Chính sách tiền tệ và tình hình thực hiện chính sách tiền tệ ở Việt Nam trong giai đoạn từ 1986 đến 2000.DOC

Chính sách tiền tệ và tình hình thực hiện chính sách tiền tệ ở Việt Nam trong giai đoạn từ 1986 đến 2000

Lời cảm ơn

Em xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành của mình tới dân, đã tận tình

h-ớng dẫn em trong quá trình hoàn thiện đề án này

Tôi cũng xin cảm ơn những ngời bạn đã cho tôi mợn tài liệu, đã góp ý và động

viên tôi, để tôi có thể hoàn thành tốt nhất đề án này.

Lời nói đầu

Đối với các nớc đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng, phát triển

và tăng trởng kinh tế luôn là mục tiêu quốc gia Trong khi nền kinh tế phát triểnthấp, tích luỹ từ nội bộ không nhiều, các nguồn lực của nền kinh tế cha có điềukiện khai thác thì việc hỗ trợ của dòng vốn từ bên ngoài là rất cần thiết và đóngvai trò quan trọng đối với tăng trởng kinh tế Tuy nhiên, để có thể thu hút dòngvốn từ bên ngoài đòi hỏi chúng ta phải thực thi hàng loạt chính sách kinh tế cóliên quan, nhằm tạo môi trờng cho dòng vốn đợc lu chuyển dới tác động củacung cầu tiền tệ trên thị trờng

Bởi vì tiền tệ là vấn đề rất nhạy cảm, việc thực thi chính sách tiền tệ khôngnhững tác động đến tình trạng của nền kinh tế quốc gia mà còn ảnh hởng đến cácnớc khác do xu thế toàn cầu hoá, khu vực hóa nền kinh tế thế giới Mặt khác,việc thực thi chính sách tiền tệ rất đa dạng, phần lớn tuỳ vào quan điểm của cácnhà lãnh đạo, tuy nhiên, cho dù thế nào đi nữa thì những gì đúc kết từ thực tiễn

điều hành chính sách vẫn là cơ sở quan trọng cho việc định hớng, hoàn thiện vềsau Trên tinh thần đó, việc nghiên cứu, tổng kết việc thực thi chính sách tiền tệtrong thời gian qua là điều đáng quan tâm

Bớc vào thế kỉ 21, Việt Nam xác định mục tiêu tăng trởng KT &công bằng

XH, vì vậy việc lựa chọn giaỉ pháp nào để xây dựng &điêù hành chính sách tiền

tệ quốc gia có hiệu quả nhất vẫn là 1 vấn đề khó khăn,phức tạp

Qua quá trình học tập &rèn luyện môn Lý thuyết tài chính tiền tệ, đợc sự ớng dẫn của các thầy cô giáo khoa Ngân hàng tài chính, em xin mạnh dạn trình

h-bày Đề án môn học lý thuyết tài chính tiền tệ với đề tài “Chính sách tiền tệ và

tình hình thực hiện chính sách tiền tệ ở Việt Nam trong giai đoạn từ 1986

đến 2000”.

Đề án này bao gồm các phần:

Phần I :Chính sách tiền tệ

Phần II : Thực trạng chính sách tiền tệ ở Việt Nam từ 1986-2000

PhầnIII:Giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách tiền tệ ở Việt Nam hiện nay.Vì điều kiện thời gianvà kiến thức có hạn nên đề án chắc chắn không tránh khỏinhiều thiếu sót Em rất mong nhận đợc sự đóng góp ý kiến của các thầy cô

Phần I: chính sách tiền tệ

I Mục tiêu của chính sách tiền tệ

I.1 Khái niệm và vai trò của chính sách tiền tệ.

Cũng nh chính sách tài chính, chính sách tiền tệ là một trong hai công cụquan trọng chủ yếu trong hệ thống các công cụ chính sách kinh tế của nhà nớc

để điều hành vĩ mô đối với nền kinh tế

Theo điều 2 của luật Ngân hàng nhà nớc Việt nam (10-1997) thì: “ Chínhsách tiền tệ là một bộ phận của chính sách kinh tế – tài chính của nhà nớc nhằm

ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát góp phần thúc đẩy phát triển kinhtế-xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân” Vớichính sách này, Nhà nớc thống nhất quản lý mọi hoạt động của Ngân hàng, độngviên các nguồn lực trong nớc, đồng thời tranh thủ các nguồn lực từ bên ngoài,tạo nguồn vốn để phát triển kinh tế Trên cơ sở đó, giữ vững chủ quyền quốc gia,

mở rộng hợp tác và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội Tại mỗi một quốc gia, với t cách là thiết chế đầu não của toàn bộ hệ thốngtài chính& ngân hàng, NHTW là cơ quan chủ chốt, thiết kế và quyết định chínhsách tiền tệ Dù với tên gọi khác nhau (NHTW, NHNN, Hệ thống dự trữ lênbang ), nhng tất cả chúng đều có chung một tính chất là cơ quan trong bộ máyquản lý Nhà nớc, độc quyền phát hành tiền, thực hiện nhiệm vụ cơ bản là ổn

định giá trị tiền tệ, thiết lập trật tự, bảo dảm sự hoạt động an toàn và ổn định vàhiệu quả của toàn bộ hệ thống ngân hàng nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩmô của mỗi đất nớc

Hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ là nhiệm vụ trung tâm, củaNHNW trong lĩnh vực tiền tệ Điều hành chính sách tiền tệ của NHTW trongnền kinh tế thị trờng mang tính chất điều tiết vĩ mô, hớng các tổ chức tín dụngvào thực hiện các mục tiêu của chính sách tiền tệ, đồng thời vẫn đảm bảo tính tựchủ trong hoạt động kinh doanh của các tổ chức tín dụng NHTW thờng khôngcan thiệp và không ra lệnh trực tiếp vào các quyết địng tác nghiệp của các tổchức tín dụng mà chủ yếu sử dụng các biện pháp tác động gián tiếp để điềuchỉnh môi trờng và các điều kiện kinh doanh của các tổ chức tín dụng nh: khảnăng thanh toán, lãi suất chiết khấu, dự trữ, khối lợng tiền cung ứng, tỷ giá đểthông qua đó đạt tối mục tiêu của chính sách tiền tệ

