Xây dựng bộ sưu tập tư liệu video dạy học môn địa lí ở trường THCS

MỤC LỤC Trang A. Phần mở đầu 4 1. Lí do chọn đề tài 4 2. Mục đích nghiên cứu 5 3. Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu 5 4. Giới hạn của đề tài 5 5. Lịch sử nhiên cứu. 6 6. Phương pháp nghiên cứu 7 B. Phần nội dung 9 Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thiết bị dạy học môn địa lí 9 11. Khái niệm về phương tiện dạy học và phim video 9 1.1.1. Khái niệm về phương tiện dạy học 9 1.1.2. Khái niệm về video 10 1.1.3. Vai trò của video trong dạy học địa lí 11 1.2. Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh THCS 15 1.3. Cấu trúc, nội dung chương trình địa lí THCS 17 1.4. Thực trạng sử dụng phim video trong dạy học địa lí ở trường THCS hiện nay 19 1.4.1. Tình hình trang bị phim video cho dạy học địa lí 19 1.4.2. Tình hình sử dụng phim video cho dạy học địa lí 20 Chương 2: Cách xây dựng bộ sưu tập tư liệu video môn địa lí 22 2.1. Những yêu cầu của một phim video sử dụng trong dạy học 22 2.2. Các loại phim video dạy học địa lí ở trường THCS và CĐSP 24 2.3. Giới thiệu một số cách download video từ YouTube. 31 2.4. Photo Story – Câu chuyện bằng hình ảnh 39 2.4.1. Photo Story – Câu chuyện bằng hình ảnh là gì ? 39 2.4.2. Câu chuyện bằng hình ảnh có ý nghĩa như thế nào với DHTC ? 39 2.4.3. Câu chuyện bằng hình ảnh được làm như thế nào ? 41 2.5. Giới thiệu phần mềm Xilisoft Video Converter 45 2.6. Cách quản lý video 51 2.7. Giới thiệu một số địa chỉ website hữu ích cho sưu tập tư liệu dạy học Địa lí 53 2.8. Giới thiệu bộ sưu tập video dạy học địa lí. 54 Chương 3: Phương pháp sử dụng video trong dạy học ở trường THCS 60 3.1. Các nguyên tắc sử dụng phim video trong dạyhọc địa lí 60 3.2. Quy trình sử dụng phim video trong dạy học địa lí 62 3.3. Các điều kiện cần thiết để sử dụng phim video 63 3.4. Phương pháp hướng dẫn học sinh THCS khai thác tri thức địa lí qua phim video giáo khoa. 66 C. Phần kết luận 73 D. Tài liệu tham khảo 75 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ PPDH Phương pháp dạy học PTDH Phương tiện dạy học THPT Trung học phổ thông KTXH Kinh tế xã hội CNTT Công nghệ thông tin SGK Sách giáo khoa GD ĐT Giáo dục Đào tạo Nxb Nhà xuất bản DHTC Dạy học tích cực ĐHSP Đại học sư phạm ĐHQG Đại học quốc gia GV Giáo viên HS Học sinh A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài: Nền giáo dục nước ta đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn. Vì vậy nền giáo dục nước ta đang tiến hành đổi mới một cách toàn diện từ mục tiêu, nội dung đến phương pháp dạy học. Định hướng cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học đã được chỉ rõ trong các Nghị quyết của Trung ương Đảng về giáo dục và đào tạo. Đó là: “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” Phương tiện dạy học là một yếu tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học, nó tác động trực tiếp đến nội dung và phương pháp dạy học, giúp đạt được mục tiêu dạy học. Trong số các phương tiện dạy học hiện đại được đưa vào sử dụng trong dạy học, video chiếm một vị trí rất quan trọng vì với nhiều tính năng ưu việt, video cho phép trình bày các đối tượng, hiện tượng, quá trình theo những chuyển động phát triển nhờ tính năng hoạt động với sự phối hợp cả hai kênh nghe và nhìn tạo nên một hiệu quả truyền thông to lớn. Thực tế việc sử dụng video trong dạy học địa lí hiện nay còn nhiều hạn chế như: Phương pháp sử dụng.

MỤC LỤC Trang

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thiết bị dạy học môn địa lí 9

11 Khái niệm về phương tiện dạy học và phim video 9

1.1.3 Vai trò của video trong dạy học địa lí 111.2 Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh THCS 151.3 Cấu trúc, nội dung chương trình địa lí THCS 171.4 Thực trạng sử dụng phim video trong dạy học địa lí ở trường

1.4.1 Tình hình trang bị phim video cho dạy học địa lí 191.4.2 Tình hình sử dụng phim video cho dạy học địa lí 20

Chương 2: Cách xây dựng bộ sưu tập tư liệu video môn địa lí 22

2.1 Những yêu cầu của một phim video sử dụng trong dạy học 222.2 Các loại phim video dạy học địa lí ở trường THCS và CĐSP 242.3 Giới thiệu một số cách download video từ YouTube 312.4 Photo Story – Câu chuyện bằng hình ảnh 392.4.1 Photo Story – Câu chuyện bằng hình ảnh là gì ? 39

2.4.2 Câu chuyện bằng hình ảnh có ý nghĩa như thế nào với

2.4.3 Câu chuyện bằng hình ảnh được làm như thế nào ? 41

2.5 Giới thiệu phần mềm Xilisoft Video Converter 45

2.7 Giới thiệu một số địa chỉ website hữu ích cho sưu tập tư liệu

2.8 Giới thiệu bộ sưu tập video dạy học địa lí 54

Chương 3: Phương pháp sử dụng video trong dạy học ở

3.1 Các nguyên tắc sử dụng phim video trong dạyhọc địa lí 60

3.2 Quy trình sử dụng phim video trong dạy học địa lí 623.3 Các điều kiện cần thiết để sử dụng phim video 633.4 Phương pháp hướng dẫn học sinh THCS khai thác tri thức địa

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

PPDH Phương pháp dạy học PTDH Phương tiện dạy học THPT Trung học phổ thôngKT-XH Kinh tế -xã hội

CNTT Công nghệ thông tin SGK Sách giáo khoa

GD - ĐT Giáo dục - Đào tạo

DHTC Dạy học tích cực ĐHSP Đại học sư phạm ĐHQG Đại học quốc gia

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Nền giáo dục nước ta đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn Vìvậy nền giáo dục nước ta đang tiến hành đổi mới một cách toàn diện từ mụctiêu, nội dung đến phương pháp dạy học Định hướng cơ bản của đổi mớiphương pháp dạy học đã được chỉ rõ trong các Nghị quyết của Trung ương

Đảng về giáo dục và đào tạo Đó là: “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say

mê học tập và ý chí vươn lên”

Phương tiện dạy học là một yếu tố không thể thiếu được trong quátrình dạy học, nó tác động trực tiếp đến nội dung và phương pháp dạy học,giúp đạt được mục tiêu dạy học Trong số các phương tiện dạy học hiện đạiđược đưa vào sử dụng trong dạy học, video chiếm một vị trí rất quan trọng

vì với nhiều tính năng ưu việt, video cho phép trình bày các đối tượng, hiệntượng, quá trình theo những chuyển động phát triển nhờ tính năng hoạt độngvới sự phối hợp cả hai kênh nghe và nhìn tạo nên một hiệu quả truyền thông

to lớn

Thực tế việc sử dụng video trong dạy học địa lí hiện nay còn nhiềuhạn chế như:

- Phương pháp sử dụng

- Nguồn tư liệu video còn nghèo nàn

Chương trình địa lí ở trường THCS hiện nay có mục tiêu là: môn địa

lí trong nhà trường THCS góp phần làm cho học sinh có được những kiếnthức phổ thông, cơ bản, cần thiết về Trái Đất – môi trường sống của conngười, về những hoạt động của loài người trên bình diện quốc tế, quốc gia;bước đầu hình thành thế giới quan khoa học, tư tưởng, tình cảm đúng đắn vàlàm quen với việc vận dụng những kiến thức địa lí để ứng xử với môi trường

tự nhiên, xã hội xung quanh, phù hợp với yêu cầu đất nước, với xu thế thờiđại.

