một số phương phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi địa lý lớp 9 trung học cơ sở

Cho nên việc học của các em gặp rấtnhiều khó khăn.Nhiều khái niệm các em phải tưởng tượng và dựa trên bản đồ để nghiêncứu trong khi bản đồ, đồ dùng dạy học cho môn Địa còn thiếu quá nhiề

Hà Nội

: Đại học: Sư phạm: Sinh học – Địa lý: Sơ cấp

- Khen Thưởng:

+ Chiến sỹ thi đua năm 1987 – 1988

1988 – 1990+ Giáo viên giỏi từ năm 1995 đến nay+ Được TW Đoàn tặng khen năm 1981 – 1982+ Đảng bộ huyện Thanh Oai tặng giấy khen năm 1997

+ Đề tại được cụng nhận 2004 – 2005: Loại B cấp tỉnh+ Đề tài đợc công nhận 2008- 2009: Loại C cấp thành phố

NỘI DUNG ĐỀ TÀI

- Trong điều kiện hiện nay học sinh chưa ham học, đặc biệt là cỏc mụn Địa

lý, Lịch sử, Sinh học… Cỏc em và gia đỡnh vẫn cho là mụn học phụ

- Nhiều trường chưa thật sự coi trọng mụn địa lý như Toỏn, Vật lý, Húahọc, Văn học…

- Mụi trường suy thoỏi nghiờm trọng do phỏt triển kinh tế

Nờn tụi đó chọn đề tài này để bồi dưỡng học sinh giỏi mụn Địa Lý Nhằmgõy hứng thỳ và năng lực học Địa lý cho học sinh

- Giỏo dục tỡnh yờu quờ hương đất nước, bảo vệ mụi trường hụm nay vàmai sau

III- PHẠM VI - THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.

1 Phạm vi đề tài.

- Dạy mụn Địa lý lớp 9 bậc THCS

- Bồi dưỡng học sinh giỏi cho đội tuyển Địa lý của trường đi thi huyện vàđội tuyển của huyện đi thi Thành phố

2 Đối tượng nghiờn cứu.

- Học sinh 9A, 9B, 9C, 9D của trường THCS Dõn Hũa

- Đội tuyển học sinh giỏi môn Địa của trường và của Huyện.

3 Thời gian thực hiện.

Tôi đã nghiên cứu vấn đề này từ lâu xong việc nghiên cứu chính thức bắtđầu từ năm học 2008 - 2009 -2010

PHẦN THỨ HAI

QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

A KHẢO SÁT THỰC TẾ KHI CHƯA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Ngay từ khi bắt tay vào nghiên cứu đề tài này tôi đã tiến hành khảo sátthực tế môn địa lý

- Đối với các lớp 9A, 9B, 9C, 9D của trường THCS Dân Hòa

- Đội tuyển địa lý dự thi thµnh phè năm học 2009 – 2010

1 Tình hình thực tế khi chưa thực hiện.

- Do chất lượng dạy và học chưa cao, học sinh chưa ham học, vẫn chomôn Địa lý là môn học phụ

- Địa phương có địa bàn giao thông thuận lợi, kinh tế phát triển nên việctiếp xúc với bên ngoài xã hội rất nhanh Một số gia đình con cái có khả năngnhận thức tốt đều tạo điều kiện cho con đi học các trường có quy mô lớn Còncác em đại đa số nhân thức bình thường, nhưng các em cũng như gia đình rấtthích chuyên sâu các bộ môn: Toán, Lý Hóa Môn Địa lý rất ít em thích thi họcsinh giỏi cũng như học chuyên sâu Vì các em và gia đình cho rằng việc thi đạihọc khối C rất ít trường do đó tương lai không rộng mở như thi các khối khác

- Địa lý là một môn khoa học rất phức tạp Luôn luôn có sự thay đổi kể cả

về tự nhiên cũng như kinh tế, xã hôi Các số liệu luôn luôn thay đổi mà học sinhlại sử dụng toàn bộ sách giáo khoa cũ ( đòi hỏi thường xuyên có sự cập nhậtnhững thông tin, nhằm mục đích bổ xung thêm kiến thức thực tế) Chưa nói đến

một số giáo viên lại dạy trái chuyên môn Cho nên việc học của các em gặp rấtnhiều khó khăn.

