tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh điện biên

Nguyên tắc tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng - Phải phù hợp với đặc điểm tổ chức và hoạt động, qui trình công nghệ vàloại hình kinh doanh của doanh nghiệp xây

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG ẢNG , B NG

TÓM TẮT LUẬN VĂN

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 3

1.1 Khái niệm, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng 3

1.1.1 Khái niệm tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng 3

1.1.2 Nguyên tắc tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng .4

1.1.3 Nhiệm vụ tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng 4

1.2 Nội dung tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng 5

1.2.1 Phân loại chi phí trong doanh nghiệp xây dựng 5

1.2.2 Các phương pháp xác định chi phí sản phẩm 11

1.2.3 Hệ thống định mức chi phí và phương pháp lập dự toán chi phí 17

1.2.4 Phân tích mối quan hệ chi phí- sản lượng- lợi nhuận (C-V-P) 20

1.2.5 Mô hình tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng .23

1.3 Kinh nghiệm tổ chức kế toán quản trị chi phí ở một số nước phát triển và bài học vận dụng cho Việt Nam 25

1.3.1 Kinh nghiệm tổ chức kế toán quản trị chi phí ở một số nước phát triển .25

1.3.2 Bài học vận dụng cho Việt Nam 27

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐIỆN BIÊN 30

2.1 Tổng quan về các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên .30

2.1.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh và đặc điểm tổ chức quản lý 30

2.1.2 Đặc điểm cơ chế tài chính ảnh hưởng đến tổ chức kế toán quản trị chi phí 33

2.2.1 Khái quát về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp xây

dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên 35

2.2.2 Thực trạng phân loại chi phí sản xuất kinh doanh 38

2.2.3 Thực trạng phương pháp xác định chi phí sản xuất sản phẩm 39

2.2.4 Thực trạng hệ thống định mức và dự toán chi phí 46

2.2.5 Thực trạng hệ thống báo cáo kế toán quản trị 48

2.2.6 Thực trạng phân tích mối quan hệ C - V - P 48

2.3 Đánh giá thực trạng tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên 48

2.3.1 Đánh giá chung 48

2.3.2 Nguyên nhân của những hạn chế 51

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 52

CHƯƠNG 3 HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐIỆN BIÊN 53

3.1 Sự cần thiết và yêu cầu hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên 53

3.1.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên 53

3.1.2 Yêu cầu hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên 55

3.2 Phương hướng hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên 56

3.2.1 Xây dựng mô hình tổ chức bộ máy kế toán quản trị chi phí 56

3.2.2 Phân loại chi phí 58

3.2.3 Xây dựng các định mức, dự toán chi phí 62

3.2.4 Hoàn thiện hệ thống chứng từ, tài khoản kế toán 66

3.2.5 Xây dựng hệ thống báo cáo quản trị chi phí 68

3.2.6 Hoàn thiện tổ chức phân tích mối quan hệ C - V - P 74

3.3 Điều kiện thực hiện các giải pháp tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên 75

3.3.1 Đối với Nhà nước, cơ quan chủ quản 76

3.3.2 Đối với chính quyền tỉnh Điện Biên 77

PHẦN KẾT LUẬN 80 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

Chữ viết tắt Đầy đủ tiếng Việt Đầy đủ tiếng Anh

ABC Kế toán chi phí theo hoạt động Activity- Based- CostingBHXH Bảo hiểm xã hội

BHYT Bảo hiểm y tế

CVP Chi phí- Sản lượng- Lợi nhuận Cost- Volume- ProfitDNNN Doanh nghiệp Nhà nước

KLXD Khối lượng xây dựng

KPCĐ Kinh phí công đoàn

NCTT Nhân công trực tiếp

SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1-1: Quá trình xử lý đơn đặt hàng, sản xuất và tập hợp chi phí sản xuất,

tính giá thành theo công việc 11

Sơ đồ 1-2: Khái quát quy trình và nguyên tắc cơ bản của phương pháp ABC 16

Sơ đồ 2-1: Quy trình công nghệ thi công công trình, hạng mục công trình 32

Sơ đồ 2-2: Mô hình tổ chức bộ máy kế toán trong các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên 36

BẢNG Bảng 2-1: Sổ chi tiết tài khoản 621 41

Bảng 2-2: Sổ chi tiết tài khoản 622 43

Bảng 2-4: Sổ chi tiết tài khoản 627 45

Bảng 2-5: Sổ chi tiết tài khoản 154 46

Bảng 3-1 Phân loại chi phí trong doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên theo mối quan hệ với mức độ hoạt động 59

Bảng 3-2: Tổng hợp định mức chi phí 65

Bảng 3-3: Hệ thống tài khoản kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng 67

Bảng 3-4: Báo cáo chi phí 70

Bảng 3-5: Báo cáo chi phí 71

Bảng 3-6: Báo cáo chi phí sản xuất 71

Bảng 3-7: Báo cáo giá thành 72

Bảng 3-8: Báo cáo kết quả kinh doanh bộ phận 73

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong nền kinh tế thị trường, sự cạnh tranh ngày càng phức tạp và khốc liệt,việc sử dụng hợp lý, tiết kiệm các nguồn lực cùng với việc hạ thấp giá thành sảnphẩm là mục tiêu sống còn của các doanh nghiệp, do đó công tác hạch toán chi phísản xuất trở thành khâu quan trọng trong quá trình tổ chức hạch toán kế toán củacác doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp xây dựng nói riêng

Trong các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên, kế toán quản trị, đặc biệt

là kế toán quản trị chi phí sản xuất vẫn còn là vấn đề hết sức mới mẻ Việc hạchtoán chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp này biểu hiện những hạn chế nhấtđịnh: quy trình hạch toán có nhiều bất cập, tùy tiện, việc quản lý vật tư, lao động,tiền vốn còn lỏng lẻo, gây lãng phí, không đáp ứng được yêu cầu của quản lý

Xuất phát từ thực tế trên, tác giả đã chọn đề tài: " Tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên" làm đề tài

nghiên cứu với mong muốn giúp các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên hoạtđộng có hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp, cho xã hội, góp phần xâydựng tỉnh Điện Biên ngày càng phát triển

2 Mục đích nghiên cứu

Luận văn đề ra các phương hướng, giải pháp để xây dựng mô hình tổ chức kếtoán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biêntrên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức kế toán quản trị chi phí trongdoanh nghiệp xây dựng và thông qua nghiên cứu thực tiễn tổ chức kế toán quản trịchi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanhnghiệp và doanh nghiệp xây dựng

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung vào nghiên cứu tổ chức kế toán quản trịchi phí tại một số doanh nghiệp xây dựng điển hình trên địa bàn tỉnh Điện Biên

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ

TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG

1.1 Khái niệm, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

1.1.1 Khái niệm tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin kinh tế tài chínhtheo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán

Tổ chức kế toán nói chung, kế toán quản trị nói riêng là sự kết hợp cácnghiệp vụ kỹ thuật để xây dựng mô hình, thiết kế hệ thống và vận hành hệ thống kếtoán để đáp ứng yêu cầu là thu thập, xử lý và cung cấp thông tin kế toán Đối với kếtoán quản trị, các thông tin kế toán được tổ chức phục vụ cho nhà quản trị các cấp racác quyết định, nhằm khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực cho quá trìnhsản xuất kinh doanh

Tổ chức kế toán quản trị chi phí là việc sử dụng kết hợp các yếu tố chi phícủa quá trình sản xuất kinh doanh một cách hiệu quả nhất nhằm cung cấp thông tincho nhà quản trị doanh nghiệp để ra các quyết định phù hợp

1.1.2 Nguyên tắc tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

- Phải phù hợp với đặc điểm tổ chức và hoạt động, qui trình công nghệ vàloại hình kinh doanh của doanh nghiệp xây dựng

- Các nội dung tổ chức kế toán quản trị chi phí phải phù hợp với qui luậtthị trường

- Đảm bảo phù hợp với yêu cầu và trình độ quản trị của từng doanh nghiệp.Đồng thời cũng phải hướng tới sự tiến bộ trong công tác quản trị

- Phải đảm bảo cung cấp thông tin kịp thời, chính xác đáp ứng yêu cầu côngtác quản trị

- Phải có sự kết hợp hài hòa giữa kế toán quản trị với kế toán tài chính

1.1.3 Nhiệm vụ tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

- Xây dựng các định mức chi phí chuẩn, hệ thống dự toán khoa học, kế hoạch

phù hợp trong một kỳ xác định.