Để điều hành chính sách tiền tệ, NHTW phải hình thành và sử dụng hệthống công cụ của nó Đặc điểm của các công cụ chính sách tiền tệ là tạo cho

NHTW khả năng tác động có hiệu lực đến các yếu tố tiền đề buộc các tổ chức tíndụng phải tự điều chỉnh hoạt động của mình theo hớng chỉ đạo của NHTW nhngvẫn phải đảm bảo quyền tự chủ trong kinh doanh cũng nh sự bình đẳng trongmôi trờng cạnh tranh giữa các ngân hàng

I.2 Mục tiêu của chính sách tiền tệ

Bất kỳ một chính sách kinh tế- xã hội nào cũng có những mục tiêu của nó,chính sách tiền tệ không nằm ngoài quy luật đó Đối với chính sách tiền tệ có 6mục tiêu cơ bản thờng xuyên đợc nhắc đến, đó là:

- Giải quyết việc làm

- Tăng trởng kinh tế

- ổn định giá cả và kiềm chế lạm phát

- ổn định lãi suất

- ổn định thị trờng tài chính

- ổn định thị trờng ngoại hối

Trong từng hoàn cảnh cụ thể, đồi với từng quốc gia thì việc đề ra chính sáchtiền tệ cũng có những điểm khác biệt

I.2.1 Công ăn việc làm cao.

Việc làm cao là một mục tiêu có giá trị bởi 2 lý do chính:

-Trờng hợp ngợc lại, thất nghiệp cao gây ra gánh nặng tài chính cho gia

đình và toàn thể XH

-Khi thất nghiệp cao, nền KT không những có nhiều lao động ngồi không

mà còn có những nguồn tài nguyên để không,gây lãng phí& không làm tăng đợcsản lợng tiềm năng của quốc gia

Mục tiêu của việc làm cao do đó không phai là một con số không thấtnghiệp mà là một mức trên số không phù hợp với việc làm đầyđủ mà tại đó cầulao động bằng với cung lao động.Ngời ta gọi đó là tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên.Việc làm nhiều hay ít, tăng hay giảm phụ thuộc chủ yếu vào tình hình tăng trởngKT.Tuỳ theo tình hình đó mà NHTW phảivận dụng các công cụ của mình gópphần tăng cờng mở rộng đằu t sản xuất kinh doanh,đồng thời tham gia tích cựcvào sự tăng trởng liên tục và ổn định,khống chế tỷ lệ thất nghiệp không tăng quámức tự nhiên

I.2.2 Tăng trởng KT.

Mục tiêu tăng trởng kinh tế quan hệ chặt chẽ với mục tiêu việc làm cao.Cácchính sách có thể tập trung vào kích thích đầu t vào sx kinh doanh

Tăng trởng KT là mục tiêu hàng đầu và quan trọng nhất của chính sách tiền

tệ Với t cách là trung tâm tiền tệ tín dụng& thanh toán trong nền kinh tế quốcdân, NHTW có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu này NHNN ViệtNam cần bằng mọi phơng thức để có thể huy dộng đợc hầu hết các nguồn vốnnhàn rỗi trong và ngoài nớc để phục vụ cho mục tiêu này.Mục tiêu từ năm 2000trở đi tốc độ tăng trởng hàng năm phải đạt từ 9-!0% Đó là mức tăng trởng cao

đòi hỏi sự gia tăng đầu t hàng năm hàng chục tỷ USD

I.2.3 Về ổn định giá cả và kiềm chế lạm phát.

Khi giá cả ổn định, lạm phát ở mức thấp thu nhập thực tế của ngời dân đợcnâng cao, đời sống nhân dân đợc cải thiện, đầu t cho nền KT cũng đợc đảm bảo,tăng trởng KT thực dơng

Ngợc lại, khi lạm phát ở mức cao,thu nhập của ngời dân bấp bênh, nguy cơkhủng hoảng KT cao

Chính vì vậy mà mục tiêu này đợc xem là một trong những mục tiêu quantrọng nhất trong CSTT Mục tiêu tăng trởng KT luôn luôn gắn liền với mục tiêu

ổn định giá cả kiềm chế lạm phát

I.2.4 Mục tiêu ổn định lãi suất:

Tất cả các quốc gia đều mong muốn một sự ổ định về lãi suất.Vì lãi suất có

ảnh hởng lớn đến đầu t và tăng trởng,ảnh hởng đến các luồng vốn,ngoạitệ Chính vì thế, ổn định lãi suất tạo ra thế ổn định cho các lĩnh vực nh tín dụng,

đầu t, sự di chuyển vốn dẫn đến ổn định chung cho nền KT

Lãi suất chính là một trong những công cụ quan trọng nhất của CSTT Đểcho nền KT đợc ổn định đòi hỏi CSTT phải đa ra một hệ thống lãi suất mềm dẻo

đúng đắn,phù hợp với sự vận động của cơ chế thị trờng

I.2.5.Về ổn định thị trờng tài chính:

Việc tạo ra một nền tảng tài chính ổn định để hệ thống NH& các tổ chức tíndụng có thể hoạt động một cách có hiệu quả và hỗ trợ một cách tốt nhất cho tăngtrởng KT cao,lạm phát thấp, cũng nh hạn chế những khuyết tật của hệ thống tàichính là mục tiêu chủ đạo của chính sách tiền tệ NHTW phải điều hoà hoạt

động của hệ thống TC trong nớc một cách gián tiếp,tăng cờng hiệu quả cho nó Bản thân hệ thống TC cũng có những mục tiêu riêng của nó và nhiều khinhững mục tiêu này lại đối chọi với các mục tiêu chung của nền KT Do đó vai

trò của CSTT là làm hài hoà một cách tối u giữa các mục tiêu trên,để phục vụ tốtnhất cho lợi ích chung của nền KT mà không làm tổn hại hay hạn chế sự pháttriển của hệ thống TC.