Nhiều khái niệm các em phải tưởng tượng và dựa trên bản đồ để nghiêncứu trong khi bản đồ, đồ dùng dạy học cho môn Địa còn thiếu quá nhiều so vớiyêu cầu Đặc biệt bản đồ kinh tế luôn luôn có sự thay đổi Nên việc học tập củacác em thật là khó tiếp thu

- Do chuyên môn ở trường có sự thay đổi thường xuyên, mặt khác nhiềugiáo viên dạy môn Địa lại trái tay: Cả khối 8 năm học 2002 – 2003 do giáo viêndạy trái tay nên chỉ có 1 em đạt học sinh giỏi cấp huyện

- Tổng số học sinh trường THCS Dân Hòa do tôi dạy:

kiến thức còn thiếu nhiều, chữ viết thì xấu một số còn viết sai lỗi chính tả Chưabiết vẽ bản đồ, lược đồ, chưa biết tổng hợp kiết thức

B NHỮNG BIỆN PHÁP CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI

Trong quá trình giảng dạy môn Địa 9 của huyện Thanh Oai đi thi tỉnh Tôi

đã có một số biện pháp cơ bản sau đây

1 Để đạt hiệu quả giờ dạy thì điều kiện đầu tiên là khâu chuẩn bị bài dạy

Khâu soạn bài như thế nào? Để dạy đạt hiệu quả cao nhất

2 Vấn đề kiểm tra bài cũ.

Việc kiểm tra bài cũ như thế nào cho hợp lý?

Nội dung câu hỏi như thế nào?

3 Phương pháp dạy bài mới.

Khâu dạy bài mới là cơ bản nhất, nó chiếm hầu hết thời gian giảng dạy

Để đạt hiệu quả cao thì việc dạy bài mới phải có phương pháp phù hợpđối tượng học sinh

4 Chấm chữa bài kiểm tra.

Việc chấm chữa bài kiểm tra cho học sinh ngoài việc đánh giá kết quả họctập của học sinh.Còn một mục đích quan trọng khác là uốn nắn những thiếu sótcủa học sinh giúp cho các em có những kinh nghiệm làm bài

5 Chọn đối tượng học môn Địa lý cấp trường.

Để đạt kết quả cao trong kỳ thi học sinh giỏi của trường đi thi huyện, thìđiều đầu tiên là chọn được đội tuyển chính xác các đối tượng Các em vừa phải

có kiến thức xong điều quan trọng hơn cả là phải có sự say mê với bộ môn Địa

6 Bồi dưỡng đội tuyển.

Sau khi đã chọn lựa được đội tuyển thì khâu quyết định cuối cùng làphương pháp bồi dưỡng như thế nào, để tốn ít thời gian nhất mà vẫn đạt hiệuquả cao Bởi lẽ không thể tốn thời gian tránh ảnh hưởng tới các môn khác

7 Chọn đối tượng thi học sinh giỏi cấp huyện.

Việc chọn các đối tượng thi cấp huyện có ý nghĩa hết sức quan trọng, nóthể hiện sự tin tưởng thắng lợi của học sinh, để chọn chính xác cần phải làmnhư thế nào? Dạy kiến thức đủ để cho các em tự tin trước khi thi và đồng thời

tổ chức các vòng thi chọn Khâu chuẩn bị càng chu đáo thì kết quả càng chắcchắn, độ tin cậy càng cao

C- NHỮNG BIỆN PHÁP CỤ THỂ

I - CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG.

Để chuẩn bị bài giảng được tốt tôi thực hiện các bước cơ bản sau:

1 Dựa vào kiến thức cơ bản sách giáo khoa.

Coi kiến thức sách giáo khoa là cốt lõi, là xương sống của bài dạy

Tất cả nội dung kiến thức sách giáo khoa phải được đưa đầy đủ vào trong giáoán

2 Tài liệu tham khảo.

Để cho bài dạy hấp dẫn và đạt hiệu quả cao thì không thể thiếu đượcnhững kiến thức bổ xung, những kiến thức bổ xung này phần lớn được lấytrong những tài liệu tham khảo, sau khi tham khảo thấy kiến thức phù hợp cóthể đưa vào từng phần trong bài soạn

3 Đọc kĩ hướng dẫn bài giảng dạy.

Đọc hướng dẫn giảng dạy là không thể thiếu được, đó là những kinhnghiệm đã được đúc rút từ nhiều người và đã được thể nghiệm Hướng dẫn giúpcho việc soạn bài và giúp cho người dạy tự tin hơn trước khi bắt tay vào giờdạy thực sự.

