho trẻ biết

nhận xét một cách độc lập về các sự kiện xảy ra quanh trẻ

Đời sống tỉnh thần của trẻ phát triển mạnh mẽ Trẻ thèm khát sự trìu mến, yêu thương của người lớn, đồng thời rất lo sợ trước thái độ thờ ơ, lạnh nhạt của những người xung quanh Đáng lưu ý hơn là sự bộc lộ tình cảm

mạnh mẽ của trẻ với những người xung quanh, trước hết là với ông bà, bố mẹ

Trẻ rất thích quan tâm đến các bạn trong nhóm, các em nhỏ Tình cảm của trẻ

còn được biểu lộ với cả động vật, cỏ cây, đồ chơi Các loại tình cảm bậc cao như tình cảm trí tuệ, tình cảm thâm mĩ Trẻ đễ sung sướng, ngỡ ngàng trước

vẻ đẹp tưởng chừng như đơn giản trong thiên nhiên, trong cuộc sống và trong

nghệ thuật như khi nhìn thấy một cánh hoa tươi thắm, một cánh bướm sặc sỡ, nghe một câu thơ giàu vần điệu Đây là thời điểm thuận lợi cho việc giáo

dục thâm mĩ, và chính việc giáo dục thâm mĩ lại có khả năng mang lại hiệu quả to lớn đối với sự phát triển nhân cách toàn diện của trẻ

1.3.4 Đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ 5-6 tuổi

Đây là giai đoạn cuối cùng của trẻ em ở lứa tuổi “mầm non” — tức là lửa tuổi trước khi đến trường phổ thông Giai đoạn này những cấu tạo tâm lí

trong độ tuổi mẫu giáo nhỡ vẫn tiếp tục phát triển mạnh Với sự giáo dục của người lớn, những chức năng tâm lí đó sẽ được hoàn thiện về mọi phương diện của hoạt động tâm lí để hoàn thành việc xây dựng những cơ sở ban đầu về

nhân cách của con người Trẻ sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ, nhưng vẫn còn

nhiều trẻ phát âm ngọng, dùng từ sai, nói năng chưa đúng Chủ yếu là do trẻ học lỏm của người lớn hay bắt chước Do đó ở gia đình hay ở lớp mẫu giáo cần coi trọng việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những nội dung quan trọng của giáo dục mầm non

Trẻ cũng bắt đầu ý thức về giới tính của mình Những nhận xét đánh

giá bat đầu mang sắc thái giới tính Trẻ thường nói: “Con trai mà lại khóc a!”

hay “Con gái mà lại đánh nhau à!” Trẻ bắt đầu nhận biết mình là người thế nào có những đặc điểm gì Trẻ bắt đầu đánh giá người khác nhưng bị xúc

cảm, tình cảm chỉ phối mạnh Trẻ biết điều khiển hành vi của mình theo mục đích đã định Sự tập chung, tính bền vững của chú ý tăng lên, nhu cầu nhận

thức mạnh Hoạt động vui chơi không thỏa mãn nhu cầu này trẻ phải tìm đến

14

một hoạt động mới — đó là hoạt động học tập Vì vậy việc chuẩn bị sẵn sảng

về mặt tâm lý cho trẻ đến trường phố thông là một việc rat quan trọng

1.4 Phương pháp giáo dục trẻ mầm non trong giáo dục gia đình

1.4.1 Phương pháp giáo dục bằng các mẫu hành vi, hành động của cha

mẹ, ông bà, những người thân gần gũi trong gia đình

Các thao tác của người lớn về hành vi xảy ra liên tiếp nhau, nhưng cần

sự ôn định bền vững Hành động mẫu nhiều lần, thậm chí cần thết phải hướng

dẫn trực tiếp các hành vi phức tạp cho trẻ Ví dụ như đánh răng, rửa mặt, đi

giày Tiếp tục củng cố, kiểm tra ngay nếu có thao tác sai mẫu, sự sáng tạo

của trẻ trong khi thực hiện mẫu cần được khích lệ ngay nếu tốt và sửa chữa

ngay nếu có sai so với chuẩn Tuy nhiên để các mẫu hành vi nhanh chóng

thành thói quen, cần thiết có sự thống nhất giữa các thành viên trong gia đình

để trẻ tự tin thực hiện

1.4.2 Phương pháp giáo dục bằng truyện hễ, thơ

Trẻ đã cảm nhận được các xúc cảm qua giọng điệu, cách phát âm khi

nghe kế chuyện diễn cảm Các truyện cổ tích, ngụ ngôn; thơ giàu hình ảnh đã

có tác động giáo dục trẻ Do vậy, giáo dục thông qua truyện và thơ trong gia đình là rất cần thiết cho trẻ Chú ý lựa chọn những truyện phù hợp với tâm sinh lí trẻ (ngắn, có tranh minh họa), có nội dung giáo dục: lòng nhân ái, sự

đồng cảm, sự kính trọng yêu thương ông bà, cha mẹ, kính trên nhường dưới,

sự dũng cảm, sự công bằng, kiên nhẫn, niềm tự hào để khơi gợi những xúc

cảm tự nhiên của trẻ qua giọng kể Từ đó, giáo dục các giá trị xã hội cho trẻ 1.4.3 Giáo dục bằng khuyên bảo, thuyết phục bằng lời

Do ngôn ngữ đang phát triển, việc kích thích ngôn ngữ có tác dụng nhất

định đối với trẻ, nếu ngôn ngữ gắn liền với các hành động và tình huống cụ

thể Ví dụ: “Con là em bé ngoan, đúng không nào? Đã là em bé ngoan thì phải đánh răng trước khi đi ngủ Đánh răng giúp con có hàm răng đẹp, răng không

bị sâu, được mọi người yêu quí Con không đánh răng là răng sẽ xấu, răng bị sâu phải đi gặp bác sĩ đấy! ”

