Trong điều kiện hiện nay, chúng ta đang tích cực học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh, đang hưởng ứng cuộc vận động “Nét bút tri ân tôn vinh thầy, cô giáo Việt Nam” việc dạy các tiết học này giúp các em hiểu được phần nào cuộc đời và sự nghiệp của thầy giáo Nguyễn Tất Thành, tự hào về Người, noi gương Người, tiếp bước trên con đường Người đã lựa chọn để đưa dân tộc ta sánh vai với các cường quốc 5 châu như Người hằng mong muốn. Là một nhà giáo, tôi tự hào về một điều: Bác Hồ của chúng ta đã từng là thầy giáo trực tiếp giảng dạy trên bục giảng truyền thụ tri thức cho học sinh.
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Đảng ta Người
là linh hồn, là ngọn cờ chói lọi lãnh đạo và dắt dẫn toàn Đảng, toàn dân ta đấu tranh, giành thắng lợi vẻ vang như ngày nay Suốt cả cuộc đời, Người hi sinh cho sự nghiệp
cách mạng, cho dân tộc độc lập, cho cuộc sống ấm no, hạnh phúc
của nhân dân và cho toàn nhân loại Người dành tất cả tình thương yêu cho đồng bào, đồng chí, con cháu, già trẻ, gái trai, miền xuôi cũng như miền ngược Lãnh tụ
Hồ Chí Minh còn là một nhà giáo vĩ đại Bản thân Người là tấm gương lớn về giáo dục đạo đức, tư tưởng cho nhân dân Tấm gương đạo đức của Người để mọi công dân Việt Nam học tập và noi theo Bằng tấm gương vì nước vì dân, bằng đạo đức và cuộc sống cá nhân của mình Người luôn toả ánh sáng văn hoá đến muôn đời, có thể gọi “Thày giáo Hồ Chí Minh- một nhà giáo dục bằng chính tấm gương và cuộc đời của Người”
Kính yêu, biết ơn các thầy, cô giáo vốn là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta
“ Muốn sang thì bắc cầu Kiều, muốn con hay chứ thì yêu kính thầy”, “Không thầy
đố mầy làm nên” Truyền thống đó đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ trở thành máu thịt của dân tộc Có được truyền thống tốt đẹp đó là bởi có biết bao nhiêu thế hệ thầy, cô giáo Việt Nam đã phải đánh đổi cả tính mạng của mình, để đánh đuổi ngoại
xâm vì sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ “Dân tộc không được độc lập sẽ không
có bất cứ điều gì” , Vì vậy có biết bao thầy giáo “xếp bút nghiên theo việc binh đao” như Đốc học Phạm Văn Nghị, Thầy giáo Trần Phú, Võ Nguyên Giáp… kẻ thù
buộc ta phải cầm súng khi đất nước đang bị ngoại xâm cai trị và cũng chính là vì sự nghiệp trồng người Vì vậy, việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho thế hệ sau là việc nên làm và phải làm, để các em thấy được có được ngày hôm nay chính là nhờ sự hy sinh của biết bao thế hệ người Việt Nam , trong đó có các thầy, cô giáo, đăc biệt là thầy giáo Nguyễn Tất Thành- Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh
Thông qua bộ môn lịch sử, đặc biệt là chuỗi bài về con đường cứu nước của
Nguyễn Tất Thành, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, học sinh được học ở lớp 8,9 để giáo dục các em tình yêu quê hương đất nước hướng về cội nguồn, kính yêu các thầy, cô
Trang 2giáo biết tự hào, giữ gìn, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, biết kế tục sự nghiệp cách mạng của cha, ông trên con đường xây dựng một Việt Nam giàu đẹp, văn minh
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sở dĩ tôi chọn đề tài này vì trong chương trình lịch sử lớp 8 và lớp 9 có tiết dạy-học về con đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành và hoạt động của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài đầu thế kỷ XX (Lớp 8 - Tiết 50 - Trang 98, 99, 100 SGKLS 8, lớp 9 - Tiết 19 - Trang 61, 62, 63, 64 SGKLS 9) Trong phạm vi cho