4 Thu thập thông tin.

Như đã nói ở trên đặc trưng môn Địa lý là luôn luôn có sự thay đổi các sốliệu kể cả tự nhiên cũng như về xã hội Do vậy phải thường xuyên cập nhậtthông tin, những thông tin này được thu từ nguồn đọc sách báo, nghe đài xemti-vi Những kiến thức này được đưa vào bài giảng làm cho bài giảng thêmphong phú gây sự hấp dẫn đối với học sinh, từ đó tạo ra sự hứng thú học tập bộmôn Địa lý

Đặc biệt là cập nhật những thông tin hàng ngày về ô nhiễm môi trường đểgiáo dục học sinh ý thức trong phát triển kinh tế Xã hôi và bảo vệ môi trường

để không ảnh hưởng đến thế hệ mai sau – làm cho các em càng thích học hơnnữa bộ môn này

5 Soạn bài cẩn thận.

Khâu soạn bài hiện nay đối với nhiều giáo viên là hình thức chống đốiviệc soạn bài chỉ là hình thức kiểm tra nó không mang ý nghĩa cho việc giảngdạy Thật là lãng phí thời gian vô ích, xong đối với tôi thì soạn bài chu đáo giúpcho giờ dạy không bị động, các tình huống đã được đặt ra, kế hoạch giờ dạy đãđược vạch ra cụ thể

6 Chuẩn bị đồ dùng giảng dạy.

Việc chuẩn bị đồ dùng trực quan cho từng bài dạy là một yêu cầu quantrọng nó giúp cho giáo viên diễn đạt kiến thức thông qua hình ảnh mô hình.Học sinh dễ tiếp thu, kiến thức được khắc sâu hơn, nhớ lâu hơn

II- PHƯƠNG PHÁP DẠY BÀI MỚI.

1 Phương pháp giảng dạy.

Để giờ dạy đạt hiệu quả cao ta cần biết phối hợp nhiều phương pháp vàogiảng dạy Trong đó phương pháp tôi sử dụng nhiều nhất là sử dụng giáo cụtrực quan kết hợp với vấn đáp, để các em dễ hiểu và nắm được bài một cáchchắc chắc.

Có những bài không có bản đồ hoặc lược đồ, có nhưng nhỏ khó quan sáttôi thường vễ lấy phóng to những nét chính lên bảng cho học sinh dễ quan sát,

dễ hiểu dễ nhớ

Ví dụ: Khi nghiên cứu vùng kinh tế vùng Trung Du và miền núi Bắc Bộ.

A

I II

( Lược đồ tự nhiên vùng kính tế trung du và miền núi bắc bộ).

Khoáng sản:  than 1 Cánh cung sông Gâm

Δ sắt 2………… Ngâm Sơn

thiếc 3………… Bắc Sơn

Triều  Gió mùa đông ••••> Gió mùa hạ

Qua lược đồ trên các em nắm được đặc điểm chính của tự nhiên

* Địa hình:

+ Cao ở Tây Bắc – thấp xuống Đông Nam ( dãy Hoàng Liên Sơn)

+ hướng vòng cung: ( bốn cánh cung) đều có bề lồi quay ra biển và đầuchụm ở Tam Đảo Do ảnh hưởng của lịch sử địa chất nên còn có một số đảo ởvinh Bắc Bộ

+ Dãy núi đá vôi từ Lai Châu đến Ninh Bình – Thanh Hóa ( dài 400 km).+ Khoáng sản phong phú: than ở Quảng Ninh

Sắt ở Thái Nguyên

Thiếc ở Tĩnh Túc Apatít ở Lào Cai

 Với địa hình trên các em sễ thấy vùng có điều kiện phát triển một nềnkinh tế hoàn chỉnh công – nông – ngư nghiệp

* Qua lược đồ các em còn thấy được địa hình đã ảnh hưởng sâu sắc đến khí hậu của vùng.

Vùng Đông Bắc có các cánh cung như bàn tay xòe ra đón gió mùa ĐôngBắc

Vùng Tây Bắc có dãy Hoàng Liên Sơn như bức tường chắn gió chỉ cóhững đợt gió có cường độ mạnh mới vượt qua sườn núi, những trận gió yếukhông thể vượt qua được (gió thời kì dầu hay cuối mùa đông) Đã làm cho Tây

Bắc tuy cùng ngang vĩ độ với vùng Đông Bắc nhưng mùa đông bao giờ cũngđến muộn hơn và kết thúc sớm hơn (mùa Đông rất ngắn ).