I.2.6 Mục tiêu ổn định thị trờng ngoại hối:

Nhằm ổn định giá trị đối ngoại của đồng tiền quốc gia,NHTW thực hiện cấnhiệm vụ giao dịch về TC và Tiền tệ đối ngoại bằng các phơng diện: quản lýngoại hối,lập và theo dõi diễn biến của cán cân thanh toán quốc tế, thực hiện cácnghiệp vụ hối đoái Tổ chức và điều tiết thị trờng hối đoái trong nớc, xây dựng vàthống nhất quản lý dự trữ ngoại hối của đất nớc,tiến hành kinh doanh ngoại hốitrên thị trờng ngoại hối quốc tế.Cần thiết lập mối quan hệ với các tổ chức tàichính tiền tệ quốc tế nhằm tìm kiếm các nguồn vốn có thể huy động đợc(việntrợ,vay nợ,vay u đãi,thu hút đầu t,thu hút kiều hối )

Chính sách tiền tệ góp phần nhiều vào việc thực hiện các mục tiêu trên lạimâu thuẫn nhau cụ thể chỉ có thể đạt đợc một mục tiêu khi chấp nhận sự cắtgiảm nhất định đối với mục tiêu khác Chẳng hạn muốn kiềm chế lạm phát thì sẽphải chấp nhận nạn thất nghiệp tăng lên Vì vậy tuỳ theo việc hớng vào mụctiêu nào là chính mà ngời ta có thể coi chính sách tiền tệ là chính sách ổn địnhgiá cả, chính sách tạo việc làm, chính sách cân bằng cán cân thanh toán haychính sách tăng trởng kinh tế

Để đạt đợc những mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ NHTW phảixác định các mục tiêu trung gian Bởi lẽ NHTW sử dụng các mục tiêu trung gian

để có thể xét đoán nhanh chóng đợc tình hình hoạt đoọng của mình phục vụ chocác mục tiêu cuối cùng, hơn là chờ cho đến khi thấy đợc kết quả cuối cùng củacác mục tiêu đó Mục tiêu trung gian là điều tiết cung tiền thông qua chi phốidòng tiền chu chuyển và khối lợng tiền.Tuỳ theo đIều kiện cụ thể của từng nớc

mà các khối tiền tệ có thể là M1, M2, M3

I.1.7 Quan hệ giữa các mục tiêu.

Mặc dù đều là các mục tiêu của các chính sách tiền tệ nhng không phải lúcnào các mục tiêu trên cũng nhất trí với nhau, đặc biệt là trong dài hạn

.Trớc hết, việc giảm tỷ lệ lạm phát đồng nghĩa với việc thực hiện chính sách tiền

tệ thắt chặt, lãi suất tăng lên làm giảm các nhân tố cấu thành tổng cầu và do đó

đến tổng cầu của nền kinh tế Thất nghiệp vì thế có xu hớng tăng lên Mặt khác,việc duy trì một tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn thờng kéo theo chính sách tiền tệ mởrộng và sự tăng giá

Thứ hai, mục tiêu công ăn việc làm mâu thuẫn với mục tiêu ổn định giá cả

shock cung nhăm đảm bảo mức cầu tiền thực tế, kết quả là giá tăng lên.

Thứ ba, mâu thuẫn này còn đợc thể hiện thông qua định hớng điều chỉnh tỷgiá:bằng việc hạ giá đồng bản tệ các ngành công nghiệp xuất khẩu có khả năng mởrộng Tỷ lệ thất nghiệp vì thế giảm thấp kèm theo sự tăng lên của mức giá chung

Nh vậy, việc duy trì một mức tỷ giá ổn định và thích hợp sẽ làm giảm tỷ lệ việclàm, trong khi một mức tỷ giá cao hơn sẽ góp phần làm tăng tỷ lệ đó

I.3 Nội dung của chính sách tiền tệ.

Xét cho cùng NHTW có thể thực thi hai loại chính sách tiền tệ phù hợp vớitình hình thực tiễn của nền kinh tế:

- Chính sách mở rộng tiền tệ: là việc cung ứng thêm tiền cho nền kinh tếnhằm khuyến khích đầu t phát triển sản xuát tạo công ăn việc làm

Chính sách này đợc đa ra trong trờng hợp nền KT trì trệ,tăng trởng thấp.Nótạo ra không khí tiêu dùng mạnh mẽ kích thích đầu t và tăng trởng KT

- Chính sách thắt chặt tiền tệ: là việc giảm cung ứng tiền cho nền kinh tếnhằm khuyến khích đầu t, ngăn chặn sự phát triển quá đà của nền kinh tế vàkiềm chế lạm phát Chính sách này đợc đa ra nhằm ngăn trặn tình trạng pháttriển quá nóng của nền KT Nó tạo ra sự khan hiếm về tiền, sự đắt đỏ về chi phí,làm giảm tốc độ tăng trởng quá nhanh, tạo ra một sự phát triển bền vững

Trong nền KT thị trờng, CSTT bao gồm 3 thành phần cơ bản gắn liền với 3kênh dẩn nhập tiền vào lu thông Đó là:

sự vận động của cơ chế thị trờng

b Chính sách ngoại hối:

Nhằm đảm bảo việc sử dụng co hiệu quả các tài sản có giá trị thanh toán

đối ngoạiphục vụ cho việc ổn định tiền tệ, thúc đẩy tăng trởng KT bền vững vàgia tăng việc làm trong xã hội,đảm bảo chủ quyền tiềntệ của đất nớc

c Chính sách đối với ngân sách nhà nớc:

Nhằm đảm bảo phơng tiện thanh toán cho chính phủ trong trờng hợp Ngânsách nhà nớc bị thiếu hụt Phơng thức tối u là NHTW cho ngân sách nhà nớc vaytheokỳ hạn nhất định, Dần dần tiến tới loạI bỏ hoàn toàn phát hành tiền để bù

đắp thiếu hụt ngân sách

Ngân sách nhà nớc có thể ở ba trạng thái,đó là thâm hụt ngân sách, cânbằng ngân sách & thặng d ngân sách

