Khái quát về thị trường chứng khoán

Khái quát về thị trường chứng khoán

LỜI NÓI ĐẦU

Trong những năm gần đây, vấn đề thị trường chứng khoán (TTCK)

đã,đang và sẽ trở thành một vấn đề “thời sự nhất” đối với nền kinh tế của tất cả

các quốc gia trên toàn thế giới hiện nay.Khi nền kinh tế thị trường phát triển tới

một mức độ nhất định và nó đòi hỏi phải hình thành thêm một hình thức thị

trường kinh tế phát triển hiện đại hơn, chính xác hơnvà thu hút được nhiều

thành phần kinh tế cùng các cá nhân tham gia- đó chính là TTCK.Thực tế đã

chứng minh rằng TTCK cung cấp một nguồn vốn rất quan trọng cho nền kinh

tế thị trường,nó thúc đẩy nền kinh tế của các quốc gia tham gia phát triển mạnh

hơn,nhanh chóng hơn

Đối với Việt Nam TTCK đã được hình thành và đang tiếp tục phát

triển Thị trường chứng khoán ra đời ở nước ta đã phù hợp với chiến lược phát

triển kinh tế “ Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế

độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp, ưu tiên phát triển

lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định

hướng XHCN ”

Cũng như các quốc gia khác trên thế giới, để có thể phát triển kinh tế

với đường lối chiến lược như vậy đòi hỏi nước ta phải có nguồn lực lớn, nguồn

vốn lớn để phát triển kinh tế

TTCK ra đời ở Việt Nam là một tất yếu khách quan Bởi vì nước ta

đang từng bước công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước TTCK sẽ đóng góp

một phần rất quan trọng đổi mới quá trình phát triển kinh tế ở nước ta, nó sẽ

làm thay đổi bộ mặt kinh tế ở Việt Nam

“ TTCK và một số vấn đề đang đặt ra để tiếp tục phát triển”- đang là

vấn đề được chú ý bàn luận ở Việt Nam Trong khuôn khổ một bài tiểu luận tài

chính, chúng ta chỉ có thể nêu ra được những vấn đề về TTCK một cách chung

nhất, khái quát nhất cùng những giải pháp để TTCK tiếp tục phát triển ơ Việt

Nam

NỘI DUNG CHÍNH

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TTCK :

1 Khái niệm, cơ cấu và nguyên tắc hoạt động của TTCK :

TTCK là hoạt động giao dịch mua bán các loại chứng khoán dài hạn (

cổ phiếu, trái phiếu ) có tổ chức, theo luật pháp ( luật giao dịch chứng khoán )

TTCK là nơi chắp nối mối quan hệ cung và cầu vốn đầu tư dài hạn của nền

kinh tế quốc gia và quốc tế, là nơi gặp gỡ, giao dịch giữa những người cần huy

động vốn đầu tư ( người phát hành chứng khoán ) cung như giữa các nhà kinh

doanh chứng khoán với nhau Bản chất của TTCK được thực hiện trong các

chức năng của TTCK như : Chắp nối tích luỹ với đầu tư; điều hoà vốn đầu tư;

