tóm tắt luận án nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ của một số nhóm nhập cư đến thành phố vinh

Căn cứ vào lịch sử phát triển của thành phố cũng như vai trò, vị trí của nó trong khu vực, có thể nói Vinh làđịa phương đại diện cho sự hội tụ đầy đủ những nét đặc thù nhất của vùng Nghệ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại: Học viện khoa học Xã hội

Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS Vũ Kim Bảng

Phản biện 1: GS TS Nguyễn Thiện Giáp

Phản biện 2: PGS TS Hà Quang Năng

Phản biện 3: PGS TS Trần Thị Trung Toàn

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học Viện họp tại Học Viện Khoa Học Xã hội

Vào hồi …….giờ…….phút, ngày … tháng…… năm ………

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

1. Phan Xuân Phồn: Vai trò của phương ngữ đối với việc giảng dạy từ ngữ ở trường phổ thông (Phương ngữ miền

Trung- Tiếng Việt IV) (Bài báo đăng tải trên Ngữ học trẻ năm 1998 của Hội ngôn ngữ học Việt Nam, trang từ

71-75).

2. Phan Xuân Phồn: Vận dụng trò chơi vào trong tiết dạy tiếng Việt cho học sinh cấp tiểu học trang từ 87-89.( Bài báo

đăng tải trên Ngữ học trẻ năm 2000 ).

3. Phan Xuân Phồn (12/2008), “Phương thức cấu tạo từ trong phương ngữ Nghệ Tĩnh” Tạp chí giáo dục , số 12, 56

tr54-4. Phan Xuân Phồn (11/2011), “Đặc điểm thanh điệu trong cách phát âm của người Nghi Lộc” Tạp chí giáo dục, số 12 ,tr68-70

5. Phan Xuân Phồn (12/2012), “Sự du nhập tiếng nói của các cư dân nơi khác vào thành phố Vinh - Bến Thuỷ trướcCách mạng”, Tạp chí Ngôn ngữ & đời sống , số 12, tr31-35

6. Phan Xuân Phồn (03/2013), “Về các âm chính ɔ và o trong tiếng tiếng địa phương Nghệ Tĩnh (Qua khảo sát cư dânthành phố Vinh và các vùng lân cận khác)”,Tạp chí Ngôn ngữ & đời sống , số 03, tr17-19

MỞ ĐẦU

1 Lý do mục đích chọn đề tài

1.1 Căn cứ vào lịch sử phát triển của thành phố cũng như vai trò, vị trí của nó trong khu vực, có thể nói Vinh làđịa phương đại diện cho sự hội tụ đầy đủ những nét đặc thù nhất của vùng Nghệ An nói riêng và của vùng Bắc Trung

Bộ nói chung, trong đó ngôn ngữ cũng không phải là một ngoại lệ

Trước sự phát triển mạnh mẽ của thành phố trong thời kỳ hội nhập, Vinh trở thành trung tâm hội tụ của các cư dântập trung đến từ nhiều vùng miền khác nhau đến học tập, làm ăn, sinh sống Điểm này đã làm cho phương ngữ NghệTĩnh nói chung và tiếng Vinh nói riêng không còn giữ được những nét cổ xưa mà ngày càng phong phú, đa dạng vàphức tạp

1.2 Chuyển cư về các trung tâm chính trị, kinh tế, xã hội, các cộng đồng chuyển cư phải tìm cách thích nghi vớimôi trường sống mới Sự thích nghi có lẽ sẽ diễn ra trên nhiều mặt và ngôn ngữ không phải là một ngoại lệ Sự biến đổinày phản ánh một khuynh hướng tất yếu trong những hành vi xã hội của con người để thích ứng với một môi trườngmới

1.3 Để hòa nhập vào cộng đồng ngôn từ của cư dân Vinh, dù có ý thức hay không có ý thức về sự biến đổi thìnhững người nhập cư vẫn ít nhiều chịu ảnh hưởng, thậm chí học theo những hình thái ngôn từ của cư dân Vinh

Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ của một số nhóm nhập cư từ NghiLộc đến thành phố Vinh, nghiên cứu những mặt biểu hiện hoạt động của lời nói Đề tài đặt ra vấn đề quan sát quátrình biến đổi ngôn từ của cư dân Nghi Lộc về định cư và sinh sống ở Vinh, nhằm chỉ ra xu hướng bảo lưu và biếnđổi về mặt lời nói của nhóm chuyển cư do tác động của các nhân tố xã hội

Nghiên cứu sự biến đổi và bảo lưu ngôn từ của các cộng đồng cư dân từ các phương ngữ khác đến Hà Nội của tácgiả Trịnh Cẩm Lan; Nghiên cứu "Đặc điểm ngữ âm của phương ngữ Nghệ Tĩnh" của tác giả Nguyễn Hoài Nguyên(luận án TS 2003); Nghiên cứu "Từ và ngữ nghĩa của từ trong phương ngữ Nghệ Tĩnh" - 2008 của tác giả HoàngTrọng Canh song nghiên cứu, tìm hiểu sự biến đổi ngôn ngữ của các cư dân nhập cư đến thành phố Vinh cho đếnnay chưa có một công trình nào đề cập tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là: Nghiên cứu đặc điểm ngôn ngữ của một số nhóm nhập cư từ Nghi Lộcđến thành phố Vinh

Chúng tôi chọn những cư dân huyện này vì: thứ nhất từ góc độ xã hội, cộng đồng cư dân huyện Nghi Lộc làmột cộng đồng lớn và có thể nói là lớn nhất so với các cư dân cộng đồng khác ở Vinh Lý do thứ hai từ góc độngôn ngữ, tiếng Nghi Lộc cho tới nay còn bảo lưu được nhiều yếu tố cổ trong các thổ ngữ tiếng Việt, sự khác biệtgiữa tiếng Nghi Lộc với tiếng Vinh nói riêng và ngôn ngữ phổ thông nói chung là rất dễ nhận thấy và khá điểnhình

4.1 Luận án là sự vận dụng những cơ sở lý thuyết và phương pháp của ngôn ngữ học xã hội để khảo sát sự

biến đổi ngôn ngữ, đặc biệt là sự biến đổi về mặt ngữ âm của cộng đồng cư dân Nghi Lộc nhập cư tới thành phố Vinh theo những độ tuổi khác nhau

4.2 Kết quả nghiên cứu của luận án là một minh chứng cho quá trình biến đổi, hội tụ và phân ly trong tiếng Việt

qua một vùng phương ngữ

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa khung lý thuyết phục vụ cho luận án

- Khảo sát các nhân tố xã hội ảnh hưởng đến sự biến đổi ngôn ngữ của một số nhóm nhập cư đến thành phốVinh

- Khảo sát sự biến đổi các yếu tố chiết đoạn (bảo lưu và biến đổi)

- Khảo sát sự biến đổi các yếu tố siêu đoạn ( bảo lưu và biến đổi)

- Cộng đồng cư dân Nghi Lộc đến định cư tại Vinh sử dụng các biến thể đó như thế nào trong lời nói? Loạibiến thể nào được sử dụng nhiều, loại nào được sử dụng ít

- Việc sử dụng đó có biến đổi gì so với khi họ chưa du nhập vào địa giới của Vinh? cái gì biến đổi, cái gì còngiữ lại

- Việc sử dụng các biến đổi ngôn ngữ có liên quan gì đến biến thể xã hội, đến trình độ văn hoá, tuổi tác, thờigian định cư hay không ?