Xuất phát từ những thực tế trên, nhận thấy việc nghiên cứu cách xâydựng bộ tư liệu video môn địa lí THCS cho sinh viên Văn - Địa trườngCĐSP Thái Nguyên, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học, đáp ứngyêu cầu đổi mới phương pháp dạy học địa lí là một yêu cầu cấp thiết nên tôichọn đề tài nghiên cứu này

3 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Các đoạn phim tư liệu phục vụ cho dạy và học môn Địa Lí ở trườngTHCS

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để thực hiện mục đích nêu trên, đề tài đã tiến hành nghiên cứu cácvấn đề sau:

- Một số vấn đề lý luận về thiết bị dạy học môn địa lí

- Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh THCS

- Nghiên cứu chương trình đào tạo môn Địa Lí ở trường THCS

- Một số cách sưu tầm và xây dựng bộ sưu tập tư liệu video môn địa lí

- Cách lưu trữ tư liệu video

4 Giới hạn của đề tài

Ngoài phần cơ sở lí luận chung, đề tài chủ yếu tập trung vào phươngpháp sưu tập tư liệu video Do phụ thuộc vào thời gian, kinh phí nên đề tàikhông đi sâu vào những vấn đề kỹ thuật điện ảnh cho việc xây dựng phimvideo giáo khoa địa lí theo quan điểm nghiên cứu Những tư liệu video của

đề tài đã sưu tập được có thể được coi như là nguồn tư liệu cho nghiên cứu

và học tập, nếu có sự hợp tác giữa các nhà chuyên môn và các nhà kỹ thuậtthì các sản phẩm này sẽ là những bộ phim video giáo khoa tốt

5 Lịch sử nhiên cứu.

Phim ảnh được đưa vào sử dụng trong nhà trường từ những năm 1910

và đã trở thành một phương tiện dạy học mang lại nhiều hiệu quả to lớn.Đến những năm 1970, khi kỹ thuật video ra đời đã cung cấp cho giáo dụcmột phương tiện dạy học tiện lợi nhờ những tính năng ưu việt của nó

Ở các nước phát triển, việc xây dựng, sử dụng phim video dạy học ởtất cả các bộ môn trong nhà trường là một nội dung quan trọng của việc ứngdụng công nghệ thông tin và truyền thông Một số nước phát triển còn xâydựng được một chương trình phim video nhằm mở rộng sự hiểu biết về thiênnhiên, xã hội cho học sinh, sinh viên và quần chúng nhân dân

Ở nước ta việc xây dựng và sử dụng phim video dạy học mới ở giaiđoạn bắt đầu nghiên cứu, ứng dụng Trong việc nghiên cứu và xây dựngbăng hình dạy học trước hết phải kể đến Trung tâm học liệu của Bộ Giáodục và Đào tạo, Trung tâm nghe – nhìn giáo dục của Sở Giáo dục và Đào tạothành phố Hồ Chí Minh

Việc xây dựng và sử dụng phim video cho dạy học địa lí đã có nhiềutác giả quan tâm nghiên cứu:

- Đề tài nghiên cứu “Đưa phương tiện nghe nhìn hiện đại vào nhàtrường trong điều kiện kinh tế Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2000” củaNgô Thế Phong và Từ Văn Sơn (1993): mặc dù đề tài chỉ nghiên cứu về vai

trò, tình trạng và đề xuất phương án đưa các phương tiện nghe nhìn hiện đại,trong đó có video, vào sử dụng trong nhà trường trên địa bàn TP Hồ ChíMinh, không nghiên cứu về phương pháp sử dụng các phương tiện này trongdạy học, tuy nhiên từ đề tài này hàng loạt băng video giáo khoa của tất cảcác bộ môn được xây dựng và xuất bản.

- Đề tài cấp Bộ “Xây dựng một số băng hình phục vụ dạy học Giáodục môi trường ở khoa Địa lí trường Đại học Sư phạm” của Nguyễn PhiHạnh: đề tài đã có những nghiên cứu về lí luận xây dựng và sử dụng phim

để đổi mới phương pháp dạy học Giáo dục môi trường ở khoa Địa lí

- Luận án tiến sĩ “ nghiên cứu xây dựng phim video giáo khoa và sửdụng trong dạy học địa lí lớp 6 (THCS)” của Nguyễn Quốc Tuấn (2003) làcông trình nghiên cứu đầy đủ về video Luận án đề cập đến hai nội dung cơbản là quy trình xây dựng băng video giáo khoa và phương pháp sử dụngchúng trong dạy học địa lí

Điểm qua các tài liệu, công trình nghiên cứu tiêu biểu trên đây chúng

ta có thể rút ra một số kết luận sau đây:

- Các bài viết, tài liệu chủ yếu đi sâu vào lĩnh vực kỹ thuật của video

và quy trình xây dựng băng video

- Phần phương pháp sử dụng video trong dạy học nói chung và dạyhọc địa lí nói riêng chưa được nghiên cứu nhiều, nếu có cũng rất khái quát,

có tính chất định hướng Những nghiên cứu này làm cơ sở bước đầu choviệc nghiên cứu đề tài của chúng tôi - một lĩnh vực chưa được nghiên cứuđầy đủ và hệ thống

6 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu lý luận:

Sưu tầm, tham khảo các tài liệu về nội dung, chương trình môn Địa Lí

ở THCS; Tài liệu liên quan đến vấn đề sử dụng TBDH môn Địa Lí ở THCS;Các danh mục thiết bị dạy học tối thiểu ở từng lớp ở THCS

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Tổng kết qua kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp các trường bạn

và của trường CĐSP Thái Nguyên

- Phương pháp lịch sử:

Sử dụng phương pháp lịch sử giúp chúng tôi xác định được tính lịch

sử của đề tài nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tổng hợp:

Phương pháp này được sử dụng nhằm nghiên cứu, chọn lọc các côngtrình lí luận liên quan tới đề tài, bao gồm các bài viết, sách, tài liệu các côngtrình khoa học đã được công bố ở trong và ngoài nước Trên cơ sở đó, chúngtôi có được cái nhìn tổng thể về đề tài, kế thừa kết quả nghiên cứu của cáctác giả ở mức độ nhất định, đề ra các giả thiết để nghiên cứu hoàn thiện cơ

sở lí luận cho đề tài

Phương pháp này cũng được sử dụng để nghiên cứu các tư liệu từ cácphần mềm dạy học, các bộ phim video có kiến thức địa lí, các bộ phim giáokhoa địa lí hiện đang được lưu hành Các nguồn tài liệu này là cơ sở chủ yếu

để chúng tôi sưu tập nên bộ tư liệu video dạy học địa lí

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Qua quá trình giảng dạy có sử dụng phim tư liệu sẽ rút kinh nghiệmđối với từng nội dung, từng phần và từng chương để hoàn thiện bộ sưu tậpvideo

B PHẦN NỘI DUNG

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THIẾT BỊ DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ 1.1 Khái niệm về phương tiện dạy học và phim video

1.1.1 Khái niệm về phương tiện dạy học

Khái niệm phương tiện dạy học hay còn được gọi là thiết bị dạy học,

đồ dùng dạy học đã có các định nghĩa của nhiều tác giả khác nhau, có thể kểtới một số định nghĩa đã được nhiều người thừa nhận:

“Phương tiện dạy học bao gồm mọi thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đếnphức tạp được dùng trong quá trình dạy học để làm dễ dàng cho sự truyềnđạt và sự lĩnh hội kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo”[25] Với quan niệm này, cácphương tiện dạy học được phân thành ba nhóm:

“Phương tiện dạy học là một tập hợp những đối tượng vật chất được

GV sử dụng với tư cách là những phương tiện điều khiển hoạt động nhậnthức của HS Đối với HS, đó là các nguồn tri thức phong phú, sinh động, làphương tiện giúp co các em lĩnh hội tri thức và rèn luyện các kỹ năng, kỹxảo” [25] Nhiều tác giả khác cũng đưa ra những khái niệm tương tự

Như vậy, có thể kết luận: Phương tiện dạy học là những phương tiệnvật chất cần thiết giúp GV và HS tổ chức và tiến hành hợp lí, có hiệu quảquá trình dạy - học nhằm đạt mục đích dạy học

Phương tiện dạy học địa lí

Các PTDH địa lí đang được dùng trong nhà trường phổ thông hiệnnay gồm toàn bộ cơ sở vật chất, phương tiện truyền thống, hiện đại tạo điềukiện cho việc giảng dạy môn học như: phòng bộ môn địa lí, vườn địa lí,toàn bộ đồ dùng giảng dạy và học tập trực quan như: bản đồ, tranh ảnh, môhình, mẫu vật, dụng cụ quan trắc, đo đạc, các thiết bị nghe – nhìn và cuốicùng là các tài liệu để cung cấp những tri thức cơ bản cho GV và HS nhưsách giáo khoa, các sách tham khảo địa lí [7]

1.1.2 Khái niệm về video

Khái niệm video được hiểu bao gồm đầu máy video và các băngvideo Trong đó, đầu máy video được coi là phần cứng, là cơ sở để thực hiệncác nguyên lý thiết kế theo các yêu cầu biểu diễn nội dung bài học, nó giúpcho việc cơ giới hoá, điện tử hoá quá trình dạy học, nhờ đó giáo viên có thểdạy cho nhiều học sinh, truyền đạt nội dung nhiều và nhanh hơn mà tiêu haosức lực và thời gian ít hơn Để biểu diễn nội dung bài học cần phải có cácphần mềm, được xây dựng dựa trên các nguyên lý sư phạm, tâm lý học,khoa học kỹ thuật, để cung cấp cho học sinh một khối lượng kiến thức nhấtđịnh, đồng thời góp phần cải tiến phương pháp dạy học Đó là các băngvideo Băng video ghi lại đồng thời hình ảnh và âm thanh của các sự vật,hiện tượng trong thiên nhiên, đời sống xã hội… và được đầu máy video phátlại qua màn hình ti vi

Với nhiều tính năng ưu việt, video được sử dụng rộng rãi trong nhiềulĩnh vực khác nhau, vì vậy các thể loại băng video rất phong phú và đa dạng,bao gồm video sử dụng trong đời sống xã hội, băng video sử dụng trongnghiên cứu khoa học và băng video sử dụng trong giáo dục

Trong giáo dục, chúng ta có một hệ thống băng video được xây dựng

để phục vụ cho việc dạy học, với những đặc điểm và yêu cầu riêng, gọi làbăng video giáo khoa Nội dung của băng video gắn liền với nội dung của

môn học, bài học Cấu trúc của băng video gắn liền với nội dung, phươngpháp dạy học và đảm bảo những yêu cầu sư phạm cần thiết.

Băng video giáo khoa bao gồm nhiều loại nhằm phục vụ cho các cấphọc, các đối tượng học sinh khác nhau như: băng video dành cho trẻ em mẫugiáo, băng video dùng cho trường phổ thông và băng video cho đại học, caođẳng Ở mỗi loại, tuỳ theo mục đích và nhiệm vụ học tập mà có các băngvideo dạy học lý thuyết, băng video dạy thực hành Ngoài ra, băng videogiáo khoa còn được xây dựng dưới nhiều hình thức thể hiện khác nhau, biểuhiện sự phong phú và đa dạng trong phương thức truyền thông

Ngày nay với sự hỗ trợ của máy vi tính với các phần mềm hữu dụng

đã cung cấp cho giáo viên nhiều videoclip có thể sử dụng trong dạy học, ví

dụ như phần mềm Encarta World Atlas có thể cung cấp rất nhiều cácvideoclip về đị lí tự nhiên và địa lí kinh tế - xã hội dưới các hình thức phim

tư liệu, phim hoạt hình ngắn Ngoài ra, kỹ thuật vi tính còn giúp cho việcxây dựng các thể loại băng video giáo khoa trở nên dễ dàng, nhanh chóng và

đa dạng hơn rất nhiều Kỹ thuật vi tính còn giúp chuyển nội dung phim từbăng từ qua đĩa CD dùng trên đầu VCD hoặc trên vi tính, giúp cho giáo viênlựa chọn nội dung trình chiếu một cách nhanh chóng và chính xác hơn rấtnhiều so với dùng băng video chạy trên đầu máy video

1.1.3 Vai trò của video trong dạy học địa lí.

Với nhiều tính năng ưu việt, video có vai trò to lớn trong dạyhọc nóichung và dạy học địa lí nói riêng, biểu hiện ở các mặt sau dây:

- Video giúp cho học sinh thông hiểu, nắm vững kiến thức địa lí.

Để hiểu được một đối tượng chúng ta không những cần phải biết cácđặc tính của đối tượng mà còn phải hiểu ý nghĩa, khái niệm và nhữngnguyên tắc nằm sau đối tượng đó Video có khả năng trình bày nội dung cótính chất khái niệm ấy dưới hình thức ảnh kết hợp với âm thanh theo một

trình tự liên kết hữu cơ, nhờ đó học sinh có thể hiểu được cơ cấu tạo thànhnền tảng các đối tượng, hiện tượng địa lí, tự mình hiểu được những nguyêntắc và khái niệm cơ bản, từ đó nắm vững được kiến thức địa lí.

- Video giúp cho HS ghi nhớ kiến thức lâu bền hơn.

Video tác động trực tiếp đồng thời vào thị giác và thính giác trong quátrình lĩnh hội kiến thức sẽ giúp cho HS ghi nhớ kiến thức lâu bền hơn Từthực nghiệm khoa học, người ta đã tổng kết các mức độ tiếp nhận kiến thứccủa HS trong quá trình học tập qua con đường cảm giác với sự hỗ trợ củaphương tiện dạy học như sau:

Bảng1: Mức độ tiếp thu kiến thức qua các con đường cảm giác khác nhau

Thính giác và thị giác 50%

- Video góp phần làm gia tăng, khắc sâu những kinh nghiệm trực tiếp giúp cho việc học tập của học sinh thêm phong phú và sâu rộng hơn.

Muốn nhận thức được bản chất quy luật của một đối tượng nào đó,trước hết cần phải có những kinh nghiệm trực tiếp Kinh nghiệm trực tiếp cóđược nhờ quá trình quan sát, nghiên cứu, làm thí nghiệm… Trong dạy họcđịa lí, do đặc trưng của đối tượng nghiên cứu, những kinh nghiệm trực tiếpcàng trở nên cần thiết Thế nhưng, những kinh nghiệm học sinh trực tiếp lĩnhhội được ở trường về môn địa lí còn rất nhiều hạn chế, đã ảnh hưởng nhiềuđến chất lượng học tập môn địa lí Trong trường hợp này, video có thể bổsung cho sự thiếu hụt của kinh nghiệm trực tiếp đó bằng kinh nghiệm giántiếp Nhờ video, học sinh có thể quan sát gián tiếp được những đối tượng,hiện tượng địa lí không thể quan sát được do kích thước quá nhỏ hoặc quálớn, học sinh có thể tiếp cận được với những đối tượng, hiện tượng phân bố

ở những vùng lãnh thổ xa xôi, không thể đi đến được Nhờ kỹ thuật quay củavideo, học sinh còn có thể quan sát được cả những hiện tượng, qúa trình diễn

ra quá nhanh hoặc qúa chậm, không kịp quan sát trong thực tế Đồng thời,nhờ khả năng lưu giữ, video còn giúp cho học sinh thấy được hình ảnh, ngheđược âm thanh vượt không gian và thời gian

- Video góp phần hình thành và nâng cao khả năng quan sát, tự nghiên cứu của học sinh.