- Trong trờng hợp NSNN bị thiếu hụt, chênh lệch giữa thu và chi ngân sách

sẽ có những tác dụng khác nhau đến nền KT, tuỳ theo các tác động đó mà có cáccách thức để giảm bớt sự thiếu hụt:

- Trong trờng hợp NSNN cân bằng, khi chính phủ thu thuế tức là đã lấy rakhỏi lu thông một lợng tiền và chi tiêu trở lại số tiền đó vào bộ may kinh tế.khốilợng tiền không thay đổi vì nó đợc tăng giảm một lợng nh nhau.Tuy nhiên, nó cóthể làm thay đổi kết cấu giữa tiêu dùng và tiết kiệm, chẳng hạn nếu tầng lớp chịuthuế không giảm tiêu thụ mà giảm tiết kiệm, trong khi đó CP phải dùng số thuếthu đợc trợ cấp cho những ngời có thu nhập thấp thì số tiêu thụ chung lạI giatăng, số đầu t giảm và kết quả là làm tăng khả năng tăng vật giá Nêú Nhà nớcdùng số chi ngân sách để đầu t của nhà nớc tăng lên, đầu t chung không đổi, lu ýhai trờng hợp:

Thứ nhất, nếu CSTT chống lạm phát,ngân sách thăng bằng vãn có thể tácdụng ngợc với CSTT chống suy thoái

Thứ hai, Trờng hợp CSTT nhằm chống suy thoái, Ngân sách cân bằng vẫn

có thể chuyển dịch thu nhập tiền tệ theo hớng góp phần chống suy thoái bằngcách làm tăng mức tiêu thụ

- Trờng hợp NS thặng d: Đây là trờng hợp rất có lợi vì nó rút bớt khối tiền tệ

d thừa, tác động có lợi cho mối tơng quan giữa tổng cung và tổng cầu

Để thực hiện tốt các mục tiêu và nội dung nh đã nêu ở trên, bản thân CSTTphải sử dụng một cách có hiệu quả nhất các công cụ mà nó có đợc Các công cụ

đó bao gồm cả các u và nhợc đIúm.Vì vậy trong khi sử dụng cần hết sức luý,tránh tình trạng quá đà không kiểm soát nổi để chúng gây phản tác dụng, gây

ra những hậu quả khó lờng đối với nền KT

II Các công cụ của chính sách tiền tệ

Công cụ chính sách tiền tệ là các hoạt động đợc thực hiện trực tiếp hoặcgián tiếp đến khối lợng tiền trong lu thông và lãi suất, từ đó mà đạt đợc các mụctiêu của chính sách tiền tệ

II.1 Các công cụ trực tiếp

Các công cụ sau đợc gọi là các công cụ trực tiếp bởi vì thông qua chúng,NHNN có thể tác động trực tiếp tới khối lợng tiền trong lu thông mà không cầnphải thông qua các công cụ khác.Công cụ trực tiếp đợc áp dụng phổ biến ở cácnớc trong thời kỳ hoạt động tài chính đợc điều tiết chặt chẽ là hạ mức tín dụng

bộ nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định

Công cụ này thờng đợc sử dụng trong trờng hợp lạm phát cao nhằm khốngchế trực tiếp và ngay lập tức lợng tín dụng cung ứng Trong trờng hợp các công

cụ gián tiếp không phát huy hiệu quả do thị trờng tiền tệ cha phát triển hoặc domức cầu tiền tệ không nhạy cảm với sự biến động của lãi suất hay Ngân hàngtrung ơng không có khả năng không chế và kiểm soát đợc sự biến động của lợngvốn khả dụng của hệ thống Ngân hàng thơng mại thì hạn mức tín dụng là cứucánh của Ngân hàng trung ơng trong việc điều tiết lợng tiền cung ứng

Tuy nhiên, hiệu quả điều tiết của công cụ này không cao bởi nó thiếu tínhlinh hoạt và đôi khi đi ngợc lại chiều hớng biến động của thị trờng tín dụng do

đó đẩy lãi suất lên cao hoặc làm suy giảm khả năng cạnh tranh của Ngân hàngthơng mại

II.1.2 Lãi suất tiền gửi và cho vay

Lãi suất là con át chủ bài tác động đến đầu t và tiêu dùng là hành lang mà

từ đó những sự thay đổi trong cung ứng tiền dẫn đến sự thay đổi trong kinh tế vĩmô

NHTW có thể qui định khung lãi suất tiền gửi và cho vay trên thị trờngnhng thông qua cơ chế điều chỉnh cung cầu tiền tệ Nếu lãi suất tiền gửi cao sẽthu hút đợc nhiều tiền gửi làm tăng nguồn vốn vay, ngợc lại sẽ làm giảm khảnăng mở rộng kinh doanh tín dụng Khi muốn tăng khối lơng cho vay, NHTWgiảm mức lãi suất cho vay để kich thích các nhá đầu t vay vốn, khi cần hạn chế

đầu t NHTW sẽ ấn định mức lãi suất cao

Tuy nhiên, biện pháp này làm cho các NHTM mất tính chủ động, linh hoạttrong kinh doanh Mặt khác, nó dễ dẫn đến tình trạng ứ đọng vốn ở Ngân hàng,nhng lại thiếu vốn đầu t hoặc khuyến khích dân c dùng tiền để dự trữ vàng, ngoại

tệ, bất động sản trong khi ngân hàng bị thiếu hụt về tiền mặt cũng nh nguồn chovay

Biện pháp này có u điểm là giúp Ngân hàng lựa chọn những dự án kinh tếtối u để cho vay, loạI bỏ các dự án kém hiệu quả nhng nó cũng làm cho tính linhhoạt của thị trờng tiền tệ bị suy giảm, các NHTM bị động trong kinh doanh.Ngày nay biện pháp này ít đợc sử dụng ở các nớc theo cơ chế thị trờng bởi trongcơ chế thị trờng lãi suất rất nhạy cảm với đầu t, nó phải đợc vận động theo quan

hệ cung cầu vốn trên thị trờng

II.1.3 Phát hành tiền trực tiếp cho ngân sách và đầu t, phát hành trái phiếu:

Nh đã xét ở trên, khi NSNN bị thiếu hụt thì một trong các biện pháp giảiquyết đó là phát hành tiền Rõ ràng là biện pháp này làm tăng lợng tiền trong luthông, trong khi lợng hàng hoá không tăng hoặc tăng không kịp dãn đến hậu quảtất yếu là lạm phát Chính vì vậy mà công cụ nay hoàn toàn không nên sử dụng.Phát hành trực tiếp cho đầu t có thể thông qua con đờng NSNN hoặc làbằng con đờng tín dụng ngân hàng.Biện pháp này còn đợc gọi là biện pháp ứngtrớc cho sản xuất,là một biện pháp tốt trong trờng hợp nền KT suy thoái,d thừatiềm năng.Nó sẽ mang lại hiệu quả tích cực, khơi dậy các tiềm năng về tàinguyên và con ngời

Trong điều kiện các biện pháp khác không thuận lợi, Nhà nớc muốn làmgiảm lợng tiền trong lu thông, có htể phát hành một lợng nhất định trái phiếu CP

để thu hút khối lợng tiền trong lu thông

Bên cạnh các công cụ trực tiếp trên, CSTT còn bao gồm các công cụ giántiếp tác động đến cung cầu tiền tệ thông qua các tác động của thị trờng tiền tệ

II.2 Các công cụ gián tiếp

Đây là nhóm công cụ tác đông trớc hết vào mục tiêu hoạt động của chínhsách tiền tệ, thông qua cơ chế thị trờng mà tác động này đợc truyền đến các mụctiêu trung gian là khối lợng tiền cung ứng và lãi suất Thuộc về nhóm công cụnày bao gồm:

II.2.1.Dự trữ bắt buộc

II.2.1.1 Khái niệm và nội dung:

Dự trữ bắt buộc là số tiền các ngân hàng thơng mại buộc phải duy trì trênmột tài khoản tiền gửi không hởng lãi tại Ngân hàng trung ơng Nó đợc xác địnhbằng một tỷ lệ phần trăm nhất định trên tổng số d tiền gửi tại một khoảng thờigian nào đó Mức dự trữ bắt buộc đợc quy định khác nhau căn cứ vào thời hạntiền gửi, vào quy mô và tính chất hoạt động của ngân hàng thơng mại

Thứ hai: Tỷ lệ dự trữ bắt buộc là một thành phần trong mẫu số của côngthức tạo tiền Vì thế sự tăng lên của tỷ lệ dự trữ bắt buộc sẽ làm giảm hệ số tạotiền và do đó khả năng mở rộng tiền gửi của hệ thống Ngân hàng giảm

Thứ ba: tỷ lệ dự trữ bắt buộc tăng lên làm giảm mức cung vốn Ngân hàngtrung ơng trên thị trờng liên Ngân hàng Trong điều kiên nhu cầu vốn khả dụngkhông thay đổi, sự sút giảm này làm tăng lãi suất liên Ngân hàng, từ đó mà tác

động đến các mức lãi suất dài hạn và khối lợng tiền cung ứng

Quyết định giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc sẽ gây lên những ảnh h ởng ngợc lại.Thí dụ, bảng tổng kết tài sản của một ngân hàng trớc khi có sự thay đổi tỷ lệ dựtrữ bắt buộc nh phần a trong bảng sau:

Với tỷ lệ dự trữ bắt buộc là 10% và tiền gửi là 1000, ngân hàng giữ 100 choyêu cầu dự bắt buộc và có thể cho vay tối đa là 900.

II.2.1.2 Ưu điểm và nhợc điểm của dự trữ bắt buộc:

Điểm lợi chính của công cụ này là nó tác động đến tất cả các ngân hàng nhnhau và có tác dụng đâỳ quyền lực đến cung ứng tiền tệ Tuy nhiên khi dự trữ bắtbuộc không đợc trả lại, chúng tơng đơng với một khoản thuế và có thể dẫn đếnhiện tợng phi trung gian hoá Mặt khác bự trữ bắt buộc thiếu tính mềm dẻo bởi

sẽ rất vất vả để thực hiện đợc những thay đổi nhỏ trong cung ứng tiền tệ bằngcách thay đổi dự trữ bắt buộc Một điểm bất lợi khác nữa của việc sử dụng dự trữbắt buộc để kiểm soát việc cung ứng tiền tệ là việc tăng dự trữ bắt buộc cói thểgây ảnh hởng xấu đến khả năng thanh khoản của các NHTM, gây ra tình trạngkhông ổn định cho các ngân hành Chính vì vậy công cụ dự trữ bắt buộc thờngkhông đợc khuyến khích và ít đợc sử dụng

II 2.2 Chính sách chiết khấu.

II.2.2.1 Nội dung của chính sách chiết khấu:

Chính sách chiết khấu là công cụ của chính sách tiền tệ, theo đó NHTWcho các NHTM vay dới nhiều hình thức tái chiét khấu tức là hình thức NHTWtái cấp vốn cho các NHTM Khi NHTW nâng lãi suất chiết khấu tức là hạn chếcho vay đối với các NHTM, khả năng cho vay của các ngân hàng giảm lợng tiềngửi giảm đồng nghĩa với việc lợng tiền cung ứng giảm Ngợc lại, khi lãi suất táichiết khấu giảm, các ngân hàng kinh doanh sẽ có khả năng bành trớng tín dụng

do đợc lợi trong việc vay vốn của NHTW, bởi vậy NHTM sẵn sàng hạ lãi suấtkhi cho các doanh nghiệp vay, kích thích đầu t và sản lợng

II.2.2.2 Hoạt động của cửa sổ chiết khấu:

Ngân hàng trung ơng có thể tác động đến khối lợng vay chiết khấu bằng hai

cách: bằng cách tác động đến giá cả của khoản vay( lãi suất chiết khấu) hoặc bằng cách tác động đến số lợng vay thông qua việc Ngân hàng trung ơng quản lý

cửa sổ chiết khấu

Thực tế cho thấy, lãi suất chiết khấu thờng thấp hơn lãi suất thị trờng, dovậy nên đã khuyến khích rất nhiều Ngân hàng vay của Ngân hàng trung ơng vớilãi suất thấp và dùng tiền vay đó cho vay lại hoặc mua chứng khoán với lãi suấtcao hơn Các Ngân hàng đợc coi là không đợc phép kiếm lợi từ các khoản vaychiết khấu và Ngân hàng trung ơng cố gắng ngăn chặn tình hình này bằng cáchquy định các thể lệ cho từng Ngân hàng một tỉ lệ đó giới hạn các ngân hàng này

có thể đợc vay chiết khấu thờng xuyên đến mức nào Giới hạn đó gọi là cửa sổchiết khấu

Nếu một ngân hàng thờng vay đến cửa sổ chiết khấu quá nhiều, thì Ngânhàng trung ơng sau này sẽ không cấp các khoản vay đó nữa Việc các ngân hàng

đợc đến các cửa sổ chiết khấu là một đặc ân chứ không phải là một quyền hạn.Ngân hàng phải chịu ba loại phí khi đến vay tại cửa sổ chiết khấu:

- Phí lãi biểu thị bằng lãi suất chiết khấu

- Phí về việc phải làm đúng theo các điều tra của Ngân hàng trung ơng vềkhả năng thanh toán của Ngân hàng khi đến vay tại cửa sổ chiết khấu

- Phí về việc rất có thể bị từ chối cho vay chiết khấu bởi vì đến cửa sổ chiếtkhấu quá thờng xuyên

II.2.2.3 Ưu và nhợc điểm của chính sách chiết khấu.

Chính sách chiết khấu là một công cụ rất quan trọng trong việc thực thichính sách tiền tệ của Ngân hàng trung ơng Nó không chỉ điều tiết lợng tiềncung ứng, mà còn thể hiện vai trò ngời cho vay cuối cùng đối với các tổ chức tíndụng và tác động đến việc điều chỉnh cơ cấu đầu t đối với nền kinh tế

Biện pháp này có u điểm là việc vay mợn đợc thực hiện trên những giấy tờ

có giá nên thời hạn vay mợn tơng đối rõ ràng, việc hoàn trả nợ tơng đối chắcchắn, tiền vay vận động phù hợp với sự vận động của qui luật cung cầu thị trờng

nó cũng giúp NHTW thực hiện vai trò là ngời vay cuối cùng nhằm tránh khỏinhững cuộc sụp đổ tài chính Chiết khấu là một cách có hiệu quả đặc biệt đểcung cấp dự trữ cho hệ thống ngân hàng trong quá trình xảy ra một cuộc khủnghoảng ngân hàng bởi vì dự trữ lập tức đợc điều đến các ngân hàng nào cần thêm

dự trữ hơn cả Chính sách chiết khấu có tác dụng thông báo ý định của NHTW

về chính sách tiền tệ trong tơng lai

Việc sử dụng biện pháp này đôi khi cũng không đạt hiệu quả bởi vì nó cóhai nhợc điểm chính sau: thứ nhất, ở vào nghiệp vụ này NHTW ở vào thế bị

động, NHTW có thể thay đổi lãi suất tái chiết khấu nhng không thể bắt cácNHTM phải đi vay; thứ hai khi NHTW ấn định mức lãi suất chiết khấu tại mộtmức đặc biệt nào đấy sẽ xảy ra những biến động lớn trong khoảng cách giữa lãisuất chiết khấu và lãi suất thị trờng vì lãi suất vay thay đổi, dẫn đến những thay

đổi ngoài ý định trong khối lợng cho vay chiết khấu và do đó trong cung ứng tiền

tệ, NHTW khó có thể đảo ngợc những thay đổi trong lãi suất chiết khấu

II.2.3.Nghiệp vụ thị trờng mở

II.2.3.1 Khái niệm và nội dung:

Nghiệp vụ thị trờng mở là việc Ngân hàng trung ơng mua và bán các chứngkhoán có giá, mà chủ yếu là tín phiếu kho bạc Nhà nớc, nhằm làm thay đổi lợngtiền cung ứng Sở dĩ Ngân hàng trung ơng tiến hành đại bộ phận nghiệp vụ thị tr-ờng mở của mình với tín phiếu kho bạc là vì, thị trờng tín phiếu kho bạc có dunglợng lớn, tính lỏng cao, rủi ro thấp

Bằng việc bán các giấy tờ có giá cho các NHTM với lãi suất hấp dẫn,NHTW thu hồi tiền từ lu thông làm giảm lợng tiền cung ứng, đồng thời khả năngcho vay của các NHTM cũng giảm và già trị tín dụng tăng lên Ngợc lại, Bằngviệc mua các giấy tờ có giá, NHTW cung cấp tiền cho các NHTM để cho vay,làm gia tăng lợng tiền cung ứng trên thị trờng Điều quan trọng ở đây là thời hạncuả các giấy tờ có giá Việc mua bán các giấy tờ có giá ngắn hạn chủ yếu nhằmmục đích cân bằng giao động của tỷ lệ lãi suất trên thị trờng tiền tệ, trong khi đómua bán các giấy tờ có giá dài hạn có ảnh hởng rõ rệt tới khả năng thanh toáncủa các NHTM

II.2.3.2 Ưu và nhợc điểm:

Nghiệp vụ thị trờng mở đợc coi là công cụ quan trọng nhất của Ngân hàngtrung ơng trong việc điều tiết lợng tiền cung ứng, đặc biệt là ở các thị trờng tàichính phát triển cao, bởi u thế vốn có của nó:

- NHNN hoàn toàn kiểm soát đợc khối lợng giao dịch trên thị trờng mở.-Là công cụ linh hoạt và có tính chính xác cao, có thể sử dụng ở bất cứ mức

độ nào, điều chỉnh một lợng tiền cung ứng lớn hay nhỏ

- Ngân hàng trung ơng với công cụ nghiệp vụ thị trờng mở có thể đảo ngợclại tình thế của chính mình

- Nghiệp vụ thị trờng mở có thể tiến nhanh chóng không gây những chậmtrễ về mặt hành chính và ít tốn kém về mặt chi phí