- Thu thập, xử lý thông tin, số liệu kế toán chi phí theo phạm vi, nội dung kếtoán quản trị của đơn vị xác định theo từng thời kỳ

- Kiểm tra, giám sát các định mức, tiêu chuẩn, dự toán

- Cung cấp thông tin theo yêu cầu quản trị nội bộ của đơn vị bằng báo cáo kếtoán quản trị chi phí

- Tổ chức phân tích thông tin phục vụ cho yêu cầu lập kế hoạch và ra quyếtđịnh của Ban lãnh đạo doanh nghiệp thông qua hệ thống báo cáo kế toán quản trị

1.2 Nội dung tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

1.2.1 Phân loại chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

1.2.1.1 Phân loại chi phí theo chức năng hoạt động

a, Chi phí sản xuất

Bao gồm:

* Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

* Chi phí nhân công trực tiếp

* Chi phí sử dụng máy thi công

* Chi phí sản xuất chung

b, Chi phí ngoài sản xuất

Trong doanh nghiệp xây dựng chi phí ngoài sản xuất chỉ có khoản mục chiphí quản lý doanh nghiệp

1.2.1.2 Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí với lợi nhuận xác định từng kỳ

a, Chi phí sản phẩm

b, Chi phí thời kỳ

1.2.1.3 Phân loại chi phí theo cách ứng xử của hoạt động

a, Chi phí khả biến (chi phí biến đổi)

b, Chi phí bất biến (chi phí cố định)

c, Chi phí hỗn hợp

1.2.1.4 Phân loại chi phí theo mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí

a, Chi phí trực tiếp

b, Chi phí gián tiếp

1.2.1.5 Một số cách phân loại chi phí khác

Phân loại chi phí theo thẩm quyền ra quyết định, bao gồm: chi phí lặn, chiphí chênh lệch và chi phí cơ hội

1.2.2 Các phương pháp xác định chi phí sản phẩm

1.2.2.1 Xác định chi phí sản xuất theo phương pháp truyền thống

a, Phương pháp xác định chi phí sản xuất theo công việc (theo đơn đặt hàng)

Khi bắt đầu sản xuất theo đơn đặt hàng, bộ phận kế toán sẽ mở phiếu (thẻ) kếtoán theo dõi chi phí từng đơn hàng, từng công việc Mỗi đơn đặt hàng được lậpmột phiếu chi phí công việc riêng biệt

Phiếu chi phí theo đơn đặt hàng thực chất là sổ kế toán chi tiết để tập hợptoàn bộ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sảnxuất chung phục vụ cho việc tổng hợp các chi phí sản xuất theo đơn đặt hàng

b, Phương pháp xác định chi phí sản xuất theo quy trình sản xuất

Do doanh nghiệp xây dựng không thích hợp trong việc áp dụng phương phápxác định chi phí sản xuất theo quy trình sản xuất nên luận văn không đi sâu trìnhbày nội dung của phương pháp này

1.2.2.2 Xác định chi phí theo hoạt động (phương pháp ABC)

Theo phương pháp này, xác định chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩmđược chia thành các bước như sau:

Bước 1: Nhận diện các chi phí trực tiếp

Bước 2: Nhận diện các hoạt động

Bước 3: Chọn tiêu thức phân bổ

Bước 4: Tính toán mức phân bổ

Bước 5: Tổng hợp tất cả chi phí để tính giá thành

1.2.3 Hệ thống định mức chi phí và phương pháp lập dự toán chi phí

định mức kinh tế kỹ thuật của ngành đã được xây dựng và Nhà nước phê duyệt làmđịnh mức chi phí cho doanh nghiệp Để doanh nghiệp có dự toán sản xuất kinhdoanh hợp lý, sát với điều kiện cụ thể thì cần phải xây dựng định mức chi phí riêngcho doanh nghiệp.

1.2.3.2 Lập dự toán chi phí sản xuất kinh doanh

Phương pháp xây dựng dự toán:

- Dự toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

- Dự toán chi phí nhân công trực tiếp

- Dự toán chi phí sử dụng máy thi công và chi phí sản xuất chung:

1.2.4 Phân tích mối quan hệ chi phí- sản lượng- lợi nhuận (C-V-P)

Cơ sở của việc phân tích này chính là phân loại chi phí thành biến phí, địnhphí và lập báo cáo kết quả kinh doanh theo cách ứng xử của chi phí

a, Phân tích điểm hòa vốn

Phân tích điểm hòa vốn sẽ giúp cho nhà quản lý xem xét quá trình kinhdoanh một cách chủ động và tích cực trong mối liên hệ giữa nhiều yếu tố tác độngtới lợi nhuận, cho phép xác định rõ ràng vào lúc nào trong kỳ kinh doanh, hay ởmức sản xuất và tiêu thụ bao nhiêu sẽ đạt điểm hòa vốn, từ đó có các quyết định chủđộng và tích cực để hoạt động sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao

b, Độ lớn đòn bẩy kinh doanh

Đòn bẩy kinh doanh là một phương tiện nhằm đạt được sự tăng cao về lợinhuận với một tỷ lệ tăng nhỏ hơn về doanh thu hoặc mức tiêu thụ sản phẩm

1.2.5 Mô hình tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

Tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng phải thực hiệnđược các công việc cơ bản sau:

* Tổ chức mô hình, bộ máy kế toán quản trị chi phí

Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong ba mô hình tổ chức bộ máy kế toánquản trị chi phí:

- Tổ chức hệ thống chứng từ ban đầu, qui trình thu thập, luân chuyển và lưutrữ chứng từ

- Tổ chức nhận diện và phân loại chi phí theo các tiêu chí phù hợp cho việc

xử lý và cung cấp thông tin cho quản trị

- Tổ chức hệ thống tài khoản và sổ sách kế toán quản trị

- Tổ chức xử lý thông tin một cách toàn diện trên cả thông tin quá khứ, thôngtin hiện tại và thông tin cho tương lai bằng các nghiệp vụ kỹ thuật cụ thể

- Tổ chức hệ thống báo cáo kế toán quản trị

- Tổ chức phân tích số liệu trên báo cáo kế toán quản trị

1.3 Kinh nghiệm tổ chức kế toán quản trị chi phí ở một số nước phát triển và bài học vận dụng cho Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm tổ chức kế toán quản trị chi phí ở một số nước phát triển

Kế toán quản trị trong doanh nghiệp sản xuất ở Anh, Mỹ

Kế toán quản trị luôn được nhận thức là một bộ phận chuyên môn; tuy nhiên,

tổ chức vận hành kế toán quản trị có những chuyển biến khác nhau Từ một bộ phậnthuộc kế toán đến bộ phận thuộc ban giám đốc

Kế toán quản trị trong doanh nghiệp ở các nước Châu Âu

Kế toán quản trị trong doanh nghiệp sản xuất ở các này có đặc trưng gắn kếtchặt chẽ với kế toán tài chính, đề cao thông tin kiểm soát nội bộ và có sự ảnh hưởngđáng kể của Nhà nước

Với quan điểm là một công cụ cung cấp thông tin kiểm soát, kế toán quản trị

ở các nước châu Âu luôn được tổ chức thành một bộ phận thuộc kế toán, do kế toánđảm trách

1.3.2 Bài học vận dụng cho Việt Nam

Trong nền kinh tế thị trường, hệ thống kế toán doanh nghiệp phải bao gồm

kế toán tài chính và kế toán quản trị

Xây dựng kế toán quản trị là công việc riêng của mỗi doanh nghiệp, được quyếtđịnh bởi chính doanh nghiệp và Nhà nước chỉ đóng vai trò hỗ trợ cho doanh nghiệp

Thực tiễn kế toán quản trị một số nước trên thế giới phản ánh những nguyêntắc chung cần tuân thủ và đặc thù riêng cần được xem xét lựa chọn thích hợp khixây dựng kế toán quản trị

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH ĐIỆN BIÊN

2.1 Tổng quan về các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

2.1.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh và đặc điểm tổ chức quản lý

Tỉnh Điện Biên, do đặc thù là một tỉnh miền núi, kinh tế chậm phát triển, cơ

sở hạ tầng còn nhiều khó khăn, chưa đồng bộ, chi phí sản xuất lớn nên các doanhnghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng chiếm tới 60% với nhiều loại hình như:DNNN, doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, công ty TNHH

Tổ chức sản xuất trong các doanh nghiệp xây dựng hiện nay nói chung,trong các doanh nghiệp xây dựng của tỉnh Điện Biên nói riêng phổ biến theophương thức khoán gọn công trình, hạng mục công trình cho các đơn vị trong nội

bộ doanh nghiệp

Bộ máy quản lý của các công ty xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên chịuảnh hưởng rất lớn bởi đặc điểm của ngành xây dựng cơ bản và nhìn chung được tổchức như sau:

Đứng đầu công ty là Giám đốc giữ vai trò lãnh đạo chung toàn doanh nghiệp.Giúp việc cho giám đốc là các phó giám đốc

Các phòng ban chức năng trong các doanh nghiệp nhìn chung bao gồm:Phòng Tổ chức - Hành chính, phòng Kế toán - Tài chính, phòng Kế hoạch Tổnghợp, phòng Kỹ thuật thi công, phòng Vật tư thiết bị…

Bô phận lao động trong lĩnh vực xây dựng của các doanh nghiệp được tổchức thành các đội công trình Ở mỗi đội công trình có đội trưởng và các nhân viên

kinh tế, kỹ thuật chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp về kinh tế, kỹ thuật Các đội chiathành các tổ sản xuất Phụ trách các tổ sản xuất là các tổ trưởng.