Với tính năng kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh dưới hình thứcchuyển động, video có khả năng trực tiếp trình bày nội dung kiến thức cơbản của các đối tượng nghiên cứu dưới dạng hệ thống hoá, khái quát hoá,đơn giản hoá những đối tượng hiện tượng phức tạp, muôn hình muôn vẻ vềđịa lí tự nhiên và kinh tế - xã hội, tạo điều kiện để học sinh quan sát, độc lậpsuy nghĩ, tiến hành phân tích, tổng hợp, so sánh, phán đoán… trên cơ sở đó

tự phát hiện kiến thức, nhờ đó có thể nắm kiến thức một cách vững chắchơn.

- Video góp phần nâng cao hiệu suất dạy học, phát huy tác dụng trong mọi hình thức dạy học.

Với thời lượng nhất định, video trình bày nội dung kiến thức một cáchtối ưu thông qua những hình ảnh, với các cảnh thật người thật, các biểubảng, sơ đồ, bản đồ, chữ viết, những tiếng động thật kết hợp với âm nhạc vànhững lời thuyết minh sống động sẽ giúp nhịp độ giới thiệu tài liệu được giatăng, dành thêm nhiều thời gian cho giáo viên tổ chức các hoạt động nhậnthức của học sinh

Video không những ghi lại các đối tượng nghiên cứu một cách trungthực, sống động bằng hình ảnh và âm thanh phối hợp với đặc trưng từngmôn học mà còn kèm theo những lời thuyết minh, giải thích, bình luận,hướng sự tập trung chú ý của học sinh vào những vấn đề trọng tâm của nộidung bài học, do đó, video có thể phát huy tác dụng trong nhiều hình thức vàphương pháp dạy học khác nhau như hình thức dạy học cả lớp, hình thứchọc tập nhóm, hình thức học tập cá nhân…

- Video góp phần bồi dưỡng tình cảm cho học sinh.

Nội dung băng video không chỉ giới thiệu các đối tượng nghiên cứumột cách hữu hiệu mà còn thông qua các hình ảnh về đất nước và con ngườivới các hoạt động sản xuất và sinh hoạt kèm theo những lời giải thích, bìnhluận giúp học sinh có thể tự mình khám phá ra những giá trị về văn hoá, xãhội của các quốc gia, dân tộc trên thế giới, góp phần bồi dưỡng tình cảm chohọc sinh

1.2 Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh THCS.

Học sinh THCS có độ tuổi từ 11 đến 15 Đây là lứa tuổi thiếu niên vớiđặc điểm tâm lí nổi bật là ý thức tự khẳng định mình, muốn tự lực độc lậptrong mọi hoạt động HS ở lứa tuổi này phát triển mạnh mẽ đến mức thiếucân đối cả về cơ thể, thể chất, tâm lí, trí tuệ.

Hoạt động nhận thức cơ bản của tuổi thiếu niên là hoạt động học tậptrong nhà trường So với học sinh tiểu học, hoạt động học tập của học sinhTHCS đã có những biến đổi phù hợp với ý thức tập làm người lớn

- Về động cơ học tập: Hứng thú nhận thức của các em thiên về hànhđộng thực tiễn nhiều hơn là nhận thức lý thuyết, thiên về nhận thức sự việcmột cách trực tiếp hơn là lý luận về sự việc đó Động cơ học tập rất đa dạng

và chưa bền vững Để các em có động cơ, thái độ học tập đúng đắn thì tàiliệu học tập phải có nội dung khoa học súc tích, phải gắn với thực tiến cuộcsống

- Về chú ý: Chú ý có chủ định được hình thành dần dần, mặt khác chú

ý dễ bị phân tán và không bền vững Để thu hút sự chú ý của các em cần tổchức hoạt động học tập hợp lý, nội dung học tập đòi hỏi phải giúp học sinhhoạt động nhận thức tích cực, thôi thúc tìm tòi mới thu hút được sự chú ýcủa các em

- Về ghi nhớ: Ghi nhớ máy móc ngày càng nhường chỗ cho ghi nhớ

có ý nghĩa, dựa trên sự phân loại, hệ thống hoá Tốc độ ghi nhớ và khốilượng tài liệu ghi nhớ tăng lên Dạy học cần tránh việc buộc HS phải côngnhận, buộc HS phải ghi nhớ máy móc Việc áp dụng các phương tiện nghe,nhìn hiện đại trong giáo dục sẽ giúp HS huy động được nhiều giác quan đểnhận thức, tăng khả năng ghi nhớ, biết ghi nhớ lôgich theo sự sắp xếp có hệthống nội dung dạy học từ các phương tiện này

- Về tư duy: Tư duy trừu tượng của học sinh THCS đã chiếm ưu thế,nhưng những thành phần hình tượng - cụ thể của tư duy bộ phận không giảm

xuống mà vẫn được phát triển Trong dạy học khi phân tích các dấu hiệu bảnchất, trừu tượng của đối tượng mà không hình thành được biểu tượng trựcquan về đối tượng cho HS sẽ làm các em hiểu bản chất của đối tượng mộtcách hình thức Do sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện thông tin đạichúng, đặc biệt là truyền hình, học sinh THCS ngày nay nhận thức phát triểnhơn những năm sáu mươi, bảy mươi Việc dạy học nếu chỉ sử dụng cácphương tiện dạy học truyền thống sẽ làm cho nội dung dạy học kém hấp dẫn,

ít gây hứng thú học tập và hạn chế khả năng phát triển tư duy của các em

- Về quan hệ giao tiếp: Học sinh THCS có nhu cầu lớn trong giao tiếpvới bạn bè, khao khát được hoạt động chung với nhau GV cần biết tạo điềukiện cho HS phát triển quan hệ giao tiếp, hợp tác trong tập thể theo hướngphục vụ cho mục tiêu dạy học Việc sử dụng các phương tiện nghe – nhìnhiện đại tạo điều kiện cho việc học tập cá nhân, học tập theo nhóm một cáchtích cực và phát triển quan hệ giao tiếp tích cực trong học tập

Ngoài ra các nhà tâm lí học cũng đã nói tới sự phát triển của gia tốcsinh học, gia tốc tâm lí, gia tốc xã hội của trẻ em từ thập kỉ 80 đến nay so vớitrẻ em từ thập kỉ 70 của thế kỉ XX về trước Ngày nay trẻ em đến trường đãsẵn có vốn tri thức phong phú thu được từ các nguồn thông tin ngoài xã hội

Do vậy những hình thức tổ chức học theo trường, theo lớp chưa được cảitiến sẽ khó tạo hứng thú cho các em trong học tập Phương pháp dạy học cầnkích thích tính độc lập tư duy của HS với sự hỗ trợ thích đáng của cácphương tiện dạy học sinh động, hấp dẫn cuốn hút các em vào hoạt độngnhận thức

1.3 Cấu trúc, nội dung chương trình địa lí THCS

Hệ thống kiến thức địa lí theo chương trình THCS liên quan đến banội dung cơ bản của khoa học địa lí là:

- Những kiến thức về địa lí đại cương

- Những kiến thức về địa lí các châu

- Những kiến thức về địa lí Việt Nam

Như vậy, cấu trúc của chương trình được sắp xếp theo thứ tự HS họccác kiến thức liên quan đến địa lí đại cương trước sau đó là địa lí các châulục và cuối cùng là học địa lí Việt Nam Việc sắp xếp chương trình như vậy

đi theo con đường từ những kiến thức khái quát đến những kiến thức cụ thể.Trong dạy học, đây là con đường ngắn nhất, tiết kiệm được thời gian Nhưngviệc sắp xếp chương trình này đòi hỏi ở HS sự nỗ lực học tập rất lớn để nắm

