Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp.DOC

Cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp

Lời nói đầu

Cùng với quá trình sắp xếp lại doanh nghiệp Nhà nớc (DNNN), Cổ phần hoá (CPH)DNNN là một quá trình tất yếu có tính phổ biến của sự phát triển kinh tế nhiều thành phần, nhiềuhình thức sở hữu Bởi vì việc sắp xếp và chuyển một số DNNN thành công ty cổ phần tiến lênhình thành các tập đoàn, công ty đa quốc gia đủ mạnh, hoạt động có hiệu quả ở thị tr ờng trong n-

ớc để đổi mới khu vực kinh tế nhà nớc ở nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới

ở Việt Nam vấn đề CPH – DNNN đợc đặt ra từ năm 1991 Thực tiễn 10 năm đổi mới đãkhẳng định CPH – DNNN không phải là t nhân hoá mà là quá trình đa dạng hoá hình thức sởhữu, tạo cơ sở cho đổi mới các quan hệ tổ chức quản lý và phân phối sản phẩm, thúc đẩy quátrình tích tụ và tập trung vốn nhằm hiện đại hoá nền kinh tế, tạo động lực cho doanh nghiệp nângcao hiệu quả sản xuất kinh doanh đồng thời CPH – DNNN cũng không phải làm suy yếu nềnkinh tế Nhà nớc mà là một giải pháp quan trọng để kinh tế Nhà nớc phát huy vai trò chủ đạo thật

sự của nó trong nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN Nghị quyết Đại hội IX đã nhấn mạnh:

Thực hiện chủ tr

“Thực hiện chủ tr ơng CPH những doanh nghiệp mà Nhà nớc không cần nắm giữ 100% vốn để huy động thêm vốn, tạo động lực và cơ chế quản lý năng động thúc đẩy doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả” Nhận thức rõ đợc tầm quan trọng của công việc CPH-DNNN ở nớc ta và từ những kiến

thức, lý luận đã đợc trang bị ở trờng kết hợp với kiến thức thực tế, em đã chọn đề tài: Cổ phần“Thực hiện chủ tr

hoá các doanh nghiệp Nhà nớc ở Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp” để nghiên cứu

trong bài viết của mình

Vì CPH – DNNN là một chơng trình gồm nhiều công việc, nhiều khâu, nhiều thủ tụcphức tạp, cho nên trong quá trình nghiên cứu em chỉ tập trung đi sâu vào một số vấn đề về thực tếCPH – DNNN Qua đó đa ra một số giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình CPH diễn ra nhanh hơnnhằm đáp ứng và hoàn thành đợc kế hoạch mà Đảng và Nhà nớc đã đặt ra

Bài viết đợc thực hiện dới sự hớng dẫn, giúp đỡ nhiệt tình của thầy giáo Phạm Văn Minh,

nhng do thời gian và trình độ còn hạn chế nên bài viết không tránh khỏi những thiếu sót nhất

định Em rất mong đợc sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo cùng toàn thể các bạn để đề tài

đợc hoàn thiện hơn

Bố cục của đề tài đợc chia làm 3 phần:

Phần I: Lý luận chung về CPH-DNNN

Phần II: Thực trạng vấn đề CPH-DNNN ở nớc ta hiện nay.

Phần III: Một số biện pháp nhằm thúc đẩy nhanh quá trình CPH-DNNN.

Phần I

Lý luận chung về cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nớc

I Những vấn đề cơ bản về cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nớc.

1 Những khái niệm chung.

Cổ phần hoá (CPH) các doanh nghiệp Nhà nớc (DNNN) hay nói cách khác chuyển đổi cácDNNN thành Công ty cổ phần là một biện pháp chuyển doanh nghiệp từ sở hữu Nhà nớc sanghình thức sở hữu nhiều thành phần, trong đó tồn tại một phần sở hữu Nhà nớc

Công ty cổ phần là doanh nghiệp trong đó vốn điều lệ đợc chia thành nhiều cổ phần do tốithiểu hai cổ đông sở hữu, đợc phép phát hành chứng khoán và có t cách pháp nhân Các cổ đôngchỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn

mà họ đã góp

Đặc điểm của Công ty cổ phần.

+ Về thành viên công ty, trong suốt quá trình hoạt động phải có ít nhất 7 thành viên thamgia Công ty cổ phần

+ Vốn điều lệ của công ty đợc chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần Giá trị mỗi

cổ phần đợc gọi là mệnh giá cổ phiếu Việc góp vốn vào công ty đợc thực hiện bằng cách mua cổphiếu, mỗi cổ đông có thể mua nhiều cổ phiếu

+ Cổ phiếu đợc phát hành dới hai hình thức: cổ phiếu có ghi tên và cổ phiếu không ghi tên.Các cổ phiếu không ghi tên đợc tự do chuyển nhợng; các cổ phiếu có ghi tên là cổ phiếu của cácsáng lập viên thuộc Hội đồng quản trị Công ty và chỉ đợc chuyển nhợng theo các điều kiện quy

định

+ Trong quá trình họat động, Công ty cổ phần đợc phép phát hành các loại chứng khoán

nh cổ phiếu, trái phiếu ra thị trờng để huy động vốn

+ Về chế độ trách nhiệm , Công ty cổ phần chịu trách nhiệm về các khỏan nợ của công tybằng các tài sản của công ty Các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ của công ty

+ Giám đốc (Tổng giám đốc) Công ty: Là ngời tiến hành hoạt động kinh doanh hàng ngàycủa công ty, là ngời đại diện pháp lý cho công ty và chịu trách nhiệm trớc HĐQT về việc thựchiện các quyền hạn, nghĩa vụ đợc giao

+ Công ty có 2 kiểm soát viên do đại hội đồng bầu ra Kiểm soát viên thay mặt các cổ

đông kiểm soát các hoạt động của Công ty, chủ yếu là ccác vấn đề tài chính, vì vậy phải có ít nhấtmột kiểm soát viên có trình độ chuyên môn về kế toán