2.1.2 Đặc điểm cơ chế tài chính ảnh hưởng đến tổ chức kế toán quản trị chi phí

Trong cơ chế thị trường, nền kinh tế phải chấp nhận sự chi phối của các quyluật khách quan của nền sản xuất hàng hóa Như vậy, ngoài các nhân tố về đặc điểmsản xuất, đặc điểm sản phẩm, quy trình công nghệ, phương pháp hạch toán, nhân tố

cơ chế quản lý có ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí và giá thành, điều này thểhiện ở các văn bản, chế độ của Nhà nước nhất là các chế độ về quản lý kinh tế tàichính của nước ta

Tỉnh Điện Biên, một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, theo chỉ đạo củaChính phủ, hướng dẫn của Bộ Tài chính và chủ trương của tỉnh, các doanh nghiệphoạt động trên địa bàn, đặc biệt là các doanh nghiệp xây dựng được hưởng nhiềuchính sách ưu đãi, hỗ trợ như chính sách miễn giảm thuế, giãn nợ thuế, chính sáchvay ưu đãi lãi suất, hỗ trợ lãi suất tiền vay… Sự quan tâm và chỉ đạo sát sao củaChính phủ, các Bộ, ngành Trung ương, các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phươnggiúp các doanh nghiệp chủ động trong sản xuất kinh doanh, mạnh dạn đầu tư muasắm máy móc, đổi mới trang thiết bị, … nâng cao chất lượng công trình, nâng caonăng lực và sức cạnh tranh

Tuy nhiên, các doanh nghiệp xây dựng nói chung, doanh nghiệp xây dựngcủa tỉnh Điện Biên nói riêng nhận thức về kế toán quản trị còn hết sức hạn chế, vìvậy, nó chi phối các nhà quản trị trong việc chủ động các thông tin tư vấn để raquyết định và kiểm soát chi phí

2.2 Thực trạng tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

2.2.1 Khái quát về tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

2.2.1.1 Tổ chức bộ máy kế toán

Các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên chủ yếu là các doanh nghiệp có

quy mô nhỏ và vừa nên nhìn chung bộ máy kế toán các doanh nghiệp chủ yếu được

tổ chức theo mô hình tập trung Bộ máy kế toán được tổ chức hiện tại chỉ để phục vụcho kế toán tài chính, chưa có tổ chức bộ máy kế toán quản trị chi phí

2.2.1.2 Tổ chức hệ thống chứng từ ban đầu

Hiện nay, tại các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Điện Biên, hệ thống chứng từban đầu chỉ để thu thập thông tin cho kế toán tài chính và đơn thuần chỉ phục vụ côngviệc thu thập chứng từ kế toán tài chính, không có hệ thống chứng từ ban đầu về chi phíphục vụ cho công tác ghi chép của kế toán quản trị

2.2.1.3 Hệ thống tài khoản kế toán

Tại các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên không ban hành hệthống tài khoản riêng để phục vụ cho công tác kế toán quản trị, chỉ có hệ thống tài khoảnphục vụ công tác kế toán tài chính, phù hợp với qui định hệ thống tài khoản kế toán do

Bộ Tài chính ban hành và đặc điểm hoạt động ngành xây dựng

2.2.2 Thực trạng phân loại chi phí sản xuất kinh doanh

Các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên thực hiện phân loạichi phí sản xuất theo mục đích công dụng kinh tế là chủ yếu, gồm bốn khoản mục:chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí máy thi công

và chi phí sản xuất chung

2.2.3 Thực trạng phương pháp xác định chi phí sản xuất sản phẩm

Do việc nhận thức về kế toán quản trị trong các doanh nghiệp xây dựng trênđịa bàn tỉnh Điện Biên còn chưa đầy đủ, kế toán quản trị chưa thực sự được quantâm Việc hạch toán các phần hành kế toán nói chung và kế toán chi phí sản xuất nóiriêng chủ yếu do kế toán tài chính đảm nhiệm

2.2.4 Thực trạng hệ thống định mức và dự toán chi phí

Hiện nay việc lập dự toán tại các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnhĐiện Biên chủ yếu sử dụng hệ thống định mức, đơn giá thông qua các thông tư,hướng dẫn của các Bộ, ngành Trung ương, các công bố giá do Sở xây dựng - Sở Tàichính Điện Biên ban hành mà chưa có được cho riêng mình một hệ thống định mứcriêng, một hệ thống đơn giá riêng

2.2.5 Thực trạng hệ thống báo cáo kế toán quản trị

Tại các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên chưa tổ chức kế toán

quản trị, do vậy nếu xét đầy đủ thì cũng chưa có hệ thống báo cáo kế toán quản trị Bộphận Tài chính- Kế toán có lập một số báo cáo về tình hình chi phí sản xuất và giá thànhcác công trình như Bảng tính giá thành công trình, Bảng tổng hợp chi phí sản xuất.

2.2.6 Thực trạng phân tích mối quan hệ C - V - P

Các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên không tổ chức phântích chi phí Công tác này chỉ được tổ chức phân tích chi phí ở một vài doanhnghiệp nhưng chủ yếu chỉ để so sánh với kế hoạch xem chi phí tăng hay giảm vànguyên nhân do đâu Các chi phí này được tổng hợp và phân loại theo các yếu tố chiphí từ thông tin của kế toán tài chính, do vậy không thể phân tích được sự liên hệgiữa các yếu tố chi phí đặc biệt là mối quan hệ chi phí- sản lượng- lợi nhuận

2.3 Đánh giá thực trạng tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

* Hạn chế

- Công tác tổ chức lập dự toán chi phí: Dự toán chi phí chưa có tác dụngnhiều trong việc tăng cường quản trị chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồnlực phục vụ sản xuất kinh doanh

- Việc phân loại chi phí sản xuất kinh doanh: chưa thực sự mang tính khoahọc, chuyên sâu theo hướng cung cấp thông tin kịp thời, tin cậy phục vụ cho côngtác quản trị doanh nghiệp

- Tổ chức hệ thống chứng từ chi phí xây dựng: Chưa thiết lập được hệ thốngthu thập, xử lý thông tin ban đầu một cách chi tiết, cụ thể, để cung cấp thông tin chocông tác quản trị

- Tổ chức hệ thống tài khoản và sổ sách kế toán quản trị: Tại các doanhnghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên hiện nay chưa tổ chức hệ thống tàikhoản và sổ sách kế toán quản trị riêng biệt.

- Tổ chức hệ thống báo cáo chi phí xây dựng: Các thông tin trên hệ thốngbáo cáo không có tác dụng cho các quyết định chi phí trong ngắn hạn, ngoài ra cácbáo cáo này tính hệ thống và tính lô gic và đồng bộ chưa cao

- Công tác tổ chức phân tích chi phí xây dựng: Việc phân tích chi phí để racác quyết định ngắn hạn có thể nói là chưa có, vì: các chi phí chưa được phân loạimột cách khoa học còn có sự chồng lấn, lẫn lộn chi phí cho hoạt động xây dựng vớicác chi phí cho các hoạt động khác, ngoài ra các thông tin còn thiếu tính hệ thống,thiếu đồng bộ và có độ trễ lớn

- Công tác nhân sự làm kế toán quản trị: Tất cả các doanh nghiệp xây dựngtrên địa bàn tỉnh Điện Biên chưa có bộ máy làm kế toán quản trị mà chỉ có bộ máylàm kế toán tài chính

2.3.2 Nguyên nhân của những hạn chế

- Do nhận thức về tác dụng, vai trò của kế toán quản trị trong công tác quản

trị doanh nghiệp còn chưa đầy đủ Trình độ của lãnh đạo cũng như cán bộ làm côngtác kế toán về kế toán quản trị còn hạn chế Các nhà quản trị chưa có thói quen, nhucầu sử dụng thông tin kế toán quản trị trong việc ra quyết định quản trị chi phí

- Hệ thống kiểm soát nội bộ của các doanh nghiệp chưa thực sự hoàn hảo,Công tác kiểm soát chi phí tại các nơi phát sinh chi phí còn yếu Hệ thống định mứcchi phí còn giản đơn, thiếu tính chi tiết

- Quá trình thu thập thông tin từ nơi phát sinh chi phí mang tính thụ động vàrời rạc, chủ yếu mang tính chất thống kê chi phí, chưa thực sự quan tâm tới việcquản trị chi phí

CHƯƠNG 3 HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN

Mặc dù vai trò của kế toán quản trị chi phí và giá thành quan trọng nhưngcác doanh nghiệp xây dựng nước ta nói chung, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnhĐiện Biên nói riêng vẫn chưa nhận thức được điều đó

Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp buộc phải áp dụng hàng loạt cảicách như cơ cấu lại tổ chức, nâng cao trình độ quản trị của các cấp quản lý, đầu tưchiều sâu nâng cao chất lượng, hạ giá thành sản phẩm do vậy, việc hoàn thiện tổchức kế toán quản trị tại các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên là một trongnhững yêu cầu cấp thiết hiện nay

Để có thể đứng vững trong nền kinh tế và ngày càng lớn mạnh, các doanhnghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên đang rất cần một mô hình kế toán quảntrị mới mẻ, tiên tiến, làm phương tiện để thực hiện việc kiểm soát quản lý trong nội

bộ doanh nghiệp Chính vì thế, việc xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí sảnxuất ở các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên là rất cần thiết và có nhiều ýnghĩa thực tiễn

3.1.2 Yêu cầu hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

- Kết hợp một cách hài hòa, hiệu quả giữa việc thu thập, xử lý thông tin giữa

kế toán quản trị chi phí và kế toán tài chính

- Hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí phải phù hợp với đặc điểm tìnhhình hoạt động kinh doanh và kiện toàn cơ chế quản lý tài chính tại các doanhnghiệp xây dựng Điện Biên, phục vụ đắc lực cho việc ra các quyết định chi phí.