Nhiệt độ bao giờ cũng cao hơn Đông Bắc từ 20C đến 30C… và gió biếntính nên không có mưa phùn Giúp học sinh thấy rõ thuận lợi và khó khăn trongphát triển kinh tế từng vùng

* Qua lược đồ các em nắm được hai hệ thống sông chính.

- Hệ thống sông Hồng

- Hệ thống sông Thái Bình

Có đặc điểm:

- Dốc theo hướng địa hình như:

+ Sông có hướng Tây Bắc – Đông Nam (sông Hồng, sông Thái Bình,sông Đà )  thuận lợi cho phát triển thủy điện

+ Sông có hướng vòng cung như” Sông Cầu, Sông thương, Sông LụcNgạn…

- Thủy chế của sông phụ thuộc vào khí hậu nên thất thường: đầy nước vềmùa mưa, cạn nước về mùa khô

- Sông nhiều phù sa…

* Qua lược đồ cho các em thấy mối quan hệ của các điều kiện tự nhiên đến động thực vật.

Ngoài động thực vật nhiệt đới còn có động thực vật cận nhiệt đới trên núitrung bình và núi cao Còn có cả động thực vật ôn đới (do có mùa đông giálạnh)… Từ các đặc điểm tự nhiên, khoáng sản, tài nghuyên đất, động thực vật

đã giúp cho các em hiểu rõ triển vọng phát triển kinh tế (thế mạnh của vùng)

Qua sơ đồ, lược đồ các em nắm được chắc chắn những kiến thức Địa lý.Đồng thời giúp các em suy luận và giải thích được mối quan hệ chặt chẽ củacác đặc điểm tự nhiên đó cũng như sự ảnh hưởng của con người đối với đặcđiểm tự nhiên

Từ vị trí và các đặc điểm tự nhiên sẽ giúp các em thấy rõ vùng sẽ sản xuấtgì? Rồi các em có thể so sánh giữa các vùng này với vùng kia trong cả nướcmột cách dễ dàng dựa vào lược đồ Đồng thời cũng dựa vào lược đồ mà các em

có thể giải thích được tại sao vùng này hay vùng kia lại chỉ trồng được cây hoặccon vật đó? Chính các em sẽ liên tưởng về những kiến thức tự nhiên mà các em

đã được học Thấy rõ các yếu tố tự nhiên nó liên quan chặt chẽ và ảnh hưởnglẫn nhau để tạo nên môi trường sinh thái Đồng thời các em thấy rõ sự ảnhhưởng sâu sắc của con người đến môi trường, cũng như tới sự quyết định khôngnhỏ đến thiên nhiên như là canh tác, khí hậu…

Ví dụ:

Việc khai thác rừng U Minh thượng bừa bãi không có kế hoạch và thiếu ýthức của con người, đã dẫn đến hậu quả cháy rừng tới 14 ngày năm 2000, đãtàn phá, hủy diệt toàn bộ rừng tràm nguyên sinh ở U Minh thượng Làm thiệthại vô cùng to lớn không thể lấy lại được, nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới môitrường sinh thái mà con người phải gánh chịu

Hoặc khi giảng sự phân bố các vùng công nghiệp, tôi chỉ trên bản đồ chocác em nắm vững các khu trung tâm công nghiệp Rồi lại vẽ lược đồ cho các

em theo dõi thì các em sẽ nắm được ngay sự phân bố của các nhà máy đó chủyếu ở đâu? Thưa thớt ở đâu? Rồi các em có thể giải thích được vì sao các trungtâm công nghiệp lại chủ yếu ở Đồng Bằng (nhiều ở miền Bắc) các em sẽ liên

hệ ngay tới lượng khoáng sản của miền nào là phong phú hơn? Trong khi miềnnúi phía Bắc, Tây Nguyên cũng như đồng bằng sông Cửu Long rất ít

Từ đó các em sẽ thấy sự phân bố công nghiệp phần lớn ở nơi có nguồnkhoáng sản, tiện nguồn nước, tiện đường giao thông, nơi có nguồn lao động rồidào và nơi tiêu thụ sản phẩm

Sự phân bố đó đã làm cho chúng ta có nhiều bất lợi trong việc sử dụng tàinguyên, dân cư và việc bảo vệ đất nước Trong khi đồng bằng đất trật, người lạiđông, lại tập trung nhiều nhà máy nên chất thải công nghiệp ra môi trường

nhiều đã làm cho ô nhiễm môi trường Còn miền núi và đồng bằng sông CửuLong các trung tâm công nghiệp còn quá ít.