- Tiến hành phân tích, đánh giá để xác định mức độ biến đổi, mức độ ảnh hưởng

6 Phương pháp nghiên cứu và tư liệu nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu

a, Phương pháp điều tra điền dã

b, Phương pháp miêu tả

c, Phương pháp so sánh đối chiếu

d, Phương pháp phân tích ngữ âm thực nghiệm

6.2.Tư liệu nghiên cứu

(1) Thu thập tư liệu các nhân tố xã hội (xem bảng hỏi)

(2) Thu thập tư liệu nói năng của các nhóm chuyển cư (xem bảng từ)

(3) Tư liệu ghi âm kín lời nói tự nhiên

(4)Tư liệu phỏng vấn trực tiếp bao gồm:

+ Tư liệu ghi âm giọng đọc của các CTV đối với các đoạn văn, các bảng từ được thiết kế sẵn theo định hướngđiều tra (4 bảng từ ở phần đầu luận án)

+ Tư liệu ghi âm những câu trả lời phỏng vấn trực tiếp theo định hướng điều tra

(5) Tư liệu phỏng vấn gián tiếp gồm:

Để thu được các nguồn tư liệu này, chúng tôi đã chọn được 72 CTV thuộc cộng đồng NGL tại Vinh và 72người gốc Nghi Lộc, hiện vẫn đang sống ở NGL để làm đối chứng

7 Xử lý tư liệu

a, Tư liệu các nhân tố xã hội bằng phương pháp thống kê, phân loại

b, Tư liệu ngôn ngữ nói bằng phương pháp phân tích ngữ âm thực nghiệm

c, Chương trình phân tích ngữ âm Praat2000:

d, Màn hình dưới hiển thị đường nét của tần số cở bản (F0) được vẽ bằng các đường nét khác nhau

e, Nguồn tư liệu từ các máy ghi âm chuyên dụng được nghe đi nghe lại để thẩm nhận âm thanh (đối với những

âm vị siêu đoạn tính) và để xác định các biến thể được sử dụng đối với các âm vị đoạn tính

f, Tất cả các tư liệu thu được (bao gồm cả tư liệu từ phiếu điều tra) được nhập vào chương trình phần mềmphân tích dữ liệu để xử lý

8 Những đóng góp mới của luận án

8.1 Luận án đã chứng minh được rằng các cư dân khi chuyển vùng phương ngữ thì ngôn từ của họ, qua thờigian, sẽ biến đổi để thích nghi với môi trường mới

8.2 Luận án sẽ góp phần chứng minh tính đúng đắn trong lý thuyết về biến thể của ngôn ngữ học xã hội, đó làcác phương ngữ mạnh hay các yếu tố của phương ngữ mạnh thường có xu hướng lấn át các phương ngữ yếu haycác yếu tố của phương ngữ yếu

8.3 Luận án còn góp một phần nhỏ để giải quyết một số vấn đề thực tiễn đang đặt ra hiện nay, đó là: cáchdùng ngôn từ trong giao tiếp, trong các văn bản, cách phát âm trong nhà trường; cách phát âm, cách đọc trên cácphương tiện thông tin đại chúng ở thổ ngữ Vinh

9 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận án gồm có 3 chương với các nội dung chính sau:

Chương 1: Những vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài luận án

Chương 2: Sự biến đổi các yếu tố chiết đoạn của một số nhóm nhập cư từ Nghi Lộc tới thành phố VinhChương 3: Sự biến đổi các yếu tố siêu đoạn của một số nhóm nhập cư từ Nghi Lộc tới thành phố Vinh

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Dẫn nhập

1.2 Phương ngữ - sự biểu hiện của tính đa dạng ngôn ngữ

* Với tư cách là biến thể của một ngôn ngữ, phương ngữ thường được dùng trong một phạm vi địa lí hay mộtphạm vi xã hội nhất định Có những phương ngữ được dùng trong phạm vi địa lý - xã hội

* Một phương ngữ cụ thể nào đó không hoàn toàn độc lập mà phải được xem xét trong mối quan hệ giữa bảnthân nó với ngôn ngữ mà nó là biến thể và với cả những phương ngữ khác cùng là biến thể của ngôn ngữ chung đó

* Về năng lực hành chức trong một xã hội nào đó thì chức năng của phương ngữ bao giờ cũng hẹp hơn ngônngữ toàn dân