phép, xin được trình bày nhận thức của mình về vấn đề "Con đường cứu nước của
thầy giáo Nguyễn Tất Thành" ở phần chương trình lớp 8 và “Hoạt động của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài từ 1919-1925” “Đảng cộng sản Việt Nam ra đời”
trong phần chương trình lớp 9
Mục đích của tôi, muốn thông qua tiết học để truyền đạt đến các em những thông tin và tình cảm của bản thân, của dân tộc, của biết bao thế hệ người Việt Nam
về thầy giáo Nguyễn Tất Thành- lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, người con ưu tú của dân tộc Việt Nam Người chiến sỹ xuất sắc trên mặt trận văn hoá, trên trận tuyến chống chủ nghĩa đế quốc vì nhân loại yêu chuộng hoà bình và công lý
Trong điều kiện hiện nay, chúng ta đang tích cực học tập và làm theo tấm
gương đạo đức của Hồ Chí Minh, đang hưởng ứng cuộc vận động “Nét bút tri
ân-tôn vinh thầy, cô giáo Việt Nam” việc dạy các tiết học này giúp các em hiểu được
phần nào cuộc đời và sự nghiệp của thầy giáo Nguyễn Tất Thành, tự hào về Người, noi gương Người, tiếp bước trên con đường Người đã lựa chọn để đưa dân tộc ta sánh vai với các cường quốc 5 châu như Người hằng mong muốn
Là một nhà giáo, tôi tự hào về một điều: Bác Hồ của chúng ta đã từng là thầy giáo trực tiếp giảng dạy trên bục giảng truyền thụ tri thức cho học sinh
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Những điểm chung khi dạy ở lớp 8 & 9
Khi học bài này ở lớp 8 và lớp 9, các em được cung cấp khá đầy đủ thông tin tóm tắt về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Tất Thành: Người sinh ngày 19/5/1890 tại làng Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An, trong một gia đình nhà nho nghèo, nguồn gốc nông dân Cha của Người là Nguyễn Sinh Sắc (1863 - 1929) đỗ phó bảng thời Nguyễn, bị ép ra làm quan, ông rất ghét cảnh quan trường của nhà Nguyễn dưới thời Pháp thuộc, sau bị cách chức chuyển sang làm nghề thầy thuốc cứu người và qua đời
ở Cao Lãnh (Đồng Tháp năm 1929) Mẹ của Người là Bà Hoàng Thị Loan (1868
Trang 3-1900) một phụ nữ có học, tần tảo hết lòng vì chồng vì con, bà mất ở Huế và được đưa về quê nhà để an táng
Như vậy, ở phần tiểu sử tóm tắt này, các em hiểu được rằng Nguyễn Tất Thành đã được sinh ra trong một gia đình tri thức yêu nước, lớn lên ở một miền quê giàu truyền thống đấu tranh quật khởi Chính gia đình và quê hương đã nuôi dưỡng
cậu bé Nguyễn Sinh Cung sớm "có chí đánh đuổi thực dân Pháp, giải phóng đồng
bào" Người rất khâm phục tinh thần yêu nước của các chí sỹ Phan Đình Phùng, Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh nhưng không tán thành con đường cứu nước của các
cụ, vì đó là con đường nhờ vả các nước tư bản để đánh đuổi ngoại xâm, không khác
gì “đuổi hổ cửa trước, rước beo cửa sau” “Xin giặc rủ lòng thương”
Ý chí cứu nước, cứu dân thoát khỏi cảnh lầm than khổ cực và khát vọng dân tộc được độc lập, dân tộc được tự do, cộng với việc Người tận mắt chứng kiến sự tàn bạo của thực dân Pháp đối với đồng bào mình, rồi phong trào đấu tranh mãnh liệt của nhân dân ta cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã đi vào con đường bế tắc và thất bại, càng thôi thúc Người tìm đường cứu nước, cứu dân
Xuất phát từ lòng yêu nước thiết tha và trên cơ sở rút kinh nghiệm của các bậc tiền bối, sau khi học xong ở trường Quốc học Huế, Nguyễn Tất Thành đã không ở lại Huế để lập nghiệp, năm 1910 Người theo cha vào Bình Định, rồi từ đó Nguyễn Tất Thành tìm đường vào Sài Gòn, chuẩn bị cho chuyến đi tìm đường cứu nước Trên đường đi Người đã dừng chân tại Phan Thiết nơi có trường tu thục Dục
Trang 4Ảnh: Trường tư thục Dục Thanh- Phan Thiết nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành dạy học
Thanh, Nguyễn Tất Thành xin vào dạy học ở đây Thầy giáo, nhân viên của trường phần lớn là giáo sư Trường tư thục Dục Thanh được những nhà yêu nước Nguyễn Trọng Lôi và Nguyễn Quý Anh thành lập từ năm Bính Ngọ 1906, nhằm làm nơi dạy
dỗ con, em những nhà tri thức có xu hướng cách mạng Những thầy giáo yêu nước của Nghệ-Tĩnh vào đây đem sức lực cống hiến để dạy dỗ những học trò nghèo đặng nên người ra giúp nước Tại đây Thày Thành được phân công dạy chữ Nho và chữ Quốc ngữ cho trò lớp Nhì Ông đồ xứ Nghệ hết lòng chăm lo việc học hành và tu dưỡng của học trò
Trang 5Ảnh: Lớp học tại trường Dục Thanh nơi Thầy Thành dạy học
Trên bục giảng ThầyThành hết lòng truyền đạt tri thức và tư tưởng tiến bộ, gieo vào tâm trí thế hệ trẻ tương lai một nỗi niềm trăn trở về vận mệnh đất nước Thầy dạy:
“Chữ là mắt, người không có chữ coi như bị mù, không có chữ con người bé nhỏ trước tất cả và mãi mãi sẽ là vật sai khiến, vật hy sinh của bọn người thống trị, cho nên trò phải học, học chữ để nên người, để giúp dân cứu nước” Thầy thường dạy học trò những bài thơ yêu nước: Hồn quốc tế ca do Phan Châu Trinh viết, Á tế Á ca…Thầy kiêm luôn việc hướng dẫn thể dục buổi sáng của trường Một trong việc quan tâm của Thầy ngoài giờ đứng lớp là chăm lo xây dựng tủ sách nhà trường và đưa học trò đi tham quan học tập ngoại khoá để bổ sung kiến thức về xã hội và dân tộc Việt Nam
Trang 6Ảnh: Giếng nước, cây khế nơi Thầy Thành thường chăm sóc cây
Thầy thường lưu tới thăm hỏi, gắn bó với bà con nông dân chân lấm tay bùn và những người xung quanh Thầy cắt tóc, tắm gội cho các em nhỏ, têm trầu giúp các
cụ già…Qua đó Thầy biết hơn về cảnh sống cơ cực, lầm than thống khổ của đồng bào mình
Một hôm tiếng trống trường Dục Thanh ngân vang trong sương sớm, học trò tề tựu đông đủ nhưng Thầy Thành không đến Mọi người lo lắng Tất cả cùng hồi hộp lắng nghe thầy Hiệu trưởng đọc bức thư Thầy Thành để lại Bức thư có đoạn viết:
“Các trò thân yêu, thầy biết các trò rất yêu quý thầy, nhưng thầy không thể ở lại trường Dục Thanh lâu hơn được nữa Thầy phải đi, đi rất xa, ước mơ về một ngày mai nước nhà được độc lập, đang kêu gọi thầy dấn bước ra đi…Thầy đi xa nhưng lòng vẫn nhớ, vẫn gần các em, thầy mong các em học giỏi chăm ngoan, biết kính người già, nhường em nhỏ, yêu quý mọi người.” Tất cả đều cảm phục ý chí và nghị lực của thầy giáo Nguyễn Tất Thành Các nhân sĩ ở trường Dục Thanh tìm cách xin cho Thầy Thành một hộ chiếu mang tên Văn Ba để Người vào Sài Gòn là cả một công phu Người Pháp đâu hiểu rằng họ đã cấp giấy thông hành và phương tiện cho Thầy Thành đi tìm đường cách mạng đánh đổ Thực dân cai trị ởViệt Nam đã hàng trăm năm Và ngày 5/6/1911 tàu Đô đốc La-tu-sơ Tơ-rê-vin-một tàu buôn Pháp, buông một hồi còi dài chào từ biệt bến cảng Nhà Rồng mang theo người thầy giáo,
Trang 7người thanh niên yêu nước, người con ưu tú của dân tộc Việt Nam Nguyễn Tất Thành với tên mới Văn Ba
" Đất nước đẹp vô cùng nhưng Bác phải ra đi "và “…Sóng vỗ dưới thân tàu đâu phải sóng quê hương.”… “Xa nước rồi càng hiểu nước đau thương” (Chế Lan
