biện pháp quản lí thực hiện chương trình giáo dục địa phương của hiệu trưởng trường thcs huyện lục nam, tỉnh bắc giang

GIÁP THỊ KHUYÊN BIỆN PHÁP QUẢN LÍ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THCS HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG Chuyên ngành: Quản lí giáo dục Mã số: 60.14.05 L

GIÁP THỊ KHUYÊN

BIỆN PHÁP QUẢN LÍ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THCS HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành: Quản lí giáo dục

Mã số: 60.14.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM HỒNG QUANG

THÁI NGUYÊN - 2012

nêu trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả luận văn

Giáp Thị Khuyên

tận tình chỉ dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, Khoa sau Đại học, Khoa Tâm lí giáo dục đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng GD&ĐT huyện Lục Nam, Hiệu trưởng các trường THCS, GV các trường THCS trên địa bàn huyện Lục Nam đã quan tâm, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thày, cô giáo để luận văn được hoàn chỉnh hơn

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 4 năm 2012

Tác giả

Giáp Thị Khuyên

MỤC LỤC

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục i

Danh mục các chữ viết tắt v

Danh mục các bảng biểu vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí chương trình giáo dục địa phương 3

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lí thực hiện chương trình giáo dục địa phương của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 3

5.3 Đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp quản lí thực hiện chương trình giáo dục địa phương 3

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

6.1 Về địa bàn và thời gian nghiên cứu 3

6.2 Giới hạn về nội dung nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

7.1 Nhóm phương pháp lí luận 4

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4

7.3 Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học 5

8 Đóng góp của đề tài 5

9 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ THỰC HIỆN

CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 6

1.2.1 Khái niệm chương trình giáo dục 6

1.3 Các văn bản chỉ đạo thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS 11

1.3.1 Các văn bản chỉ đạo thực hiện chương trình giáo dục địa phương của Bộ GD&ĐT 11

1.3.2 Các chủ chương của Sở GD&ĐT tỉnh Bắc Giang về thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS 14

1.4 Chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS 19

1.4.1 Mục tiêu 19

1.4.2 Nội dung, đặc điểm 19

1.4.3 Cách thức thực hiện, đánh giá kết quả 20

1.4.4 Những nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng thực hiện chương trình giáo dục địa phương 21

1.5 Những vấn đề cơ bản về quản lý chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS 26

1.5.1 Tầm quan trọng của chương trình và quản lý chương trình GDĐP ở trường THCS 26

1.5.2 Quản lí chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS 27

Tiểu kết chương 1 31

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THCS HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG 32

2.1 Đối tượng, phạm vi, mục tiêu, nội dung khảo sát 32

2.1.1 Đối tượng khảo sát 32

2.1.2 Phạm vi khảo sát 32

2.1.3 Mục tiêu 33

2.1.4 Nội dung khảo sát 33

2.2 Thực trạng công tác quản lí chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 34

2.2.1 Nhận thức về tầm quan trọng của chương trình giáo dục địa phương và quản lí chương trình giáo dục địa phương 34

2.2.2 Kết quả khảo sát các biện pháp quản lí chương trình giáo dục địa phương của hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 41

2.3 Một số nhận xét về thực trạng quản lí việc thực hiện chương trình GDĐP của hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 56

Tiểu kết chương 2 57

Chương 3 BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÍ THỰC HIỆN 58

3.1 Các nguyên tắc của việc đề xuất các biện pháp 58

3.1.1 Đảm bảo tính mục đích 58

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn và phù hợp với lí luận 58

3.1.3 Đảm bảo tính hiệu quả 58

3.2 Các biện pháp quản lý 59

3.2.1 Biện pháp 1 Bồi dưỡng năng lực quản lý chương trình giáo dục địa phương cho Cán bộ quản lí trường THCS 59

3.2.2 Biện pháp 2 Bồi dưỡng giáo viên năng lực khai thác, sử dụng kiến thức địa phương 59

3.2.3 Biện pháp 3 Bồi dưỡng giáo viên năng lực quản lý hoạt động ngoại khóa 60

3.2.4 Biện pháp 4 Rà soát, đánh giá lại chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS 63

3.2.5 Biện pháp 5 Huy động lực lượng giáo dục ngoài nhà trường

tham gia quản lí chương trình giáo dục địa phương 63

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 65

3.4 Khảo nghiệm các biện pháp 66

Tiểu kết chương 3 68

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 70

1 Kết luận chung 70

2 Một số khuyến nghị 71

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

PHỤ LỤC 75

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Khung phân phối chương trình Giáo dục địa phương 15 Bảng 2.1 Kết quả khảo sát nhận thức của CBQL, GV về tầm quan

trọng của chương trình GDĐP 34 Bảng 2.2 Ý kiến của HT về các biện pháp quản lí chương trình GDĐP 45 Bảng 2.3 Đánh giá của HT, GV về công tác kiểm tra, đánh giá GV

THCS thực hiện CTGD ĐP ở trường THCS 49 Bảng 2.4 Số giờ dạy chương trình giáo dục địa phương ở 11 trường

THCS đã dự và kết quả xếp loại 54 Bảng 3.1 Kết quả trưng cầu ý kiến khảo nghiệm các biện pháp quản

lí chương trình giáo dục địa phương của hiệu trưởng

trường THCS 67

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong thời kì đổi mới, ngành giáo dục đang đứng trước những triển vọng

và thách thức lớn lao Đại hội Đảng lần thứ VIII đã khẳng định: “GD&ĐT thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế - xã hội,

là nền tảng và nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp CNH-HĐH đất nước” Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người năng động, sáng tạo có tri thức và

tư duy

Bước vào thế kỉ XXI, giáo dục có một vai trò cực kì quan trọng và để có thể phục vụ tích cực, có hiệu quả cho sự nghiệp CNH-HĐH đất nước, ngành giáo dục đang có những nỗ lực cao nhất để thực hiện sự đổi mới toàn diện nền giáo dục quốc dân Việt Nam như đổi mới về nội dung, chương trình SGK, đổi mới phương pháp quản lí, đổi mới về phương pháp dạy học Đặc biệt, tăng tính thực tiễn của chương trình giáo dục

Một trong những điểm mới của chương trình dạy học ỏ trường THCS là tăng cường chương trình giáo dục địa phương Nội dung chương trình giáo dục địa phương (GDĐP) được phân bố lồng ghép ở các môn: Ngữ văn, lịch

sử, địa lí và giáo dục công dân Giúp HS không chỉ nắm bắt được những kiến thức mang tầm rộng lớn, bao quát của Việt Nam của thế giới mà còn có cái nhìn thực tế và có những kiến thức cần thiết về địa phương như những sự kiện, hiện tượng, con người cụ thể hiện hữu ngay trên quê hương của các em Nhìn chung chương trình giáo dục địa phương (GDĐP) có ý nghĩa to lớn trong việc giáo dục học sinh nó góp phần giáo dục hình thành tri thức, nhân cách, đạo đức, tình cảm cho học sinh Để hoạt động dạy - học trong trường THCS đạt hiệu qủa đòi hỏi GV phải chuẩn bị tốt nội dung các tiết dạy (đặc

biệt là chương trình Giáo dục địa phương) đáp ứng yêu cầu đổi mới phù hợp với đối tượng HS và điều kiện dạy học