2 Tại sao phải cổ phần hóa các DNNN?

Trong thập kỷ 80, quá trình chuyển đổi sở hữu Nhà nớc đã trở thành một hiện tợng chủyếu có tính toàn cầu Hoà chung với quá trình đó thì ở nớc ta, vấn đề CPH - DNNN đợc đặt ra từnăm 1991, xuất phát từ tình hình kinh tế Thế giới và đặc biệt là tình hình kinh tế của Việt Nam,trong đó khu vực kinh tế Nhà nớc đóng vai trò chủ đạo Tuy nhiên, CPH - DNNN ở nớc ta diễn ravới tốc độ chậm, do nhiều nguyên nhân trong đó có cả khách quan và chủ quan ở đây, trớc hếtchúng ta phải khẳng định lại rằng,CPH-DNNN là một chủ trơng đúng đắn của Đảng và Nhà nớcnhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả hơn, phù hợp với quá trình đổi mới,

mở cửa, thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nớc

Hiện nay, ở nớc ta với khoảng gần 5.740 DNNN, nắm giữ 58% tổng số vốn của các doanhnghiệp trong nền kinh tế nhng hiệu quả kinh doanh còn thấp Chỉ khoảng 50% doanh nghiệp Nhànớc làm ăn có lãi, trong đó thực sự làm ăn có lãi chỉ chiếm một tỷ lệ thấp, cha đến 30% Trên

danh nghĩa, DNNN nộp tới 70 - 80% tổng doanh thu cho ngân sách Nhà n ớc, nhng nếu trừ khấuhao tài sản cố định và thuế gián thu thì DNNN chỉ đóng góp đợc khoảng 30% tổng doanh thu chongân sách Nhà nớc Đặc biệt, nếu tính đủ chi phí về tài sản cố định, đất đai theo giá thị trờng thìDNNN hoàn toàn không tạo ra đợc tích luỹ Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạngnày là tài sản cố định, đăc biệt là máy móc thiết bị quá cũ, lạc hậu về kỹ thuật so với Thế Giới từ

2 đến 3 thế hệ, có ngành từ 4 đến 5 thế hệ Hiện nay có đến 54% DNNN Trung ơng và DNNN địaphơng còn sản xuất bằng công nghệ thủ công Quy mô DNNN còn nhỏ, vốn ít Thực tế vốn hoạt

động chỉ bằng 80% vốn ghi trong danh sách, riêng vốn lu động chỉ có 50% đợc huy động vào sảnxuất kinh doanh, còn lại là công nợ khó đòi- tài sản, vật t, hàng hoá mất mát, kém phẩm chất vàthua lỗ cha đợc xử lý

Với thực trạng kỹ thuật và tài chính nh trên, DNNN hầu nh không có khả năng đổi mớicông nghệ nhằm nâng cao sức cạnh tranh trên thị trờng Ngân sách Nhà nớc cũng không có khảnăng cấp vốn và bao cấp cho DNNN nh trớc đây., Ngân hàng cho vay cũng đòi hỏi DNNN phải

có những điều kiện đảm bảo nh tài sản thế chấp, khả năng kinh doanh để tính khả năng thu hồivốn Các DNNN ở trong cái vòng luẩn quẩn, vốn thiếu nhng không có cách nào để huy động Đểkhắc phục những khó khăn đó, hiện nay CPH các DNNN đợc coi là một giải pháp lớn nhằm tạo

ra môi trờng huy động vốn dài hạn cho DNNN đầu t chiều sâu, đổi mới công nghệ và sản phẩm,nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trờng trong nớc và quốc tế, tạo ra sức bật mớitrong sản xuất kinh doanh.

3 Mục tiêu của CPH - DNNN

CPH - DNNN nhằm đạt đợc 3 mục tiêu đã đợc cân nhắc kỹ theo thứ tự u tiên nh sau:3.1 Mục tiêu thứ nhất là phải chuyển một phần sở hữu về tài sản của Nhà nớc thành sở hữu củacác cổ đông nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Thứ nhất: Chúng ta hiểu rằng mục đích CPH - DNNN là chuyển quyền sở hữu cho các cổ

đông, chứ không phải là quyền sử dụng - nghĩa là mua đứt bán đoạn, chứ không phải nh cho thuê,cho vay

Thứ hai: Tài sản nói ở đây chủ yếu đợc thể hiện dới hình thức tổng hợp và vốn Vì vậy,

không cần thiết phải xem là nên CPH phần nào: t liệu sản xuất hay vật phẩm tiêu dùng Bởi vì,trong nền kinh tế thị trờng thì sự chuyển hoá giữa hai hình thức là thờng xuyên và không khókhăn gì

Thứ ba, nh chúng ta đã biết, hiện nay các DNNN làm ăn rất kém hiệu quả Đó vừa là gánh

nặng cho ngân sách Nhà nớc vừa là nguy cơ đối với nền tài chính quốc gia Trong nền kinh tế thịtrờng mà làm ăn kém hiệu quả thì nhất định sớm muộn cũng bị phá sản Vì vậy mục tiêu cao nhấtcuối cùng của CPH là phải nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của CPH là phải nâng cao hiệuquả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Nhng nếu duy trì sở hữu Nhà nớc thì nhất định sẽ dẫn

đến hiệu quả kém Vì vậy mục tiêu số 1 của CPH là phải giải quyết vấn đề quyền sở hữu, tức làphải đa dạng hoá quyền sở hữu thì mới có thể nâng cao đợc hiệu quả của sản xuất kinh doanh.3.2 Mục tiêu thứ hai là, phải huy động đợc một khối lợng vốn nhất định ở trong và ngoài nớc đểphát triển sản xuất kinh doanh

Các DNNN đang thiếu vốn nghiêm trọng để đầu t phát triển Nhng lấy ở đâu? Nhà nớc không thể

và không nên tiếp tục cấp vốn cho một khu vực làm ăn kém hiệu quả Dân chúng sẽ không baogiờ cho DNNN vay nếu DNNN không đợc cải tổ và có phơng án làm ăn tốt có sức thuyết phục.Còn nớc ngoài thì không bao giờ cho DNNN vay nếu giữ nguyên trạng họ chỉ có thể làm ăn vớiDNNN thông qua các hình thức mua, thuê, liên doanh, mua cổ phần…

Vậy là muốn có vốn để đầu t cho phát triển, DNNN chỉ có thể huy động đợc thông qua hình thứcmua bán cổ phần.