- Phù hợp với đặc điểm chi phí kinh doanh xây dựng, phù hợp với thực trạng

và định hướng phát triển ngành xây dựng của tỉnh Điện Biên

- Cần tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam đồng thời phù hợp với cácchuẩn mực kế toán và thông lệ cơ chế quản lý về tài chính quốc tế

3.2 Phương hướng hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

3.2.1 Xây dựng mô hình tổ chức bộ máy kế toán quản trị chi phí

Nằm trong tình trạng chung của các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn tỉnhĐiện Biên, tiềm lực kinh tế của các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh ĐiệnBiên hiện nay ở mức độ còn thấp Mặt khác các doanh nghiệp này còn đang phảidành rất nhiều ngân quỹ cho việc đầu tư máy móc thiết bị, nâng cao chất lượng sảnxuất Theo tác giả, tại các doanh nghiệp này nên tổ chức công tác kế toán quản trịtheo mô hình kết hợp giữa kế toán quản trị và kế toán tài chính

3.2.2 Phân loại chi phí

Ngoài cách phân loại chi phí theo nội dung và theo chức năng giống như kếtoán tài chính, để có thể vận hành được hệ thống kế toán quản trị chi phí, cần phânloại chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên theo cách ứng xử củachi phí đối với mức độ hoạt động- khối lượng sản phẩm dịch vụ thành biến phí (chiphí khả biến), định phí (chi phí bất biến) và chi phí hỗn hợp

3.2.3 Xây dựng các định mức, dự toán chi phí

3.2.3.1 Xây dựng các định mức chi phí

Định mức chi phí được xây dựng cho chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, nhâncông trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công và chi phí sản xuất chung Đồng thời,những định mức này phải được thường xuyên xem xét, phân tích và điều chỉnhkịp thời

- Định mức chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là sự tổng hợp của các địnhmức giá và lượng nguyên vật liệu trực tiếp

- Định mức chi phí nhân công trực tiếp

- Định mức chi phí sử dụng máy thi công và chi phí sản xuất chung

Sau khi xây dựng các định mức tiêu chuẩn cho từng loại chi phí, lập bảngtổng hợp các định mức chi phí Số liệu tổng hợp được là định mức tiêu chuẩn để sảnxuất một đơn vị khối lượng xây lắp, là cơ sở của việc lập dự toán chi phí, là căn cứ

để kiểm soát, điều hành và phân tích kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh củadoanh nghiệp

3.2.3.2 Xây dựng các dự toán chi phí

Theo cách ứng xử của chi phí có thể lập dự toán tĩnh và dự toán linh hoạt

Dự toán tĩnh là dự toán lập cho một mức độ hoạt động cụ thể

Dự toán linh hoạt được lập cho một loạt các mức độ hoạt động Dự toán linhhoạt có thể xác định chi phí dự kiến cho mức độ hoạt động thực tế nên sẽ rất có íchtrong việc so sánh với chi phí thực tế phát sinh

3.2.4 Hoàn thiện hệ thống chứng từ, tài khoản kế toán

3.2.4.1 Hoàn thiện hệ thống chứng từ kế toán

Hệ thống chứng từ ban đầu phải được thiết kế thống nhất cho từng trung tâmchi phí, được qui định chặt chẽ và bắt buộc các đơn vị phát sinh chi phí thực hiệnnghiêm chỉnh

Cần thiết kế thêm một số mẫu chứng từ đặc thù phục vụ cho hạch toán tậphợp chi phí sản xuất theo từng đối tượng chịu chi phí như:

- Phiếu xuất kho

- Phiếu chi phí công việc

3.2.5.2 Đối với tài khoản kế toán

Thiết lập hệ thống tài khoản cho phù hợp với nhu cầu công tác kế toán quảntrị chi phí xây dựng Để tập hợp và theo dõi chi phí phát sinh, tính giá thành và xácđịnh kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên, nên thiết

kế hệ thống tài khoản cho kế toán quản trị chi phí xây dựng trong các doanh nghiệpnày theo nguyên tắc như sau:

+ Phù hợp, gần với thực tế công tác tổ chức hệ thống tài khoản của kế toántài chính

+ Bảo đảm tính khác biệt, tính chuyên sâu của kế toán quản trị chi phí,nhưng hệ thống chỉ tiêu vẫn có thể so sánh được giữa hai hệ thống kế toán.

+ Nguyên tắc ghi chép sổ sách phù hợp với chuẩn mực kế toán Việt Nam vàcác chuẩn mực kế toán quốc tế cũng như các đặc điểm hoạt động ngành xây dựng

+ Hệ thống tài khoản kế toán quản trị chi phí xây dựng phải thuận tiện choviệc theo dõi, ghi chép các chi phí phát sinh theo cách phân loại chi phí mà kế toánquản trị chi phí lựa chọn

3.2.5 Xây dựng hệ thống báo cáo quản trị chi phí

3.2.5.1 Báo cáo cung cấp thông tin cho xây dựng kế hoạch

Các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên cần lập các dự toán:

dự toán chi phí quản lý doanh nghiệp, dự toán tiền mặt, dự toán báo báo cáo kết quảhoạt động kinh doanh, dự toán bảng cân đối kế toán,…

3.2.5.2 Báo cáo đánh giá trách nhiệm của quản lý

- Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí

- Báo cáo trách nhiệm của trung tâm lợi nhuận

- Báo cáo trách nhiệm của trung tâm đầu tư

3.2.5.3 Báo cáo cung cấp thông tin cho quá trình kiểm tra và đánh giá

- Báo cáo chi phí

- Báo cáo chi phí sản xuất thể hiện theo cách ứng xử của chi phí

- Báo cáo giá thành

- Báo cáo dự toán của trung tâm lợi nhuận: được thiết kế theo từng côngtrình, hạng mục công trình

3.2.6 Hoàn thiện tổ chức phân tích mối quan hệ C - V - P

- Tổ chức nhân sự, hội nghị phân tích

3.3 Điều kiện thực hiện các giải pháp tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

3.3.1 Đối với Nhà nước, cơ quan chủ quản

- Hoàn thiện môi trường pháp lý, tạo điều kiện cho mọi doanh nghiệp, mọithành phần kinh tế tham gia một sân chơi chung bình đẳng và minh bạch

- Tăng cường việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức về kế toán quản trị trongcộng đồng các doanh nghiệp

- Xây dựng chính sách hỗ trợ hoạt động tư vấn về kế toán quản trị cho cácdoanh nghiệp

- Định hướng cho các cơ sở đào tạo phát triển đào tạo kế toán quản trị, thốngnhất chương trình, nội dung đào tạo nghề kế toán quản trị theo hướng chuẩn hóatrong toàn quốc

3.3.2 Đối với chính quyền tỉnh Điện Biên

- Thành lập các tổ công tác theo dõi, đánh giá tình hình hoạt động sản xuấtkinh doanh của các doanh nghiệp nói chung, các doanh nghiệp xây dựng nói riêngtrên địa bàn tình để chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các doanh nghiệp

- Xây dựng chương trình trợ giúp phát triển doanh nghiệp; đẩy mạnh côngtác tuyên truyền, chỉ đạo, hướng dẫn triển khai áp dụng kế toán quản trị trong doanhnghiệp; tổ chức đào tạo, tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ kế toán và cán bộ làm côngtác quản lý

3.3.3 Đối với các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

- Tích cực tuyên truyền sâu rộng về vai trò, tác dụng của kế toán quản trị nóichung và kế toán quản trị chi phí nói riêng cho toàn thể đội ngũ cán bộ, nhân viênlàm công tác kế toán cũng như công tác quản trị Xây dựng chương trình đào tạochuyên môn, nghiệp vụ kế toán quản trị cho đội ngũ cán bộ quản lý và nhân viên kếtoán trong doanh nghiệp

- Cơ cấu lại tổ chức, xây dựng mô hình tổ chức gọn nhẹ, linh hoạt và tínhchuyên nghiệp cao, gắn liền hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả

- Hoàn thiện bộ máy làm công tác kế toán quản trị theo mô hình kết hợp,phát huy tối đa khả năng và trách nhiệm của các thành viên trong bộ máy

- Xây dựng qui chế quản trị chi phí trong từng trung tâm phát sinh chi phí,chế độ chịu trách nhiệm và phân công, phân cấp trách nhiệm cho các bộ phận phátsinh chi phí

- Xây dựng và ban hành qui trình thu thập, xử lý, lưu trữ chứng từ theohướng phân cấp mạnh cho cấp dưới đồng thời qui định chế độ báo cáo, chế độtrách nhiệm của người phụ trách các đơn vị phát sinh chi phí phục vụ cho hoạtđộng xây dựng

- Xây dựng hệ thống tài khoản, sổ sách kế toán quản trị áp dụng trong doanhnghiệp, đồng thời thống nhất các nội dung phân loại chi phí, thống nhất cách thức,qui trình ghi chép sổ sách và lập báo cáo từ báo cáo bộ phận đến báo cáo tổng hợp

kế toán quản trị chi phí xây dựng

- Xây dựng hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật cho các chi phí xây dựng,đảm bảo tính khoa học và tính thực tiễn cao Tổ chức tốt công tác lập dự toán chiphí kết hợp với công tác phân tích, dự báo

- Khai thác triệt để cơ sở vật chất hiện có tại doanh nghiệp, tận dụng hệthống tin học, thông tin hiện có để thu thập, truyền số liệu kế toán quản trị

PHẦN KẾT LUẬN

Với sự phát triển ngày càng lớn mạnh của ngành xây dựng, công tác quản trịchi phí nhằm tăng cường công tác quản trị doanh nghiệp, củng cố năng lực cạnhtranh của doanh nghiệp xây dựng nói chung, doanh nghiệp xây dựng trên địa bàntỉnh Điện Biên nói riêng luôn là yêu cầu cấp thiết Xuất phát từ thực tế đó, luận văn

đã thực hiện một số nội dung sau:

1- Trình bày cơ sở lý luận chung về tổ chức kế toán quản trị chi phí, vai tròcủa kế toán quản trị chi phí; trên cơ sở nghiên cứu, so sánh các mô hình kế toánquản trị của các nước tiên tiến luận văn đã rút ra các vấn đề cần tham khảo trongquá trình hoàn thiện kế toán quản trị chi phí cho các doanh nghiệp Việt Nam

2- Phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức kế toán quản trị chi phí trong cácdoanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên, những ưu điểm, hạn chế còntồn tại và nguyên nhân

3- Đề xuất phương hướng hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí phục vụcho công tác quản trị doanh nghiệp; các kiến nghị đối với các cơ quan hữu quan, vớibản thân các doanh nghiệp để thực hiện tốt công tác kế toán quản trị chi phí tại cácdoanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