Viên) Khác với thế hệ thanh niên đầu thế kỷ hướng về Nhật Bản (với phong trào Đông Du), Người quyết định sang phương Tây, nơi có khoa học kĩ thuật phát triển,
đến nước Pháp, nơi có khẩu hiệu "tự do, bình đẳng, bác ái" để tìm hiểu xem nước
Pháp và các nước khác làm thế nào rồi sẽ về giúp đồng bào mình Và thế là với tên Nguyễn Văn Ba, Người đã làm phụ bếp trên tàu La-tu-rơ Tờ-rê-vin,
Ảnh: Tàu Đô đốc La-tu-sơ Tơ-rê-vin
“ Đời bồi tàu lênh đênh theo sóng bể…” Từ năm 1911 đến 1917, Người đã đi qua
nhiều nước ở các đại lục Á, Âu, Phi, Mỹ,
“ Người đi khắp bóng cờ châu Mỹ, châu Phi…” đã phải làm nhiều nghề khác nhau,
từ rửa bát, dọn tàu, quét rác để sống và học tập Có một mùa đông ở nước Anh, tuyết rơi đầy, phủ kín, cái rét thấu da, cắt thịt, Người đã làm công việc quét tuyết, rưởi ấm cho Người chỉ một hòn gạch nướng trong lò bánh, bữa ăn của Người chỉ mẩu bánh
mì con giữa thủ đô Luân Đôn hoa lệ “Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba Lê” “Một
viên gạch hồng Bác chống cả một mùa băng giá” Các em thấy được, đó là một
hành trình đầy gian nan, vất vả, nguy hiểm, nhưng cũng nhờ đó mà Người hiểu được rằng ở đâu trên thế giới này bọn đế quốc, thực dân cũng tàn ác như nhau, những người lao động cũng đều bị áp bức bóc lột dã man như đồng bào mình và Người đã
rút ra kết luận: “Nhân dân lao động ở khắp thế giới đều là bạn còn chủ nghĩa đế
quốc ở đâu cũng là thù” chính từ nhận thức này, Người đã giúp nhân dân ta nhận
Trang 8diện được: đâu là bạn, đâu là thù, để rồi trong sách lược đấu tranh của mình, biết thêm bạn, bớt thù, có thêm đồng minh và cô lập kẻ thù, trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp và phong kiến tay sai nói riêng, chủ nghĩa đế quốc nói chung, góp phần bảo vệ hoà bình nhân loại Những hoạt động yêu nước của Người tuy mới chỉ bước đầu, nhưng là điều kiện quan trọng để Người xác định con đường cứu nước đúng cho dân tộc Việt Nam, bước đầu hoạt động của Người đã mở ra chân trời mới cho cách mạng nước ta, thầy giáo Nguyễn Tất Thành là vị cứu tinh của dân tộc Việt Nam
Vào khoảng cuối năm 1917, Người từ nước Anh trở lại Pháp, tại đây hoạt động đầu tiên của Người là đấu tranh đòi chính phủ Pháp cho binh lính và thợ thuyền Việt Nam được sớm hồi hương trở về gia đình Năm1918 Người gia nhập Đảng Xã hội Pháp, một Đảng tiến bộ, chủ trương chống lại chính sách áp bức bóc lột của thực dân Pháp ở các thuộc địa Tháng 6 năm 1919 nhân dịp các nước thắng trận trong chiến tranh thế giới thứ nhất họp hội nghị ở Véc-xai (Pháp), Nguyễn Ái Quốc đã
thay mặt nhóm người Việt Nam yêu nước tại Pháp gửi tới Hội nghị: Bản yêu sách
của nhân dân Việt Nam để tố cáo chính sách thực dân của Pháp, đòi chính phủ Pháp
phải thực hiện các quyền tự do, dân chủ và quyền bình đẳng của dân tộc Việt Nam Bản yêu sách gồm 8 điểm như sau:
1 Tổng ân xá tất cả những người bản xứ bị án tù chính trị
2 Cải cách nền pháp lý Đông Dương bằng cách để người bản xứ cũng
được quyền hưởng những bảo đảm về mặt pháp luật như người Châu Âu Xoá
bỏ toàn bộ các toà án đặc biệt dùng làm công cụ để khủng bố và đàn áp, áp bức bóc lột bộ phận trung thực nhất trong nhân dân An Nam
3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận
4 Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương
5 Tự do lập hội và hội họp