cung cấp thông tin kinh tế và cung cấp dịch vụ cho việc mua bán chứng khoán

TTCK là một định chế tài chính phát triển cao trong nền kinh tế thị

trường, hoạt động theo một cơ chế riêng biệt được tiêu chuẩn hoá và mang tính

quốc tế Thị trường này hoạt động theo nguyên tắc : Việc giao dịch chứng

khoán được thực hiện qua người môi giới, nguyên tắc cạnh tranh hoàn toàn,

thực hiện chế độ kế toán theo tiêu chuẩn quốc tế, pháp chế hoá mọi giao dịch

nhằm bảo vệ các nhà đầu tư và một trong những nguyên tắc cơ bản và quan

trọng nhất của TTCK là nguyên tắc công khai Mọi hoạt động trên thị trường

đều tiến hành công khai cho mọi thành viên của thị trường và cho công chúng

biết, không một chi tiết nào được giữ bí mật

Cơ cấu TTCK gồm có : Các TTCK, các công ty chứng khoán, các

nhà kinh doanh chứng khoán Thị trường chứng khoán một nước có hai và hai

loại Hai cấp của TTCK là thị trường cấp một và thị trường cấp hai Hai loại thị

trường là thị chính thức và thị trường không chính thức

2 Những ưu việt của TTCK :

Phát triển TTCK không nhưng đem lại lợi ích cho các doanh nghiệp,

các tổ chức kinh tế mà nó còn đem lại lợi ích cho chính phủ Bỏi vì thông qua

TTCK, chính phủ, các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế thể phát hành cổ phiếu,

trái phiếu để huy động vốn cho sản xuất – kinh doanh, cho đầu tư phát triển,

cho các nhu cầu khác của ngân sách khác của ngân sách Nhà nước Đó là một

trong những ưu việt cần phát huy của TTCK ngoài ra TTCK còn khuyến khích

tiết kiệm và đầu tư phát triển thông qua thu nhập, lợi tức và giá cả cổ phiếu,

trái phiếu Khi trở thành nhà đầu tư, người mua chứng khoán đã có sự lựa chọn

và tính toán đầu tư vào lĩnh vực nào lợi hơn, tập trung vào một số ngành, doanh

nghiệp phát đạt, tránh những đơn vị trì trệ, thua lỗ Từ đó thúc đẩy khuyến

khích cạnh tranh phát triển – thông qua giá cả cổ phiếu trái phiếu, từ đó các

ngành dịch vụ tự điều chỉnh lại sản xuất, kinh doanh và tổ chức quản lý Và

cũng thông qua chỉ số chứng khoán, sự tăng giảm giá cổ phiếu, trái phiếu –

phản ánh hiệu quả sản xuất, kinh doanh và tình trang của nền kinh tế Đồng

thời TTCK cũng là công cụ để tham gia hội nhập có hiệu quả vào nền kinh tế

thế giới

Nhưng bên cạnh những ưu việt nói trên TTCK cũng có những hạn chế

cần phải giải quyết để baỏ vệ trước hết cho các nhà đầu tư và sự an tòan của

TTCK như : Chống gian lận trong thông tin, nâng ép giá chứng khoán đầu cơ

lũng đoạn, thao túng thị trường, mua bán nội gián, mua bán khống chứng khoán

để kiếm chênh lệch giá, lợi nhuận siêu ngạch, gây ra ảo tưởng tăng trưởng hay

suy sụp của doanh nghiệp và muốn làm được thì phải nâng cao trách nhiệm

cong tác thanh tra giám sát của thị trường giám định chứng khóan và các công

ty chứng khoán, đi đôi với việc tăng cường quản lý nhà nước của uỷ ban chứng

khoán nhà nước đặc biệt là chấn chỉnh công tác thanh tra chuyên ngành chứng

khoán và TTCK

Tóm lại TTCK đem lại nhiều lợi ích cho nhưng người tham gia thị

trường và toàn bộ nền kinh tế đất nước Các nhà đầu tư huy động được vốn để

đầu tư phát triển, những người có vốn nhàn rỗi không sinh lợi thu được tức

chứng khoán, các tổ chức cá nhân kinh doanh chứng khoán thu được lợi nhuận

và dặc biệt là nó thúc đẩy nền kinh tế phát triển

II THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM :

1 Những điều kiện cần thiết cho sự ra đời TTCK ở Việt Nam :

TTCK chỉ có thể ra đời và phát triển khi nên kinh tế thị trường phát triển

cao, môi trường pháp lý đồng bộ và ổn định, hệ thống ngân hàng hiện đại và

hoạt động hiệu quả ngoài ra còn cần phải có một đội ngũ cán bộ nhân viên có

tri thức và kỹ năng quản lý đối với TTCK

Ở Việt Nam, sự nghiệp đổi mới do Đảng và nhà nước lãnh đạo đã đạt

được những thành tựu to lớn như : Trong năm 90, GDP tăng trưởng trung binh

hàng năm 8,2%, Xuất khẩu tăng trung bình trên 30%, lạm phát còn 4,5% năm

1987, thâm hụt ngân sách 1996 còn 3,2%GDP

Hệ thống ngân hàng đã có những thay đổi quan trọng, từ hệ thống

ngan hàng cấp một tách ra thành hệ thống ngân hàng cấp hai Lãi xuất tín dụng

đã được điều chỉnh dần tới mức đảm bảo lãi xuất thực, xoá bỏ mọi sự chênh

lệch về lãi xuất giữa các ngành và thành phần kinh tế

Từ những năm 1991, chính phủ đã ban hành một số văn bản pháp quy

liên quan đến TTCK Đã thành lập uỷ ban chứng khoán nhà nước trực thuộc

chính phủ Các hoạt động liên quan đến trái phiếu được điều chỉnh và giám sát

bởi luật công ty, luật thương mại, luật dân sự và các pháp lệnh nghị định của

chính phủ đối với phát hành công trái, trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu

quốc tế

Bên cạnh đó uỷ ban chứng khoán nhà nước đã và đang chuẩn bị những

điều kiện cho TTCK ra đời như : Thiết kế và xây dựng mô hình tổng thể của

TTCK ở Việt Nam, dự thảo pháp lệnh về chứng khoán và TTCK dự thảo các

nghị định về sở giao dịch chứng khoán, công ty môi giới chứng khoán, quỹ đầu

tư phát hành chứng khoán, thanh toán bù trừ và lưu giữ chứng khoán, thiết kế

chi tiết việc tổ chức hoạt động và vận hành của sở giao dịch chứng khoán, tổ

chức việc đào tạo cơ bản và nâng cao nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, nhân viên

hoạt động trong ngành chứng khoán

Ngoài những chuẩn bị trên thì nước ta cũng cần phải chú trọng xây

dựng một mô hình TTCK ở nứớc ta sao cho phù hợp với trình độ phát triển

kinh tế của đất nước cũng như phù hợp với những đặc trưng riêng cua thị

trường Việt Nam

2 Mô hình thị trường chứng khoán ở Việt Nam :

Chính phủ đã ban hành nghị định số 48/1998/ND – TTG về việc thành

lập trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh Đây

là văn bản đầu tiên cho việc thành lập và hoạt động của TTCK ở Việt Nam

Việc ra đời và hoạt động TTCK ở Việt Nam xuất phát từ nhu cầu đòi hỏi thực

tiễn khách quan của nền kinh tế, mà cơ sở cốt lõi là sản xuất và lưu thông hàng

hoá dịch vụ Xét về mặt cấu trúc và nguyên tắc hoạt động, về cơ bản TTCK

Việt Nam cũng tuân theo những nguyên lý chung về chứng khoán mà các nước

trên thế giới đã và đang áp dụng Song do sự chi phối bởi tình hình kinh tế xã

hội, cơ chế quản lý kinh tế hiện hành nên mô hình TTCK ở Việt Nam cũng có

những nét riêng đáng lưu ý :

Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển

TTCK Nhà nước thành lập và cấp vốn hoạt động cho trung tâm giao dịch

chứng khoán; thành lập công ty chứng khoán 100% vốn sở hữu của nhà nước;