1.3 Phương ngữ thành thị - một vài đặc điểm

1.3.1 Khái niệm thành thị

1 Thành thị như một tổ chức xã hội

2 Thành thị như một tệ nạn

3 Thành thị như một lối sống

1.3.2 Thành thị trong sự so sánh với nông thôn

Những khác biệt giữa hai loại hình không gian xã hội đó được xác định dựa trên: 1) Cơ cấu tổ chức xã hội; 2)Trình độ phát triển; 3) Những đặc điểm về lối sống

1.4 Về cách hiểu thuật ngữ ngôn ngữ thành thị (langue urbane)

Phương ngữ thành thị (urban dialect) là một thuật ngữ đã được sử dụng từ lâu trong phương ngữ học để gọibiến thể của một ngôn ngữ nào đó ở khu vực thành thị

Peter Trudgill (1974) trong “Những vấn đề ngôn ngữ học xã hội” cũng đề cập đến một số phạm vi nghiên cứucủa phương ngữ học

Werner F Leopold (1970) khi nói đến vấn đề tiếp xúc và hòa nhập giữa các phương ngữ, ông cũng đề cập đến

sự hòa nhập giữa phương ngữ thành thị và phương ngữ nông thôn nhờ yếu tố con người(chủ yếu là sự di dân)

Ở Canada, Wardhaugh (1990) khi bàn đến những vấn đề liên quan đến phương ngữ có đưa ra sự phân biệt giữahai thuật ngữ: Phương ngữ (dialect) và thổ ngữ (patois)

Keith Walter (1990), trong một chuyên luận về phương ngữ học [108] có riêng một phần lớn viết về phươngngữ thành thị

Ở Việt Nam, Hoàng Thị Châu cũng nói đến một vài đặc điểm của phương ngữ thành thị Theo bà: “Ngôn ngữ

ở các thành phố, các thị xã thường là cái cầu nối giữa ngôn ngữ văn học với các phương ngữ.” Một thành phố bất

kỳ, dù lớn hay nhỏ, thì cũng là nơi hội tụ cư dân từ nhiều vùng khác nhau

Như vậy, các nhà phương ngữ học trong và ngoài nước đều có chung một cách nhìn nhận về sự tồn tại phươngngữ thành thị và đặc điểm của nó thường là một hình thái ngôn ngữ có nhiều đặc điểm gần với ngôn ngữ của toàndân tộc

1.5 Cách tiếp cận phương ngữ thành thị

Phương ngữ học thành thị với đối tượng là các biến thể ngôn ngữ và xã hội ở khu vực thành thị - nơi hội tụ vàthu hút dân cư từ nhiều vùng miền khác nhau - cũng ra đời cùng với những thay đổi có tính chất cách mạng trongngôn ngữ học để tạo nên một trường phái mới, một cách tiếp cận mới với đối tượng chung là lời nói chứ khôngphải ngôn ngữ nữa Có thể nói, nếu phương ngữ học nông thôn nghiên cứu phương ngữ chủ yếu dưới góc độ địa lýthì phương ngữ học thành thị nghiên cứu phương ngữ chủ yếu dưới góc độ xã hội

1.6 Ngôn ngữ thành thị như một lối giao tiếp

Quan niệm về phương ngữ thành thị, nhìn chung các nhà nghiên cứu đã thống nhất ở một số đặc điểm nổi bậtsau :

- Là một hình thái cao có phương ngữ (H: hight) trong sự tương quan đối lập với hình thái thấp (L:low) làphương ngữ nông thôn; gần với ngôn ngữ toàn dân, có thể coi là bán phương ngữ

- Phương ngữ thành thị là cầu nối giữa ngôn ngữ văn học và phương ngữ

- Phương ngữ thành thị thường tiến bộ hơn phương ngữ nông thôn

- Phương ngữ thành thị góp phần vào việc đẩy mạnh quá trình thống nhất ngôn ngữ

- Mọi sự tiến bộ, cách tân trong ngôn ngữ đều bắt đầu từ thành thị lớn rồi lan truyền đến thành thị nhỏ sau đómới đến nông thôn