Lời nói thuyết phục trẻ cần rõ ràng, mạch lạc, dễ hiệu, cố gắng dùng ngôn từ giàu hình ảnh, gần gũi đối với trẻ Khi thuyết phục, khuyên báo trẻ

cần chọn thời điểm thích hợp để tạo ra sự thân mật, gần gũi giữa cha mẹ với

con, nhờ đó mà sự thuyết phục, khuyên bảo mới có hiệu quả

1.4.4 Phương pháp giáo dục qua nhu cầu

Trẻ đã có một số vốn kinh nghiệm cá nhân về quá trình thỏa mãn các nhu cầu cơ bản, nên đối tượng phương diện và điều kiện thỏa mãn nhu cầu là con đường giáo dục trẻ có tác dụng mạnh Tuy nhiên, không được lạm dụng

thái quá, nếu không hiệu lực sẽ giảm Những đối tượng thỏa mãn nhu cầu sẽ

điều khiển được hành vi của trẻ theo định hướng của xã hội

1.4.5 Phương pháp giáo dục bằng lao động

Khi giao việc cho trẻ cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Không gây nguy hiểm cho trẻ, đảm bảo an toàn cho trẻ

- Vừa sức với trẻ, đòi hỏi trẻ phải có một chút cô gắng

- Tạo hứng thú của trẻ, kích thích sự phát triển của trẻ

- Không làm ảnh hưởng đến những người xung quanh, môi trường tự

nhiên, xã hội

- Nhất thiết phải có mục đích giáo dục

Khi trẻ thực hiện các công việc, cha mẹ, những người thân gần gũi nên

có những nhận xét, đánh giá theo hướng khích lệ trẻ, ngay cả khi trẻ chưa

hoàn toàn làm tốt nhiệm vụ Tuy nhiên, cũng nên chỉ cho trẻ thấy được lỗi của

trẻ, ví dụ: “Nếu con làm như thế này thì sẽ tuyệt vời hơn”, vừa nói vừa sửa

chữa hành vi, hành động cho trẻ

Được tham gia lao động đem lại niềm vui cho trẻ; chứng tỏ trẻ được

mọi người tôn trọng trẻ; và khi trẻ hoàn thành nhiệm vụ trẻ được đánh giá

16

đúng và cảm thấy tự hào Những nhiệm vụ vừa sức, hoặc cần phải cố gắng một chút để hoàn thành bao giờ cũng đem lại cho trẻ những xúc cảm tích cực Làm nảy sinh ở trẻ tình yêu lao động; yêu quí các sản phẩm của lao

động, biết giữ gìn, bảo vệ các đồ dùng, dụng cụ trong gia đình; biết kính trọng ông bà, cha mẹ, những người lao động tạo ra cái ăn, cái mặc cho trẻ

Mọi sáng tạo của con người bắt nguồn từ việc làm, từ tình yêu lao động Hãy gieo mầm sáng tạo cho trẻ từ chỗ giao việc cho trẻ

1.4.6 Giáo dục trẻ bằng khích lệ biểu dương và trách phạt trẻ

Phương pháp này giúp trẻ nhận biết đúng sai, tốt xấu, ngoan hư, những điều được làm và những điều không được làm Xây dựng niềm tin cho trẻ; tin việc mình làm là đúng; không hành động xấu, sai Xây dựng định hướng phát triển toàn điện cho trẻ hướng thiện, hướng thượng

Lời khen phải đúng lúc, hợp lí, đúng việc: Khi khen phải chú ý khen

vào công việc mà trẻ có nhiều cố gắng mới đạt được, không khen vào tính cách hay bản thân đứa trẻ Không khen thưởng quá dễ dãi, không nên khen

quá lời dé sinh ra tính kiêu ngạo, tự mãn ở trẻ và có lúc trẻ sẽ coi khen thưởng

là một sự mua chuộc dẫn đến trẻ mặc cả cho những gì mình làm

Cần chú ý không nên dùng roi vọt, sức mạnh trong những cơn giận dữ, bực tức Gia đình cần bản bạc thống nhất một số hình thức kỉ luật, phạt trẻ sao

cho có tác dụng Bởi mục đích cuối cùng của phê bình, trách phạt là giúp trẻ sửa khuyết điểm

1.4.7 Giáo dục bằng phương pháp tạo tình huống

Phương pháp này giúp trẻ tự điều chỉnh các nét tính cách hoặc đặc

điểm tâm lí cá nhân theo định hướng xã hội tích cực

Ví dụ: Đứa trẻ A, 5 tuổi tham lam, ích kỉ; có đồ chơi không cho trẻ

khác cùng chơi; khi ăn bao giờ cũng đòi phần nhiều hơn Đây là đức tính không tốt ở trẻ em, người lớn cần phải điều chỉnh và sửa chữa cho trẻ Sau

mỗi lần tạo tình huống, nên khen hành vi của trẻ kịp thời để củng có nét tính

cách tốt xuất hiện ở trẻ

Ví dụ: Bồ đem chia bánh, kẹo cho trẻ nhưng ra điều kiện sau: AI biết

nhường nhịn em bé hơn thì bố sẽ thưởng cho đi chơi công viên Như vậy đứa trẻ A hàng ngày tham lam, ích kỉ phi tự điều chỉnh nhường cho bé bánh, kẹo Khơi dậy lòng tự trọng ở trẻ bởi nó giúp trẻ sửa đổi khuyết điểm của mình,

giúp trẻ tự điều chỉnh hành vi theo chuân mực hành vi của xã hội

1.4.8 Phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ

Đây là con đường cơ bản để hình thành và phát triển nhân cách con người, qua đó thể hiện được mối quan hệ của mình với thế giới xung quanh