3.3 Mục tiêu thứ ba của CPH- DNNN là tạo điều kiện để ngời lao động thực sự làm chủ doanhnghiệp

Chúng ta đã phải trải qua một thời kỳ tìm kiếm lâu dài và cứ loay hoay mãi mà cha đa lại cho

ng-ời lao động một sự làm chủ thực sự “Thực hiện chủ tr làm chủ tập thể” đã biến thành “Thực hiện chủ trvốn chủ” làm chủ thôngqua “Thực hiện chủ trbộ tứ” đã biến thành “Thực hiện chủ trtự bố” tức là giám đốc quyết định tất cả ( QĐ217/HĐBT)

Ngoài ra ngời lao động đã giác ngộ ra rằng nếu không làm chủ đợc về kinh tế thì mọi sự làm chủ

đều vô nghĩa chỉ là hình thức Chỉ khi có vốn để mua cổ phiếu, tham gia chọn các thành viêntrong HĐQT thì lúc đó ngời lao động mới có quyền làm chủ thực sự, không bị một sự o ép nào

4 Nội dung của CPH

4.1 Đối tợng áp dụng CPH

Đối tợng làm thí điểm CPH là các DNNN có đủ ba điều kiện sau:

Thứ nhất: Là các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ.

Thứ hai: Các DNNN không thuộc diện nhà nớc cần đầu t 100% vốn (nh an ninh, quốc phònghoặc một số ngành then chốt)

Th ba: Các DNNN đang làm ăn có lãi hoặc tuy trớc mắt gặp khó khăn nhng tơng lai hoạt độngtốt

 Bán cổ phần cho t nhân:

Thực hiện phơng pháp này có nghĩa là: Nhà nớc bán một phần hay một số cổ phần của doanhnghiệp thuộc sở hữu một phần hay hoàn toàn của nhà nớc cho một số cá nhân hay một nhóm nhà

đầu t t nhân thông qua đấu thầu có tính cạnh tranh hay những ngời mua đã đợc xác định trớc

 Những ngời quản lý và lao động mua doanh nghiệp

Phơng pháp CPH thờng đợc lựa chọn để thực hiện đối với các doanh nghiệp có quy mô vừa vànhỏ Phơng pháp này tạo ra sự khuyến khích lớn đối với việc tăng năng suất lao động, đồng thờicũng là cách giải quyết vấn đề lao động trong trờng hợp doanh nghiệp sắp bị giải thể Phơng phápnày đợc áp dụng với kết quả rất hạn chế vì nó đòi hỏi cần phải có nguồn tài chính và tín dụng

đảm bảo việc chuyển giao doanh nghiệp cho cán bộ quản lý và ngời lao động

ở Việt nam hiện nay, CPH-DNNN đợc tiến hành theo ba phơng pháp sau:

+ giữ nguyên giá trị hiện có của doanh nghiệp và phát hành cổ phiếu theo quy định nhằm thu hútthêm vốn để phát triển

+ Bán một phần giá trị hiện có của doanh nghiệp.

+ Tách một phận của doanh nghiệp có đủ điều kiện để CPH

5 Xác định giá trị hiện có của doanh nghiệp Nhà nớc trớc khi CPH.

Giá trị của doanh nghiệp tại thời điểm CPH là giá trị thực tế của doanh nghiệp mà ngời bán vàngời mua cổ phần đều chấp nhận đợc, xác định bằng số liệu trong sổ sách kế toán của doanhnghiệp tại thời điểm CPH đã đợc kiểm toán hợp pháp xác nhận

5.1 Nguyên tắc xác định giá trị doanh nghiệp.

DNNN trớc khi chuyển thành công ty cổ phần, cần đợc tiến hành xác định giá trị theo các nguyêntắc:

- Giá trị thực tế của doanh nghiệp là giá trị toàn bộ tài sản hiện có của doanh nghiệp tại thời điểmCPH mà ngời mua, ngời bán đều chấp nhận đợc Giá trị thực tế phần vốn nhà nớc tại doanhnghiệp là giá trị thực tế của doanh nghiệp sau khi đã trừ các khoản nợ phải trả

- Lợi thế kinh doanh của doanh nghiệp về địa lý, uy tín, mặt hàng (nếu có) Lợi thế ở tỷ suất lợinhuận thực hiện tính trên vốn bình quân 3 năm trớc khi CPH.

Giá trị lợi thế nói trên chỉ tính tối đa 30% vào giá trị thực tế của doanh nghiệp

Khi xác định giá trị thực tế của doanh nghiệp không nhất thiết phải thuê kiểm toán độc lập.Những doanh nghiệp không thực hiện đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống kê thì cơquan quyết định giá trị doanh nghệp xem xét thuê tổ chức kiểm toán độc lập xác định Tiền thuêkiểm toán đợc tính vào chi phí CPH

5.2 Căn cứ xác định giá trị doanh nghiệp.

- Trên sổ sách:

+ Số liệu giao vốn gần nhất

+ Biên bản xét duyệt kế toán 3 năm trớc khi CPH

+ Toàn bộ chứng từ sổ sách liên quan

- Số liệu kiểm kê thực tế.