Trong quá trình dạy học 3 yếu tố: Nội dung, Mục tiêu, Phương pháp dạy học có mối quan hệ biện chứng cùng với quá trình đổi mới nội dung, chương trình SGK phổ thông là quá trình đổi mới phương pháp dạy học, nội dung giáo dục địa phương trong chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) góp phần thực hiện mục tiêu môn học, gắn lí luận với thực tiễn Thực tiễn quản lý chương trình GDĐP có ý nghĩa hết sức to lớn Tuy nhiên, nhiều năm nay việc thực hiện chương trình GDĐP ở bậc THCS gặp không ít khó khăn thách thức hiệu quả đem lại còn rất hạn chế Nội dung kiến thức trong SGK, SGV còn sơ sài đơn giản chủ yếu đặt ra những tiêu điểm những vấn đề và những câu hỏi cần trả lời Kiến thức về văn học, lịch sử, địa lí của các tỉnh thành địa phương nằm rất tản mạn Năng lực phát triển chương trình, khai thác và sử dụng kiến thức địa phương của GV còn hạn chế, trong đó vai trò quản lí, năng lực tự quản thúc đẩy chủ thể phát triển chưa hữu hiệu, tài liệu phục vụ cho việc giảng dạy ít hoặc chưa chính thống

Hoạt động, quản lí chương trình GDĐP còn mang tính hình thức chưa đi sâu vào chất lượng GV vẫn soạn bài lên lớp theo đúng phân phối chương trình, và dạy theo thời khoá biểu nhưng hiệu quả chưa cao Các giờ hoạt động ngoại khóa chưa được các trường nghiêm túc thực hiện Đây là vấn đề cấp thiết đòi hỏi nhà quản lí, các cơ sở GD &ĐT cần đặc biệt quan tâm để chương trình GDĐP ở các trường THCS đạt hiệu quả

Từ những lí do nêu trên tôi đã chọn đề tài: "Biện pháp quản lí thực hiện

chương trình giáo dục địa phương của Hiệu trưởng trường THCS " Nghiên

cứu làm luận văn thạc sĩ với mong muốn góp một phần nhỏ bé của mình trong việc quản lí thực hiện chương trình GDĐP ở trường THCS nói chung và các

trường THCS huyện Lục Nam nói riêng, hướng tới làm tốt công tác quản lí thực hiện chương trình GDĐP ở trường THCS, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường

2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu, đề xuất các biện pháp quản lí chương trình GDĐP ở trường THCS nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình quản lí chương trình GDĐP ở trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp quản lí thực hiện chương trình GDĐP của hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

4 Giả thuyết khoa học

Nếu có biện pháp quản lí chương trình giáo dục địa phương phù hợp thì chất lượng giảng dạy chương trình GDĐP sẽ được nâng lên góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí chương trình giáo dục địa phương 5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lí thực hiện chương trình giáo dục địa phương của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 5.3 Đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp quản lí thực hiện chương trình giáo dục địa phương

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu của đề tài

6.1 Về địa bàn và thời gian nghiên cứu

- Đề tài chỉ nghiên cứu ở các trường THCS thuộc huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang trong năm học 2010-2011

6.2.Giới hạn về nội dung nghiên cứu

- Khảo sát thực trạng và đề xuất biện pháp quản lí việc thực hiện chương trình GDĐP của Hiệu trưởng ở các trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp lí luận

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, phân tích, khái quát, hệ thống hóa, chuyên gia, tổng kết kinh nghiệm, các văn bản để xây dựng cơ sở

lí luận của đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra viết bằng bảng hỏi

Sử dụng phiếu hỏi dành cho BGH, Bí thư chi bộ, tổ trưởng chuyên môn, chủ tịch công đoàn, cán bộ thanh tra giáo dục và một số giáo viên các trường THCS trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang để tìm hiểu thực trạng quản lí thực hiên chương trình GDĐP của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang (Mẫu phiếu hỏi)

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn, phỏng vấn sâu (Mẫu biên bản phỏng vấn)

- Thiết kế các câu hỏi để phỏng vấn trực tiếp các bộ quản lí, giáo viên

về các biện pháp quản lí việc thực hiện chương trình GDĐP của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam,tỉnh Bắc Giang

7.2.3 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động sư phạm

- Nghiên cứu sản phẩm hoạt động giảng dạy chương trình GDĐP của giáo viên, kết quả học tập, rèn luyện của học sinh, các sản phẩm hoạt động quản lí, thực hiện chương trình GDĐP của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

7.2.4 Phương pháp quan sát sư phạm

- Quan sát hoạt động quản lí thực hiện chương trình GDĐP của Hiệu trưởng, hoạt động giảng dạy chương trình việc thực hiện chương trình GDĐP trường THCS huyện Lục Nam,tỉnh Bắc Giang

7.2.5 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Phương pháp này dùng khi xin ý

kiến của các chuyên gia quản lí, chuyên gia giáo dục, các hiệu trưởng và giáo viên có kinh nghiệm về việc quản lí, thực hiện chương trình GDĐP của Hiệu trưởng trường THCS

7.2.6 Phương pháp khảo nghiệm nhận thức của khách thể (Cán bộ quản lí và giáo viên)

7.3 Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học: Sử dụng các phương

pháp thống kê toán học đẻ phân tích dữ liệu cần nghiên cứu như: Sử dụng công thức tính điểm trung bình, tính xác suất độ lệch chuẩn, xếp thứ bậc, công thức tính các hệ số tương quan

8 Đóng góp của đề tài

- Góp phần làm sáng tỏ về cơ sở lí luận và thực trạng của công tác quản

lí thực hiện chương GDĐP của hiệu trưởng ở trường THCS

9 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm 3 phần chính: Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục Phần nội dung gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lí luận về quản lí chương trình giáo dục địa phương

của hiệu trưởng trường THCS

Chương 2 Thực trạng quản lí, thực hiện chương trình giáo dục địa

phương của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

Chương 3 Đề xuất các biện pháp tăng cường hoạt động quản lí, thực

hiện chương trình giáo dục địa phương của Hiệu trưởng trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH

GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Vấn đề chương trình giáo dục địa phương (GDĐP) đã được các tổ chức, các nhà giáo dục, các nhà quản lí giáo dục trong và ngoài nước nghiên cứu từ lâu nhưng vấn đề quản lí chương trình GDĐP thì ít được các nhà quản

lí quan tâm nghiên cứu

Qua nghiên cứu lí luận và thực tiễn, nhiều bài học kinh nghiệm về các biện pháp quản lí chuyên môn trong đó có chương trình GDĐP ở trường Trung học cơ sở (THCS) là cực kì quan trọng

Việc tìm ra các biện pháp quản lí chương trình GDĐP của HT vừa có tính cấp bách vừa có tính lâu dài, bởi đó là công việc phải làm thường xuyên

và liên tục

Vì vậy, vấn đề chúng tôi đặt ra ở luận văn này là: Nghiên cứu thực trạng

công tác quản lý chương trình GDĐP của Hiệu trưởng trường THCS trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang Từ đó, đề xuất các biện pháp quản lý

chương trình GDĐP của Hiệu trưởng trường THCS nhằm nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm chương trình giáo dục

1.2.1.1 Khái niệm chương trình

Chương trình (curriculum - con đường mòn, có nghĩa xuất phát từ thời

La mã cổ đại)