Với trẻ mầm non thì hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo Gia đình cần tổ

chức những trò chơi lành mạnh, hợp lứa tuổi, hợp vệ sinh, hợp sở thích, an toàn cho trẻ Khi tham gia vào hoạt động trẻ sẽ hiểu biết thêm về thế giới đồ vật, về quan hệ con người — con người, con người với thế giới đồ vật Qua đó

trẻ thấy được cái hay để học tập, cái xấu, cái đở để tránh Cha mẹ cần hướng dẫn, giao trách nhiệm cho trẻ, hướng dẫn cụ thể các tình huống, thao tác

Đồng thời người lớn cũng cần đánh giá việc thực hành quá trình hoạt động của trẻ để kịp thời uốn nắn những lệch lạc, sai sót Cần động viên, khích lệ trẻ

có sự sáng tạo

Ngoài ra còn nhiều phương pháp khác, cần sử đụng các phương pháp sao cho hài hòa V.A.Xukhomlinxiki đã từng nói: “Nếu chí giáo dục bằng một cách thức nào đó thôi thì cũng như cố chơi một bản nhạc giao hưởng trên một phím đàn”

18

Chương 2

THỰC TRẠNG NHẬN THỨC CỦA CÁC GIÁO VIÊN MẢM NON

VỀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC TRẺ TRONG GIA ĐÌNH 2.1 Vài nét khái quát về khách thể nghiên cứu

Trong thời gian 08 tuần thực tập tại trường Mầm non Hoa Sen — Vĩnh Yên — Vĩnh Phúc Tôi đã có điều kiện được tiếp xúc, trò chuyện với các giáo viên, với trẻ mầm non ở khu vực này Các giáo viên ở đây phần lớn có bằng

thuộc hệ trung cấp, cao đăng, một số ít giáo viên có bằng đại học Vì vậy trình

độ nhận thức của họ về phương pháp giáo dục cũng khác nhau và còn hạn chế Có những giáo viên dành thời gian để trò chuyện, tìm hiểu về đặc điểm tâm lí, hoàn cảnh sống của trẻ nhưng bên cạnh đó có nhiều giáo viên do nhận thức chưa đúng, mệt mỏi trong cuộc sống, tình cảm đối với trẻ ít nên thời gian quan tâm tới trẻ chưa nhiều Điều này ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa cô giáo và trẻ Giáo viên không kịp thời phát hiện ra những thay đổi tâm sinh lí của trẻ để điều chỉnh, sửa chữa cho phù hợp Từ đó, giáo viên không thể trao đổi được với phụ huynh về tình hình của trẻ ở trên lớp

Những thực trạng trên ảnh hưởng rất lớn đến giáo dục trẻ trong gia đình Để tìm hiểu rõ hơn về nhận thức của các giáo viên về phương pháp giáo dục trẻ trong gia đình, tôi đã tiến hành điều tra, trưng cầu ý kiến của họ và thu được kết quả nhất định sau khi đưa ra hệ thống câu hỏi kèm theo đáp án, một vài tình huống trong phiếu trưng cầu ý kiến của giáo viên để họ lựa chọn, bày tỏ ý kiến quan điểm của mình, giúp họ có những phương pháp giáo dục con đúng đắn

Tôi đã tiến hành điều tra ý kiến của 40 giáo viên mầm non:

- 3 giáo viên dạy trẻ ở độ tuổi nhà trẻ

- 14 giáo viên dạy trẻ ở lớp mẫu giáo bé

- 10 giáo viên đạy trẻ ở lớp mẫu giáo nhỡ

- 13 giáo viên dạy trẻ ở lớp mẫu giáo lớn

2.2 Thực trạng nhận thức của các giáo viên mầm non về phương pháp giáo dục trẻ trong gia đình

2.2.1 Nhận thức của giáo viên mẫm non về phương pháp giáo dục bằng mẫu hành vỉ hành động của người lớn

Bảng 1: Nhận thức của giáo viên mam non vé phương pháp giáo dục bằng

mẫu hành vi hành động của người lớn

Câu hỏi Phương án lựa chọn | Số ý kiến | Tỉ lệ %

có chú ý hành vi, hành

lớp anh (chị) có hướng dẫn | B: Không

cháu thực hiện không? C: Thỉnh thoảng 5 12,5%

3 Anh (chị) kê chuyện, đọc | A: Đề trẻ học tập tâm 40 100%

thơ cho trẻ nghe nhằm mục | gương tốt

20

đến việc dạy cho trẻ

6 Khi trẻ có hành vi sai với | A: Đánh đòn 10 25% chuẩn, anh (chị) xử lí ra |B: Người lớn làm mẫu 30 75%

theo C: Trẻ con mà, lớn lên 0 0

nó sẽ hiểu

7 Giúp trẻ có hành vi tôt, | A: Lây tâm gương tôt 27 67,5% anh (chi) da lam gi? va nhac tré hoc theo

động của anh (chị) trong

Với trẻ nhỏ, mọi thứ đều cần người lớn hướng dẫn chỉ bảo và luôn luôn kịp thời uốn nắn tránh những sai lệch Cha mẹ, ông bà, người thân trong gia

đình sẽ là tắm gương đầu tiên cho trẻ học tập và noi theo Nhưng khi trẻ được

đi học, được đến trường thì tất cả những hành vi, hành động của cô giáo đều được trẻ chú ý quan sát và bắt chước Trong mắt trẻ, cô giáo nói gì, làm gì cũng đều đúng hết Để dạy bảo trẻ tốt thì đã có 38 giáo viên (chiếm 95%) luôn

chú ý các hành vi, hành động của mình trước trẻ nhỏ trong lớp Họ ý thức

được rất lớn trách nhiệm và nghĩa vụ của mình Những giáo viên này có sự

hiểu biết nhất định trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ

Có 2 giáo viên (chiếm 5%) thì chưa quan tâm đến hành vi hay hành động trước trẻ Phải chăng do không để ý hay trình độ nhận thức chưa cao Họ nghĩ trẻ con thì chưa biết gì nên họ cũng không lưu tâm cho việc làm gương trước trẻ