phát hành trái phiếu chính phủ để huy động vốn trên thị trường và cổ phần hoá

doanh nghiệp nhà nước nhằm cung cấp hàng hoá cho thị trường chứng khoán

Khối lượng hàng hoá giao dịch trên TTCK trong thời gian đầu là rất

nhỏ bé Tiến trình cổ phần hoá diễn ra còn chậm, số lượng các công ty đủ tiêu

chuẩn niêm yết không nhiều, mặt khác tỷ lệ cổ phiếu có khả năng giao dịch trên

TTCK vẫn còn thấp Trái phiếu chính phủ đang lưu hành với khối lượng khá

lớn, nhưng thời gian đáo hạn ngắn và không đáp ứng được tiêu chuẩn niêm yết

và giao dịch trên thị trường tập trung

Pham vi hoạt động của TTCK hẹp Trong thời gian tới, có thể có một

số ít công ty nữa được thành lập và dược cấp giấy phép hoạt động Tuy vậy số

lượng công ty chứng khoán và chi nhánh của nó sẽ rất ít và chỉ tập trung ở một

số tỉnh thành phố lớn

TTCK trong thời gian đầu khá đơn giản, mang tính sơ khai và tập trung

vào việc tổ chức giao dịch, mặt khác cơ chế quy định về việc đặt lệnh, ký quỹ

khớp lệnh, biên độ giao dịch, tỷ lệ tham gia của bên nước ngoài cũng có

những hạn chế và ràng buộc nhất định

Có sự kết hợp giữa vật chất và phi vật chất hoá chứng khoán trong thời

gian đầu

TTCK ở Việt Nam được thành lập khá muộn so với các nước trên thế

giới và vì thế cho nên chúng ta co thể học tập được nững kinh nghiệm tránh

những thất bại của các TTCK trên thế giới Mặt khác do tình hình kinh tế xã

hội và cơ chế quản lý kinh tế của nước ta có khác nên việc kết hợp kinh nghiệm

quốc tế và tình hình thực tiễn để tìm ra những giai pháp thích hợp để phát triển

TTCK ở Việt Nam là một vấn đề hết sức quan trọng

III MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐANG ĐẶT RA ĐỂ TIẾP TỤC PHÁT

TRIỂN TTCK VIỆT NAM :

1 Những thuận lợi và khó khăn của TTCK Việt Nam :

TTCK Việt Nam vì còn khá mới mẻ cho nên bên cạnh những thuận

lợi như: hệ thống ngân hàng đã thay đổi theo chiều hướng tích cực, về cơ bản

bản nước ta đã có một hệ thống văn bản pháp quy thích hợp, phù hợp với thực

tiễn đời sống kinh tế đất nước, thể hiện đúng đắn định hướng XHCN trong việc

phát triển thị trường và đã đảm bảo cho quá trình giao dịch, vận hành và quản

lý TTCK thông suốt, an toàn,công bằng, công khai và có hiệu quả Sự quan tâm

của công chúng đến loại hình đầu tư chứng khoán ngày càng đông đảo Đó là

dấu hiệu tốt về khả năng thu hút đầu tư chứng khoán, hứa hẹn tiềm năng phát

triển Các chủ thể tham gia TTCK đã quản lý và nắm bắt kịp thời các thông tin

thực hiện đầy đủ các quy tắc, quy trình niêm yết chứng khoán

TTCK Việt Nam cũng không tránh khỏi những khó khăn cần phải khắc

phục giải quyết để có thể phát triển TTCK ở Việt Nam

Các văn bản pháp lý trực tiếp điều chỉnh các hoạt động về chứng khoán

và TTCK chưa đủ Chưa có luật chứng khoán tăng thêm sự tin tưởng cho các

nhà đầu tư trong nước và ngoài nước

So với yêu cầu và nhiệm vụ, trình độ cán bộ nhân viên còn yếu

Việc cổ phần hoá các doanh nghiệp còn chậm, số lượng các công ty

công ty cổ phần đủ diều kiện niêm yết trên TTCK còn quá ít

Nền kinh tế đất nước năm 1998, do chịu tác động của khủng hoảng tài

chính ở Châu Á,có dấu hiệu phát triển chậm lại, tỷ giá hối đoái chưa ổn định

Tuy nhiên điều quan trọng là phải biết đánh giá đúng, nghiêm túc

những thuận lợi và khó khăn này để từ đó phát huy hơn nữa những thuận lợi và

tìm ra những định hướng và giải pháp để tiếp tục phát triển TTCK Việt Nam

2 Định hướng và giải pháp để tiếp tục phát triển TTCK Việt Nam

:

Nhiệm vụ phát triển TTCK hết sức nặng nề và có không ít khó khăn,

đòi hỏi phải có sự lãnh đạo sát sao của Đảng và Nhà nước; sự nỗ lực vươn lên

đồng bộ của các bộ ngành, địa phương, các doanh nghiệp, các tổ chức liên

quan, dặc biệt là sự vươn lên toàn diện của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và

của cả ngành chứng khoán Việt Nam Có một số định hướng đã dược đề ra để

phát triển TTCK :