Ngày nay, curriculum được sử dụng trong giáo dục nhà trường có nhiều cách hiểu:

- Curriculum là những gì được giảng dạy trong nhà trường

- Curriculum là những gì xảy ra trong nhà trường bao gồm cả các hoạt động ngoại khóa, sự giảng dạy và các mối quan hệ giữa cá nhân với nhau.) [8, tr.17]

- Chương trình là văn bản do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, trong đó ghi rõ: "Vị trí môn học; yêu cầu; nội dung chi tiết - thời gian thực hiện; hướng dẫn thực hiện chương trình" [8, tr.19]

1.2.1.2 Khái niệm chương trình giáo dục

Chương trình giáo dục là sự trình bày có hệ thống một kế hoạch tổng thể các hoạt động giáo dục trong một thời gian xác định trong đó nêu lên các mục tiêu học tập mà người học cần đạt được, đồng thời xác định rõ phạm vi, mức

độ, nội dung học tập, các phương pháp, phương tiện, cách thức tổ chức học tập, cách thức đánh giá kết quả học tập, nhằm đạt được mục tiêu học tập đã

đề ra (Nguyễn Hữu Chí - Viện khoa học giáo dục, 2002) [ 7, tr.5]

1.2.1.3 Chương trình giáo dục địa phương

Từ năm học 2008 - 2009, Bộ GD&ĐT đã đưa chương trình GDĐP vào chương trình THCS đan xen, lồng ghép, trong các môn học như: Ngữ văn,

lịch sử, địa lí, giáo dục công dân, mĩ thuật, âm nhạc từ lớp 6 đến lớp 9

* Môn Ngữ văn: GV cho HS sưu tầm các tác phẩm Văn học ở địa phương, tác giả người địa phương, củng cố cho HS hiểu biết về văn hóa, khoa học về ngôn ngữ vùng miền

* Môn lịch sử: Đề cập đến truyền thống cách mạng của địa phương, tham quan và tìm hiểu nguồn gốc của các di tích lịch sử văn hóa, phong tục tập quán của địa phương

* Môn âm nhạc: Sưu tầm các làn điệu dân ca đặc trưng của địa phương như (quan họ, chèo, ví dặm, cải lương, bài chòi, dân ca dân tộc thiểu số, các điệu múa truyền thống) gắn với phong tục tập quán của từng địa phương

* Môn địa lí: Giới thiệu vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên của địa phương

* Môn giáo dục công dân: Giúp HS hiểu rõ về các tệ nạn xã hội và cách phòng chống Thực hành ngoại khóa về các vấn đề địa phương

* Môn mĩ thuật: Vẽ tranh theo đề tài, những bài do giáo viên chọn cần lựa chọn những chủ đề gần gũi với cuộc sống, mô tả những danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử văn hóa địa phương Giới thiệu di tích lịch sử, văn hóa, tác phẩm mĩ thuật địa phương như đình, chùa, tranh, tượng, sứ mĩ nghệ

* Môn công nghệ: Giới thiệu truyền thống địa phương

* Môn thể dục: Giới thiệu về các môn thể thao truyền thống: Vật, đua thuyền, chơi đu, ném còn nhưng phải vừa sức với học sinh

Như vậy, những bài học về chương trình GDĐP ở các môn học trong chương trình GDPT giúp HS hiểu biết, gắn bó với quê hương xứ sở

1.2.1.4 Khái niệm quản lí giáo dục

Trong lịch sử phát triển của xã hội, khoa học quản lý xã hội ra đời muộn hơn khoa học quản lý kinh tế do cách nhìn nhận giáo dục ở góc độ không đồng nhất nên dẫn đến những khái niệm về quản lý giáo dục có nội dung rộng hẹp khác nhau Có rất nhiều cách định nghĩa về quản lý giáo dục của các tác giả trong và ngoài nước, sau đây là một số định nghĩa

Theo tác giả nổi tiếng M.I.Kônđacốp: "Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp kế hoạch hóa nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của

cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả

về số lượng cũng như chất lượng" [16, tr.93]

Tác giả Đỗ Hoàng Toàn viết: " QLGD là tập hợp những biện pháp tổ chức, phương pháp giáo dục, kế hoạch hóa, tài chính cung tiêu nhằm đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng" [10, tr.15]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang đã định nghĩa: QLGD, quản lý trường học

có thể hiểu là một chuỗi tác động quản lý (có mục đích, có hệ thống, có kế hoạch) mang tính tổ chức sư phạm của hệ thống quản lý đến toàn thể giáo viên và học sinh, đến những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ cùng hợp tác, phối hợp tham gia vào mọi hoạt động của nhà trường làm cho quá trình này vận hành một cách tối ưu với việc hình thành các mục tiêu dự kiến QLGD là một bộ phận của quản lý xã hội, QLGD bao gồm toàn bộ các bộ phận, là hệ thống giáo dục Trung ương đến địa phương, gồm tất cả các ngành học, cấp học, các phân hệ giáo dục đặc biệt là các trường học với mục đích "Thày dạy tốt, trò học tốt, cán bộ phục

vụ tốt" [ 9, tr.89]

Theo tác giả Trần Kiểm có thể hiểu quản lí giáo dục ở hai cấp độ:

Thứ nhất: Ở cấp độ vĩ mô: QLGD (quản lí giáo dục) được hiểu là những tác động tự giác (có mục đích, có ý thức, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lí đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục

Thứ hai: Cấp độ vi mô: QLGD được hiểu là những tác động tự giác (có mục đích, có ý thức, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản

lí đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng

và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường

+ QLGD thuộc lĩnh vực quản lí xã hội, nó mang những nét đặc trưng của quản lí nhà nước

+ QLGD thực chất là quản lí con người bởi vì đối tượng bị quản lí là con người, khách thể quản lí là các lực lượng xã hội tham gia vào các hoạt động của nhà trường, mục tiêu quản lí là nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục được phản ánh ở nhân cách người học

+ QLGD là một quá trình luôn luôn biến đổi, điều này thể hiện rõ khi quy mô quản lí tăng thì chủ thể quản lí phải đổi mới hoạt động quản lí để thích ứng với những hoạt động của mình

Như vậy chủ thể quản lí luôn phải duy trì hoạt động quản lí một cách linh hoạt, sáng tạo nhằm phát huy tối đa sức mạnh của tập thể

- QLGD thuộc phạm trù phương pháp [12, tr.42] Chủ thể quản lí luôn phải tìm cách cải tiến, đổi mới công tác quản lí sao cho đạt mục đích quản lí

có hiệu quả

- Quản lí nhà trường có thể xem là QLGD cấp vi mô, đây là những tác động quản lí diễn ra trong phạm vi nhà trường Hoạt động chính của trường học là hoạt động dạy học do vậy quản lí nhà trường chủ yếu là quản lí dạy học Quản lí nhà trường là quản lí hoạt động dạy học [15, tr.22]

- Quản lí hoạt động dạy học là những tác động có mục đích, có kế hoạch của hiệu trưởng đến tập thể giáo viên, học sinh và các lực lượng trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ tham gia, hợp tác, phối hợp

trong các hoạt động của nhà trường giúp quá trình dạy học tối ưu tới mục tiêu dự kiến [14]