được kiến thức khái quát(các khái niệm, các quy luật), trong khi các kiến

thức cụ thể mà HS có được còn rất hạn chế Đây là một khó khăn đối vớiviệc dạy học địa lí ở trường phổ thông THCS

* Cấu trúc của chương trình địa lí mới ở THCS có những đổi mới:

- Nội dung kiến thức có sự nối tiếp giữa các lớp học của cấp học

- Tổng số tiết dạy của cấp học không có thay đổi nhiều so với chươngtrình cũ (chương trình mới hơn chương trình cũ 11 tiết), nhưng có sự điềuchỉnh số tiết giữa các lớp học

- Chương trình không có sự tách rời giữa địa lí tự nhiên và địa lí kinh

tế - xã hội Nội dung kiến thức cũng phản ánh được những quan điểm hiệnđại, những thành tựu của khoa học địa lí

* Số lượng đơn vị kiến thức của cấp học theo chương trình mới tươngđương với chương trình cũ Tuy nhiên, bên cạnh những kiến thức phổ thông

cơ bản của khoa học địa lí, nhiều kiến thức gần gũi với cuộc sống và sự hiểubiết của HS được lựa chọn đưa vào SGK Các vấn đề này thay thế nhữngvấn đề khó, nặng về lý thuyết, mang tính hàn lâm của chương trình cũ

Các yêu cầu về hình thành kỹ năng địa lí cho HS cũng được nâng caohơn chương trình cũ: các kỹ năng bản đồ, kỹ năng quan sát, nhận xét, tậpgiải thích một số hiện tượng địa lí thường xảy ra ở địa phương, kỹ năng thuthập, xử lý và trình bày lại thông tin… Phần lớn các kỹ năng địa lí cần hìnhthành cho HS một phần thông qua bài thực hành, còn phần lớn được tích hợpvào các bài học.

Về thái độ, học xong chương trình, học sinh phải hình thành được tìnhyêu quê hương đất nước qua việc tôn trọng các thành quả kinh tế, văn hoácủa người lao động, có thái độ khoa học đối với các quy luật của các sự vật,hiện tượng địa lí, tham gia tích cực vào các hoạt động sử dụng hợp lí, bảo vệ

và cải tạo môi trường…

Từ những đặc điểm nội dung chương trình địa lí THCS ta thấy:

- Những hiện tượng về địa lí tự nhiên phân bố trên một không gianrộng lớn, học sinh không thể đi đến được, cũng không thể hình dung đượcnếu không có sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học khác nhau để giúp họcsinh nắm bắt được đối tượng, hiện tượng đó

- Những hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra trong mối liên hệ hữu cơgiữa các thành phần trong một tổng thể nhất định và theo chiều hướng pháttriển Nội dung của các thành phần này vô cùng đa dạng và phức tạp Cónhững đối tượng, hiện tượng có thể trông thấy được, có những đối tượnghiện, hiện tượng không thể tri giác được Để cung cấp cho học sinh nhữnghình ảnh trực quan về các đối tượng, hiện tượng này giáo viên phải sử dụngrất nhiều phương tiện trực quan khác nhau như các hình ảnh, bản đồ, sơ đồ,các loại phim ảnh…

- Những hoạt động kinh tế - xã hội thế giới diễn ra trong thời đại khoahọc kỹ thuật phát triển như vũ bão đã tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế củatất cả các nước, khiến bản đồ kinh tế thế giới thay đổi từng ngày, từng giờ

Do đó việc cập nhật thông tin kinh tế thế giới là một yêu cầu cần thiết trongquá trình dạy học phần địa lí kinh tế Điều này chỉ có thể thực hiện được nhờcác phương tiện kỹ thuật hiện đại như video, máy vi tính…

1.4 Thực trạng sử dụng phim video trong dạy học địa lí ở trường THCS hiện nay.

1.4.1 Tình hình trang bị phim video cho dạy học địa lí.

Mặc dù từ nhiều năm nay ngành giáo dục đã thấy được tầm qua trọngcủa phim video trong việc nâng cao chất lượng dạy học, tuy nhiên tình hìnhtrang bị phim video cho các trường còn quá ít, chưa đáp ứng được yêu cầuhọc tập môn địa lí

Theo kết quả điều tra 20 trường THCS trên địa bàn tỉnh Thái Nguyênthì hầu như số phim video dùng cho môn địa lí rất nghèo nàn, nhiều trườngkhông có lấy một phim video

Bảng 3: Thống kê số lượng phim video ở một số trường THCS trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1 Quang Trung – TP Thái

Nguyên

1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

3 Hiện tượng trào mắc ma và núi lửa

4 Ô nhiễm môi trường nước

5 Ô nhiễm môi trường không khí

2 La Hiên – Võ Nhai 1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

3 Lâu Thượng – Võ Nhai 1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

4 An Khánh - Đại Từ 1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

5 Minh Tiến - Đại Từ 1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

6 Điềm Thụy - Phú Bình 1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

7 Thượng Đình – Phú Bình 1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

8 Đồng Tiến - Phổ Yên 1 Sự chuyển động của Trái Đất quanh trục

2 Sự chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

3 Ô nhiễm môi trường nước

Nguồn phim trên có được chủ yếu qua các đợt tập huấn, rất ít giáoviên tự mua hoặc tự sưu tập trên Internet Khi phỏng vấn giáo viên địa lí, họcho biết: “chúng tôi biết trên TV2, trên Internet có rất nhiều phim tư liệu haynhưng không biết cách lấy như thế nào”

1.4.2 Tình hình sử dụng phim video cho dạy học địa lí.

Cũng qua điều tra cho thấy, vì nhiều lý do khách quan (cơ sở vật chất)

và chủ quan (ý thức của giáo viên) mức độ sử dụng video trong dạy học địa

lí các trường THCS tỉnh Thái rất thấp Việc sử dụng phim video vẫn cònmang tính tự phát, chưa có một sự chỉ đạo thống nhất Các phương tiện dạyhọc này mới chỉ được xem là phương tiện động viên, khuyến khích sử dụngchứ chưa phải là phương tiện bắt buộc

Khi dự một số giờ địa lí có sử dụng vieo thì phần lớn giáo viên tiếnhành theo trình tự như sau:

- Trước hết, giáo viên giới thiệu các đề mục của bài học, sau đó giáoviên định hướng những nội dung cần chú ý trong phim video

- Chiếu phim cho học sinh xem Thường giáo viên chiếu từng đoạntương ứng với dàn ý bài học Sau mỗi đoạn trình chiếu, giáo viên đặt câu hỏi

về nội dung đoạn phim để học sinh trả lời Những vấn đề giáo viên hỏi vàhọc sinh trả lời chính là nội dung bài học Giáo viên ghi nội dung này lênbảng

Với phương pháp dạy học như vậy có thể rút ra được những nhận xétsau đây:

- Tiết học sinh động, thu hút sự chú ý của học sinh và tiết kiệm đượcthời gian trên lớp hơn.