Trước mắt là hoàn chỉnh và nâng cao thiết chế tài chính mới – phát triển

TTCK -trên cơ sở bám sát thực tiễn hoạt động của thị trường

Triển khai các giải pháp một cách đồng bộ, có hiệu quả - điều quan

trọng nhất là phát triển TTCK thích hợp với điều kiện và đòi hỏi của nền kinh

tế – một mắt xích kết nối giữa vốn và đầu tư phát triển, giữa nguồn lực tài

chính trong xã hội với việc tận dụng nguồn lực đó để thực hiện chiến lược phát

triển kinh tế xã hội, thực hiện sự công nghiệp hoá, hiện đại hoá đát nước, giữa

phát triển nền kinh tế độc lập, tự chủ, hiện đại với khả năng hội nhập quốc tế về

vốn

Nâng cao năng lực, hiệu lực và hiệu quả của tổ chức quản lý, điều

hành, giám sát TTCK, bảo vệ trước hết lợi ích của nhà đầu tư, đảm bảo an toàn

cho thị trường và thúc đẩy phát triển thị trường lành mạnh

Muốn thực hiện được những định hướng trên cần nghiên cứu và

thực hiện đồng bộ, có hiệu quả các giải pháp chính sau đây:

Một là, tạo hàng hoá có chất lượng cho TTCK là yêu cầu bức thiết

nhất hiện nay, phải đặt lên tầm quốc gia và được xử lý với những chính sách,

nguyên tắc chặt chẽ, vì lợi ích toàn cục và phân định rõ phạm vi huy động vốn

trên TTCK và đầu tư của ngân hàng Do đó, phải xử lý lãi xuất, phương thức

bảo lãnh và phương thức giao dịch như thế nào để các loại trái phiếu, kể cả trái

phiếu chính phủ là một nguồn hàng hoá quan trọng giao dịch trên TTCK; quy

định những nguyên tắc tham gia niêm yết tại thị trường giao dịch chứng khoán

phần cổ phiếu nhà nước trong doanh nghiệp cổ phần hoá, hoặc đối với các

doanh nghiệp cổ phần hoá có tỉ lệ vốn nhà nước nắm giữ từ 20% trở lên, hoặc

doanh nghiệp cổ phần hoá mà sở hữu nhà nước chi phối; quy định việc huy

động vốn để đầu tư phát triển các doanh nghiệp cổ phần hoá thông qua TTCK,

hệ thống ngân hàng không cho vay chung và dài hạn vào loại hình nay; lựa

chọn và khuyến khích, kể cả việc xem xét, bổ sung các chính sách khuyến

khích đối với doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn quy định niêm yết chứng khoán để

giao dịch tại TTCK, ít nhất cũng phải đưa thêm hàng chục loại cổ phiếu

Hai là, chấn chỉnh, củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của các

công ty cứng khoán hiện có là chủ yếu phát triển thêm công ty chứng khoán

mới nếu quy mô và đòi hỏi của TTCK phát triển vấn đề quan trọng là các công

ty chứng khoán phải vươn lên và phát triển, thực hiện đầy đủ các chức năng :

Môi giới chứng khóan, tự doanh, quản lý danh mục đầu tư, bảo lãnh phát hàng

và tư vấn đầu tư chứng khoán Đào tạo và nâng cao trình độ nghiệp vụ của đội

ngũ cán bộ Tiếp tục nâng cao dịch vụ, đầu tư phát triển phương tiện hoạt động,

bảo đảm thực hiện đầy đủ, đúng đắn các quy chế, quy tắc, quy trình hoạt động,

thực hiện đầy đủ chế độ công bố thông tin, bảo vệ lợi ích chính đáng của nhà

đầu tư, phát hiện và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán, bảo

đảm thị trường an toàn và hiệu quả

Củng cố và phát triển thích hợp các chủ thể tham gia TTCK, phát triển

kinh doanh và hoàn thiện hệ thống kinh doanh, bảo đảm chi phí hợp lý, thực

hiện hạch toán kinh doanh và kinh tế có lãi trong nghành chứng khoán

Ba là, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy chế, quy tắc, quy trình hoạt