Chắc chắn rằng, trong tương lai không xa, hệ thống kế toán quản trị chi phítại các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên sẽ được các cấp lãnh đạoquan tâm, chỉ đạo hoàn thiện để tích cực tham gia cung cấp thông tin kịp thời, chínhxác cho công tác quản trị và kế toán quản trị chi phí sẽ trở thành công cụ hữu hiệucho việc nâng cao hiệu quả công tác quản trị doanh nghiệp, góp phần xây dựngngành xây dựng Điện Biên tồn tại và phát triển vững chắc

Do trình độ còn hạn chế, trong quá trình nghiên cứu, không thể tránh khỏinhững thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự tham gia, nhận xét, đóng góp ý kiến củacác thầy cô giáo, các nhà khoa học và bạn đọc quan tâm đến vấn đề nghiên cứu

Tôi xin trân trọng cám ơn PGS TS Nguyễn Ngọc Quang đã tận tình hướngdẫn tôi hoàn thành luận văn này./

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng là ngành sản xuất vật chất tạo ra cơ sở hạ tầng cho toàn xã hội.Những năm qua, các doanh nghiệp xây dựng đã thể hiện được vị trí nòng cốt trongviệc thực hiện nhiệm vụ đầu tư, xây dựng cơ bản của xã hội, của Nhà nước và là lựclượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Sản phẩm củangành là những công trình xây dựng, kiến trúc, giao thông, … có giá trị lớn, thờigian sử dụng lâu dài, có ý nghĩa quan trọng về kinh tế, là điều kiện tiền đề để pháttriển các ngành kinh tế khác

Trong nền kinh tế thị trường, sự cạnh tranh ngày càng phức tạp và khốc liệt,việc sử dụng hợp lý, tiết kiệm các nguồn lực cùng với việc hạ thấp giá thành sảnphẩm là mục tiêu sống còn của các doanh nghiệp, do đó công tác hạch toán chi phísản xuất trở thành khâu quan trọng trong quá trình tổ chức hạch toán kế toán củacác doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp xây dựng nói riêng

Trong các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên, kế toán quản trị, đặc biệt

là kế toán quản trị chi phí sản xuất vẫn còn là vấn đề hết sức mới mẻ Việc hạchtoán chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp này biểu hiện những hạn chế nhấtđịnh: quy trình hạch toán có nhiều bất cập, tùy tiện, việc quản lý vật tư, lao động,tiền vốn còn lỏng lẻo, gây lãng phí, không đáp ứng được yêu cầu của quản lý

Xuất phát từ thực tế trên, tác giả đã chọn đề tài: " Tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên" làm đề tài

nghiên cứu với mong muốn giúp các doanh nghiệp xây dựng tỉnh Điện Biên hoạtđộng có hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp, cho xã hội, góp phần xâydựng tỉnh Điện Biên ngày càng phát triển

2 Mục đích nghiên cứu

Luận văn đề ra các phương hướng, giải pháp để xây dựng mô hình tổ chức kếtoán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biêntrên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức kế toán quản trị chi phí trong

doanh nghiệp xây dựng và thông qua nghiên cứu thực tiễn tổ chức kế toán quản trịchi phí trong các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanhnghiệp và doanh nghiệp xây dựng

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung vào nghiên cứu tổ chức kế toán quản trịchi phí tại một số doanh nghiệp xây dựng điển hình trên địa bàn tỉnh Điện Biên

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch

sử của chủ nghĩa Mác- Lê nin, luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể: Phươngpháp điều tra, khảo sát thực tiễn nhằm thu thập thông tin; phương pháp tổng hợp,phân tích, thống kê, phương pháp so sánh, hệ thống hoá … nhằm khái quát lý luận,tổng kết, đánh giá thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện

5 Những đóng góp của luận văn

Về mặt lý luận, luận văn hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về kế toánquản trị chi phí trong các doanh nghiệp nói chung và đi sâu vào doanh nghiệp xâydựng nói riêng

Về mặt thực tiễn, luận văn mô tả và phân tích thực trạng kế toán quản trị chiphí tại các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên

Về các đề xuất, luận văn đưa ra hệ thống các giải pháp nhằm nâng cao hiệuquả tổ chức kế toán quản trị chi phí tại các doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnhĐiện Biên

6 Bố cục của luận văn

Ngoài các phần Mở đầu và Kết luận, luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức kế toán quản trị chi phí trong

doanh nghiệp xây dựng.

Chương 2: Thực trạng tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh

nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên.

Chương 3: Hoàn thiện tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh

nghiệp xây dựng trên địa bàn tỉnh Điện Biên.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI

PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG

1.1 Khái niệm, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

1.1.1 Khái niệm tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

Kế toán quản trị được định nghĩa theo nhiều khía cạnh khác nhau, tuy nhiêntất cả đều thống nhất chung ở mục đích kế toán quản trị là cung cấp thông tin địnhlượng tình hình kinh tế - tài chính về hoạt động của doanh nghiệp cho các nhà quảntrị ở doanh nghiệp Kế toán quản trị là một bộ phận kế toán linh hoạt do doanhnghiệp xây dựng phù hợp với đặc điểm kinh tế kỹ thuật, tổ chức quản lý

Ở Việt Nam, quan điểm về kế toán quản trị được thể hiện tại Luật kế toán số03/2003/QH11 ngày 17 tháng 6 năm 2003 như sau:

Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin kinh tế tài chínhtheo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán

Việc áp dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp tại Việt Nam được hướngdẫn tại Thông tư số 53/2006/TT-BTC ngày 12 tháng 6 năm 2006 của Bộ Tài chính

Tổ chức kế toán nói chung, kế toán quản trị nói riêng là sự kết hợp cácnghiệp vụ kỹ thuật để xây dựng mô hình, thiết kế hệ thống và vận hành hệ thống kếtoán để đáp ứng yêu cầu là thu thập, xử lý và cung cấp thông tin kế toán Đối với kếtoán quản trị, các thông tin kế toán được tổ chức phục vụ cho nhà quản trị các cấp racác quyết định, nhằm khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực cho quá trìnhsản xuất kinh doanh

Tổ chức kế toán quản trị chi phí là việc sử dụng kết hợp các yếu tố chi phícủa quá trình sản xuất kinh doanh một cách hiệu quả nhất nhằm cung cấp thông tincho nhà quản trị doanh nghiệp để ra các quyết định phù hợp

Để thực hiện được chức năng của kế toán quản trị, công tác tổ chức kế toánquản trị phải bám sát đặc điểm tình hình, lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh,

trình độ quản lý của doanh nghiệp để có thể cung cấp cho nhà quản trị các cấp cácthông tin có giá trị và phù hợp nhất.

1.1.2 Nguyên tắc tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

Tổ chức kế toán quản trị chi phí doanh nghiệp xây dựng phải đáp ứng nhucầu cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, phù hợp cho công tác quản trị chi phí,phải bám sát thực tế hoạt động của doanh nghiệp, phản ánh đúng đắn, trung thựctình hình sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp bằng hệ thống các chỉ tiêu, đảmbảo kênh thông tin liên tục, xuyên suốt trong quá trình hoạt động sản xuất kinhdoanh Công tác tổ chức kế toán quản trị chi phí phải tuân theo các nguyên tắc cơbản như sau:

- Phải phù hợp với đặc điểm tổ chức và hoạt động, qui trình công nghệ vàloại hình kinh doanh của doanh nghiệp xây dựng

- Các nội dung tổ chức kế toán quản trị chi phí phải phù hợp với qui luậtthị trường

- Đảm bảo phù hợp với yêu cầu và trình độ quản trị của từng doanh nghiệp.Đồng thời cũng phải hướng tới sự tiến bộ trong công tác quản trị

- Phải đảm bảo cung cấp thông tin kịp thời, chính xác đáp ứng yêu cầu côngtác quản trị

- Phải có sự kết hợp hài hòa giữa kế toán quản trị với kế toán tài chính

1.1.3 Nhiệm vụ tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

Để cung cấp đầy đủ các thông tin về tình hình kinh tế, tài chính cho các nhàquản trị, các chuyên gia kế toán quản trị cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:

- Xây dựng các định mức chi phí chuẩn, hệ thống dự toán khoa học, kế hoạchphù hợp trong một kỳ xác định

- Thu thập, xử lý thông tin, số liệu kế toán chi phí theo phạm vi, nội dung kếtoán quản trị của đơn vị xác định theo từng thời kỳ

- Kiểm tra, giám sát các định mức, tiêu chuẩn, dự toán

- Cung cấp thông tin theo yêu cầu quản trị nội bộ của đơn vị bằng báo cáo kế

toán quản trị chi phí.