Tuy nhiên, khi NHTW mua bán chứng khoán trên thị trờng thì vẫn phải phụthuộc vào ngời mua bán ( các NHTM ) Và để sử dụng đợc nghiệp vụ này thìphải có sự phát triển khá cao của của cơ chế thanh toán không dùng tiền mặt,tiền trong lu thông phần lớn nằm trong tài khoản của ngân hàng, đòi hỏi thị trờngtài chính phải tơng đối phát triển.Hay nói cách khác, nghiệp vụ thi trờng mở chỉ

đạt đợc hiệu quả trong điều kiện có một thị trờng chứng khoán thứ cấp sôi

động,một thị trờng liên NH, thị trờng tiền tệ hoạt động sôi động

II.3 Kinh nghiệm về các chính sách tiền tệ trên thế giới

Có bốn loại chính sách tiền tệ cơ bản trên thế giới: chính sách tiền tệ cómục tiêu tỷ giá hối đoái; chính sách tiền tệ có mục tiêu là khối lợng tiền tệ;chính sách tiền tệ có mục tiêu lạm phát; chính sách tiền tệ có mục tiêu ngầm ẩnchứ không công khai

- Chính sách tiền tệ có mục tiêu tỷ giá hối đoái đã có một lịch sử lâu dài

Đó là việc ấn định giá trị đồng nội tệ theo giá vàng hoặc gắn vào đồng tiền củamột quốc gia khác Gần đây, ngời ta thờng sử dụng phơng pháp neo giá trị của

đồng nội tệ theo giá trị một ngoại tệ trong một biên độ nhất định Phơng phápnày rất đơn giản rõ ràng và dễ hiểu và tỷ lệ lạm phát dự kiến sẽ đợc kiểm soátthông qua đồng ngoại tệ đợc chọn làm neo Một số quốc gia đã sử dụng thànhcông chính sách này nh Anh, Pháp (sau khi gắn đồng tiền của nó vào đồng Mark

Đức Tuy nhiên nó cung có những mặt hạn chế nh làm mất đi tính độc lập củacác chính sách tiền tệ; do có sự ổn định của đồng tiền, các nhà đầu t không lờnghết đợc mọi sự rủi ro và làm luồng vốn đổ vào tăng nhanh, khi vốn bị rút ra mộtcách bất ngờ thì đây là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng mức độtrầm trọng của các cuộc khủng hoảng; nó cũng loại bỏ đi những dấu hiệu quantrọng cho thấy chính sách tiền tệ đã quá bành trớng nhng đến khi NHNN nhận rathì đã muộn

- Chính sách tiền tệ có mục tiêu tiền tệ: Chính sách này cho phép NHNN cóthể chọn một tỷ lạm phát không giống các quốc gia khác tuỳ theo sự biến độngcủa sản lợng Chế độ tiền tệ này có thể gửi tín hiệu gần nh lập tức cho cả côngchúng và thị trờng về tình trạng của chính sách tiền tệ cũng nh ý định của cácnhà làm chính sách trong việc kiểm soát lạm phát Mỹ, Anh, Canada đã khôngthành công trong việc kiểm soát vì việc theo đuổi chính sách này không đợc chặtchẽ và mối liên hệ không ổn định giữa khối lợng tiền tệ và các biến mục tiêu nhlạm phát Thế nhng Đức và Thuỵ Sĩ lại thành công khi áp dụng và do đó hiện nayvẫn còn nhiều ý kiến ủng hộ mạnh mẽ và nó đang đợc xem xét nh là một chínhsách tiền tệ chính của NHTW các nớc Châu Âu

- Chính sách tiền tệ có mục tiêu lạm phát: Niu Dilân là quốc gia đầu tiênthực hiện theo chính sách này vào năm 1990 tiếp theo là Canada (1991) Anh(1992) Chính sách này có một số lợi điểm quan trọng Nó cho phép sử dụngchính sách trong việc đối phó với các cú sốc trong nội địa, ngoài ra nó dễ hiểu và

có tính minh bạch cao NHTW có trách nhiệm công khai về con số mục tiêu lạmphát, nó sẽ cung cấp thông tin cho công chúng và những ngời tham gia thị trờngtài chính cũng nh các nhà chính trị, đồng thời nó làm giảm bớt tính không chắcchắn của chính sách tiền tệ, lãi suất và lạm phát Một đặc tính quan trọng nữacủa chế độ tiền tệ này là nó làm tăng tính trách nhiệm của NHTW

- Chính sách tiền tệ có mục tiêu ngầm chứ không công khai: MiltonFriedman đã nhấn mạnh tác động của chính sách tiền tệ có độ trễ khá lớn Do đóchính sách tiền tệ sẽ mất thời gian khá dài để có thể tác động tới lạm phát Vìvậy để ngăn chặn lạm phát xuất hiện, NHNN cần phải hành động theo kiểu dựbáo đón trớc nhằm đa ra chính sách tiền tệ phù hợp Lí do cơ bản cho việc sửdụng chiến lợc này chính là sự thành công của nó mà điển hình là ở Mỹ trong vàinăm gần đây Một nhợc điểm quan trọng của chiến lợc náy là nó thiếu tính minhbạch Nhng nhợc điểm lớn nhất là nó phụ thuộc quá nhiều vào sở thích, năng lực

và độ tin cậy của những ngời có trách nhiệm trong NHNN Những bất lợi đó cóthể làm cho chiến lợc hoạt đông không tốt trong tơng lai

Bốn loại chính sách tiền tệ đợc đề cập trên đây đều có những u và nhợc

điểm riêng của mình Các kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự minh bạch và tính cótrách nhiệm là điều cốt yếu để điều khiển một chính sách tiền tệ nhằm mang lạimột kết quả mong muốn trong dài hạn việc sử dụng loại chế độ nào là tuỳ thuộcvào điều kiện chính trị, kinh tế, văn hoá và lịch sử của từng quốc gia

Phần II: Thực trạng chính sách tiền tệ

ở Việt Nam từ 1986-2000

I Tổng quan về nền kinh tế việt nam( từ 1986 – 2000) 2000)