+ Tài liệu kiểm kê và tài sản tiền vốn, vật t hàng hoá

+ Biên bản đối chiếu công nợ các bên đã xác nhận

+ Hợp đồng giấy phép liên doanh, liên kết (nếu có)

+ Các tài liệu khác về đầu t tài chính

- Hiện trạng và giá trị hiện hành của từng loại tài sản, vật t, hàng hoá

5.3 Xác định giá trị thực tế của doanh nghiệp

a Đối với tài sản cố định, tài sản lu động là hiện vật đã đợc kiểm kê tính theo công thức sau:

b Đối với tài sản là vốn bằng tiền thì tính theo số d vốn bằng tiền đã kiểm quỹ hoặc đã đối chiếutại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp Nếu số d là ngoại tệ thì phải quy đổi ra tiền Việt namtheo tỷ giá liên ngân hàng công bố tại thời điểm gần nhất.

c Đối với nợ phải thu là các khoản nợ đã đợc đối chiếu xác nhận

d Đối với các khoản chi phí dở dang (bao gồm chi phí sản xuất, kinh doanh, chi phí sự nghiệp,chi phí đầu t xây dựng) thì tính theo số d chi phí thực tế trên sổ sách kế toán

e Đối với tài sản đầu t ngắn hạn và đầu t dài hạn thì tính vào giá trị doanh nghiệp các khoản màcông ty cổ phần sẽ tiếp tục kế thừa

g Đối với tài sản ký cợc, ký quỹ ngắn hạn và dài hạn thì tính theo số d thực tế trên sổ sách kếtoán đã đối chiếu xác nhận tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp

h Đối với tài sản vô hình (nếu có) thì tính theo giá trị còn lại đang hạch toán trên sổ kế toán

i Đối với doanh nghiệp có lợi thế kinh doanh thì phải tính thêm giá trị lợi thế vào giá trị thực tếcủa doanh nghiệp nh sau:

- Trờng hợp giá trị lợi thế (nh uy tín mặt hàng, vi trí địa lý) đã đợc đánh giá thì lấy số d thực tếtrên sổ sách kế toán để tính vào giá trị doang nghiệp.

- Trờng hợp cha xác định đợc giá trị lợi thế kinh doanh thì căn cứ vào tỷ suất lợi nhuận siêu ngạch bìnhquân của 3 năm liền kề với thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp để tính lợi thế theo công thức:

Tỷ suất lợi nhuận bình quân

3 năm của doanh nghiệp =

Tổng số lợi nhuận thực hiện của 3 năm liền kề

Tổng số vốn Nhà nớc theo sổ kế toán 3 năm liền kề

Tỷ suất lợi nhuận

siêu ngạch =

Tỷ suất lợi nhuậnbình quân 3 nămcủa doanh nghiệp

-Tỷ suất lợi nhuận bình quânchung củadoanh nghiệp Nhà nớc cùng ngành nghềtrên cùng địa bàn ( Tỉnh, Thành phố )

Giá trị lợi thế tính vào Vốn nhà nớc theo sổ kế toán Tỷ suất lợi nhuận

giá trị doanh nghiệp = bình quân của 3 năm liền kề x siêu ngạch x 30%Giá trị thực tế của doanh nghiệp để CPH là tổng các khoản nó trên ( a + b + c + d + e +g +h + i ).

k Những doanh nghiệp không thực hiện đúng qui định của pháp luật về kế toán, thống kê thì cơquan quyết định giá trị doanh nghiệp xem xét thuê tổ chức kiểm toán độc lập xác định Tiền thuêkiểm toán đợc tính vào chi phí CPH

5.4 Xác định giá trị thực tế phần vốn Nhà nớc tại doanh nghiệp.

Giá trị phần vốn Nhà nớc tại doanh nghiệp là phần còn lại của giá trị thực tế doanh nghiệp trừ đicác khoản nợ thực tế phải trả, kể cả số d Quĩ phúc lợi, khen thởng

6 Ưu thế của CPH – DNNN.

Trong nền kinh tế thị trờng cạnh tranh và đầy rẫy những biến động, CPH – DNNN là lối

ra phù hợp với khu vực kinh tế Nhà nớc, là giải pháp u thế trên nhiều mặt sau:

Thứ nhất: CPH giải toả đợc bế tắc khủng hoảng về vốn cho doanh nghiệp CPH để tạo

điều kiện cho nó mở rộng sản suất kinh doanh CPH có chức năng thúc đẩy quá trình xã hội hoá

t bản (vốn ), thu hút và tập trung vốn nhàn rỗi trong xã hội để đáp ứng nhu cầu phát triển sảnxuất kinh doanh, thực hiện nguyên lý kinh tế “Thực hiện chủ tr Tiền đẻ ra tiền” theo công thức: T – H – T’ (T’

> T) CPH có u điểm làm giảm nhẹ gánh nặng tài chính cho nhà nớc, Nhà nớc có thể thu hồi bớtvốn đầu t ở doanh nghiệp để chuyển sang đầu t cho các hoạt động cần u tiên hơn nhằm tạo đònbẩy thúc đẩy phát triển toàn bộ xã hội, nh đầu t cho kết cấu hạ tầng kỹ thuật, công trình phúc lợi,giáo dục khoa học kỹ thuật

Thứ hai: CPH thông qua đa dạng hoá sở hữu để tạo động lực cho ngời lao động CPH

đảm bảo sở hữu hoá cho ngời lao động tại công ty, xí nghiệp bằng cách cho họ tham gia đầu tmua cổ phiếu, thực hiện quyền làm chủ thực sự, có tính vật chất trên phần vốn đóng góp của họ

và thật sự phấn đấu hăng hái cho nâng cao hiệu quả đồng vốn đó

Động lực kinh tế này góp phần khắc phục t tởng công chức, tác phong hành chính, bị

động, sợ sệt, không dám mạnh dạn trong sản xuất kinh doanh vốn là nhợc điểm của một số cán

bộ lãnh đạo DNNN Biến họ từ vị trí công trức nhà nớc thành nhà kinh doanh thực sự sống chết vì

sự tồn tại và phát triển của công ty Đồng thời đây còn là điều kiện xây dựng giai cấp công nhânvững mạnh

Thứ ba, CPH cho phép dứt bỏ đợc chế độ bao cấp ngân sách của nhà nớc, gạt bỏ đợc sự

chỉ đạo nhiều khi phi kinh tế của các cơ quan chủ quản bên trên đồng thời làm cho doanhnghiệp thực sự trở thành chủ thể kinh doanh, chỉ hoạt động vì mục tiêu của doang nghiệp vì tậpthể cổ đông giao phó và hoạt động bình đẳng theo pháp luật, luật công ty, không bị chi phối, ràngbuộc phi kinh tế, phi lợi ích, gây tác hại và làm giảm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiêp Từ