- Quản lí hoạt động dạy học phải được tiến hành ở tất cả các khâu: Chuẩn

bị hồ sơ môn học, tiến hành dạy học, kiểm tra đánh giá hoạt động dạy học

1.3 Các văn bản chỉ đạo thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

1.3.1 Các văn bản chỉ đạo thực hiện chương trình giáo dục địa phương của Bộ GD&ĐT

Luật Giáo dục được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa

Việt Nam thông qua năm 2005 xác định: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ

và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" "Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết

hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội" [1]

Mục tiêu giáo dục theo quan điểm của Đảng và Tư tưởng Hồ Chí Minh

là giáo dục toàn diện cho người học để đào tạo lớp người có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ, “vừa hồng, vừa chuyên” Nghị quyết Trung ương V (khóa VIII) và các Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX và X tiếp tục khẳng định:

“Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội” [6]

Cách đây hơn 20 năm, Bộ Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã

có chủ trương đưa các nội dung giáo dục địa phương như Lịch sử, Địa lý, Ngữ văn vào giảng dạy trong các nhà trường phổ thông các cấp Việc đưa nội

dung kiến thức giáo dục địa phương vào giảng dạy nhằm giúp học sinh hiểu

về địa phương và hiểu sâu hơn về kiến thức chung

Phân phối chương trình môn học, Bộ GD&ĐT quy định dành một số tiết

để giảng dạy nội dung giáo dục địa phương, nội dung này phải có giáo án ở dạng giáo trình hoặc tài liệu biên soạn của giáo viên, việc học của học sinh phải được tổ chức nghiêm túc và có đánh giá

Để tổ chức tốt hơn việc dạy học kiến thức giáo dục địa phương, ngày 05/5/2006, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT qui định về nội dung, hình thức tổ chức giảng dạy, thời lượng cho từng phân môn ở các khối lớp về kiến thức giáo dục địa phương Để thực hiện quyết định này, ngày 07/7/2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn hướng dẫn số 5977/BGDĐT-GDTrH “Hướng dẫn thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở cấp THCS và cấp THPT từ năm học 2008 -2009” [2]

Về nội dung kiến thức giáo dục địa phương các sở GD&ĐT chủ động trình UBND các tỉnh, thành phố kế hoạch thực hiện giáo dục địa phương, chủ trì biên soạn, thẩm định và ban hành tài liệu giảng dạy giáo dục địa phương Căn cứ vào tài liệu, giáo viên có thể dạy lồng ghép vào các môn học (lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Ngữ văn) hoặc tổ chức tham quan ngoại khóa, sưu tầm tài liệu, tổ chức thảo luận nhằm tạo hứng thú cho học sinh Khi triển khai thực hiện nội dung giáo dục địa phương, các sở GD&ĐT phải báo cáo Bộ GD&ĐT để chuẩn y trước khi thực hiện Bộ GD&ĐT có thể hỗ trợ về mặt chuyên môn nếu các địa phương gặp khó khăn Ngoài ra, các sở GD&ĐT có thể chỉ đạo các trường tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, mời các chuyên gia, các nhà sử học, nhà văn hóa nói chuyện về các đề tài khác nhau, những vấn đề thiết thực khác của từng địa phương vào các tiết học ở bậc THCS và THPT

Nội dung chỉ đạo cụ thể:

+ Chương trình giáo dục phổ thông do Bộ GD&ĐT ban hành đã quy định một số nội dung giáo dục địa phương ở một số môn học Để thực hiện nội dung đó, các sở GD& ĐT phải chuẩn bị tài liệu, hướng dẫn tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, sử dụng kết quả đánh giá để xếp loại học sinh cuối học kỳ và cuối năm học

- Nội dung giáo dục địa phương phải góp phần thực hiện mục tiêu môn học, gắn lý luận với thực tiễn Khi giảng dạy, ngoài việc liên hệ với thực tiễn hoạt động kinh tế - xã hội, văn hoá, lịch sử địa phương trong các bài dạy còn phải thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở các phần sau đây:

a) Giảng dạy các tiết học (bài, môđun, chủ đề ) đã quy định dành cho giáo dục địa phương;

b) Đưa nội dung giáo dục địa phương thành một phần của tiết học (bài mô đun, chủ đề ) được Bộ GD&ĐT hướng dẫn dành cho giáo dục địa phương + Về tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương

- Chuẩn bị tài liệu dạy học: Sở GD&ĐT trình UBND tỉnh, thành phố kế hoạch thực hiện nội dung giáo dục địa phương; chủ trì phối hợp với các cơ quan, ban, ngành liên quan tổ chức biên soạn, thẩm định để ban hành tài liệu Cần tập hợp các chuyên gia, cán bộ khoa học công nghệ, các nhà hoạt động văn hoá, nghệ sỹ và nghệ nhân tiêu biểu am hiểu về địa phương tham gia biên soạn, thẩm định tài liệu giáo dục địa phương thuộc các môn học

- Về tổ chức dạy học: Hướng dẫn giáo viên căn cứ tài liệu đã được phê duyệt để soạn giáo án và tiến hành giảng dạy

- Về phương pháp giảng dạy: Kết hợp dạy học trên lớp với tổ chức tham quan thực tế, sưu tầm tư liệu, ngoại khoá nhằm tạo hứng thú học tập, nâng cao hiểu biết về văn hoá, lịch sử, kinh tế - xã hội địa phương cho học sinh

- Về kiểm tra, đánh giá: Thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá như các phần khác trong chương trình bộ môn và sử dụng kết quả để đánh giá, xếp loại học sinh từng học kì và cuối năm học Hằng năm, các Sở GD&ĐT tổ chức rút kinh nghiệm về thực hiện nội dung giáo dục địa phương, tổ chức biên soạn bổ sung, cập nhật tài liệu và báo cáo về tình hình thực hiện nội dung giáo dục địa phương với Bộ GD &ĐT để theo dõi, chỉ đạo Nếu chưa chuẩn bị được các điều kiện để thực hiện nội dung giáo dục địa phương, thời lượng dành cho phần này được dùng để ôn tập, củng cố môn học đó

1.3.2 Các chủ chương của Sở GD&ĐT tỉnh Bắc Giang về thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

Sở Giáo dục và Đào tạo bám sát các quy định, quy chế của Bộ Giáo dục

& Đào tạo, đặc biệt là các quy định, quy chế liên quan đến quản lý việc thực hiện chương trình GDĐP ở trường THCS

Căn cứ vào các văn bản pháp quy để xác định rõ và chính xác về nhiệm

vụ, chức năng và quyền hạn của hiệu trưởng, giáo viên, nhân viên và học sinh trong các hoạt động giáo dục; xác định đúng đắn mục đích, yêu cầu,nội dung giáo dục địa phương Từ đó Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các trường THCS trong tỉnh áp dụng và thực hiện chương trình GDĐP theo phân phối chương trình sau:

Bảng 1.1 Khung phân phối chương trình Giáo dục địa phương

ở trường THCS tỉnh Bắc Giang [13]

Môn

học Lớp Tiết Nội dung tiết dạy

Số tiết

Chương trình Ngữ văn địa phương

Chương trình địa phương phần tiếng việt

Chương trình Ngữ văn địa phương

Chương trình địa phương phần tiếng việt

Chương trình địa phương phần tập làm văn

Chương trình địa phương phần văn và tập làm văn Chương trình địa phương phần văn và tập làm văn Chương trình địa phương phần tiếng việt