Ngoài vấn đề cần lưu ý đến hành vi, hành động thì việc hướng dẫn trẻ thực hiện những việc nhỏ cũng được giáo viên quan tâm

Có 35 giáo viên trong 40 giáo viên được hỏi (chiếm 87,5%) thì đều

quan tâm hướng dẫn trẻ thực hiện những việc ở trong lớp Với họ trẻ cũng nên

biết một vài công việc vì trẻ nhỏ làm việc nhỏ, nhất là việc trẻ nên biết những

công việc tự phục vụ Từ đó, trẻ hiểu được giá trị của bản thân

5 giáo viên còn lại (chiếm 12,5%) chỉ thỉnh thoảng mới hướng dẫn trẻ Phần lớn họ suy nghĩ rằng: Trẻ càng làm càng rỗi thêm, thà mình cố một chút cho nhanh Nhưng việc ít hướng dẫn này đôi khi sẽ dẫn tới những hành động sai lệch Giáo viên cần lưu ý đề kịp thời chỉnh sửa cho trẻ

Khi ở lớp, anh (chị) hình thành thói quen đánh răng, rửa mặt, rửa tay

cho trẻ như thế nào? Tôi nhận được câu trả lời là 25 giáo viên (chiếm 62,5%)

dạy trẻ thông qua các bài thơ, câu chuyện Như tôi thấy cháu gái Hà Mi (3 tuổi) — là con gái của anh chị tôi, lúc chưa đi học cháu rất sợ đánh răng

Nhưng từ khi đi học cháu lại rất thích làm công việc đó, trước khi đánh răng

cháu thường đọc bài thơ: Bé chải răng và làm theo các bước trong bài thơ

Những giáo viên này có nhận thức khá cao, họ quan tâm chăm sóc trẻ như

một người mẹ hiền thứ hai Bởi họ mong muốn trẻ có một nề nếp, thói quen tốt trong cuộc sống

Có 15 giáo viên trong 40 giáo viên (chiếm 37,5%) lại trò chuyện và yêu

cầu trẻ về nhà tự làm Họ cũng đã có nhận thức nhất định trong việc chăm sóc

trẻ nhưng chưa cao vì tính trẻ nhỏ là hay quên, rất ít trẻ nhớ và làm theo

22

Không có giáo viên nào lựa chọn câu trả lời: không quan tâm đến việc

dạy cho trẻ

Khi được hỏi: “Anh (chị) kế chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe nhằm mục đích gì?” Đã có 40 giáo viên (chiếm 100%) chọn phương án để trẻ học tập gương tốt trong câu chuyện, bài thơ Đây là những giáo viên thường xuyên phân tích tốt xấu trong đó đề trẻ nhận ra và học tập theo tắm gương nào Đó là những giáo viên luôn quan tâm dạy điều hay, lẽ phải cho trẻ để từ đó giáo dục trẻ

Khi ở trường các trẻ nhỏ không thể tránh khỏi việc trẻ làm được việc

này hay làm sai việc khác Khi các cháu có hành vi sai so với chuẩn thì giáo viên đã có những phương án khác nhau:

Có 30 giáo viên trong tổng số 40 giáo viên (chiếm 75%) đưa ra cách giải quyết là người lớn làm mẫu hành vi dé trẻ làm theo Khi trẻ hành động sai thì giáo viên cần có trách nhiệm sửa sai ngay cho trẻ tránh sự sai lệch trở thành thới quen Trong giờ trả trẻ tôi quan sát thấy: Cô Quỳnh chủ nhiệm lớp

5 tuổi C đã nhắc nhở cháu Thanh Thảo đi lại dép vì cháu đang đi dép trái Khi

cháu định chạy đi, cô đã gọi lại và bảo cháu một lần nữa, cháu nhìn cô và cô

mỉm cười nói: “Cháu hãy nhìn xem có phải mình đi dép trái không? Các bạn

có ai đi dép trái đâu” Ngay sau đó bé đã đi lại cho đúng và vui vẻ ra về Nhưng 10 giáo viên (chiếm 25%) xử lí các cháu bằng đánh đòn để cháu chừa lần sau không làm như vậy nữa Đây là những giáo viên cũng quan tâm đến dạy dỗ trẻ nhưng phương pháp họ đưa ra chưa đúng cách Đôi khi vì trong lúc giận dữ mà họ không bình tĩnh dé giai quyết tình huống

Không có giáo viên nào chọn câu trả lời: “Trẻ con thì biết gì, lớn lên nó

sẽ hiểu”

Đồng thời các giáo viên cũng cần giúp các trẻ có được hành vi tốt Qua điều tra tôi thu được kết quả: 27 giáo viên (chiếm 67,5%) lấy tắm gương tốt

và nhắc cháu học theo Ví dụ: Trong tiết học chữ cái lớp 5 tuổi C -lớp cô Trần

Phương Quỳnh chủ nhiệm, cô đã ôn và kiểm tra cả lớp xem về nhà các trẻ có

học bài không Cô khen cháu Hoàng Anh học rất giỏi, tiếp thu bài nhanh, biết nghe lời cô đặn và cô cho cháu điểm 10 Đồng thời cô nhắc nhở cá lớp phải biết học tập bạn Hoàng Anh, nếu cháu nào cũng ngoan và học giỏi như thế thì

cô rất vui, bạn nào cũng sẽ được điểm 10 và lớp mình sẽ được học những bài

mới tiếp theo

Và 13 giáo viên (chiếm 32,5%) trả lời để trẻ có hành vi tốt đã khuyên bảo trẻ Đây là những giáo viên thiên về lí thuyết nhiều hơn Trẻ em vốn nghịch ngợm, dễ quên Nếu chỉ khuyên bảo thì trẻ sẽ không nhớ, nói trước quên sau, dặn lúc này lúc sau đã tái phạm ngay Nhưng họ cũng đều là những giáo viên có kiến thức, có sự quan tâm chăm lo đến trẻ

Cô giáo nào cũng mong muốn học sinh của mình ngoan, biết nghe lời

và mong muốn những điều tốt nhất đến với trẻ Vì thế ai cũng có những phương pháp đề dạy trẻ Tuy nhiên, trong một lớp không chỉ có 1 cô mà có tới 2-3 cô Lối suy nghĩ của các cô cũng có khi không nhất trí hoàn toàn Vì vậy tôi đưa ra câu hỏi: “Các mẫu hành vi, hành động của anh (chị) trong lớp có thống nhất với nhau không?”

Kết quả thu được: 40 giáo viên (chiếm 100%) trả lời có Đây là những người có nhận thức đúng đắn, có sự trao đổi giữa các thành viên trong lớp về

phương pháp giáo dục Thống nhất sao cho trẻ đạt được hành vi chuẩn, tạo

hành vi thành thói quen Chính sự thống nhất trong cách giáo dục của các thành viên sẽ tạo cho trẻ sự ngăn nắp gọn gàng, nâng cao tính tự giác, tính

kỷ luật

Như vậy, qua 8 câu hỏi thì phần đông các giáo viên đã nhận thức được tầm quan trọng của việc làm gương cho trẻ học theo Bên cạnh đó, vẫn có ít giáo viên còn xem nhẹ hoặc nhận thức chưa đầy đủ về các phương pháp giáo

24

dục trẻ trong gia đình Những giáo viên này cần bổ sung kịp thời những kiến

Câu hỏi Phương án lựa chọn — | Số ÿ kiến | Tỉ lề %

1 Theo anh (chi) giáo | A: Có, rât cân thiệt 25 62,5%

dục trẻ bằng lao động có | B: Cần thiết 15 37,5%

2 Anh (chị) chọn công | A: Công việc vừa sức 40 100% việc như thế nào để trẻ | B: Công việc theo ý muốn 0 0

tay, chân người lớn

việc anh (chị) có động

5 Nêu trẻ làm sai, anh | A: Gọi trẻ khác làm hộ, 10 25%

(chi) giai quyết như thế | yêu cầu trẻ kia không làm

nao? nữa

B: Yêu cầu trẻ làm lại, 30 75%

người lớn hướng dẫn cho trẻ

6 Việc làm của trẻ sai, | A: Vào cuôi buôi học 25 62,5%

anh (chi) khuyên bảo trẻ |B: Ngay sau khi trẻ làm 15 37,5%

7 Théng qua lao déng, | A: Yéu qui san pham lao 0 0 anh (chị) giáo dục trẻ điều | động

dùng

C: Kính trọng người lao 0 0 động

D: Tất cả các phương án 40 100%

Quan sát bảng trên tôi nhận thấy đa số các giáo viên đã lưu tâm đến

việc giáo dục “lao động” cho trẻ Bên cạnh đó vẫn còn một số trường hợp chưa nhận thức rõ vấn đề này Cụ thể:

Trong một lớp học, cô giáo luôn quan tâm việc giáo dục trẻ giúp đỡ cô

những công việc trong lớp Nhưng mỗi công việc mà cô để cho trẻ làm là

khác nhau

Có 40 giáo viên (chiếm 100%) chọn công việc vừa sức cho trẻ làm

Công việc vừa sức ở đây thể hiện sự quan tâm đến đặc điểm tâm — sinh lí của

trẻ Cô giáo đã nhận thức rõ công việc nào là phù hợp với trẻ tại thời điểm đó Chắng hạn khi cô quét nhà thì trẻ có thể lấy chôi, lấy hót rác giúp cô Chính

26

những công việc vừa sức ấy tạo cho trẻ niềm vui, sự thích thú Đồng thời cũng học được các thao tác của công việc

Cũng chính từ sự hiểu biết sâu sắc nên đã có 40 giáo viên (chiếm 100%) trả

lời là có cho cháu tham gia các công việc chung trong lớp vì cháu cũng cần giúp đỡ mọi người Khi được làm việc cùng cô và các bạn trẻ sẽ thấy vui

sướng, thêm tình yêu thương, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau Chẳng hạn: mỗi lần

đến giờ ăn, cô đi lay sữa chua, các bạn trai thì chải thảm, kê bàn ghế, các bạn

gái chia thìa, chia bát và chia khăn Ai cũng tham gia lao động rất vui vẻ, điều này giúp trẻ học hỏi được nhiều thứ Đồng thời trẻ sẽ thấy mình là người có

ích “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình”

Khi cháu tham gia vào công việc anh (chị) có động viên, khích lệ trẻ không ?

40 giáo viên đều trả lời có (chiếm 100%) Điều này thể hiện sự khích

lệ, biểu đương với trẻ khi trẻ làm việc là cần thiết Các giáo viên đều nhận

thức được rằng sự động viên khích lệ kịp thời sẽ mang lại hiệu quả, nhất là đối với trẻ nhỏ Khi trẻ thấy cô đang chia màu, trẻ đã lên giúp cô Cô nhìn trẻ cười và khen trẻ ngoan, đã biết giúp cô Điều này sẽ khích lệ trẻ niềm vui, tự hào khi giúp đỡ ai đó Sẽ tạo cho trẻ tình yêu thương giúp đỡ người khác, tránh sự ích kỷ

Vậy khi trẻ làm sai anh (chị) giải quyết như thể nào ?

30 giáo viên trong tổng số 40 giáo viên (chiếm 75%) được hỏi chọn phương án: Yêu cầu trẻ làm lại, người lớn hướng dẫn lại cho trẻ Đây là những giáo viên có nhận thức tốt về việc dạy dỗ trẻ, họ có tính kiên trì, nhẫn lại Vì trẻ con hay nhớ cũng hay quên, có những việc mà người lớn cần hướng dẫn nhiều lần

10 giáo viên (chiếm 25%) lại cho rằng: Gọi trẻ khác làm hộ, không cho trẻ kia làm nữa Trong thời gian thực tập ở trường Hoa Sen — Vĩnh Yên, tôi đã

chứng kiến nhiều trường hợp như thế Cô giáo nhờ trẻ Duy Anh gấp thảm cùng nhưng trẻ không biết cách Cô liền nói: Có nhờ gấp cái thảm thôi mà cũng không làm được, vào gọi bạn Đỗ Linh ra đây Cô không những không hướng dẫn trẻ mà còn quát mắng trẻ Như thế trẻ không thấy tự tin trong công

việc, làm việc gì cũng sợ mình sai Cô giáo nên nhẹ nhàng bảo ban trẻ đề lần

sau nếu có gặp lại trường hợp đó trẻ còn biết cách làm

Với việc làm sai của trẻ, anh (chị) khuyên bảo trẻ vào lúc nao ?

Tôi nhận được câu trả lời từ 25 giáo viên (chiếm 62,5%) trong số 40 giáo viên là khuyên bảo vào cuối buổi học Tôi cho rằng đây là những giáo viên có nhận thức cao, biết kiềm chế và suy nghĩ đến tâm lí của trẻ Họ hiểu

rang dé tiếp thu được kiến thức thì đầu óc cần thoải mái, tinh than sẵn sàng

cho việc học hỏi Khi trẻ làm sai ngay lúc ấy mà mắng trẻ thì sẽ không kìm

chế được lại nói những câu văn không văn hóa với trẻ, sẽ khiến trẻ bị tốn thương và ảnh hưởng đến tâm trạng lên lớp sẽ làm cho tiết học trở lên căng

thắng, trẻ rụt rè

15 giáo viên (chiếm 37,5%) trả lời: khuyên bảo trẻ ngay sau khi trẻ làm

sai Có lẽ họ cho rằng khuyên bảo trẻ vào lúc đó trẻ mới nhận ra cái sai Nhưng không, lúc đó trẻ vẫn đang sợ hãi vì mắc lỗi, trẻ sẽ không nhận lỗi về mình, trẻ sẽ cãi lại cô giáo Và khi cô nóng tính, không đủ kiên nhẫn nói với

trẻ thì cô sẽ mắng trẻ hoặc thậm chí là đánh trẻ Như thế là việc làm của cô sẽ

đem lại kết quả không mong đợi

Khi được hỏi: “Theo anh (chị) việc giáo dục bằng lao động có cần thiết

không?” Đã có những đáp án từ giáo viên như sau :

Có 25 giáo viên trong số 40 giáo viên (chiếm 62,5%) cho rằng rất cần thiết, 15 giáo viên (chiếm 37,5%) cho rằng cần thiết Đây đều là những giáo viên ý thức được giáo dục bằng lao động là điều quan trọng Khi tham gia lao

động trẻ sẽ phát triển cả thể chất, trí tuệ, thâm mĩ, đạo đức Những giáo viên

28

này đã giáo dục cho trẻ được một trong “5 điều Bác Hồ dạy” Đó là điều cần

thiết cho trẻ bởi mọi sáng tạo, mọi thành quả đều bắt đầu từ lao động: “Tay

làm hàm nhai, tay quai miệng trễ”

Tất cả các giáo viên khi giáo dục trẻ bằng lao động đều đồng tình với phương án: giáo đục trẻ yêu quí sản phẩm lao động, giữ gìn bảo vệ đồ dùng, kính trọng người lao động khi được hỏi: “Thông qua lao động, anh (chị) giáo dục trẻ điều gi?”

Khi chúng ta giao nhiệm vụ cho trẻ, cùng giúp trẻ hoàn thành nhiệm vụ thì bản thân trẻ cũng thấy hứng khởi, cảm thấy tự hào vì đã làm được việc có ích Trẻ làm tốt người lớn sẽ khuyến khích động viên trẻ, tiếp cho trẻ sự tự tin

đề có thể làm tốt hơn nữa

Từ đó tạo cho trẻ lòng mong muốn giúp đỡ cô giáo, giúp đỡ bạn bẻ, về

nhà giúp đỡ bố mẹ, ông bà giúp trẻ trở thành người có ích cho xã hội 2.2.3 Nhận thức của giáo viên mẫm non về phương pháp tạo tình huỗng Bảng 3: Nhận thức của giáo viên mam non vé phương pháp tạo tình huống

cách tốt thì anh (chị) làm | B: Coi đó là chuyện bình 8 20%

3 Theo anh (chị) phương | A: Cân thiệt 29 72,5% pháp tạo tình huống trong | B: Bình thường 11 27,5%

chơi không cho bạn khác | B: Hỏi trẻ và nhẹ nhàng 28 70%

cùng chơi, không chơi giải thích cho trẻ hiểu,

nữa thì phá Anh (chị) sẽ | giúp trẻ nhận sai

Qua 3 câu hỏi và một tình huống về nhận thức của giáo viên mầm non

với việc sử dụng phương pháp tạo tình huống

Tôi đưa ra câu hỏi I: Anh (chị) có thường sử dụng phương pháp tạo tình huống không ?

Phần lớn giáo viên trả lời là có Cụ thể là có 38 giáo viên trong số 40 giáo viên (chiếm 95%) đã được hỏi Đây là những giáo viên nhận thức được ý nghĩa của việc tạo tình huống cho trẻ để kịp thời uốn nắn, sửa chữa những nét tính cách chưa phù hợp với chuân hành vi xã hội

Nhưng cũng không tránh khỏi có những giáo viên chưa tìm hiểu kĩ về

phương pháp này Đôi khi cách xử lí còn chậm nên việc đưa trẻ vào tình huống nào đó là điều khó khăn với họ

Câu hỏi 2: Sau khi tạo tình huống, ở trẻ xuất hiện nét tính cách tốt thì anh, chị làm gì?

Có 32 giáo viên khen ngợi đề củng có nét tính cách tốt đó Đây là các

giáo viên nắm bắt tâm sinh lí của trẻ tốt, có trình độ nhận thức cao, họ quan tâm đến sự phát triển của trẻ Với trẻ khi làm được việc tốt hoặc sửa sai mà

30

được người lớn khen thì sẽ làm khắc sâu thêm trong trẻ những gì tốt đẹp đã làm được Từ đó trẻ sẽ phát huy và mong muốn người lớn khen nhiều hơn Con 8 giáo viên cơi việc xuất hiện nét tính cách tốt ở trẻ sau mỗi lần tạo tình huống là việc bình thường và không nói gì thêm Các giáo viên này hiểu chưa sâu, chưa kĩ về phương pháp tạo tình huống Họ đã nhận thức được rằng phương pháp tạo tình huống có quan trọng, họ có áp dụng nhưng xử lí chưa triệt đề Nhờ vào tình huống mà trẻ nhận ra khuyết điểm nhưng lúc này cần có

người lớn nhận xét tuyên dương, khích lệ trẻ thì một số cÔ giáo lại coi nhẹ

việc này Từ đó làm giảm tác động và hiệu quả của giáo dục phương pháp này

Câu hỏi 3: Theo anh, chị phương pháp tạo tỉnh huống trong giáo dục trẻ

mam non có vị trí như thế nào ?

Có 29 giáo viên cho rằng đây là phương pháp cần thiết những giáo viên này giáo dục trẻ một cách nhẹ nhàng thông qua tình huống,mong muốn trẻ có thể sửa chữa khuyết điểm, tạo cho trẻ có đức tính tốt, điều chỉnh hành vi theo chuẩn mực xã hội

Có I1 giáo viên khác trả lời đây là phương pháp bình thường Những giáo viên này chưa thực sự hiểu sâu sắc về phương pháp tạo tình huống Khi

đã không hiểu về phương pháp này thì nếu có vận dụng cũng không thực sự triệt để và đúng tình huống Trong những trường hợp nhất định thì phương pháp này thực sự rất hiệu quả trong giáo duc trẻ Dé giúp trẻ nhận ra cái sai của mình, giáo viên có thé dua ra một tình huống và hỏi trẻ: bạn nhỏ trong tình huống đó làm như thế đúng hay sai? Sau đó vận dụng luôn vào tình huống của trẻ Như thế trẻ vừa nhận ra cái sai của mình một cách vui vẻ,

không gượng ép mà trẻ sẽ nhớ kỹ hơn

Không có giáo viên nào trả lời là không cần thiết

Nhìn chung các giáo viên khi sử dụng phương pháp giáo dục trẻ thì cũng mong muốn đạt kết quả tốt hơn trước đó Ai cũng mong trẻ trở thành người có ích cho xã hội Nhưng chỉ vì hoàn cảnh nào đó tác động mà mỗi giáo

viên sẽ chọn cho mình cách dạy trẻ khác nhau, cách xử lí các tình hudéng khac nhau Cu thé :

Tình huống: Bé Trường tham lam, ích ký; có đồ chơi không cho bạn khác cùng chơi, không chơi nữa thì phá Anh (chị) sẽ giải quyết thế nào ?

Có 28 giáo viên trong tổng số 40 giáo viên được hỏi sẽ hỏi trẻ và nhẹ nhàng giải thích cho trẻ hiểu, giúp trẻ nhận ra cái sai Đây là giáo viên rất ân cần, rất bình tĩnh đề giải quyết vấn đề Với trẻ nhỏ, đôi khi sự nhẹ nhàng của giáo viên lại làm cho trẻ cảm thấy “ân hận” nhanh hơn khi mình mắc lỗi Đôi

khi không phải vì trẻ hư mới hành động thế mà do một lí do sâu xa nào đó ta

chưa biết Không nên vội kết luận hay đánh giá tính cách của một đứa trẻ Cô giáo không vội trách trẻ mà trò chuyện cởi mở với trẻ, trẻ sẽ thấy thân thiện hơn, khi biết được nguyên nhân ta sẽ có cách giải quyết hợp lí

Có 10 giáo viên sẽ quát mắng, bắt cháu không được làm như vậy Đây

là cách giải quyết chưa hợp lí Đôi khi có những trẻ sợ sẽ chia phần cho bạn khác Nhưng có những trẻ lăn ra ăn vạ, khóc lóc Nếu giáo viên nóng tính sẽ

đánh đòn trẻ Những trường hợp này thường rơi vào những giáo viên thiếu sự nhận thức đúng đắn Hay sử dụng bạo lực sẽ ảnh hưởng đến trẻ sau này Trẻ

sẽ thiếu đi sự kiên trì, nhẫn nại khi xử lí công việc Cách giải quyết này không

đạt hiệu quả giáo dục cao, khi không có người lớn trẻ sẽ càng tỏ rõ thói hư, tật xấu với các bạn vì đơn thuần trẻ chỉ biết chia sẻ khi bị người lớn quát mắng, dọa nạt Còn chính bản thân trẻ không có tình yêu thương chia sẻ khi bạn bè

thiếu thốn hơn mình

Có 2 giáo viên lựa chọn phương án là không quan tâm Phải chăng họ

coi đó là hành động dễ hiểu của một đứa trẻ hay vì nó là thành viên “cá biệt”

32

trong lớp nên họ không muốn để ý tới Dù với lí do nào thì hành động của họ

là không thể chấp nhận được Nếu ai cũng như họ thì những đứa trẻ kia liệu

có được một nhân cách tốt hay không ?