Do vậy các em có suy nghĩ nhiều trong việc điều chỉnh dân cư đồng bằnglên miền núi và phải xây dựng nhà máy lên miền núi và cao nguyên để tận dụngkhoáng sản và phân bố lại dân cư Đồng thời còn đảm bảo an ninh quốc phòngchính trị cho tổ quốc Bảo vệ được sự phát triển bền vững của đất nước

Khi dạy tôi thấy việc sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa rất quantrọng vì các em thường cho rằng Địa lý rất trìu tượng, nhiều khái niệm các emphải tự tưởng tượng ra, hay những dặc điểm tự nhiên của các vùng trong cảnước, các em chỉ dựa trên sách giáo khoa, báo chí Do đó không tận dụng kênhhình tốt thì các em rất khó nhớ khó có các khái niệm biểu tượng về các hiệntượng Địa lý tốt được

Bên cạnh việc hướng dẫn cho các em hiểu rõ các khái niệm và những biểutượng Địa lý tự nhiên tôi thấy dạy Địa lý phải luôn luôn giúp cho các em giảiquyết được câu hỏi tại sao? Hay như thế nào?

Ví dụ:

Tại sao vùng kinh tế Trung du và miền nui Bắc bộ lại có cây trồng vàđộng vật ôn đới? Các em sẽ thấy ảnh hưởng của vĩ độ, vùng này còn chịu ảnhhưởng gió mùa Đông Bắc nhưng miền Bắc vẫn có cả cây trồng và động vật ôndới

Câu hỏi tưởng chừng đơn giản, nhưng trong mỗi phần, mỗi bài mà các

em giải thích rõ ràng tức là các em đã hiểu rõ được các hiện tượng tự nhiên và

xã hội Từ đó sẽ giúp cho các em hiểu rõ ảnh hưởng của tự nhiên tới cuộc sống

và các em càng say mê nghiên cứu cũng như học tập tốt hơn môn Địa lý, dể cóthể hạn chế được thiệt hại do sự không hiểu biết của con người gây ra

III- PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA BÀI CŨ.

1 Kiểm tra thường xuyên.

Việc kiểm tra thường xuyên có ý nghĩa rất quan trọng, tôi thường kiểm trasát sao những kiến thức cơ bản mà mình đã hướng dẫn cho các em trong cácgiờ học trước, trong khi kiểm tra tôi thường gọi một em lên bảng trả lời câu hỏi,sau đó cho học sinh nhận xét câu trả lời của bạn và bổ xung.

Cuối cùng giáo viên bổ xung kiến thức và nhận xét cách trả lời của họcsinh

2 Kiểm tra sau mỗi bài.

Sau mỗi bài dạy tôi thường cho các em vẽ sơ đồ, lược đồ, biểu đồ củakiến thức bài hôm đó để các em nắm bài được chắc chắn

Kết quả với phướng pháp trên trong các giờ học tôi thường kiểm tra đượcnhiều học sinh, các em dù lên bảng hay không lên bảng các em đều phải độngnão, suy nghĩ Như vậy càng thu hút các em hơn trong học tập

Bên cạnh đó sau mỗi chương, mỗi phần thường có câu hỏi so sánh, hoặcnhững biểu đồ, đồ thị thì tôi cần xác định rõ cho các em các dạng có thể gặp đểkhi vẽ các em không bị nhầm lẫn

Khi vẽ cũng hướng dẫn các em cách vẽ đơn giản và chính xác để biểu đồtoát lên được nội dung kiến thức cơ bản cần ghi nhớ

IV - CHẤM CHỮA BÀI KIỂM TRA.

Khi dạy nhiệt tình và cẩn thận bao nhiêu thì khi chấm bài cho học sinhđòi hỏi cũng phải chính xác và vô tư bấy nhiêu

Khi chấm bài tôi thường chia nhỏ từng ý trong câu hỏi kiểm tra, để khitrả bài là các em chỉ cần so sánh bài đã chấm với cô giáo chữa trên bảng, các

em thấy rõ sự nắm bắt kiến thức của mình đến đâu Việc chấm theo ý chia nhỏmất nhiều thời gian hơn nhưng giúp ích rất nhiều cho việc nhận biết kiến thức

và các em biết phương pháp làm bài kiểm tra Bên cạnh đó giáo viên sẽ biếtnhững phần sơ hở của các em mà có phương pháp giảng dạy cho phù hợp

Học sinh thì thấy cô giáo chấm công minh, vô tư các em càng tin tưởngcàng say mê học tập