6 Tự do học tập, thành lập các trường kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất
cả các tỉnh cho người bản xứ
7 Thay chế độ ra sắc lệnh bằng chế độ các đạo luật
8 Có đại biểu thường trực của người bản xứ bầu ra tại nghị viện Pháp để giúp cho nghị viện biết được những nguyện vọng của người bản xứ
Dưới bản yêu sách này Người ký tên Nguyễn Ái Quốc Ở phần này học sinh hiểu được tên Nguyễn Ái Quốc xuất hiện năm 1919 gắn với bản yêu sách của nhân dân Việt Nam Tên Nguyễn Ái Quốc trở thành niềm tự hào của nhân dân ta và nhân dân yêu chuộng hoà bình, công lý trên thế giới, ngược lại là nỗi khiếp sợ của thực dân Pháp và bọn đế quốc Bản yêu sách tuy không được Pháp chấp nhận nhưng nó là
Trang 9quả bom chính trị của nhân dân thuộc địa nổ giữa hội nghị đế quốc Từ đây, Người cũng hiểu được rằng muốn có độc lập tự do thực sự phải đấu tranh để giành lấy nó Bọn đế quốc chỉ lo vơ vét bóc lột chứ chưa cho không ai thứ gì, đặc biệt là độc lập, tự do Từ đó Người càng tích cực hoạt động cách mạng hơn nữa
Ảnh: Nguyễn Ái Quốc năm 1920 tại Pháp
Vào giữa năm 1920 Người đã đọc được bản sơ khảo lần thứ nhất luận cương về
vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin đăng trên báo Nhân Đạo (Pháp) “Luận cương
đến Bác Hồ Và Người đã khóc Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lênin” Người cảm thấy
vô cùng phấn khởi, tin tưởng và muốn nói to lên như đang nói trước quần chúng
đông đảo: " Hỡi đồng bào bị đoạ đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta" Người quyết định chọn con đường cách
mạng vô sản, con đường mà nước Nga xô viết đã chiến thắng, Người đã tìm thấy con
đường cứu nước cho dân tộc ta, Người khẳng định: "Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ
nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ" và từ đây Người hoàn toàn tin theo Lênin, tin theo
Quốc tế 3 " Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản"
Tại đại hội lần thứ 18 của Đảng xã hội Pháp họp ở Tua vào cuối tháng 12 năm 1920 Nguyễn Ái Quốc đã bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế 3 và cùng những người yêu nước Pháp chân chính sáng lập Đảng cộng sản Pháp
Trang 10
Ảnh: Nguyễn Ái Quốc tại đại hội lần thứ XVIII của Đảng Xã hội Pháp ở Tua năm 1920
Ở phần này, các em thấy được: Từ một người yêu nước chân chính Nguyễn Ái Quốc đã bắt gặp chủ nghĩa Mác-Lênin và trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên Hành động bỏ phiếu ủng hộ quốc tế 3 và tham gia sáng lập Đảng cộng sản Pháp
là bước nhảy vọt trong tư tưởng chính trị của Nguyễn Ái Quốc: từ lập trường yêu nước sang lập trường cộng sản, điều này cũng có nghĩa, cho đến năm 1920, ba nhân tố: Phong trào yêu nước, phong trào công nhân và chủ nghĩa Mác-Lênin đã kết hợp với nhau ở Việt Nam mới chỉ biểu hiện ở Nguyễn Ái Quốc, con người tiêu biểu cho dân tộc, cho giai cấp, mở đầu cho bước ngoặt mới trong cách mạng Việt Nam Sự kiện đó cũng mở ra cho cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam một giai đoạn phát triển mới (giai đoạn gắn phong trào cách mạng Việt Nam với phong trào công nhân quốc tế, đưa nhân dân Việt Nam đi theo con đường mà chính người đã trải qua): từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác Lênin Công lao to lớn đầu tiên của Người là xác định con đường cứu nước đúng đắn cho nhân dân Việt Nam: Con đường cách mạng vô sản để giải quyết sự khủng hoảng về đường lối giải phóng dân tộc ở nước ta đầu thế kỉ XX