Sau đại hội Đảng lần thứ VI nền kinh tế nớc ta chuyển từ chế độ kế hoạchhoá tập trung sang cơ chế thị trờng có sự điều tiết của Nhà nớc Chúng ta phải đinhững bớc đầu tiên, vừa xây dựng và cải cách tổ chức hoạt động hệ thống ngânhàng, vừa định hớng chính sách tiền tệ

Từ năm 1990, sau khi hai pháp lệnh ngân hàng đợc ban hành( pháp lệnh vềNgân hàng Nhà nớc và pháp lệnh Ngân hàng – Hợp tác xã tín dụng – Công tytài chính ), hệ thống ngân hàng Việt Nam chuyển đổi từ một cấp sang hai cấp,phân định rõ chức năng quản lý Nhà nớc của Ngân hàng Nhà nớc và chức năngkinh doanh tiền tệ của các tổ chức tín dụng, bớc đầu thích ứng dần với hệ thốngngân hàng của nền kinh tế thị trờng

Chính sách tiền tệ đã đợc xác định thông qua xây dựng các chính sách cụthể: chính sách tín dụng tạo ra các công cụ huy động vốn, mở rộng cho vay đếnmọi thành phần kinh tế; chính sách lãi suất thực hiện thông qua xoá bỏ bao cấpvốn, thực hiện chính sách lãi suất thực dơng, điều chỉnh lãi suất cho vay phù hợpvới sự biến động của lạm phát ; chính sách quản lí ngoại hối và một số công cụ

hỗ trợ khác

Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam hoạt động ngày càng có hiệu quả, thể hiệnvai trò quản lí thông qua: ban hành và hoàn thiện cơ chế chính sách, điều hànhcác chính sách ấy hoạt động có hiệu quả; đổi mới hệ thống tổ chức của hệ thốngngân hàng theo hớng gọn nhẹ có khoa học; củng cố hệ thống ngân hàng thơngmại quốc doanh, mở rộng quan hệ quốc tế; xây dựng qui chế, cấp giấy phépthành lập và quản lý hệ thống các tổ chức tín dụng đa thành phần; xây dựng và

điều hành chính sách tiền tệ ngày càng hoàn thiện, có hiệu quả, góp phần kiềmchế lạm phát, từng bớc ổn định giá trị đồng tiền Việt Nam

Đến tháng 10 / 1998, hai pháp lệnh ngân hàng đã đợc thay thế bằng hai luậtngân hàng: Luật ngân hàng Nhà nớc và Luật các tổ chức Tín dụng Hai luật này

đã giúp hoạt động của hệ thống ngân hàng đợc tự do hơn, thông thoáng hơn, phùhợp với những thay đổi lớn lao trong lĩnh vực ngân hàng

II Các giai đoạn thực hiện chính sách tiền tệ.

Chính sách tiền tệ của NHNN là tổng hoà các giải pháp đảm bảo ổn định

đồng tiền và thị trờng tiền tệ, góp phần giải quyết các mục tiêu vĩ mô của nền

kinh tế Chúng ta sẽ tiến hành nghiên cứu chính sách tiền tệ ở Việt Nam từ sau

Đại hội Đảng lần thứ 6 Thời kì 1986 đến 2000 có thể chia làm 4 giai đoạn

II.1 Giai đoạn 1986 - 1988

Đây là giai đoạn đặc trng của nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, tổng cầuluôn vợt quá tổng cung Tình trạng thiếu ngân sách xảy ra thờng xuyên vì vậyNhà nớc liên tục phát hành tiền để bù thiếu hụt khiến cho nền kinh tế luôn trongtrạng thái bát ổn định, lạm phát đạt kỷ lục ba con số (siêu lạm phát) Xuất phát

từ thực trạng đó, nhiệm vụ chống lạm phát đựơc đặt lên hàng đầu Do vậy đã cóhai thay đổi lớn trong lĩnh vực tiền tệ:

- Đa tỷ giá hối đoái lên ngang mức giá thị trờng

- Thi hành chế độ lãi suất thực dơng

Điều này đã làm nên những thay đổi mạnh mẽ dảo ngợc tình hình Với mụctiêu trực tiếp là đem lại giá trị thực cho đồng tiền Việt Nam, những thay đổi trên

đã góp phần đẩy lùi lạm phát và khủng hoảng, khôi phục lòng tin của ngời dân

đối với đồng nội tệ, các quan hệ thị trờng đợc hình thành, tạo ra những cơ sởvững chắc để biến t tởng đổi mới trở thành xu hớng thực tiễn

II.2 Giai đoạn 1989 - 1991

Các chính sách tiền tệ mới đã có ý nghĩa quyết định cắt đợc cơn sốt lạmphát cao Nhng lạm phát ở mức trên 66% năm 1990 –1991 là không thể tránhkhỏi vì nhuồn lực cho nền kinh tế đang ở trong quá trình chuyển đổi thích nghihớng theo hệ thống kinh tế thị trờng

Đi đôi với các biện pháp thắt chặt chi tiêu tài chính, tiết kiệm chi và giảmbội chi, việc tăng cờng động viên tài chính và hoạt động của các ngân hàngnhằm đảm bảo nguồn vốn cần thiết cho tăng trởng kinh tế cũng đợc quan tâmthích đáng Đặc biệt cải cách hệ thống thuế, áp dụng chính sách thuế thống nhất

đối với tất cả các thành phần kinh tế từ năm 1990 đã có tác động tích cực trong

mở rộng và tập trung kịp thời nguồn thu cho ngân sách Nhà nớc

II.3 Giai đoạn 1992 - 1995

Đây là giai đoạn nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi, sự ổn định đã

đi vào chế độ dừng Việc cung ứng tiền tệ cho bội chi ngân sách đã chấm dứt, cảicách thuế đã thay đổi cơ bản thu chi ngân sách Nhà nớc, các chính sách kinh tế

đa ra phú hợp vứi nền kinh tế đã chuyển đổi sang cơ chế thị trờng làm cân bằngtổng cung và tổng cầu hàng hoá Việc điều hành quản lý kinh tế tuy vậy vẫn ởdạng thô Do vậy nền kinh tế không tránh khỏi những giao động về lạm phát