đó, thực hiện đợc quyền làm chủ và động lực thực sự cho công ty cổ phần, khắc phục đợc nhợc

điểm làm chủ trừu tợng chung chung trong các DNNN, thực hiện thống nhất hài hoà về lợi íchgiữa nhà nớc, doanh nghiệp và ngời lao động

Thứ t, CPH tạo điều kiện cải tiến, đổi mới công tác lãnh dạo, quản lý doanh nghiệp, tập

trung vào đồng bộ thống nhất thực sự vì lợi ích chung và lợi ích riêng trong doanh nghiệp Thông

qua bộ máy điều hành của công ty cổ phần Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị – Giám

đốc điều hành, để kết hợp phân phối theo lao động với phân phối lợi nhuận ròng theo cổ phần,giải quyết thoả đáng cùng một lúc quyền lợi của ngời cổ đông có vốn với ngời lao dộng tham giasức lao động trong quá trình sản suất, kinh doanh Giám đốc điều hành có thể đợc lựa chọn vàthuê từ các nhân tài có t duy khoa học và kinh nghiệm xuất sắc trong sản xuất kinh doanh, cácdoanh nhân chuyên nghiệp Đây là tiền đề đảm bảo thành công cho đổi mới, quản lý, cải tiếncông ty cổ phần

Thứ năm, CPH tạo điều kiện cho doanh nghiệp cổ phần đợc tự chủ, tự động trong quan hệ

tự nguyện liên doanh liên, kết kinh tế với các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nớc, mở ra khảnăng tự nguyện hợp tác kinh doanh

II Những yếu tố tác động đến quá trình CPH - DNNN ở n ớc ta.

Công việc CPH các DNNN ở nớc ta đợc tiến hành trong điều kiện đặc thù với những yếu

tố thuận lợi và khó khăn nhất định, cụ thể là:

1 Về các yếu tố thuận lợi

- Điều kện và môi trờng pháp lý về cơ bản đã đợc xác lập đặt tất cả các doanh nghiệp họat

động theo cơ chế thị trờng Việc thực hiện “Thực hiện chủ trthơng mại hoá” các hoạt động sản xuất kinh doanhcủa doanh nghiệp trong nền kinh tế là tiền đề cơ bản và cần thiết để từng bớc thực hiện CPH cácDNNN

- Chính phủ đã nhận thức đợc tầm quan trọng của vấn đề CPH các DNNN và quyết tâmthực hiện Điều này thể hiện ở việc ban hành các văn bản pháp luật và dới luật nhằm thực hiệnchơng trình CPH DNNN nh luật công ty, Quyết định 315 và 330 về sắp xếp lại sản xuất trongkhu vực kinh tế nhà nớc, Nghị định 338- HĐBT về thành lập và giải thể DNNN, đặc biệt là quyết

định 202- HĐBT và chỉ thị 84-TTg của thủ tớng Chính phủ về thí điểm CPH một số DNNN…Ngoài ra còn có các quyết định, thông t của các Bộ và liên Bộ cụ thể hoá việc thực hiện vấn đềnày Điều này xác định rõ quan điểm và phơng hớng chỉ đạo thống nhất ở mọi cấp, mọi ngànhcho đến từng doanh nghiệp triển khai thực hiện

- Tình hình kinh tế của đất nớc đã có nhiều thay đổi theo hớng tích cực Giá cả thị trờng đã

đợc duy trì theo hớng tơng đối ổn định, mức lạm phát đã đợc kiềm chế, đồng tiền Việt Nam đã

đợc giá, lãi suất ở mức khuyến khích các hoạt động đầu t vào sản xuất kinh doanh… Điều này đã

tạo điều kiện thuận lợi về tâm lý cho mọi ngời muốn đầu t thông qua hình thức mua cổ phiếutrong các doanh nghiệp Nhà nớc đợc CPH.

- Nhờ những đổi mới trong chính sách phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần củaNhà nớc mấy năm qua, thu nhập của dân c đợc nâng cao Số ngời khá giẩ ở thành thị và nôngthôn ngày càng nhiều Đây là là lợng cầu tiềm năng có thể đáp ứng cho các chứng khoán pháthành ở những doanh nghiệp đợc CPH

- Hoạt động trong cơ chế thị trờng với thời gian cha lâu nhng đã xuất hiện đội ngũ các nhàquản lý doanh nghiệp có khả năng kinh doanh lớn; ngời lao động trong các doanh nghiệp đã thíchứng đợc về ý thức, tác phong và hiệu quả công việc trong điều kiện cạnh tranh về năng suất, chấtlợng và hiệu quả Điều này sẽ làm cho ngời đầu t yên tâm bỏ vốn, góp phần thuận lợi cho côngviệc thực hiện CPH các DNNN

- Với luật đầu t nớcc ngoài và sự xuất hiện của nhiều chi nhánh ngân hàng kinh doanh củanớc nngoài tại Việt Nam đã góp phần tạo môi trờng và điều kiện thuận lợi để các nhà đầu t nớcngoài đầu t bằng cổ phiếu vào các DNNN sẽ đợc tiến hành CPH

- Ngoài ra, với những kinh nghiệm thực tiễn phong phú của các nớcc trên thế giới trongquá trình CPH - DNNN sẽ là những bài học bổ ích và quý giá để Nhà nớc tiến hành hoạch dịnhchính sách và tổ chứcthực hiện công việc CPH các DNNN tại Việt Nam.