- Tổ chức phân tích thông tin phục vụ cho yêu cầu lập kế hoạch và ra quyếtđịnh của Ban lãnh đạo doanh nghiệp thông qua hệ thống báo cáo kế toán quản trị

1.2 Nội dung tổ chức kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

1.2.1 Phân loại chi phí trong doanh nghiệp xây dựng

Chi phí sản xuất kinh doanh là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp phải chi

ra trong quá trình kinh doanh Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp baogồm nhiều loại khác nhau, đặc biệt là trong doanh nghiệp xây dựng Để phục vụ choquản lý, kế hoạch hóa và kiểm tra chi phí hướng tới mục tiêu phục vụ cho việc raquyết định kinh tế, chi phí sản xuất kinh doanh được phân chia theo nhiều tiêu thứckhác nhau Việc phân chia chi phí theo những tiêu thức nào phụ thuộc vào nhu cầuthông tin phục vụ việc ra quyết định của nhà quản trị Mỗi cách phân loại chi phí sẽcung cấp thông tin ở những góc độ khác nhau cho nhà quản trị

Với đặc thù của ngành xây dựng, sản phẩm xây dựng là những công trìnhxây dựng, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc,thời gian sản xuất sản phẩm dài (chu kỳ sản xuất dài), đòi hỏi phải lập dự toán chosản phẩm xây dựng (dự toán thiết kế, dự toán thi công), phải có giá trị dự toán chotừng đơn vị khối lượng xây dựng để hạch toán chi phí, xác định kết quả cho khốilượng công tác xây dựng đã thực hiện và hoàn thành trong kỳ, do vậy chi phí trongdoanh nghiệp xây dựng cũng có những đặc thù riêng

1.2.1.1 Phân loại chi phí theo chức năng hoạt động

Theo chức năng hoạt động của chi phí trong các tổ chức hoạt động, chi phíchia thành hai dạng, đó là chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất

a, Chi phí sản xuất

Chi phí sản xuất của doanh nghiệp xây dựng là toàn bộ chi phí về lao độngsống và lao động vật hoá phát sinh trong quá trình sản xuất và cấu thành nên giáthành sản phẩm xây dựng Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây dựng bao gồmbốn khoản mục: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi

phí sử dụng máy thi công và chi phí sản xuất chung.

* Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

Khoản mục chi phí này bao gồm: giá trị thực tế của vật liệu chính, vật liệuphụ, các cấu kiện bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành thực thể sảnphẩm xây dựng hoặc giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây dựng(không kể vật liệu phụ cho máy móc, phương tiện thi công và những vật liệu tínhtrong chi phí chung)

* Chi phí nhân công trực tiếp

Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm toàn bộ các khoản chi phí phải trả chongười lao động tham gia trực tiếp vào hoạt động xây dựng, công nhân phục vụ choxây dựng, lắp đặt (kể cả lao động thuê ngoài) như: tiền công, phụ cấp, … Chi phínhân công trực tiếp không bao gồm các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT,KPCĐ) của công nhân trực tiếp xây dựng

* Chi phí sử dụng máy thi công

Máy móc thi công là toàn bộ số máy, phương tiện trực tiếp phục vụ xây, lắpcông trình gồm những máy móc chuyển động bằng động cơ hơi nước, điezen, điện,xăng như: Máy trộn vữa, máy trộn bê tông, máy đào đất, đóng cọc, cần cẩu để lắpghép Máy móc thi công có thể do doanh nghiệp tự trang bị hoặc thuê ngoài

Do đặc điểm hoạt động của máy thi công trong xây dựng mà chi phí sử dụngmáy thi công chia làm 2 loại: chi phí thường xuyên và chi phí tạm thời

Chi phí thường xuyên sử dụng máy thi công gồm: lương chính, lương phụcủa công nhân điều khiển máy, phục vụ máy chi phí vật liệu, chi phí công cụ dụng

cụ, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài (chi phí sửa chữa nhỏ, điện,nước, bảo hiểm xe máy ) chi phí khác bằng tiền mặt

Chi phí tạm thời sử dụng máy thi công gồm: chi phí sửa chữa lớn máy thi công(đại tu, trung tu ) chi phí công trình tạm thời cho máy thi công (lều, lán, bệ, đườngray chạy máy ), chi phí vận chuyển, tháo dỡ, lắp đặt máy thi công đến công trường

* Chi phí sản xuất chung

Chi phí sản xuất chung là các khoản chi phí sản xuất của đội xây dựng công

trường xây dựng gồm: lương nhân viên quản lý đội xây dựng, khoản trích BHXH,BHYT, KPCĐ trên tiền lương phải trả công nhân trực tiếp xây dựng (thuộc danhsách lao động của doanh nghiệp), nhân viên quản lý đội, công nhân sử dụng máy thicông, khấu hao TSCĐ dùng chung cho hoạt động của đội và những chi phí khác liênquan đến hoạt động của đội.

b, Chi phí ngoài sản xuất

Đây là các chi phí phát sinh ngoài quá trình sản xuất sản phẩm liên quan đếnquá trình tiêu thụ sản phẩm hoặc phục vụ công tác quản lý chung toàn doanhnghiệp Do sản phẩm xây dựng được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thoả thuận

do đơn vị xây dựng ký kết với đơn vị chủ đầu tư khi trúng thầu hoặc được chỉ địnhthầu, tính chất hàng hoá của sản phẩm xây dựng không được thể hiện rõ; quá trìnhtiêu thụ sản phẩm xây dựng được thực hiện thông qua việc bàn giao công trình,hạng mục công trình, khối lượng xây dựng hoàn thành cho bên giao thầu nên trongdoanh nghiệp xây dựng không có khoản mục chi phí bán hàng, chi phí ngoài sảnxuất chỉ có khoản mục chi phí quản lý doanh nghiệp

Chi phí quản lý doanh nghiệp bao gồm tất cả các chi phí phục vụ cho côngtác tổ chức và quản lý quá trình sản xuất kinh doanh nói chung trên giác độ toàndoanh nghiệp Khoản mục này bao gồm các chi phí như: chi phí văn phòng, tiền lương

và các khoản trích theo lương của nhân viên quản lý doanh nghiệp, khấu hao tài sản cốđịnh phục vụ cho quản lý doanh nghiệp, các chi phí dịch vụ mua ngoài khác

1.2.1.2 Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí với lợi nhuận xác định từng kỳ

Theo mối quan hệ giữa chi phí với lợi nhuận xác định từng kỳ thì chi phíchia thành hai dạng:

a, Chi phí sản phẩm

Chi phí sản phẩm bao gồm các chi phí phát sinh liên quan đến việc xây dựngcông trình, do vậy các chi phí này kết hợp tạo nên giá trị của công trình hình thànhqua các giai đoạn xây dựng Với phương pháp tính giá thành toàn bộ, chi phí sảnphẩm xây dựng gồm các khoản mục: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân

công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công và chi phí sản xuất chung

b, Chi phí thời kỳ

Chi phí thời kỳ gồm các khoản mục còn lại sau khi đã xác định các khoảnmục chi phí thuộc chi phí sản phẩm Đối với doanh nghiệp xây dựng nó là chi phíquản lý doanh nghiệp Các chi phí thời kỳ phát sinh ở kỳ kế toán nào được xem là

có tác dụng phục vụ cho quá trình kinh doanh của kỳ đó, do vậy chúng được tínhtoán, kết chuyển hết để xác định lợi nhuận ngay trong kỳ mà chúng phát sinh

1.2.1.3 Phân loại chi phí theo cách ứng xử của hoạt động

Theo cách ứng xử của hoạt động- cơ sở để đưa ra các quyết định điều hànhmọi hoạt động kinh doanh- chi phí trong các tổ chức hoạt động được chia thành badạng, đó là chi phí khả biến, chi phí bất biến và chi phí hỗn hợp

a, Chi phí khả biến (chi phí biến đổi)

Chi phí khả biến là các chi phí, xét về lý thuyết, có sự thay đổi tỷ lệ với cácmức độ hoạt động Chi phí khả biến chỉ phát sinh khi có các hoạt động xảy ra Tổng

số chi phí khả biến sẽ tăng (hoặc giảm) tương ứng với sự tăng (hoặc giảm) của mức

độ hoạt động nhưng chi phí khả biến tính theo đơn vị của mức độ hoạt động thìkhông thay đổi

Trong các doanh nghiệp xây dựng, các khoản mục chi phí nguyên vật liệutrực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp thể hiện rõ nhất đặc trưng của chi phí khả biến.Ngoài ra, chi phí khả biến còn bao gồm các chi phí khác thuộc khoản mục chi phí

sử dụng máy thi công, chi phí sản xuất chung (ví dụ, các chi phí vật liệu phụ, chiphí động lực, …) Chi phí khả biến còn được gọi là chi phí biến đổi hoặc biến phí

b, Chi phí bất biến (chi phí cố định)

Chi phí bất biến là những chi phí, xét về lý thuyết, không có sự thay đổi theocác mức độ hoạt động đạt được Vì tổng số chi phí bất biến là không thay đổi chonên, khi mức độ hoạt động tăng thì chi phí bất biến tính theo đơn vị các mức độhoạt động sẽ giảm và ngược lại

Trong các doanh nghiệp xây dựng, các loại chi phí bất biến thường gặp là chiphí khấu hao máy thi công, khấu hao tài sản cố định khác, chi phí tiền lương nhânviên quản lý, chi phí quảng cáo, … Chi phí bất biến còn được gọi là chi phí cố định

hay định phí.

c, Chi phí hỗn hợp

Chi phí hỗn hợp là những chi phí mà cấu thành nên nó bao gồm cả yếu tố chiphí khả biến và chi phí bất biến Ở một mức độ hoạt động cụ thể nào đó, chi phí hỗnhợp mang đặc điểm của chi phí bất biến và khi mức độ hoạt động tăng lên, chi phíhỗn hợp sẽ biến đổi như đặc điểm của chi phí khả biến Hiểu theo một cách khác,phần bất biến trong chi phí hỗn hợp thường là bộ phận chi phí cơ bản để duy trì cáchoạt động ở mức độ tối thiểu còn phần khả biến là bộ phận chi phí sẽ phát sinh tỷ lệvới mức độ hoạt động tăng thêm Trong các doanh nghiệp xây dựng, chi phí hỗnhợp cũng chiếm một tỷ lệ khá cao trong các loại chi phí chẳng hạn như chi phí điệnthoại, chi phí bảo trì máy móc thiết bị…