- Tuy nhiên, video chỉ mới được sử dụng như một phương tiện trựcquan, có tính chất minh hoạ thay cho lời thuyết giảng của giáo viên

- Phương pháp dạy học này chính là phương pháp dạy học mà lâu nayvẫn tồn tại, được thể hiện qua quá trình 4 bước: trình bày thông tin, giảithích thông tin cho học sinh hiểu, củng cố thông tin và kiểm tra việc nắmthông tin của học sinh

- Trước hết ở nội dung kiến thức đưa lên phim phải chọn lọc, phảnánh chính xác những đặc điểm đặc trưng của đối tượng địa lí mà phim thểhiện Sao cho, việc sử dụng hình ảnh ít nhất mà vẫn phản ánh được kiến thức

cơ bản của bài học và tính thẩm mĩ của phim

- Nội dung kiến thức phải được sắp xếp có hệ thống, bố cục chặt chẽthể hiện được cấu trúc của bài học và bản chất của các sự vật hiện tượng địalí

- Tính khoa học của phim còn thể hiện được phương pháp nghiên cứukhoa học, quan điểm địa lí hiện đại và những thành tựu mới nhất của khoahọc địa lí Đối với nội dung kiến thức liên quan đến các quan điểm, giảthuyết khoa học đòi hỏi phải được thừa nhận rộng rãi Ví dụ, khi xem bộphim về “Cấu tạo bên trong của Trái Đất”, HS sẽ hiểu được thuyết “kiến tạomảng” giải thích nguyên nhân hình thành các vận động kiến tạo và cácphương pháp nghiên cứu khoa học như phương pháp địa chấn, phương phápnghiên cứu trực tiếp ngoài thực địa…

2.1.2 Tính sư phạm.

- Với mục đích dùng để dạy học, nội dung kiến thức đưa vào phimvideo phải phù hợp với nội dung của bài học trong chương trình Nội dungkiến thức cơ bản thể hiện trên phim không thể đi quá xa nội dung bài học,vượt quá phạm vi của chương trình Nội dung kiến thức cũng phải phù hợpvới đặc điểm tâm lí, nhận thức và trình độ hiểu biết của học sinh Những vấn

đề khó, phức tạp cần được phân tích, giải thích cặn kẽ để HS có thể hiểuđược

- Hình ảnh, âm thanh trong phim phải rõ ràng, ngắn gọn mà vẫn đảmbảo cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết để học sinh trong phòng có thể nhìn

và nghe được, với kích thước màn hình phổ biến hiện nay Với phim videodạy học địa lí, các hình ảnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phản

ánh được kiến thức cơ bản của bài phải dành thời gian thích đáng để thểhiện.

- Số lượng phim sử dụng cho chương trình phải phù hợp với các hìnhthức tổ chức dạy học Dung lượng của mỗi bộ phim cũng phải phù hợp vớicác kiểu tiết học, hình thức tổ chức dạy học mà phim thể hiện

- Cấu trúc nội dung phim video giáo khoa địa lí phải thể hiện đượcphương pháp dạy học Trong phim phải thể hiện được cách nêu vấn đề, đặtcâu hỏi, giải quyết vấn đề… theo định hướng sử dụng các phương pháp tíchcực Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới PPDH hiện nay

2.1.3 Tính thẩm mĩ.

Tính thẩm mĩ luôn được đề cao trong việc xây dựng các bộ phim.Phim video cũng như phim xinê, trước hết là phương tiện được thể hiệnbằng hình ảnh, do vậy hình ảnh, màu sắc phải sắc nét, đẹp, sống động, hàihoà phản ánh trung thực các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Trong phimdạy học địa lí ngoài hình ảnh động, cần bổ sung những hình ảnh tĩnh phùhợp với kiến thức của bài học mà phim thể hiện Những hình ảnh tĩnh tươngđối này không chỉ có ý nghĩa chuyển cảnh… như phim thông thường mà còn

là nguồn kiến thức có tính khái quát cao mà nhiều khi hình ảnh động khôngthể thay thế được

Lời thuyết minh phải cô đọng, trong sáng, diễn cảm, nhạc đệm phảiphù hợp với hình ảnh, lời nói diễn ra trong phim Đây là điều kiện giúp HStập trung theo dõi nội dung phim một cách đầy đủ

Trong phim ngoài hình ảnh, các con số, chữ viết trên phim phải đẹp,màu sắc thích hợp, xuất hiện phù hợp với hình ảnh, lời thuyết minh Tiếngđộng, âm nhạc trong phim phải thích hợp với nội dụng phim tạo cảm giác tựnhiên, tránh đơn điệu, nặng nề, giả tạo Âm lượng cũng phải vừa phải, khôngảnh hưởng tới lời thoại, lời thuyết minh trong phim

Tính thẩm mĩ của phim còn thể hiện ở sự chuyển tiếp “mượt mà” hợp

lôgíc giữa các hình ảnh động, tĩnh, tượng hình, tượng trưng… của phim giáokhoa địa lí giúp cho HS tiếp thu mạch kiến thức liên tục có hệ thống, phùhợp với chương trình Đây là một yêu cầu khó đối với các nhà làm phim, bởi

vì trong một bộ phim, để thể hiện được nội dung kiến thức bài học đòi hỏiphải sử dụng nhiều nguồn tư liệu khác nhau

Tính thẩm mĩ của phim video dạy học còn thể hiện ở việc sử dụnghợp lí các kĩ xảo điện ảnh trong việc phản ánh bản chất của sự vật, hiệntượng địa lí Ví dụ, trong việc thể hiện một số quá trình địa lí đòi hỏi phảiquay nhanh hoặc quay chậm, lồng cảnh, ghép cảnh, sử dụng hình ảnh môphỏng… mới phản ánh trực quan, bản chất các đối tượng để HS có thể quansát được

2.2 Các loại phim video dạy học địa lí ở trường THCS và CĐSP

2.2.1 Phân loại phim video dạy học.

- Phân loại theo đối tượng sử dụng: phim sử dụng trong đời sống xãhội, phim sử dụng trong nghiên cứu khoa học và phim dạy học

- Phân loại dựa vào màu sắc: phim màu và phim đen trắng; phim cũng

có thể được phân loại thành phim tài liệu và phim dàn cảnh dựa vào tínhchất của đối tượng cần phản ánh

- Theo những tiêu chí đánh giá khác nhau, mỗi loại phim này cònđược chia nhỏ thành nhiều thể loại phim Sự phân loại phim video dạy họccòn dựa vào nội dung dạy học và hình thức tổ chức dạy học

* Dựa vào nội dung dạy học của phim, có thể khái quát hệ thống phim video dạy học trong nhà trường qua sơ đồ sau.

Phim video dạy học theo sơ đồ trên gồm: phim sử dụng cho dạy họctrường đại học, cao đẳng; phim dạy học ở trường phổ thông, phim cho trẻ

em lứa tuổi mẫu giáo, nhà trẻ Mỗi loại phim dạy học này bao gồm nhiều thểloại khác nhau tuỳ theo mục đích và nhiệm vụ học tập Phim dạy học ởtrường phổ thông bao gồm phim dạy học ở trường Tiểu học, THCS và Trunghọc phổ thông Phim dạy học ở trường THCS bao gồm phim dạy học ở từngmôn với những phim theo từng hình thức tổ chức dạy học

* Dựa vào hình thức thể hiện, phim video dạy học có thể được sắp xếp theo sơ đồ sau:

Hình thức phim tư liệu được thể hiện bằng hình thức đưa tin Toàn bộnội dung của phim được truyền tải bằng lời thuyết minh đi kèm hình ảnh.Đây là hình thức được sử dụng phổ biến hiện nay của các bản tin, các bộphim video có nội dung khoa học trên truyền hình và ở nhiều bộ phim giáokhoa được xây dựng trong thời gian qua Sử dụng hình thức này cho phéptrong một thời gian ngắn cung cấp được một lượng thông tin lớn mà kinh phíthực hiện không nhiều Nhược điểm của nó trong dạy học là làm cho HS tiếpthu kiến thức thụ động, hạn chế khả năng phát huy tính tích cực chủ độngtrong học tập của HS Hình thức này có thể thích hợp với hình thức học tậpngoại khoá trong nhà trường Việc sử dụng đòi hỏi GV phải có PPDH thíchhợp, sự hướng dẫn cần thiết.