2 Về các yếu tố khó khăn và cản trở

- Khó khăn và cản trở lớn nhất trong quá trình CPH ở nớc ta là do khu vực t nhân nhỏ bé

và yếu ớt Sự nhỏ bé và yếu ớt của khu vực kinh tế t nhân phản ánh trình độ chậm phát triển củakinh tế thị trờng trong đó hình thái doanh nghiệp một chủ tự mình đứng ra kinh doanh là phổbiến, hình thái công ty cổ phần còn xa lạ với hầu hết mọi ngời Điều này gây ra sự bỡ ngỡ, lúngtúng cho cả ngời đầu t lẫn ngời sử dụng vốn đầu t dới hình thức cổ phiếu,do đó làm cho việc tiếnhành chơng trình CPH ở nớc ta phải thực hiện trong một thời gian dài song song với sự hìnhthành và phát triển hình thái công ty cổ phần cũng nh xác lập môi trờng pháp lý tơng ứng

- Cùng với sự yếu ớt và nhỏ bé của khu vực kinh tế t nhân là sự thiếu vắng một thị trờng tàichính thực sự, trong đó có thị trờng chứng khoán Nh chúng ta biết, thị trờng chứng là trung tâmphản ánh trạng thái hoạt động của các công ty cổ phần trong một nền kinh tế thị trờng: nó vừa là

điều kiện, vừa là tấm gơng phản chiếu sự ra đời và hoạt động của các công ty cũng nh huy động

vốn trên thị trờng tài chính Sự thiếu vắng thị trờng chứng khoán đi liền với nó là thiếu hệ thốngpháp lý và tổ chức vận hành đã gây khó khăn và cản trở cho quá trình CPH Đó là việc định giádoanh nghiệp để CPH, việc phát hành và lu thông cổ phiếu, việc mua bán chuyển nhợng cổ phiếu,

hệ thống pháp lý và tổ chức để bảo đảm duy trì đợc hoạt động của thị trờng chứng khoán

Đây là hai yếu tố quan trọng gây khó khăn và cản trở đến việc thực hiện CPH các DNNN

ở Việt Nam Ngoài ra, còn có một số yếu tố đặc thù khác cũng góp phần không nhỏ gây khó khăn

và cản trở cho việc CPH đó là:

Sự cha ổn định trong chính sách vĩ mô của Nhà nớc về luật pháp , thuế khoá, tiền tệ,…chứa đựng nhiều yếu tố rủi ro cho những ngời muốn đầu t lâu dài Nhiều chính sách ra đời chồngchéo, mâu thuẫn lẫn nhau và thay đổi đột ngột, lạm phát cha đợc kiềm chế một cách chắc chắn vàvẫn còn ở mức hai con số; sự đổi mới của hệ thống ngân hàng và cơ chế hoạt động tín dụng quáchậm trễ so với đòi hỏi của cơ chế thị trờng là những yếu tố gây bất lợi cho môi trờng đầu t trongnớc, và do đó gây bất lợi cho quá trình CPH các DNNN

- Các DNNN hầu hết có trang bị máy móc cũ kỹ, công nghệ lạc hậu, biên chế cồng kềnh,khả năng cạnh tranh thấp do đó khó có thể tiến hành CPH các doanh nghiệp này; số doanh

nghiệp có đủ khả năng hấp dẫn để CPH còn quá ít Và những doanh nghiệp có lợi nhuận cao thìNhà nớc lại cha có ý định tiến hành CPH Điều này gây khó khăn cho việc lựa chọn các doanhnghiệp CPH cũng nh thu hút sự hởng ứng của đông đảo những ngời có vốn muốn đầu t bằng cổphiếu.

- Về t tởng và tâm lý của đa số mọi ngời trong xã hội còn cha quen với vấn đề mới mẻ này,thậm chí còn có những phản ứng nhất định ở những ngời đang sống yên ổn trong khu vực Nhà n-

ớc Về mặt suy nghĩ, nhiều ngời làm công tác lãnh đạo và quản lý Nhà nớc vẫn cha đoạn tuyệt

đ-ợc quan điểm coi kinh tế Nhà nớc là CNXH và vì vậy, thu hẹp khu vực này có nghĩa là rời xaCNXH, là phá vỡ cơ sở của CNXH Đa số các giám đốc và cán bộ quản lý doanh nghiệp thì ngầnngại, thậm chí phản đối vì sợ chuyển từ “Thực hiện chủ trngời chủ” thành ngời “Thực hiện chủ trlàm thuê cao cấp”, sẽ chịu sự

đánh giá và kiểm soát của Hội đồng quản trị và các cổ đông về trình độ năng lực của mình, cònnhững ngời lao động thì lo sợ mất việc làm, mất biên chế Nhà nớc… Đó là những trở ngại chủquan không thể không đợc tính đến trong quá trình tiến hành CPH các DNNN

- Nhà nớc thiếu một nguồn tài chính cần thiết để giải quyết hàng loạt vấn đề liên quan đếnchơng trình CPH nh các khoản trợ cấp cho ngời lao động thất nghiệp, chi phí đào tạo lại nghề mới

và thời gian tìm việc, các chi phí cho chính sách xã hội và bảo hiểm, các chi phí để thực hiệncông việc t vấn, quảng cáo, môi giới đầu t, chi phí phát hành và các dịch vụ về buôn bán cổphiếu…Những khoản phí tổn này là không thể bỏ qua đợc và thờng rất lớn Đây là cha kể đếnchính sách bán cổ phiếu giá thấp và tín dụngcho một số đối tợng nhất định để khuyến khích vàthực hiện mục tiêu xã hội sẽ làm cho chi phí tăng lên nhiều hơn nữa Thêm vào đó, nạn thamnhũng và hối lộ sẽ lợi dụng cơ hội này để tẩu tán tài sản của Nhà n ớc nếu thiếu sự quản lý chặtchẽ.