động, giao dịch và quản lý một cách đồng bộ của TTCK – trên cơ sơ bổ sung,

hoàn thiện và nâng cao hệ thống văn bản pháp quy thích hợp với giai đoạn phát

triển mới

Sửa đổi và hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán, lưu ký, niêm yết

và công bố thông tin, nghiên cứu và cho phép các tổ chức liên doanh co vốn

đầu tư nước ngoài ít hơn 50% được niêm yết chứng khoán tại thị trường giao

dịch chứng khoán; phát triển và hoàn thiện hệ thống thông tin nghiên cứu và

thành lập các công ty chứng khoán của một số tổng công ty mạnh; thành lập

công ty chứng khoán nhà nước; nghiên cứu và thực hiện phương thức khớp

lệnh liên tục, sử dụng lệnh thị trường trong giao dịch thay đổi thời gian giao

dịch phù hợp với quy mô thị trươngf, nghiên cứu và phát triển nhà đầu tư có tổ

chức

Trên cơ sở đó, đưa hoạt động và quản lý TTCK đi vào nề nếp, hình

thành đồng bộ và từng bước nâng cao thể chế TTCK thích hợp với điều kiện

phát triển và trình độ quản lý của đất nước ta

Bốn là, nâng cao năng lực, hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước về

chứng khoán và TTCK, bảo đảm cho thị trường hoạt động sôi động, lành mạnh,

có chật tự và có hiệu quả trên cơ sở tăng cường quản lý nhà nước và kết hợp

đúng đắn giữa tự quản và thanh tra, giám sát của các cơ quan chức năng nhăm

đưa TTCK phát triển đúng quỹ đạo, dịnh hướng XHCN của đất nước

KẾT LUẬN

Nhìn chung lại, trong tiến trình đổi mới nền kinh tế và kết quả đạt

được sau 15 năm đổi mới, Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm đến việc xây

dựng, hoàn thiện và phát triển thể chế kinh tế thị trường theo định hướng

XHCN, trong đó có thị trường tiền tệ, thị trường hối đoái và TTCK Điều đó đã

thể hiện sự quyết tâm, kiên định xây dựng ngày càng đồng bộ, hoàn chỉnh hơn

các loại thị trường trong nền kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi, thông thoáng, lành

mạnh cho doanh nghiệp và cho nhà đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh

Vì vậy vấn đề đang để nhà nước ta quan tâm hiện nay, đó là việc chúng

ta phải không ngừng tăng cường những ưu việt và hạn chế những khiếm

khuyết của TTCK Việt Nam Đưa TTCK ở nước ta thành một công cụ dắc lực,

quan trọng trong việc huy động vốn cho đầu tư phát triển nền kinh tế chung của

đất nước, để nền kinh tế Việt Nam hội nhập nền kinh tế hiện đại của thế giới

Sau khi nghiên cứuTTCK của nước ta, chúng ta đã có thể nhận định rằng

nhiệm vụ rất quan trọng và trọng tâm của TTCK Việt Nam hiện nay vẫn hết

sức nặng nềvà không ít nhưng khó khăn, nó đòi hỏi sự quan tâm, lãnh đạo sát

xao, sáng suốt của Đảng và nhà nước; sự vươn lên đồng bộ của các bộ,ngành,

địa phương, các doanh nghiệp, các tổ chức liên quan, đặc biệt là sự vươn lên

của TTCK nói riêng và toàn bộ ngành chứng khoán Việt Nam

Tiểu luận tài chính của em với đề tài “ TTCK ở Việt Nam và một số vấn

đề đang đặt ra để tiếp tục phát triển” còn nhiều hạn chế Em rất mong nhận

được sự đóng góp ý kiến, những đánh giá của các thầy các cô để bài tiêu luận

của em hoàn chỉnh hơn

Em xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của các thầy cô