- Hình thức tương tác giúp người học có thể tham gia trực tiếp haygián tiếp khi xem phim và tự đánh giá được kết quả học tập của mình qua hệthống câu hỏi trên phim Hình thức này sẽ phát huy được tính tích cực chủđộng của HS trong học tập, giúp học sinh có thể tự học Đây là hình thứcphim học tập có nhiều ưu điểm

- Hình thức kịch và nửa kịch (hình thức đóng vai) thuộc thể loại phim

dàn cảnh thông qua sự diễn xuất của diễn viên hay của GV và HS trong mộtmôi trường giống như thật Hình thức này trong dạy học phù hợp với các bài

dạy thực hành, khảo sát thực tế về tự nhiên, kinh tế - xã hội ở địa phương,giáo dục môi trường, giáo dục dân số…

- Hình thức diễn giải được thể hiện trong phim video do một diễn giảtrình bày lại nội dung bài học với một số thiết bị dạy học như máy chiếu quađầu, bản đồ, bảng biểu…Hình thức này đã được sử dụng trong chương trìnhkhoa học giáo dục của VTV 2 – Đài truyền hình Việt Nam, nhằm ôn tập cho

HS chuẩn bị thi vào đại học Nhưng hạn chế của phương pháp trình bày này

là sự trình bày một chiều không chú ý tới người học có tiếp thu được haykhông Các bộ phim này nếu xây dựng tốt có thể cho HS và GV tham khảotrước, hoặc sau bài dạy

- Hình thức phỏng vấn làm cho người xem như cảm thấy được thamgia vào chương trình, nhưng sự thành công của phim phụ thuộc rất nhiều vào

kỹ năng của người phỏng vấn, người trả lời phỏng vấn, nguồn tư liệu phimdùng để minh hoạ

Qua phân tích trên cho thấy, việc sử dụng hình thức phim tương tác cóhiệu quả dạy học tốt nhất Tuy nhiên, tuỳ theo mục đích sử dụng, cần kếthợp các hình thức khác như hình thức tư liệu, hình thức phỏng vấn, hìnhthức kịch và nửa kịch để làm phim video phục vụ dạy học Hơn nữa, hiệuquả của việc xây dựng phim video dạy học còn tuỳ thuộc rất nhiều vàophương pháp của người sử dụng chúng

2.2.2 Đặc điểm riêng của phim video dạy học địa lí.

Hệ thống kiến thức địa lí có những đặc điểm riêng khác với nhữngmôn học khác Các sự vật, hiện tượng địa lí được thể hiện bởi hệ thống kiếnthức nay là những bức tranh thực tế sống động về tự nhiên và xã hội Dovậy, những hình ảnh từ thiên nhiên và các hoạt động kinh tế - xã hội của conngười không thể hoàn toàn là tác phẩm do nhà làm phim sáng tạo ra Nhữnghình ảnh này phần lớn được các nhà làm phim dạy học địa lí ghi lại một cách

trung thực theo kịch bản của mình, phục vụ cho dạy học địa lí Vì thế, hìnhảnh được thể hiện trên phim video dạy học địa lí tương tự như thể hiện trênphim tài liệu Nếu như các bộ phim tài liệu khác quan tâm đến các sự kiện,các nhân vật lịch sử… trong đời sống kinh tế - xã hội, thì phim video phục

vụ dạy học địa lí phần lớn lại chú ý đến tính quy luật của các đối tượng địa lí

tự nhiên và địa lí kinh tế - xã hội Dù xây dựng theo hình thức nào thì phimvideo dạy học địa lí đều phải dựa trên nguồn tài liệu phản ánh một cáchtrung thực các sự vật, hiện tượng địa lí

Tuy nhiên, để thể hiện được bản chất của các sự vật, hiện tượng địa lí,

phim video giáo khoa địa lí cần có sự hỗ trợ của các phương tiện khác (bản

đồ, biểu đồ…) và sử dụng kĩ xảo điện ảnh (quay nhanh, quay chậm, kĩ thuật

vi tính…) Những hình ảnh này tuy không phải là những hình ảnh trực tiếp từ

hiện thực khách quan nhưng chúng phản ánh hiện thực với tính khái quátcao, sử dụng thích hợp sẽ bổ sung được những mặt hạn chế của những hìnhảnh trực tiếp giúp HS tìm ra kiến thức

2.2.3 Các thể loại phim video dạy học địa lí ở trường THCS và CĐSP.

Theo cách phân loại trên, phim video dạy học địa lí gồm: phim cho

dạy học nội khoá(phim video sử dụng 1 tiết học cho 1 bài học, phim tổng kết một chương hay toàn bộ chương trình) và phim dạy học ngoại khoá.

- Phim cho dạy học nội khoá

Các tiết học địa lí có thể phân thành 5 kiểu: tiết học mở đầu; tiết họcnắm kiến thức và kĩ năng mới; tiết học vận dụng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảođịa lí; tiết học khái quát và hệ thống tri thức địa lí; tiết học kiểm tra, đánh giákiến thức và kĩ năng của học sinh

Do đặc điểm chương trình, hình thức dạy học theo tiết lên lớp là hìnhthức dạy học chủ yếu Trong đó, tiết học nắm kiến thức và kĩ năng mới

chiếm ưu thế Vì thế phim video sử dụng cho loại tiết học này cũng chiếmphần lớn chương trình phim video của mỗi lớp học, cấp học.

+ Phim sử dụng cho mỗi tiết dạy nắm kiến thức và kĩ năng mới gồm:

* Phim sử dụng cho một tiết học với thời lượng không quá 15 phút

* Phim sử dụng để trình bày một vài đề mục của bài học với thờilượng không quá 10 phút

* Phim được sử dụng nhằm phản ánh một, vài đơn vị kiến thức cơ bản

của bài (video clip) với thời lượng không quá 5 phút cho mỗi video clip.

+ Phim sử dụng để vận dụng kiến thức và kĩ năng, kĩ xảo địa lí.

Với hình thức học tập này, phim video có thể được sử dụng:

* Thể hiện những bài mẫu về thực hành, khảo sát địa lí địa phương để

HS tham khảo, bắt chước trước khi HS tiến hành công việc ngoài thực địa

* Thể hiện những yêu cầu thực hành mà trong nhà trường ít có điềukiện Qua các bộ phim này, HS có được các kĩ năng đó về mặt lí thuyết đểvận dụng khi có điều kiện thực hiện Ví dụ, có thể xây dựng những videoclip về cách xác định phương hướng trên biển, độ cao địa hình…qua một sốtình huống cụ thể, HS lựa chọn phương pháp đúng

+ Phim sử dụng cho tiết học khái quát và hệ thống hoá tri thức.

* Nội dung của phim thường bao quát qua nhiều bài học nhưng thờilượng không thể kéo dài, do vậy cần khái quát theo từng vấn đề sử dụngthích hợp cho thể loại này

* Các tiết ôn tập là những tiết học dành nhiều thời gian cho HS trìnhbày, thảo luận những kiến thức đã học nên việc xem phim chỉ có thể tiến

hành bằng cách cho HS xem lại những đoạ phim cần thiết(video clip), HS đã

xem mà chưa rõ Như vậy, có thể thấy rằng việc xây dựng các bộ phim riêngcho các tiết học khái quát và hệ thống hoá tri thức trong tiết dạy học nội

khoá địa lí sẽ khó phù hợp Loại phim này nếu được xây dựng chỉ thích hợpcho hình thức học tập theo nhóm, tự học

+ Phim cho các tiết học kiểm tra đánh giá kiến thức, kĩ năng địa lí của học sinh.

Các bộ phim sử dụng để trình bày kiến thức và kĩ năng mới đều có thể

sử dụng để kiểm tra, đánh giá trình độ nhận thức của HS theo từng bài học.Tuy nhiên, các tiết kiểm tra còn tuỳ thuộc vào trình độ nhận thức của HS,khả năng ở từng địa phương khác nhau, do vậy việc xây dựng phim để đánhgiá trình độ nhận thức của HS là chưa cần thiết

- Phim sử dụng cho hình thức ngoại khoá.