Qua đây ta thấy phần đa các giáo viên đã nhận thức đúng về mục đích, tác dụng của phương pháp Từ đó cũng định hướng cho trẻ điều chính hành

vi, khơi dậy lòng tự trọng của trẻ Nhưng cũng còn một số giáo viên chưa

nhận thức đầy đủ và chưa sâu sắc về phương pháp này nên chưa áp dụng đúng

và chưa có hiệu quả tác động lớn

2.2.4 Nhận thức của giáo viên mẫm non về phương pháp tổ chúc hoạt động cho trẻ

Bảng 4: Nhận thức của giáo viên mẫm non về phương pháp tổ chức hoạt

động cho trẻ

Câu hỏi Phương án lựa chọn So y kién | Tỉ lệ %

1 Qua phương pháp tô | A: Hình thành va phat trién 10 25%

chức hoạt động cho trẻ, | nhân cách

anh (chị) mong muốn | B: Để trẻ làm quen với thế 5 12,5%

C: Thỏa mãn nhu cầu hoạt 5 12,5%

nhận biết, phát triển toàn diện

4 Anh (chị) tô chức cho | A: Theo sự gợi ý của người 16 40% trẻ chơi theo hướng | lớn

C: Có sự thỏa thuận giữa cô 21 52,5%

và trẻ

5 Khi tô chức trò chơi | A: Thường xuyên 37 92,5%

không?

Qua việc quan sát bảng trên, chúng ta có thể thấy được sự quan tâm giáo dục con cái qua việc tô chức hoạt động là cần thiết Nhiều giáo viên nhận thức được điều đó nhưng cũng khó tránh khỏi có một số giáo viên còn hiểu

biết chưa thấu đáo Cụ thể như sau:

Câu hỏi 1: Qua phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ, anh (chị) mong muốn điều gì ?

Có 10 giáo viên trong tông số 40 giáo viên trả lời phương án để hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ Đây là những giáo viên quan tâm đến phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ Những giáo viên này mong muốn sự phát triển toàn điện ở trẻ Thường là họ sẽ tổ chức hoạt động cho trẻ hướng tới việc học tập là chủ yếu

Nhưng có 5 giáo viên tổ chức hoạt động cho trẻ nhằm giúp trẻ làm quen với thế giới xung quanh Họ muốn trẻ sẽ khám phá, học tập, tìm hiểu về những điều xung quanh Ai cũng phải sống, học tập, lao động trong một môi trường nhất định Mà điều hiểu biết về môi trường xung quanh là điều cần thiết

5 giáo viên họ cho rằng tổ chức hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu vui

chơi của trẻ Hoạt động vui chơi của trẻ là hoạt động chủ đạo Trẻ em không

thể ngồi lâu một chỗ, trẻ phải được hoạt động thường xuyên để thỏa mãn nhu

cầu được vận động và được giao lưu với bạn Khi trẻ chơi cũng cần có người

lớn quan sát, uốn nắn Nếu đơn thuần chơi để hết thời gian thì chưa đạt hiệu quả

20 giáo viên còn lại chọn tất cả các phương án trên Đây là những giáo viên hiểu sâu về phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ Khi tổ chức hoạt

động cho trẻ họ luôn tận dụng mọi thời gian để chỉ bảo, hướng dẫn cho trẻ

Khi họ tổ chức cho trẻ chơi thì sẽ chọn những trò chơi có nội dung phù hợp

với lứa tuổi, đảm bảo hợp sở thích, an toàn cho trẻ Đây là những giáo viên

mong muốn thực hiện giúp trẻ phát triển toàn điện

Nhìn chung khi giáo viên đã giáo dục trẻ bằng phương pháp này thì họ

đều mong muốn đạt hiệu quả tốt Nhưng do trình độ nhận thức, tầm nhìn nhận

không giống nhau nên đôi khi sự lựa chọn kết quả còn thiếu sót

Câu hỏi 2: Anh (chị) có tổ chức cho trẻ đi vườn cổ tích, dạo chơi, tham

quan không ?

Có 6 giáo viên trong tổng số 40 giáo viên trả lời là thường xuyên Đây chủ yếu là các giáo viên lớp mẫu giáo nhỡ Tôi cho rằng đó là những giáo viên có thời gian, không ngại ngần vấn đề quan sát và đảm bảo an toàn cho trẻ Bởi lẽ khi đi ra ngoài chơi các trẻ thường rất hiếu động, thích làm theo ý

muốn cá nhân không theo tập thể lớp Nếu giáo viên không “nhanh mắt” thì

rất dễ xảy ra tai nạn Đi ra ngoài để quan sát dé học hỏi là điều tốt, như ông cha ta có câu: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” Nhưng nếu di chơi thường xuyên mà không được giáo viên giảng giải, trò chuyện thì trẻ sẽ không tiếp nhận được kiến thức mà trẻ chưa biết

Có 30 giáo viên khác có đáp án là thỉnh thoảng Đây là những giáo viên

biết điều chỉnh việc học trên lớp và việc vui chơi ngoài trời của trẻ Trẻ có

thời gian vui chơi nhưng các kiến thức cơ bản được nhà giáo dục đề ra thì giáo viên vẫn hoàn thành.Khi đến trường trẻ phải học rất nhiều môn như làm quen với toán, văn học, môi trường xung quanh, âm nhạc và tạo hình nên

việc thỉnh thoảng cho trẻ ra ngoài vui chơi là rất cần thiết để trẻ được thư

giãn, giải tỏa căng thẳng tiếp thu bài học tốt hơn

Với 4 giáo viên chọn phương án là hiếm khi Có thể nói rằng họ ngại

quản trẻ và sợ xảy ra tai nạn Trẻ cần được học tập và vui chơi một cách hợp

lí Nếu giáo viên cứ gò ép trẻ ở trong lớp thì trẻ sẽ rất nhanh chán, học tập không vào, không khí sẽ căng thắng dẫn đến việc giáo dục không đạt được kết

36