1.2.1.4 Phân loại chi phí theo mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí

Theo mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí, chi phí sản xuất kinh doanhđược chia thành chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp

a, Chi phí trực tiếp

Là những chi phí chỉ quan hệ trực tiếp đến sản xuất một loại sản phẩm, mộtcông việc, một lao vụ hoặc một hoạt động Loại chi phí này thường chiếm một tỷ lệlớn trong tổng chi phí nhưng chúng dễ được nhận dạng, hạch toán chính xác

b, Chi phí gián tiếp

Là những chi phí chi phí có liên quan đến nhiều sản phẩm, công việc, lao vụnên không thể hạch toán trực tiếp mà cần phân bổ gián tiếp

1.2.1.5 Một số cách phân loại chi phí khác

Phân loại chi phí theo thẩm quyền ra quyết định: là những khoản chi phíđược xác định theo phạm vi quyền hạn của các nhà quản trị các cấp với các loại chiphí đó, bao gồm: chi phí lặn, chi phí chênh lệch và chi phí cơ hội

a, Chi phí lặn

Khái niệm chi phí lặn chỉ nảy sinh khi ta xem xét các chi phí gắn liền với cácphương án hành động liên quan đến tình huống cần ra quyết định lựa chọn Chi phílặn được hiểu là khoản chi phí đã bỏ ra trong quá khứ và sẽ hiển hiện ở tất cả mọi

phương án với giá trị như nhau Hiểu một cách khác, chi phí lặn được xem như làkhoản chi phí không thể tránh được cho dù người quản lý quyết định lựa chọn thựchiện theo phương án nào Chính vì vậy, chi phí lặn là loại chi phí không thích hợpcho việc xem xét, ra quyết định của người quản lý Tuy nhiên, trong thực tế, việcnhận diện được chi phí lặn cũng như sự nhận thức rằng chi phí lặn cần được loại bỏtrong tiến trình ra quyết định không phải lúc nào cũng dễ dàng.

b, Chi phí chênh lệch

Tương tự như chi phí lặn, chi phí chênh lệch cũng chỉ xuất hiện khi so sánhchi phí gắn liền với các phương án trong quyết định lựa chọn phương án tối ưu Chiphí chênh lệch được hiểu là phần giá trị khác nhau của các loại chi phí của mộtphương án so với một phương án khác Có hai dạng chi phí chênh lệch: giá trị củanhững chi phí chỉ phát sinh ở phương án này mà không có ở phương án khác, hoặc

là phần chênh lệch về giá trị của cùng một loại chi phí ở các phương án khác nhau.Người quản lý đưa ra các quyết định lựa chọn các phương án trên cơ sở phân tích

bộ phận chi phí chênh lệch này nên chi phí chênh lệch là dạng thông tin thích hợpcho việc ra quyết định

c, Chi phí cơ hội

Chi phí cơ hội là những thu nhập tiềm tàng bị mất đi khi lựa chọn thực hiệnphương án này thay cho phương án khác Chẳng hạn, với quyết định tự sử dụng cửahàng để tổ chức hoạt động kinh doanh thay vì cho thuê thì thu nhập có được từ việccho thuê cửa hàng trở thành chi phí cơ hội của phương án tự tổ chức kinh doanh

Chi phí cơ hội là một yếu tố đòi hỏi luôn phải được tính đến trong mọi quyếtđịnh của quản lý Để đảm bảo chất lượng của các quyết định, việc hình dung và dựđoán hết tất cả các phương án hành động có thể liên quan đến tình huống cần raquyết định là quan trọng hàng đầu Có như vậy, phương án hành động được lựachọn mới thực sự là tốt nhất khi so sánh với các khoản lợi ích mất đi của tất cả cácphương án khi bị loại bỏ

Tóm lại, việc phân chia chi phí theo những tiêu thức khác nhau giúp kế toánquản trị nhận diện và tổ chức thu thập, trình bày thông tin về chi phí sản xuất kinh

doanh phù hợp tạo điều kiện cung cấp thông tin kịp thời theo yêu cầu của nhà quản lý.

1.2.2 Các phương pháp xác định chi phí sản phẩm

Xác định chi phí là quá trình tổng hợp chi phí có liên quan đến sản xuất sảnphẩm nhằm cung cấp những thông tin cần thiết cho nhà quản trị định giá bán sảnphẩm cũng như ra các quyết định hàng ngày Phương pháp xác định chi phí có ýnghĩa thực tiễn quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu thông tin ra quyết định củanhà quản trị Việc lựa chọn phương pháp xác định chi phí phải xuất phát từ nhu cầuthông tin của nhà quản trị và đặc thù ngành hàng của doanh nghiệp

Trong hoạt động xây dựng người ta thường cụ thể hóa thành 2 phương phápchính là: phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại (phương pháp xácđịnh chi phí theo hoạt động hay còn gọi là phương pháp ABC)

1.2.2.1 Xác định chi phí sản xuất theo phương pháp truyền thống

a, Phương pháp xác định chi phí sản xuất theo công việc (theo đơn đặt hàng)

Phương pháp xác định chi phí sản xuất theo công việc (theo đơn đặt hàng)ghi chép lại một cách chi tiết thông tin của từng sản phẩm riêng biệt hoặc từngnhóm nhỏ sản phẩm tương tự nhau

Khi bắt đầu sản xuất theo đơn đặt hàng, bộ phận kế toán sẽ mở phiếu (thẻ) kếtoán theo dõi chi phí từng đơn hàng, từng công việc Mỗi đơn đặt hàng được lậpmột phiếu chi phí công việc riêng biệt

Quá trình xử lý đơn đặt hàng, sản xuất và tập hợp chi phí sản xuất, tính giáthành theo công việc được thực hiện theo sơ đồ 1.1:

Tập hợpchi phí

…

Phiếu xuấtvật liệu

Phiếu chiphí côngviệc (phiếutính giáthành theođơn đặthàng)

Đơn

đặt

hàng

Lệnhsảnxuất

Phiếu theodõi lao độngMức phân

bổ chi phísản xuấtchung

Sơ đồ 1-1: Quá trình xử lý đơn đặt hàng, sản xuất và tập hợp chi phí sản xuất,

tính giá thành theo công việc

Phiếu chi phí theo đơn đặt hàng thực chất là sổ kế toán chi tiết để tập hợptoàn bộ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sảnxuất chung phục vụ cho việc tổng hợp các chi phí sản xuất theo đơn đặt hàng

* Tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

Căn cứ trên phiếu xuất kho nguyên vật liệu, kế toán ghi nhận được chi phínguyên vật liệu trực tiếp cho từng công việc, đơn đặt hàng Chi phí này được ghivào phiếu (sổ) chi phí theo công việc theo trình tự thời gian Sau khi công việc hoặcđơn đặt hàng hoàn thành thì kế toán sẽ cộng tổng chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

để cùng các chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung làm cơ sở cho việcxác định giá thành

* Tập hợp chi phí nhân công trực tiếp

Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm chi phí về tiền lương và các khoản tríchtheo lương của công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm của đơn đặt hàng Cũng nhưchi phí nguyên vật liệu trực tiếp, thông thường chi phí nhân công trực tiếp có thểtheo dõi trực tiếp cho từng đơn đặt hàng

Căn cứ vào bảng chấm công hay báo cáo sản lượng, cuối tháng kế toán lương

sẽ tổng hợp toàn bộ công việc hoàn thành với đơn giá tiền lương từng công việc đểtính ra tiền lương phải trả cho người lao động (thông qua bảng tính lương) và ghivào phiếu chi phí công việc tương ứng Các khoản trích theo lương tính vào chi phítheo tỷ lệ quy định cũng phải được ghi nhận theo từng công việc Khi đơn đặt hànghoàn thành, kế toán sẽ cộng tổng chi phí nhân công trực tiếp và ghi vào phần tổngchi phí, làm cơ sở để xác định giá thành

* Tập hợp và phân bổ chi phí sản xuất chung

Chi phí sản xuất chung là những chi phí phát sinh trong phạm vi phân xưởng,những chi phí phục vụ sản xuất phát sinh trong quá trình chế tạo sản phẩm, gồm:chi phí nhân viên phân xưởng; chi phí vật liệu, dụng cụ sản xuất cho các hoạt độngsửa chữa, bảo dưỡng thiết bị, khuôn mẫu…; chi phí khấu hao tài sản cố định thuộc

bộ phận sản xuất; chi phí dịch vụ mua ngoài và các chi phí khác bằng tiền phục vụ

cho hoạt động sản xuất của phân xưởng.

Trường hợp mỗi phân xưởng chỉ tiến hành sản xuất một đơn đặt hàng, chiphí sản xuất chung cũng là chi phí trực tiếp nên được tập hợp trực tiếp cho từng đơnđặt hàng Trường hợp, phân xưởng sản xuất nhiều đơn đặt hàng, chi phí sản xuấtchung không thể tập hợp ngay khi phát sinh chi phí nên sẽ tập hợp trên một thẻ chiphí riêng Đến cuối tháng, toàn bộ chi phí sẽ được tổng hợp và phân bổ cho từngđơn hàng theo tiêu thức thích hợp Số được phân bổ sau đó sẽ được ghi vào phiếuchi phí công việc cho đơn đặt hàng đó

Có hai cách phân bổ chi phí sản xuất chung:

Cách thứ nhất: T p h p chi phí s n xu t chung trong k , cu i k ti n ập hợp chi phí sản xuất chung trong kỳ, cuối kỳ tiến ợp chi phí sản xuất chung trong kỳ, cuối kỳ tiến ản xuất chung trong kỳ, cuối kỳ tiến ất chung trong kỳ, cuối kỳ tiến ỳ, cuối kỳ tiến ối kỳ tiến ỳ, cuối kỳ tiến ến

h nh phân b cho t ng ành phân bổ cho từng đối tượng theo mức thực tế: ổ cho từng đối tượng theo mức thực tế: ừng đối tượng theo mức thực tế: đối kỳ tiến ượp chi phí sản xuất chung trong kỳ, cuối kỳ tiến i t ng theo m c th c t : ức thực tế: ực tế: ến

Tổng tiêu thức phân bổ Tiêu thức phân bổ thường được lựa chọn là giờ công hay tiền công của côngnhân trực tiếp sản xuất

Cách thứ hai: Kế toán quản trị phải dự toán chi phí sản xuất chung trong kỳtại mỗi phân xưởng tương ứng với mức độ hoạt động dự toán trong kỳ kế hoạch.Mức độ hoạt động dự toán thường là tiêu chuẩn để tiến hành phân bổ chi phí sảnxuất chung, như tiền công hay giờ công của công nhân trực tiếp Theo phương phápnày, khi công việc hoặc sản phẩm của đơn đặt hàng hoàn thành, kế toán tiến hànhtạm phân bổ chi phí sản xuất chung dự tính cho công việc hoặc khối lượng sảnphẩm thực tế đã hoàn thành

- Trường hợp phân bổ thiếu (số tạm phân bổ nhỏ hơn số thực tế phát sinh):

kế toán tiến hành điều chỉnh tăng (ghi dương) phần chi phí sản xuất chung còn thiếutrên phiếu tính giá thành và tính lại giá thành sản phẩm

+ Nếu mức chênh lệch nhỏ: toàn bộ mức chênh lệch này đưa ngay vào giávốn hàng bán trong kỳ, ghi:

Nợ TK Giá vốn hàng bán

Có TK chi phí sản xuất chung+ Nếu mức chênh lệch lớn: cần phân bổ cho cả sản phẩm sản xuất và tiêuthụ, sản phẩm sản xuất nhưng chưa tiêu thụ, sản phẩm dở dang cuối kỳ (nếu sảnphẩm dở dang được đánh giá theo phương pháp sản lượng hoàn thành tươngđương), ghi:

Nợ TK Giá vốn hàng bán

Nợ TK Thành phẩm

Nợ TK Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang

Có TK Chi phí sản xuất chung

- Trường hợp phân bổ thừa (số tạm phân bổ lớn hơn số thực tế phát sinh): kếtoán tiến hành điều chỉnh giảm (ghi âm) mức phân bổ thừa trên phiếu tính giá thànhtheo công việc Tương tự như trường hợp phân bổ thiếu, kế toán cũng xử lý các tàikhoản tồn kho và giá vốn hàng bán khi mức chênh lệch nhỏ và mức chênh lệch lớnbằng bút toán đảo ngược

b, Phương pháp xác định chi phí sản xuất theo quy trình sản xuất

Áp dụng phương pháp này là những doanh nghiệp hoạt động trong ngành sảnxuất có tính lặp lại nghĩa là hoạt động sản xuất số lượng lớn với những sản phẩmtương tự nhau hoặc rất tương tự nhau như sản xuất giấy, dầu khí, hóa chất, dệt, chếbiến thực phẩm, … Quy trình sản xuất sản phẩm chia ra nhiều giai đoạn công nghệhay nhiều bước chế biến nối tiếp nhau theo một trình tự nhất định Mỗi giai đoạnchế biến tạo ra một loại bán thành phẩm, bán thành phẩm bước này là đối tượng chếbiến ở bước kế tiếp

Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất thích hợp theo phương pháp này là từnggiai đoạn công nghệ; đối tượng tính giá thành là bán thành phẩm hoàn thành ở từnggiai đoạn công nghệ và thành phẩm ở giai đoạn công nghệ cuối cùng

Do doanh nghiệp xây dựng không thích hợp trong việc áp dụng phương phápxác định chi phí sản xuất theo quy trình sản xuất nên luận văn không đi sâu trìnhbày nội dung của phương pháp này

1.2.2.2 Xác định chi phí theo hoạt động (phương pháp ABC)

Nhằm mục đích tính giá thành chính xác hơn các phương pháp tính giátruyền thống về các nguồn lực mà doanh nghiệp đã hao phí cho từng chủng loại mặthàng, phương pháp ABC xác định đối tượng tập hợp chi phí là các hoạt động Mỗihoạt động theo phương pháp này được hiểu như là nơi có yếu tố cơ bản làm phátsinh chi phí trong doanh nghiệp Do vậy, nhà quản trị có thể tìm hiểu nguyên nhâncủa những biến động chi phí và có biện pháp cắt giảm phù hợp Chi phí liên quanđến mỗi hoạt động có thể là biến phí hoặc gồm cả vừa biến phí và định phí

Theo phương pháp này, xác định chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩmđược chia thành các bước như sau:

Bước 1: Nhận diện các chi phí trực tiếp

Chi phí trực tiếp trong các doanh nghiệp sản xuất thường bao gồm: chi phínguyên vật liệu trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp Trong mỗi hoạt động, cácchi phí này có thể nhận diện ngay khi phát sinh chi phí và được tập hợp trực tiếpcho từng đối tượng tính giá thành

Bước 2: Nhận diện các hoạt động

Nhận diện các hoạt động là yêu cầu cốt lõi của phương pháp ABC, theo đó

kế toán quản trị phải phát hiện các hoạt động có yếu tố cơ bản làm phát sinh chi phí.Yếu tố cơ bản đó thường gọi là nguồn sinh phí Tùy thuộc vào đặc điểm tổ chức sảnxuất và quy trình công nghệ mà mỗi doanh nghiệp có các hoạt động khác nhau Cónhững hoạt động thường gặp như: hoạt động khởi động máy ở phân xưởng, hoạtđộng kiểm tra chất lượng sản phẩm, hoạt động đặt hàng, … Chi phí phát sinh ở cáchoạt động thực chất là chi phí chung, không thể tập hợp trực tiếp cho từng đối tượng

tính giá thành Các chi phí này liên quan đến nhiều đối tượng tính giá thành cho nêncần tập hợp theo từng hoạt động, sau đó mới tiến hành phân bổ

Bước 3: Chọn tiêu thức phân bổ

Nếu theo phương pháp truyền thống, người ta lựa chọn một tiêu chuẩn chung

để phân bổ toàn bộ chi phí sản xuất chung thì trong phương pháp ABC, kế toánquản trị phải xây dựng cả một hệ thống các tiêu chuẩn phân bổ Tiêu chuẩn phân bổchính là nguồn sinh phí ở hoạt động đó, do vậy chi phí sẽ phân bổ cho các hoạtđộng được chính xác hơn

Bước 4: Tính toán mức phân bổ

Dựa trên cơ sở các nhóm hoạt động, chi phí gián tiếp được tập hợp cho từngnhóm sản phẩm và kế toán tiến hành tính tỷ lệ phân bổ Nếu hoạt động liên quanđến sản xuất một loại sản phẩm hoặc dịch vụ thì toàn bộ chi phí được kết chuyểncho sản phẩm hoặc dịch vụ đó Nếu một hoạt động được sử dụng cho sản xuất nhiềuloại sản phẩm hoặc dịch vụ thì chi phí được phân bổ cho mỗi loại sản phẩm hoặcdịch vụ dựa trên mức độ tiêu dùng hoạt động của từng loại sản phẩm hoặc dịch vụ

Bước 5: Tổng hợp tất cả chi phí để tính giá thành

Sơ đồ 1-2: Khái quát quy trình và nguyên tắc cơ bản của phương pháp ABC

Tổng chi phí phát sinh

Sản phẩm 2 Sản phẩm 1

1.2.3 Hệ thống định mức chi phí và phương pháp lập dự toán chi phí

Khi xây dựng định mức chi phí sản xuất phải tuân theo nguyên tắc chung làphải tìm hiểu, xem xét khách quan toàn bộ tình hình thực tế thực hiện chi phí sảnxuất kinh doanh đối với mỗi đơn vị sản phẩm về mặt hiện vật của kỳ trước, đánh giáchất lượng sản phẩm và các vấn đề liên quan đến năng suất và hiệu quả lao độngcủa doanh nghiệp Sau đó kết hợp với những thay đổi về thị trường như quan hệcung cầu, nhu cầu đòi hỏi của thị trường, … thay đổi về điều kiện kinh tế kỹ thuật,

bổ sung định mức chi phí cho phù hợp với điều kiện và yêu cầu mới

Như vậy, những gì đã xảy ra và những kết quả đã đạt được kỳ trước chỉ làmcăn cứ để dự đoán tương lai phục vụ cho việc xây dựng định mức sát với điều kiệnthực tế hơn Vì vậy, định mức chi phí là chỉ tiêu phản ánh mức hoạt động hiệu quảcho kỳ dự toán sắp thực hiện Ở nước ta, từ trước đến nay thông thường các doanhnghiệp chủ yếu dựa vào định mức kinh tế kỹ thuật của ngành đã được xây dựng vàNhà nước phê duyệt làm định mức chi phí cho doanh nghiệp Trong điều kiện nềnkinh tế thị trường, đòi hỏi các doanh nghiệp phải quan tâm đến chất lượng và giá cảsản phẩm Muốn sản xuất có hiệu quả các nhà quản trị phải nghiên cứu và xây dựngcác định mức thực tế cho phù hợp hơn với điều kiện của doanh nghiệp trên cơ sởđịnh mức chung của ngành Hơn nữa định mức kinh tế kỹ thuật của ngành được xâydựng có thể chưa bao quát được những điều kiện, đặc điểm kỹ thuật cụ thể của