1.7 Một số khuynh hướng nghiên cứu

Ngôn ngữ thành thị đã được tập trung nghiên cứu theo 3 hướng sau đây:

1) Trước hết là đời sống ngôn ngữ ở các thành phố đa ngữ (chủ yếu ở các nước đang phát triển), với quan hệcủa các ngôn ngữ cùng vai trò, vị thế của chúng ở môi trường đa ngữ

2) Tiếp đó là những nghiên cứu hướng vào việc tìm hiểu đặc trưng sử dụng ngôn ngữ của cộng đồng xã hộithành thị trong việc tổ chức không gian xã hội của các tiểu cộng đồng, các nhóm xã hội, và vấn đề thích nghi ngônngữ trong quá trình giao tiếp trong bối cảnh thành thị (căn cứ trên việc phân tích diễn ngôn)

3) Một mảng đề tài nữa cũng rất được chú trọng đó là sử dụng ngôn từ của lớp trẻ ở thành phố và nông thôn.Thành phố vừa được coi là thị trường ngôn ngữ, vừa là nơi sản sinh ngôn từ, cũng đồng thời là lò “ngốn” ngôn từ

1.8 Các nhân tố xã hội ảnh hưởng đến sự biến đổi ngôn ngữ của một số nhóm nhập cư Nghi Lộc tới thành phố Vinh

Thời gian đó dài hay ngắn tùy thuộc vào khả năng thích nghi cũng như hoàn cảnh sống của từng người

- Biết ngoại ngữ: 47 người, chiếm 75,81%

- Không biết ngoại ngữ: 15 người, chiếm 24,19%

1.8.5 Giới tính

Vấn đề giới được bàn đến từ hai góc độ Thứ nhất là ngôn ngữ để nói về mỗi giới, đó là sự khác biệt giữa nhữngphạm vi, những phương tiện ngôn ngữ chỉ có thể dùng cho giới này mà không thể dùng cho giới khác Thứ hai làngôn ngữ mà mỗi giới sử dụng, đó là sự khác nhau về cách diễn đạt, cách sử dụng ngôn ngữ của mỗi giới để biểuhiện cùng một vấn đề Trong luận án này, giới được chúng tôi xem xét từ góc độ thứ hai

1.8.6 Mô hình hôn nhân

Theo tiêu chí về mô hình hôn nhân, có thể phân loại các CTV thành các nhóm sau đây:

- Nhóm chưa có gia đình: 24 người, chiếm 34,9%

- Nhóm đã có gia đình: 48 người, trong đó:

+ Vợ (hoặc chồng) cùng Nghi Lộc: 23 người, chiếm 32,8%

+ Vợ (hoặc chồng) quê ở một vùng thuộc phương ngữ khác: 26 người, chiếm 32,3%

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

(1)Từ những kết quả nghiên cứu, khảo sát trong và ngoài nước, cũng như thông qua những đánh giá, phân tích

về tình hình và xu hướng nghiên cứu có thể thấy, ngôn ngữ thành thị đã trở thành đối tượng nghiên cứu thực thụcủa chuyên ngành NNHXH

(2) Ảnh hưởng đến sự biến đổi trên đây là hàng loạt những nhân tố xã hội, tâm lý khác nhau của chủ thể giaotiếp như giới tính, tuổi đời, tuổi đến thành phố Vinh, thời gian định cư ở thành phố Vinh, rồi trình độ văn hóa, khảnăng ngoại ngữ, mô hình hôn nhân Mức độ ảnh hưởng của những nhân tố này không giống nhau, có nhân tố khôngảnh hưởng quyết định, có nhân tố có ảnh hưởng quan trọng và cũng có những nhân tố không ảnh hưởng quyết địnhnhưng góp phần tạo nên kết quả biến đổi