+ Nội dung ngoại khoá trong dạy học địa lí có một ý nghĩa quan trọng:

* Bổ sung, mở rộng kiến thức cơ bản mà HS thu được qua hoạt độngnội khoá, qua đó giúp HS nắm vững kiến thức

* Tạo điều kiện để cập nhật kiến thức

* Giúp HS gần gũi với hoạt động nghiên cứu khoa học

* Qua hoạt động ngoại khoá, HS thêm hứng thú, tích cực hơn tronghọc tập

+ Trong dạy học địa lí ở THCS đòi hỏi phải quan tâm hơn nữa đến thể loại phim này vì:

* Nội dung kiến thức của chương trình địa lí ở THCS do cần phải côđọng nên không thể phản ánh được hoàn chỉnh vấn đề địa lí

* Không phải nội dung tiết học địa lí nào cung có thể xây dựng thànhphim được Do vậy, các bộ phim video phục vụ dạy học ngoại khoá có thể

bổ sung nhiều vấn đề cho hình thức học tập theo tiết học

* Thông qua các bộ phim này, nhiều chuyên đề địa lí cần thiết có thểthực hiện thuận lợi

* Việc tổ chức một buổi ngoại khoá địa lí bằng phim video đơn giảnhơn nhiều so với hình thức ngoại khoá khác mà vẫn có hiệu quả cao nếu tổchức tốt.

+ Việc xây dựng các bộ phim cho hoạt động ngoại khoá có nhiều thuận lợi hơn việc xây dựng các bộ phim cho các tiết học vì:

* Các vấn đề địa lí dễ được trình bày hoàn chỉnh, không phụ thuộcquá chặt chẽ vào kiến thức cơ bản của bài học và dễ thể hiện qua video

* Dung lượng kiến thức không bị giới hạn trong một tiết học Tuynhiên, do khả năng chuyển tải thông tin tương đối lớn của phim video nênviệc xây dựng các bộ phim không nên quá dài, chỉ tối đa khoảng 45 phút.Phim như vậy sẽ phù hợp với đặc điểm nhận thức của HS hơn

* Có thể xây dựng phim theo các hình thức khác nhau tuỳ khả năng

* Cần tính đến việc sử dụng những hình ảnh đặc sắc của các bộ phimnày cho các tiết học nội khoá khi xây dựng phim

Có thể nhận thấy rằng: trong các loại phim video dạy học địa lí thìphim cho các tiết dạy trình bày kiến thức, kỹ năng mới và phim cho hoạtđộng ngoại khoá là cần thiết và quan trọng nhất Trong đó, phim cho các tiếtdạy trình bày kiến thức, kĩ năng mới phải chiếm phần lớn

2.3 Giới thiệu một số cách download video từ YouTube

Số lượng video trên YouTube rất lớn, nhưng lại không cho phépngười dùng download chúng về máy tính Với 9 thủ thuật dưới đây, sẽ cóđược bất cứ đoạn video nào

1 YouTube.com

a) Để tìm video, ta làm như sau:

- Mở trình duyệt web internet explore và nhập địa chỉ YouTube.com.Màn hình của trang YouTube hiện ra

- Gõ từ liên quan đến đoạn phim cần tìm vào ô tìm kiếm

- Ví dụ: cần tìm phim nói về Hồ Gươm, ta gõ vào từ khoá: “Hồ Gươm”

- Nhấn Enter hoặc clik chuột vào nút Search để tìm Trang web hiểnthị các đoạn phim có tiêu đề chứa từ khoá mà ta gõ

- Để xem một đoạn phim chúng ta clik chuột chọn đoạn phim đó.(clik chuột vào đoạn phim: Hồ Gươm)

- Nếu đó không phải là đoạn phim ta cần Chọn nút <Back> để trở lạitrang trước, rồi tiếp tục chọn xem phim khác cho đến khi tìm được phim ưngý

- Ta có thể tìm bằng từ khoá tiếng anh sẽ cho nhiều kết quả hơn

- Ví dụ ta tìm phim về sư tử bằng từ khoá: Lion

b) Tải video trên youtube về máy của mình:

- Để tải video mà mình tìm được trên youtube về máy của mình, talàm như sau:

- Tại cửa sổ trang web đang xem phim tìm được Vào File\Newwindow\

- Gõ địa chỉ: downloadyoutubevideos.com Bước tiếp theo, ta trở lạitrang chứa đoạn phim đang xem.

- Dùng chuột chọn địa chỉ trang web trên thanh Address Click phảichuột, chon copy trong menu hiện ra

- Trở về cửa sổ của trang download Tại hộp thoại YOUTUBE URL.Clik phải chuột chọn Paste

- Sau đó nhấn nút Download bên phải

- Một cửa sổ mới xuất hiện, tìm đến dòng chữ Click Here toDownload: click phải chuột vào dòng đó, chọn save target as, khi cửa sổSave hiện ra, nên đặt lại tên cho đoạn phim này Chú ý tên file phải có phần

đuôi là.flv Sau đó nhấn Save để ghi file vào thư mục My Documen\Myvideo.

- Đợi 1 thời gian cho đến khi dowload xong Cần lưu ý là các đoạnphim thường có kích thước lớn nên thời gian dowload thường lâu hơn so vớidowload một bức ảnh

- Để có thể xem được đoạn phim này trên máy tính, các bạn có thể sửdụng phần mềm xem phim VLC, hoặc phần mềm soạn thảo bài giảng Violet.Các phần mềm có thể được dowload tại địa chỉ website bachkim.vn Ở đây

ta sử dụng Violet

- Đầu tiên, ta mở Violet và tạo một thư mục mới:(chạy Violet, tạo mục mới, thu nhỏ cửa sổ lại).

- Mở thư mục chứa file phim Kéo thả file Hoguom.flv vào Violet,

sau đó xem phim(Nhấn đồng ý ở Violet, phóng to (nhấn ống nhòm), nhấn Play để xem phim)

2 Kiss YouTube

Đây là cách thức đơn giản nhất nhất để download video từ YouTube.Khi muốn download 1 đoạn video, bạn chỉ cần thêm chữ “ kiss” vào trướcđường dẫn trong thanh địa chỉ trình duyệt và nhấn enter Sau đó bạn kíchvào đường link được cung cấp ở trang web tiếp theo để lưu file về máytính.Ví dụ, nếu muốn download đoạn video từ:

http://www.youtube.com/watch?v=ea0CDieb4yM, bạn chỉ việc sửa nó thành

http://http://www.kissyoutube.com/watch?v=ea0CDieb4yM

Lưu ý: Để sử dụng cách thức này, máy tính cần phải cài đặt Java, download tại http://www.java.com/en/download/index.jsp

3 Easy Video Downloader

Với người dùng Firefox, cài đặt plugin Easy Video Downloader làcách nhanh nhất để download video từ YouTube Với plugin này, bạn có thểdownload video với nhiều định dạng trực tiếp từ cửa sổ YouTube

Download plugin này tại

https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/10137(truy cập bằng Firefox và nhấn vào Add to Firefox) Sau khi cài đặt và khởi động lại

Firefox, plugin sẽ yêu cầu chọn vị trí mặc định để lưu file video downloadđược

4 Videodownloadx.com (http://www.videodownloadx.com)

Không có nhiều tùy chọn nhưng rất đơn giản và hoạt động khá hiệuquả Ngoài chức năng download, Videodownloadx.com cũng cho phépchuyển đổi định dạng file download được và chia sẻ với bạn bè qua email

Đây là tiện ích miễn phí, cho phép bạn download video với chất lượngtốt nhất từ youtube và chuyển đổi chúng sang các định dạng khác Điểm nổi

bật của chương trình là có thể download video theo chuẩn HD (nếu có)

Chương trình bao gồm phiên bản cài đặt và phiên bản Portable,download tại

tool-to-download-hd-videos-from-youtube/

http://soft4all.info/free-software-download/youtube-downloader-hd-free-hoặc tại

http://softbuzz.net/Windows/Network-Internet/Download-Managers/

Youtube-Downloader-HD_40.html

9 Save2PC