Chương trình địa phương phần tiếng việt

Chương trình địa phương phần văn

Chương trình địa phương phần tập làm văn

Chương trình địa phương phần văn

Chương trình địa phương phần tiếng việt

Chương trình địa phương phần Văn

Chương trình địa phương phần Tiếng Việt

Chương trình địa phương phần tập làm Văn.(tiết1) Chương trình địa phương phần Tiếng việt

Chương trình địa phương phần tập làm văn.(tiết 2)

Môn

học Lớp Tiết Nội dung tiết dạy

Số tiết

Giáo dục phòng chống ma túy, tệ nạn xã hội

Ngoại khóa: Bảo vệ môi trường

Môn

học Lớp Tiết Nội dung tiết dạy

Số tiết

được Hiệu trưởng các trường chỉ đạo giáo viên thực hiện đó là:

+ Thực hiện soạn giảng các tiết dạy chương trình giáo dục địa phương theo phân phối chương trình

+ Đánh giá chất lượng giảng dạy của giáo viên theo học kỳ

+ Kiểm tra việc thực hiện soạn bài theo khung mẫu chung của Sở + Tổ chức các chuyên đề cấp trường của các môn học

+ Quản lý hồ sơ chuyên môn giáo viên, lưu hồ sơ thanh kiểm tra của từng giáo viên tại nhà trường

+ Tổ chức hoạt động ngoại khoá các môn cho giáo viên và học sinh tham gia

+ Bồi dưỡng kiến thức về văn học, lịch sử địa phương cho giáo viên Ngoài ra còn các văn bản chỉ đạo thực hiện các hoạt động chuyên môn khác như tổ chức tham quan, học tập, tham gia các cuộc thi tìm hiểu về lịch

sử, truyền thống địa phương, thi các trò chơi dân gian, thi hát dân ca…

Biện pháp quản lý chỉ đạo thực hiện nội dung GDĐP theo các văn bản của Sở Giáo dục & Đào tạo hiệu trưởng chỉ đạo tổ trưởng triển khai nội dung văn bản, thông báo chủ trương của Hiệu trưởng cho giáo viên trong tổ bàn bạc đóng góp thêm ý kiến Sau đó, tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch thực hiện báo cáo hiệu trưởng Hiệu trưởng sẽ theo dõi, kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh hoạt động đó nếu thấy cần thiết

Trên thực tế, hầu hết Hiệu trưởng đã chỉ đạo theo đúng quy trình đó Tuy nhiên, ở khâu duyệt kế hoạch của tổ xây dựng, Hiệu trưởng chưa quan tâm đúng mức nên nhiều khi kế hoạch đó vạch ra biện pháp thực hiện chưa tối

ưu vẫn được duyệt Do hiệu trưởng kiểm tra, đánh giá thực hiện nội dung GDĐP thông qua báo cáo của tổ trưởng nên chưa sâu sát với thực tế, và hầu như không có điều chỉnh kịp thời hoạt động đó mà chủ yếu rút kinh nghiệm sau khi đã làm xong Đây là một trong những hạn chế của hiệu trưởng các trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang trong quản lý thực hiện chương trình GDĐP

Quản lí thực hiện chương trình GDĐP là nhiệm vụ trọng tâm và hết sức quan trọng trong công tác quản lý nhà trường Các công việc chuẩn bị về cơ

sở vật chất, đội ngũ, tài chính… cuối cùng cũng nhằm mục đích phục vụ hoạt động chuyên môn Hiệu trưởng các trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang đã nhận thức đúng được vị trí và tầm quan trọng của chương trình GDĐP trong nhà trường Với nhận thức đúng đắn như vậy, hiệu trưởng các trường THCS đã biết kết hợp hài hoà các biện pháp quản lý, kết hợp chặt chẽ việc quản lý thực hiện chương trình GDĐP, chương trình các môn học khác với các công tác khác để đạt được mục tiêu giáo dục đã đề ra

Hầu hết Hiệu trưởng các trường THCS đã kết hợp giữa kinh nghiệm với khoa học quản lý trong việc thực hiện quản lý Hoạt động GDĐP đa dạng,

phong phú và có tính đặc thù Ở mỗi một đơn vị, mỗi một nhà trường lại có những đặc điểm riêng về đội ngũ, về điều kiện thuận lợi và khó khăn khác nhau Mỗi địa phương lại có những nét riêng biệt.Vì vậy, Hiệu trưởng các trường THCS đã biết vận dụng linh hoạt nguyên tắc quản lý để đưa ra các biện pháp phù hợp và tương đối hiệu quả

1.4 Chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

1.4.1 Mục tiêu

Giáo dục các giá trị truyền thống, văn hóa, lịch sử của địa phương cho

HS Khi các em có hiểu biết sâu sắc về truyền thống văn hóa, lịch sử của cha ông, của vùng đất đang sinh sống sẽ hình thành ở mỗi người lòng tự hào và nâng cao tình yêu quê hương, đất nước, góp phần hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam

1.4.2 Nội dung, đặc điểm

Nội dung giáo dục địa phương góp phần thực hiện mục tiêu môn học, gắn lí luận với thực tiễn Khi giảng dạy ngoài việc liên hệ với thực tiễn hoạt động kinh tế - xã hội, văn hóa, lịch sử địa phương trong các bài dạy còn phải thực hiện nội dung GDĐP ở các phần sau đây:

- Giảng dạy các tiết học (bài mô đun, chủ đề ) đã quy định dành cho GDĐP

- Đưa nội dung GDĐP thành một phần của tiết học (bài mô đun, chủ đề ) được bộ GD&ĐT hướng dẫn dành cho GDĐP

- Phân phối chương trình môn học, Bộ GD&ĐT quy định dành một số tiết dạy nội dung GDĐP, nội dung này phải có giáo án ở dạng giáo trình hoặc tài liệu biên soạn của giáo viên, việc học của học sinh phải được tổ chức nghiêm túc và có đánh giá cụ thể

1.4.3 Cách thức thực hiện, đánh giá kết quả

- Cách thức thực hiện: Làm cho GV hiểu, bài giảng chương trình GDĐP

là kết tinh trí tuệ, tâm huyết, tinh thần, trách nhiệm, là sản phẩm mang dấu ấn

cá nhân, là kết quả của lao động sáng tạo của GV, khắc phục tình trạng dạy đối phó

Thông qua hoạt động kiểm tra, đánh giá nhằm thu thông tin ngược về công tác giảng dạy chương trình GDĐP Từ đó, giúp cho HT nhà trường phát huy những ưu điểm, khắc phục nhược điểm để quản lí thực hiện CTGDĐP ngày càng tốt hơn

- Đánh giá kết quả thực hiện chương trình GDĐP bằng cách điều tra bằng phiếu hỏi, phỏng vấn Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, các tổ trưởng chuyên môn, các giáo viên giỏi giàu kinh nghiệm nghiên cứu sản phẩm hoạt động quản lí thực hiện chương trình GDĐP của hiệu trưởng Quan sát hoạt động quản lí chương trình GDĐP của hiệu trưởng, kết quả giảng dạy của giáo viên, kết quả học tập của học sinh qua các môn học như: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí,

- Yêu cầu kiểm tra: Đánh giá chính xác, khách quan, công bằng Trong quá trình kiểm tra phải có biên bản ghi nhớ, sổ dự giờ