- Hệ thống kiểm toán cha trở thành một hoạt động phổ biến và thống nhất Điều này gâynhiều trở ngại cho việc định giá giá trị của doanh nghiệp, tình hình và triển vọng hoạt động kinhdoanh của các doanh nghiệp đợc CPH…và do đó gây khó khăn cho việc cung cấp thông tin trungthực, tin cậy cho những ngời có nhu cầu đầu t bằng cổ phiếu với những doanh nghiệp này

3 Chủ trơng và chính sách của Chính phủ về CPH – DNNN

Mặc dù quan niệm và phơng thức tiến hành CPH DNNN ở mỗi nớc có những khác biệtnhất định, song đều nhằm mục đích chung là tạo động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển để đápứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất và văn hoá không ngừng tăng lên của xã hội

Để tạo cơ sở pháp lý cho CPH - DNNN, Chính phủ và các Bộ, ngành hữu quan đã đa ranhiều chủ trơng, chính sách theo hớng ngày càng đổi mới, thông thoáng hợp với tình hình thực tế

ở nớc ta Chủ trơng CPH - DNNN đợc Chính phủ đề ra tại điều 22 của quyết định số 217/HĐBTngày 14/11/1997 của Hội đồng bộ trởng (nay là Chính phủ) và đã đợc nhấn mạnh trong Nghịquyết khoá họp thứ t Quốc hội Khoá VIII, song vì cha có hớng dẫn của các bộ, ngành chức năngnên chỉ có số ít các DNNN triển khai thực hiện và mỗi nơi làm một kiểu, dẫn đến tình trạng rờirạc không hiệu quả Chỉ đến khi có quyết định số 202/CT ngày 08/06/1992 của Chủ tịch Hội

đồng bộ trởng (nay là Thủ tớng chính phủ), kèm theo đề án triển khai thí điểm chuyển một sốDNNN thành công ty cổ phần, thì chủ trơng này mới thực sự đợc tiến hành có tổ chức, có hệthống Mặc dù vậy vẫn còn phải có sự đôn đốc của Thủ tớng Chính phủ bằng chỉ thị số 84/TTgngày4/3/1993, Thông t số 36/TC-CN ngày 7/5/1993 của Bộ tài chính, thông t số 09/LĐTBXH-TTngày 22/7/1992 của Bộ lao động thơng binh và xã hội thì CPH mới thực sự đi vào sự nghiệp cảicách khu vực kinh tế Nhà nớc

CPH một số DNNN là một chủ trơng đúng đắn, song phải mất một thời gian dài, chính thức là

5 năm, từ phác thảo đến mô hình, cách đặt vấn đề cho đến lúc triển khai thực hiện một cách có tổchức có hệ thống

 Doanh nghiệp CPH đợc hởng những u đãi sau:

a DNNN chuyển thành công ty cổ phần là hình thức đầu t mới, đợc hởng u đãi theo quy địnhcủa luật khuyến khích đầu t trong nớc (sửa đổi)

Trờng hợp những doanh nghiệp không đủ điều kiện hởng u đãi theo quy địng của luậtkhuyến khích đầu t trong nớc thì đợc giảm 50% thuế lợi tức (thuế TNDN) trong hai năm liên tiếp

kể từ sau khi chuyển sang hoạt động theo luật công ty

b Đựơc miễn lệ phí trớc bạ đối với việc chuyển những tài sản thuộc quyền quản lý và sửdụng của DNNN-CPH thành sở hữu của Công ty cổ phần

c Đợc tiếp tục vay vốn tại Ngân hàng Thơng mại, Công ty Tài chính, các tổ chức tín dụngkhác của Nhà nớc theo cơ chế và lãi suất nh áp dụng đối với DNNN

d Đợc tiếp tục XNK hàng hoá theo các chế độ quy định hiện hành nh đối với DNNN trớc khi CPH

e Trớc khi CPH đợc chủ động sử dụng số d quỹ khen thởng và quỹ phúc lợi (bằng tiền) chiacho ngời lao động đang làm việc (không phải nộp thuế thu nhập) để mua cổ phần

Đợc duy trì và phát triển quỹ phúc lợi dới dạng hiện vật các công trình văn hoá, câu lạc bộ,bệnh xá, nhà điều dỡng để đảm bảo phúc lợi cho ngời lao động trong Công ty cổ phần Những tàisản này thuộc sở hữu của tập thể ngời lao động do Công ty cổ phần quản lý với sự tham gia của tổchức công đoàn.

f Các khoản chi phí thực tế, hợp lý và cần thiết cho quá trình chuyển DNNN thành Công ty

cổ phần đợc trừ vào tiền bán cổ phần thuộc vốn Nhà nớc theo quy định của Bộ tài chính

 Ngời lao động trong doang nghiệp CPH đợc hởng những u đãi sau:

a Đợc nhà nớc bán với giá u đãi cho ngời lao động trong doanh nghiệp tuỳ theo năm côngtác của từng ngời Một năm làm việc cho nhà nớc đợc mua tối đa 10 cổ phần (trị giá một cổ phần:100.000 đồng) với mức giảm giá 30% so với các đối tợng khác Tổng giá trị u đãi cho ngời lao

động không quá 20% giá trị vốn Nhà nớc tại doanh nghiệp Ngời lao động sở hữu cổ phần nóitrên có quyền chuyển nhợng để thừa kế và các quyền khác của cổ đông theo quy định của phápluật và điều lệ tổ chức hoạt động của công ty cổ phần

b Ngời lao động nghèo trong doanh nghiệp đợc mua cổ phần theo giá u đãi thì đợc hoãn trảtrong 3 năm đầu để hởng cổ tức và trả dần tối đa trong 10 năm không phải chịu lãi suất Số cổphần mua trả dần cho ngời lao động nghèo không vợt quá 20% tổng số cổ phần nhà nớc bán theogiá u đãi Ngời sở hữu cổ phần trả dần không đợcc chuyển nhợng khi cha trả tiền cho nhà nớc.

c Sau 12 tháng kể từ khi DNNN chyển thành Công ty cổ phần, nếu do nhu cầu tổ chức lạihoạt động kinh doanh, thay đổi công ghệ dẫn đến ngời lao động mất việc làm thì chính sách

đối với những ngời lao động này đợc giải quyết theo những quy định hiện hành của Chính phủ

Phần II: Thực trạng vấn đề CPH các DNNN ở nớc ta hiện nay.