(3) Qua những gì đã khảo sát, chúng tôi nhận thấy sự biến đổi phát âm theo hướng nhích lại gần cách phát âmthành phố Vinh của cộng động Nghi Lộc là một hiện thực Quy luật này phản ánh một xu hướng hội tụ và tích hợpnhững yếu tốt có lợi cho hoạt động giao tiếp

Chương 2

SỰ BIẾN ĐỔI CÁC YẾU TỐ CHIẾT ĐOẠN CỦA MỘT SỐ NHÓM NHẬP CƯ TỪ NGHI LỘC TỚI

THÀNH PHỐ VINH 2.1 Vài nét về lịch sử, địa lý huyện Nghi Lộc

2.2.Đặc điểm hệ thống phụ âm đầu giọng Nghi Lộc

- Âm [b] trong tiếng phổ thông được ghi nhận là một âm môi – môi, tắc và hữu thanh Tuy nhiên người NghiLộc phát âm có khác biệt: trước khi chuẩn bị phát âm có hiện tượng tắc thanh hầu và có sự rung nhẹ của hai dâythanh, tiếp đến là động tác khép môi chặt rồi bật ra

- Âm [d] trong tiếng phổ thông là một phụ âm đầu lưỡi – lợi tiếp ngạc, tắc và hữu thanh Nhưng ở tiếng NghiLộc thì [d] được phát âm như một âm đầu lưỡi răng, trước khi phát âm có hiện tượng tắc thanh hầu nhẹ, hai dâythanh chạm nhẹ trước khi làm cho [d] ở đây trầm và tối hơn [d] ở tiếng phổ thông

- Âm [m] Nghi Lộc tương ứng với các âm [b] và [v] trong tiếng phổ thông Chẳng hạn như: me [m]

- Âm [l] ở âm [l] ở Nghi Lộc có tương ứng với các âm: [ɲ], [c], [t’],[t] chẳng hạn như các trường hợp: lặt [lăt6]– nhặt [ɲăt6],

- Âm [X] trong tiếng phổ thông là một âm gốc lưỡi, xát và vô thanh, tuy nhiên ở tầng lớp người trung niên và caotuổi ở Nghi Lộc, âm [X] được phát âm như là một âm tắc, bật hơi [X’], ví dụ: khun [X’unɻ] (khôn)

- Âm [v] trong tiếng phổ thông là một âm xát, môi – môi và hữu thanh Tuy nhiên trong tiếng Nghi Lộc âm [v]lại được thể hiện thành một phụ âm môi – môi, tắc và hữu thanh gần giống như [b], ví dụ: vấp [bɤp1], vui [buiɻ]

2.3 Nguyên âm tiếng Nghi Lộc

Về cơ bản các nguyên âm trong tiếng Nghi Lộc không có gì khác nhiều so với các nguyên âm trong tiếng Việtphổ thông, ngoại trừ thêm âm /o/ trong một số ít các âm tiết kiểu: lôông (trồng), gôộc (gốc), nhôông (chồng), màthực ra chỉ là /o/ bình thường, có điều trước /ɳ, k/ không bị ngắn lại như trong tiếng Bắc; cũng vì lý do /εˇ, ɔ/không tồn tại trong những vần như anh/ach, ong/oc; còn lại vẫn đủ 9 nguyên âm dài / i, e, ɛ, ɯ, ɤ, a, u, o, ɔ/; 2

nguyên âm ngắn / ɤ, ă / và 3 nguyên âm đôi / ie, ɯɤ, uo/ Tuy nhiên chúng cũng có một số kiểu biến âm khác nhưsau:

- [i] đôi khi được phát âm thành một nguyên âm chuyển sắc [ei], ví dụ: chi [ceiɻ] [i] ở Nghi Lộc có sự tươngứng với [ɤ] và [ă] trong tiếng phổ thông Đó là các trường hợp như: chí [ciɻ] – chấy [cɤj ɻ], mi [miɻ] – mày [măjɻ]

- [e] đôi khi cũng được thể hiện thành nguyên âm chuyển sắc [εe]; lưỡi khi ban đầu cấu âm nâng thấp như cấu

âm [ε], sau đó lưỡi nâng lên mức vừa như cấu âm [e] Ở Nghi Lộc tương ứng với [ ε] và [ie] trong tiếng phổ thông,

ví dụ: mệ [meɻ] – mẹ [mεɻ], tề [teɻ] – kìa [kieɻ]

- [ɯ] ở Nghi Lộc có xu hướng được phát âm thành [ɤ] Ở Nghi Lộc cùng tồn tại hai âm chính [ɯ] và [ɤ]trong các cặp âm tiết kiểu như: thư/thơ, lừ/lờ, cớ/cứ, giừ/giờ, mự/mợ…

- [ɤ] ở Nghi Lộc thường được phát âm thành [a] trong tiếng phổ thông; ở Nghi Lộc tương ứng với [ɯ] và[ɯɤ] trong tiếng phổ thông: ví dụ thơ [tɤɻ] – thư [tɯɻ], nhợ [ɲɤɻ] – nhựa [ɲɯɤɻ]

- [a] ở Nghi Lộc có xu hướng được phát âm thành [ɐ] có sự dịch chuyển từ không tròn môi thành tròn môi và

có sự kéo dài trường độ Khi đó người Nghi Lộc phát âm: bà ta [baɻ taɻ] > [bɐɻtɐɻ] [a] ở đây có sự tương ứng duynhất với nguyên âm đôi [ɯɤ], lả [laɻ] – lửa [lɯɤɻ]

2.4 Vài nét về lịch sử, địa lý và cư dân thành phố Vinh

2.4.1 Vài nét về lịch sử, địa lý thành phố Vinh

Thành phố Vinh thuộc vùng kẻ Vang hoặc kẻ Vịnh ngày xưa Sau đó, lần lượt đổi thành Kẻ Vinh, Vinh Giang,Vinh Doanh, Vinh Thi Cuối cùng, tên chính thức của thành phố được rút gọn lại thành một tiếng là Vinh và tồn tạimãi cho đến tận bây giờ

2.4.2 Vài nét về cư dân thành phố Vinh

2.4.2.1 Tăng tự nhiên

2.4.2.2 Tăng cơ học

Định chung về số liệu tăng trưởng dân số của toàn Thành phố Vinh

2.4.3 Sự tiếp xúc giữa các tiếng địa phương ở thành phố Vinh

2.5 Đặc điểm hệ thống phụ âm đầu tiếng Vinh

Kết quả điều tra và khảo sát cho thấy: hệ thống phụ âm đầu tiếng Vinh có số lượng khá đầy đủ

Bảng 2.2 Hệ thống phụ âm đầu tiếng Vinh

Âm [b ], được thể hiện trong phát âm là âm môi, tắc, hữu thanh Trong cách phát âm của cư dân Vinh, â m /b/được phát âm bắt đầu bằng động tác hai môi khép chặt Luồng hơi từ phổi đi ra được dồn đầy ở khoang miệng, làm

bật mở hai môi để không khí thọát ra ngoài, tạo nên một tiếng nổ nhẹ Ví dụ: [?bɔk6] (trăm) bạc

- Âm [b] trong tiếng Vinh còn tướng ứng với các phụ âm đầu [s], [d], [m] trong TVVH

Tương ứng [b] - [d] [bo4] - [do4] bổ - đổ

Tương ứng [b] - [m] [buk6] [muk6] bục - mục

- Âm [f-], là âm môi - môi, xát, vô thanh Trong tiếng Vinh âm này đựợc thể hiện thành âm môi - răng Cáchphát âm [f-] như đã miêu tả thể hiện ở cư dân Vinh, những người có trình độ văn hoá và tầng lớp thanh thiếu niêncủa cư dân Vinh

- Âm [V-] là phụ âm xát, môi - môi, hữu thanh Trong tiếng Vinh, [v-] được thể hiện thành âm môi - răng Ví dụ: [vɔ2](cái) vò; [vit6] vật (nhau)