- Sử dụng kết quả kiểm tra, đánh giá: Kết quả kiểm tra - dự giờ phải được thông tin kịp thời đến cá nhân GV được kiểm tra để họ rút kinh nghiệm trong việc giảng dạy Thông tin kịp thời đến nhà quản lí để điều chỉnh hoạt động quản lí CTGDĐP

Kết quả đánh giá được dùng để đánh giá thi đua đối với GV, đánh giá xếp loại công chức, viên chức

- Giới thiệu, nhân rộng những bài giảng hay, giáo án của họ được lưu vào thư viện nhà trường để mọi người cùng tham khảo

1.4.4 Những nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng thực hiện chương trình giáo dục địa phương

* Các yếu tố chủ quan:

- Năng lực quản lý của hiệu trưởng: Hiện nay để quản lý chuyên môn

trong nhà trường đạt hiệu quả, người hiệu trưởng cần có những yêu cầu cơ bản về trình độ, năng lực Hiệu trưởng ít nhất phải có năng lực chuyên môn giỏi một môn học nào đó; được đào tạo quản lý và có nghiệp vụ quản lý nhà trường Năng lực quản lý của hiệu trưởng còn được thể hiện ở khả năng tư duy khoa học; óc quan sát, đánh giá thực tế để kết hợp kinh nghiệm đưa ra những kế sách mang tính tầm nhìn chiến lược cho công tác quản lý

Quản lý là một nghề song nó cũng là một nghệ thuật, chính vì vậy không phải ai cũng có thể làm quản lý Hiệu trưởng có trình độ, năng lực tốt sẽ quản lý hoạt động của nhà trường, tổ chuyên môn một cách khoa học, hiệu quả

Tất cả các khâu trong quá trình quản lý nói chung và quản lý nhà trường nói riêng, người quản lý - Hiệu trưởng đều cần có trình độ, năng lực thực sự Hiệu trưởng cần có trình độ chuyên môn giỏi của một môn học nào đó để có thể tham gia sinh hoạt chuyên môn cùng một tổ chuyên môn trong nhà trường Có thể đưa ra các biện pháp bồi dưỡng chuyên môn sâu cho giáo viên

có cùng chuyên môn

Ngoài việc cần có trình độ chuyên môn, Hiệu trưởng cũng cần có trình

độ quản lý nhất định Ít nhất Hiệu trưởng phải được đào tạo về công tác quản

lý chương trình 3 tháng Có trình độ quản lý, Hiệu trưởng nắm được quy trình, nội dung quản lý từ đó cụ thể hoá được các công việc cần làm trong quá trình quản lý Có trình độ quản lý thì mới thực hiện được một cách có chất

lượng công tác quản lý của mình và thể hiện được những việc đã làm được thông qua hồ sơ, sổ sách và kế hoạch quản lý

Hiệu trưởng cũng cần có trình độ chính trị Hiểu và thông suốt đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước là yêu cầu đầu tiên của một cán bộ làm công tác quản lý Khi Hiệu trưởng có trình độ chính trị, sẽ quản lý

và chỉ đạo tập thể nhà trường thực hiện đạt mục tiêu giáo dục theo định hướng của Đảng và Nhà nước, biện pháp quản lý, cách thức thực hiện phù hợp với tình hình thực tế của nhà trường và địa phương

Năng lực của Hiệu trưởng sẽ được thể hiện qua các biện pháp quản lý mà hiệu trưởng áp dụng Hiệu trưởng có năng lực tốt sẽ đề xuất được các biện pháp quản lý mềm dẻo, chặt chẽ, huy động được sự ủng hộ của giáo viên trong nhà trường

- Mối quan hệ giữa Ban giám hiệu và các bộ phận chức năng trong nhà

trường: BGH và các bộ phận có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ vận động tổ

chức phong trào quần chúng cán bộ công chức, học sinh và người lao động trong nhà trường thực hiện tốt các chủ trương, Nghị quyết và đường lối của Đảng, các chính sách, pháp luật của nhà nước Thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn trong đó có chương trình GDĐP của Sở Giáo dục & Đào tạo đề ra

Ban giám hiệu tạo điều kiện thuận lợi để các bộ phận chức năng tham gia quản lý trường học, quản lý chuyên môn, tham gia kiểm tra giám sát hoạt động của nhà trường, giải quyết kịp thời các kiến nghị hợp pháp của đội ngũ cán bộ công chức trong nhà trường Tập hợp các ý kiến của đoàn viên Công đoàn tham gia với chính quyền nhà trường cùng giải quyết

Khi xây dựng kế hoạch phát triển giáo dục hàng năm và dài hạn, Ban giám hiệu mời các tổ chức tham gia phát biểu ý kiến và triển khai thực hiện nhiệm vụ năm học

Ban giám hiệu nhà trường thường xuyên cung cấp các tư liệu cần thiết để các tổ chức tham gia hiệu quả Trước khi ban hành các bổ sung sửa đổi kế hoạch, chủ trương công tác của nhà trường, hoặc triển khai thực hiện về chính sách pháp luật của Đảng và nhà nước mà có liên quan đến đội ngũ cán bộ, công chức thì BGH cần trao đổi thống nhất với các tổ chức trong nhà trường

để cùng chỉ đạo thực hiện đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của đội ngũ Đoàn viên, giáo viên và học sinh

Ban giám hiệu và các tổ chức quán triệt đến đội ngũ giáo viên, học sinh các văn bản pháp quy của Nhà nước, động viên và tổ chức giáo dục đội ngũ nghiêm túc thực hiện, đồng thời giám sát việc thực hiện các hoạt động trong nhà trường Kết hợp khen thưởng, kỷ luật kịp thời

Chỉ đạo tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ của tổ; xây dựng tiết dạy chương trình GDĐP; xây dựng tham luận chuyên môn trong các hội nghị chuyên đề; làm đồ dùng dạy học… Tổ trưởng chuyên môn đề xuất, tham mưu, tham vấn cho hiệu trưởng khi xây dựng kế hoạch quản lý chương trình giáo dục, chương trình GDĐP Đề xuất các biện pháp thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn của tổ một cách hợp lý nhất Tham mưu với hiệu trưởng để đổi mới về nội dung, hình thức tổ chức các hoạt động chương trình GDĐP

- Tâm huyết và khả năng của giáo viên: Đa số giáo viên có tư tưởng lập

trường tư tưởng c hính trị vững vàng , đạo đức trong sáng , yêu nghề Nhưng còn một số ít GV chưa thực sự tâm huyết với nghề, năng lực chuyên môn, năng lực tự quản, năng lực khai thác và chuyển hóa kiến thức địa phương vào hoạt động giáo dục còn hạn chế Đây là một tồn tại nhức nhối , là bài toán nan giải mà mấy năm vừa qua , các nhà trường THCS đã tập trung để giải quyết Tuy có gặt hái được một số thành tựu trong việc giảng dạy chương trình

GDĐP nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới của đất nước trong giai đoạn hiện tại và tương lai

Qua dự giờ thường kỳ, qua các đợt thao giảng, sinh hoạt chuyên môn các nhà trường THCS đều nhận thấy:

Đa số giáo viên đều ngại thiết kế và giảng dạy những tiết dạy thuộc CTGDĐP vì không có tài liệu để nghiên cứu

Những tồn tại trên một phần cũng do độ i ngũ quản lý chưa có biện pháp hữu hiệu để thúc đẩy giáo viên tự học tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ

* Các yếu tố khách quan

- Các văn bản chỉ đạo thực hiện chương trình GDĐP còn chung chung: Công tác quản lý, chỉ đạo hoạt động chuyên môn đặc biệt là quản lí chương trình GDĐP của các nhà trường còn lỏng lẻo

- Sự quản lý của cấp trên: Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý, chỉ đạo dạy CTGDĐP của các nhà trường thông qua Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn Sở Giáo dục và Đào tạo đánh giá chất lượng giảng dạy của các nhà trường thông qua việc kiểm tra trực tiếp một số hoạt động dạy của

GV, thông qua báo cáo của hiệu trưởng Sở Giáo dục và Đào tạo căn cứ văn bản quy định của cấp trên, căn cứ điều kiện thực tế để ra các văn bản chỉ đạo chung cho các nhà trường Trên cơ sở đó các nhà trường xây dựng kế hoạch thực hiện dạy CTGDĐP trong năm học Hàng năm, Sở Giáo dục và Đào tạo kiểm tra, thanh tra, đánh giá và điều chỉnh hoạt động của các trường thuộc Sở quản lý

- Cơ sở vật chất, điều kiện, trang thiết bị phục vụ cho dạy CTGDĐP: Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường là yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy chương trình GDĐP Giáo viên khi thực hiện nhiệm vụ giảng

dạy cần có tài liệu, đồ dùng dạy học Khi tổ chức các hoạt động ngoại khóa, cần xây dựng kế hoạch cụ thể, dự kiến về thời gian, địa điểm, kinh phí

Để đảm bảo cho GV dạy chương trình GDĐP có chất lượng, nhà trường cần có đủ cơ sở vật chất thiết yếu Có phòng hội họp để sinh hoạt tổ chuyên môn định kỳ; Có thiết bị hiện đại để khai thác thông tin, tìm kiếm các ứng dụng của công nghệ thông tin trong giảng dạy; có thiết bị hiện đại để giáo viên tham gia học tập nâng cao năng lực chuyên môn; có đủ thiết bị đồ dùng phục vụ công việc giảng dạy, khuyến khích khai thác kiến thức địa phương bằng các phương tiên hiện đại để đưa vào giảng dạy

Ngoài việc đầu tư về cơ sở vật chất nhà trường cần động viên về tinh thần để thúc đẩy lòng nhiệt tình của giáo viên khi tham gia dạy chương trình GDĐP Khi điều kiện kinh phí của nhà trường thiếu thốn, một số giờ hoạt động ngoại khóa không thực hiện được cũng ảnh hưởng đến chất lượng dạy học

Việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất nhà trường phục vụ cho dạy học, nói chung, dạy chương trình GDĐP nói riêng cần chú ý những vấn đề sau:

+ Tài liệu tham khảo phục vụ cho GV và HS

+ Bố trí phòng hội họp, phòng học bộ môn có đủ trang thiết bị tạo điều kiện cho GV chủ động sinh hoạt, nghiên cứu chuyên môn, xây dựng chuyên đề

+ Nhà trường cần đầu tư nguồn kinh phí nhất định phục vụ cho các tiết dạy chuyên đề, kinh phí tổ chức các hoạt động ngoại khoá Đặc biệt là nên đầu tư kinh phí khen thưởng cho giáo viên, tập thể có thành tích trong hoạt động chuyên môn hàng năm

1.5 Những vấn đề cơ bản về quản lý chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

1.5.1 Tầm quan trọng của chương trình và quản lý chương trình GDĐP ở trường THCS

Thực hiện công văn hướng dẫn số: 5977/BGDĐT-GDTrH ngày 07/07/2008 của Bộ giáo dục và đào tạo hướng dẫn thực hiện nội dung GDĐP bắt đầu từ năm học 2008-2009 Bộ GD&ĐT chỉ đạo các cơ sở giáo dục triển khai chương trình GDĐP ở trường THCS, THPT Đây là một nội dung rất cần thiết góp phần nâng cao kiến thức, hiểu biết về quê hương, đất nước cho HS Chương trình địa phương phần văn với mục đích gắn kết kiến thức HS học được trong nhà trường với những vấn đề đặt ra trong cộng đồng (dân tộc

và nhân loại) cũng như cho mỗi địa phương Khai thác bổ sung và phát huy vốn hiểu biết về văn học địa phương làm phong phú và sáng tỏ thêm chương trình chính khóa Từ đó giúp HS hiểu biết và hòa nhập hơn với môi trường mình đang sống, có ý thức tìm hiểu góp phần giữ gìn và bảo vệ các giá trị văn hóa của quê hương đồng thời giáo dục lòng tự hào về quê hương xứ sở của mình

“Chương trình lịch sử - địa lí địa phương cung cấp cho HS hiểu biết về những sinh hoạt văn hóa đặc sắc của các dân tộc trong tỉnh, về truyền thống đấu tranh bất khuất từ trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cũng như điều kiên tự nhiên của địa phương Từ đó giúp các em có thêm kiến thức, biết

tự hào về sự phong phú đa dạng của lịch sử văn hóa các dân tộc thiểu số trong địa bàn tỉnh Bắc Giang, hiểu được phong tục tập quán của địa phương, vị trí địa lí vùng miền của quê hương Đặc biệt, với những nội dung lịch sử văn hóa chọn lọc của địa phương, những tiết học này ngày một khẳng định được ý nghĩa quan trọng, góp phần hun đúc thêm vốn kiến thức và tình yêu quê hương của các em” [2]

Chương trình GDĐP không chỉ có tác dụng gây hứng thú cho HS mà cò giúp các em có điều kiện hiểu sâu hơn, cụ thể hơn về môn học đồng thời bồi dưỡng cho các em niềm tin và nghị lực trong cuộc sống Từ đó,giúp các em bước vào cuộc sống tự tin hơn, hiểu biết hơn và càng thấy yêu quê hương đất nước mình hơn

1.5.2 Quản lí chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

1.5.2.1 Xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

Việc lập kế hoạch thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS là khâu vô cùng quan trọng trong quy trình quản lý chương trình GDĐP Lập ra kế hoạch hoạt động giúp cho giáo viên bám sát được mục tiêu,nhiệm vụ môn học, mục tiêu nhiệm vụ cụ thể, mục đích cần đạt và các chỉ tiêu cần phấn đấu Hơn thế nữa kế hoạch hoạt động vạch ra cho giáo viên các giai đoạn thực hiện nhiệm vụ, cách thức thực hiện nhiệm vụ một cách khoa học, mang tính khả thi cao

Hàng năm khi xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học của nhà trường, Hiệu trưởng cần chú trọng đến chỉ đạo các giáo viên trong trường xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình GDĐP phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường Đảm bảo kiến thức địa phương theo yêu cầu bài học

Hiệu trưởng cần duyệt kế hoạch giảng dạy CTGDĐP và quản lý quá trình thực hiện kế hoạch đó

1.5.2.2 Chỉ đạo, tổ chức thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

a.1 Chuẩn bị tài liệu dạy học

Sở GD&ĐT xây dựng kế hoạch thực hiện nội dung GD ĐP trình UBND tỉnh Bắc Giang thẩm định, phê duyệt để ban hành tài liệu, tập hợp các chuyên

gia, cán bộ khoa học công nghệ, các nhà hoạt động văn hóa, văn nghệ sĩ và nghệ nhân tiêu biểu am hiểu về địa phương tham gia biên soạn, thẩm định tài liệu GD ĐP các môn học

a.2 Tổ chức thực hiện chương trình giáo dục địa phương

Tổ chức cho GV học tập nắm vững mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học và giáo dục Cán bộ quản lí hướng dẫn giáo viên căn cứ tài liệu đã được phê duyệt để tham khảo soạn giáo án và tiến hành giảng dạy

a.3 Về phương pháp giảng dạy

Cán bộ quản lí hướng dẫn giáo viên căn cứ tài liệu đã được phê duyệt để soạn Kết hợp giảng dạy trên lớp với tổ chức tham quan thực tế, sưu tầm tư liệu, tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm tạo hứng thú học tập nâng cao hiểu biết về văn hóa, lịch sử, kinh tế, xã hội địa phương, vùng miền cho học sinh

a.4 Về công tác đánh giá, kiểm tra, giám sát

Một nội dung rất quan trọng của hoạt động quản lý là kiểm tra Nhờ có kiểm tra, đánh giá mà quá trình quản lý của hiệu trưởng được khép kín và được điều chỉnh kịp thời Trong kiểm tra các hoạt động chuyên môn cũng như công tác thực hiện chương trình giáo dục địa phương cần chú trọng các vấn đề:

- Tiến độ thực hiện chương trình dạy học, phát hiện các vấn đề chưa hợp

lý để điều chỉnh

- Chất lượng giáo án và giờ dạy trên lớp

- Giáo viên đánh giá kết quả học tập của học sinh: kiểm tra, chấm bài, cập nhật điểm, đánh giá chất lượng có đúng tiến độ thời gian theo kế hoạch hay không

+ Các nội dung kiểm tra:

- Kiểm tra việc thực hiện nội dung, chương trình dạy học và giáo dục

- Kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của tổ

- Kiểm tra việc thực hiện các chuyên đề của tổ

- Kiểm tra nề nếp sinh hoạt chuyên môn của tổ

- Kiểm tra việc thực hiện các hoạt động ngoại khoá

+ Đánh giá kết quả: Việc đánh giá kết quả phải bám vào các tiêu chuẩn

đã được quy định như đánh giá, xếp loại giờ dạy; đánh giá, xếp loại hồ sơ, giáo án; đánh giá, xếp loại giáo án điện tử, đánh giá rút kinh nghiệm các buổi hoạt động ngoại khóa

Đánh giá đúng kết quả sẽ giúp cho giáo viên xác định được chất lượng hoạt động của mình đang ở mức độ nào, thấy rõ được những hạn chế cần khắc phục để điểu chỉnh

Việc kiểm tra các hoạt động chuyên môn của giáo viên phải được tiến hành đa dạng trên cơ sở phối kết hợp các hình thức dự giờ thăm lớp, kiểm tra giáo án, sổ sách chuyên môn, kiểm tra có thông báo trước và kiểm tra đột xuất Mặt khác kiểm tra luôn luôn đi đôi với nhắc nhở rút kinh nghiệm làm cho người được kiểm tra nhận thấy rõ những ưu điểm để tiếp tục phát huy, những hạn chế cần khắc phục và phương hướng phấn đấu

1.5.2.3 Chỉ đạo thức hiện đúng, đủ, có chất lượng chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

Thực hiện đúng, đủ nội dung chương trình, kế hoạch giảng dạy các bộ môn văn hoá; cho điểm, chấm, trả bài đúng qui định Bài soạn của giáo viên đầy đủ, đúng chương trình Nhiều trường đã thực hiện tốt việc đổi mới phư-ơng pháp dạy học, sử dụng có sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học, tích cực sưu tầm tài liệu về địa phương phục vụ tốt cho bài giảng Đa số các giờ dạy giáo viên đều sử dụng CNTT làm cho bài giảng sinh động, gây hứng thú cho học sinh Chất lượng bài giảng ngày càng nâng cao

Tuy nhiên, một số giờ hoạt động ngoại khóa theo phân phối chương trình còn thực hiện chưa tốt

Nguyên nhân: Do chưa đầu tư kinh phí cho hoạt động ngoại khóa, giáo

viên ngại tổ chức hoạt động ngoại khóa vì thiếu kinh nghiệm quản lí HS

1.5.2.4 Đánh giá kết quả thực hiện chương trình giáo dục địa phương ở trường THCS

Từ năm học 2008-2009,chương trình GDĐP là phần học bắt buộc được đưa vào giảng dạy trong các nhà trường vì vậy các trường THCS đã triển khai thực hiện giảng dạy truyền thống văn hoá lịch sử ở các môn học Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí… đã đạt được kết quả ban đầu tương đối khả quan Giáo viên tìm tòi, nghiên cứu tài liệu để giảng dạy và tổ chức cho học sinh tham quan học tập ngoại khoá các công trình văn hoá lịch sử của địa phương Học sinh phấn khởi thích thú với bài học, yêu quê hương và gắn bó với địa phương hơn Đặc biệt từ năm học 2008 - 2009, thực hiện mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, đã có nhiều đơn vị trường học đăng kí nhận chăm sóc các di tích lịch sử, tổ chức cho học sinh tìm hiểu về văn hoá truyền thống, các trò chơi dân gian, lễ hội truyền thống văn hoá của địa phương [4]

Tuy nhiên,việc thực hiện giảng dạy chương trình giáo dục địa phương giữa các đơn vị trường THCS chưa thật đều, có nơi làm tương đối tốt, có nơi làm mang tính chất đối phó, thậm chí có trường bỏ trắng giảng dạy phần kiến thức này Một số trường lấy tiết học giáo dục địa phương để giảng dạy các nội dung khác của bộ môn

Tiểu kết chương 1

Từ những nét chủ yếu về lịch sử nghiên cứu,các khái niệm cơ bản một

số đặc trưng chủ yếu của quản lý và quản lý thực hiện chương trình GDĐP của hiệu trưởng trường THCS đặt cơ sở lý luận cho việc khảo sát chương 2 Mặt khác hiệu trưởng với vai trò của mình là nhân tố quyết định hiệu quả quản lý nhà trường dẫn đến việc tìm ra các biện pháp quản lý, đặc biệt là các biện pháp quản lý chương trình GDĐP ở trường THCS đạt hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao sự hiểu biết cho HS về kiến thức địa phương, khả năng thích ứng đổi mới Hay nói một cách khác, quản lý thực hiện chương trình GDĐP ở trường THCS đạt hiệu quả giúp cho người hiệu trưởng hoàn thành xuất sắc mọi nội dung quản lý chuyên môn mà họ phải đảm nhiệm trong nhà trường, đòi hỏi người hiệu trưởng phải có biện pháp khả thi trên cơ sở lý luận và thực tiễn giáo dục hiện nay là yếu tố quan trọng, quyết định để nâng cao chất lượng giáo dục

Trên đây là cơ sở lý luận của việc xác định các nhiệm vụ, biện pháp quản lý thực hiện chương trình GDĐP của hiệu trưởng các trường THCS Các biện pháp cụ thể của người hiệu trưởng còn được xác định trên cơ sở thực tiễn

và hiệu quả quản lý của nhà trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Vấn đề đó chúng tôi sẽ trình bày ở các chương tiếp theo