1 Tình hình tiến triển.

CPH-DNNN đợc bắt đầu từ những năm 90, đã trải qua các thời kỳ thí điểm đến thực hiện mộtcách bình thờng đối với các DNNN nằm trong danh mục cần tién hành CPH và đa dạng hoá cáchình thức sở hữu, mô hình tổ chức quản lý

1.1 Thời kỳ thí điểm.

Thời kỳ này, thực hiện quyết định số 202/CT của Chủ tịch Hội đồng bộ trởng (nay làThủ tớng Chính phủ), các bộ, các ngàng đã hớng dẫn DNNN đăng ký thực hiện thí điểmchuyển sang Công ty cổ phần Trên cơ sở số lợng DNNN đã đăng ký, chủ tịch Hội đồng bộ tr-ởng đã ra quyết định số 203/CT ngày 8-6-1992 chọn 7 DNNN do Chính phủ chỉ đạo thí điểmchuyển thành Công ty cổ phần:

- Nhà máy xà bông (Thuộc liên hiệp Công ty bột giặt miền Nam, Tổng Công hoá chất II, Bộcông nghiệp nặng)

- Nhà máy diêm Thống Nhất (thuộc liên hiệp sản xuất – xuất nhập khẩu giấy gỗ diêm, Bộcông nghiệp nhẹ).

- Xí nghiệp nguyên liệu chế biến thức ăn gia súc (thuộc Công ty chăn nuôi và thức ăn giasúc I, Bộ Nông nghiệp và công nghệ thực phẩm)

- Xí nghiệp chế biến gỗ Long Bình (thuộc Tổng Công ty dịch vụ, sản xuất và xuất nhậpkhẩu lâm sản 3, Bộ lâm nghiệp)

- Công ty vật t tổng hợp Hải Hng (thuộc Tổng Công ty kinh doanh và chế biến lơng thực HàNội, ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội)

- Xí nghiệp may mặc (thuộc Công ty dệt – da – may Legamex, UBND TP Hồ Chí Minh)

Tuy nhiên sau thời gian làm thử, 7 doanh nghiệp Nhà nớc Chính phủ chọn thí điểm

đều xin rút lui hoặc không đủ điều kiện để tiến hành CPH nh Nhà máy xà bông miền Nam, Xínghiệp may mặc (thuộc Công ty dệt – da – may Legamex)…

Trong số hơn 30 DNNN đăng ký với Bộ Tài chính để thực hiện CPH thì sau hơn bốnnăm thực hiện Quyết định số 202/CT có năm DNNN chuyển thành Công ty cổ phần là:

- Công ty cổ phần đại lý liên hiệp vận chuyển (Bộ giao thông vận tải).

- Công ty cổ phần cơ điện lạnh (TP Hồ Chí Minh)

- Công ty cổ phần giầy Hiệp An (Bộ công nghiệp)

- Công ty cổ phần chế biến hàng xuất khẩu Long An (tỉnh Long An)

- Công ty cổ phần chế biến thức ăn gia súc (Bộ Nông nghiệp)

1.2 Thời kỳ mở rộng thí điểm và thực hiện bình thờng (1996 -2000)

Từ năm 1996 – 2000 là giai đoạn mở rộng thí điểm

Ngày 7/5/1996 chính phủ đã ban hành nghị định số 28/CP “Thực hiện chủ tr về việc chuyển một số DNNNthành Công ty cổ phần”, thay thế cho quyết định số 202/CT với những quy định cụ thể rõ rànghơn

Thực hiện nghị định số: 28/CP, công tác CPH-DNNN đã đợc quan tâm hơn cụ thể: có 30tỉnh, thành phố, Bộ , ngành và các tổng công ty 91 đã đăng ký thực hiện CPH hơn 200 DNNN,nhng đến đầu năm 1998 mới có 18 DNNN thực hiện CPH, chuyển sang hoạt động theo luật Công

ty với tổng số vốn là: 121384.000.000đ, trong đó:

- Ph©n theo ngµnh:

Ngµnh Giao th«ng vËn t¶i 4 doanh nghiÖp

Ngµnh chÕ biÕn N«ng l©m thuû h¶i s¶n 3 doanh nghiÖp

- Ph©n theo l·nh thæ:

Tỉnh Long An 1 doanh nghiệp

Trong số 18 công ty cổ phần có 1 công ty cổ phần nhà nớc không nắm giữ cổ phần, 17công ty còn lại nhà nớc nắm giữ cổ phần ít nhất là 18%, cao nhất là 51%, cổ phần còn lại do cổ

đông ngoài xã hội chiếm giữ

So với yêu cầu cải cách doanh DNNN và số lợng doanh nghiệp nhà nớc trong diện CPH thìkết quả đạt đợc trong các năm 1992 – 1998 là quá ít, tốc độ cổ phần hoá rât chậm

Từ năm 1998 đến nay là giai đoạn thực hiện bình thờng và phổ biến đối với tất cả cácDNNN tthuộc danh sách cần phải CPH CPH DNNN có chuyển biến rõ rệt và đáng khích lệ từkhi có nghị định số 44/NĐ-CP ngày 29/6/1998 của Chính phủ “Thực hiện chủ tr về việc chuyển DNNN thànhCông ty cổ phần” Riêng 6 tháng cuối năm 1998 đã cổ phần hoá đợc 90 DNNN Năm 1999 cổCPH đợc 250 DNNN, gấp 7 lần so với 6 năm trớc đó (1992 – 1997) cộng lại Đến đầu năm 2000cả nớc đã CPH đợc 370 DNNN, và đến cuối năm 2000 cả nớc đã có 523 DNNN chuyển thànhCôn ty cổ phần chiếm 8,5% tổng số DNNN hiện có Tính đến tháng 9/2001 thì cả nớc đã cókhoảng 700 DNNN đợc CPH Con số này quả là đáng khích lệ Tốc độ thực hiện CPH một bộphận DNNN ở nớc ta gần đây đang gia tăng nhng so với kế hoạch đợc duyệt từ 150 – 200doanh nghiệp đợc CPH trong năm 1998; 400 – 500 doanh nghiệp trong năm 1999 là 1000 doanhnghiệp cho năm 2000 thì tốc độ CPH hiện nay vẫn còn quá chậm.

2 Kết quả thực hiện

Bên cạnh những chuyển biến về mặt số lợng nh trên, bớc đầu quá trình CPH DNNN đã tạo

ra một số kết quả tích cực sau: