biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường thcs đông xá huyện vân đồn tỉnh quảng ninh

Vì cho đến hết năm học 2008-2009 hầu hết cán bộ quản lý và Hiệu trưởng của trường THCS trên địa bàn huyện Vân Đồn chưa được đào tạo dài hạn về công tác quản lý Giáo dục cho nên dù rất cố

––––––––––––––––––

LÝ VĂN KHƯƠNG

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG THCS ĐÔNG XÁ, HUYỆN VÂN ĐỒN,

TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành : QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số : 60.14.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN BÁ DƯƠNG

THÁI NGUYÊN - NĂM 2010

––––––––––––––––––

LÝ VĂN KHƯƠNG

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG THCS ĐÔNG XÁ, HUYỆN VÂN ĐỒN,

TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - NĂM 2010

và thời đại Giáo dục là bước mở đầu của chiến lược con người, là điều kiện cơ bản để hình thành phát triển và hoàn thiện lực lượng sản xuất của xã hội Con người cùng với tri thức đã trở thành nhân tố quyết định cho sự phát triển kinh tế

xã hội Con người cũng là nguyên nhân làm tăng của cải xã hội "Sự giàu có và thịnh vượng này càng phụ thuộc vào tri thức và kỹ năng; khoa học và kỹ thuật bây giờ được xác lập là những lực lượng có sức mạnh to lớn trong việc định hướng tương lai Các nước đang phát triển phải đối mặt với sự thách thức cần phải tạo ra cho chính họ nhưng con đường học hỏi có thể giúp họ tiếp cận được

xu thế của cuộc cách mạng tri thức" (Ravaroy-singh - nền giáo dục cho thế kỷ XXI: những triển vọng của Châu Á - Thái Bình Dương)

Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học từ xưa đến nay là nhiệm vụ quan trọng nhất, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ quá trình dạy học nói riêng và quá trình phát triển của nhà trường nói chung Sự tồn tại hay phát triển của sự nghiệp giáo dục là do chất lượng dạy học - giáo dục quyết định

Những năm qua Giáo dục - Đào tạo cả nước và tỉnh Quảng Ninh nói chung, huyện Vân Đồn nói riêng đã đạt được những thành tích đáng phấn khởi, nhưng nhìn chung chất lượng và hiệu quả còn hạn chế, phần nào chưa đáp ứng được yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới Nguyên nhân đầu tiên của sự yếu kém đó đã được chỉ ra từ Nghị quyết TW 2 (khoá VIII) là:"Công tác quản lý Giáo dục - Đào tạo còn những mặt yếu kém, bất cập" Đến hội nghị TW 6 (khoá IX) đánh giá "Năng lực quản lý Nhà nước về Giáo dục còn bộc lộ nhiều yếu kém, lúng túng trước yêu cầu mới, thiếu tầm nhìn và giải pháp chiến lược, nặng về đối phó vụ việc đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục còn nhiều bất cập, tư duy và phương thức quản lý Giáo dục còn chịu ảnh hưởng của cơ chế hành chính bao cấp"(Kết luận Hội nghị TW 6 (khoá IX))

Vì vậy để khắc phục yếu kém thì một trong những phương hướng chủ yếu là

"Đổi mới mạnh mẽ quản lý Nhà nước về giáo dục, xây dựng đội ngũ nhà giáo

và cán bộ quản lý giáo dục một cách toàn diện"

Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII của Đảng cộng sản Việt Nam đã nêu: “Định hướng phát triển giáo dục- đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa và nhiệm vụ đến năm 2000” và xác định vấn đề có ý nghĩa then chốt là tăng cường, phát triển mạnh mẽ sự nghiệp giáo dục- đào tạo Đặc biệt nghị quyết đã nêu ra bốn giải pháp:

- Tăng cường nguồn lực cho giáo dục- đào tạo

- Xây dựng đội ngũ giáo viên, tạo động lực cho người dạy, người học

- Tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp và cơ sở vật chất trường học

- Đổi mới công tác quản lý giáo dục

Trong đó đổi mới công tác quản lý được xem là khâu đột phá để đảm bảo chất lượng giáo dục Bởi vì mọi thành công hay thất bại trong giáo dục đều bắt nguồn và có nguyên nhân từ quản lý

Vì vậy hơn lúc nào hết, những người làm công tác quản lý Giáo dục trong giai đoạn hiện nay cần thường xuyên nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi nâng cao trình độ và nghiệp vụ quản lý, cải tiến các biện pháp quản lý, vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo vào điều kiện cụ thể trong đơn vị quản lý của mình

Trong hoạt động quản lý của nhà trường thì quản lý hoạt động dạy học

là nhiệm vụ vô cùng quan trọng và được đặt lên hàng đầu trong công tác quản

lý của Hiệu trưởng Biện pháp quản lý của Hiệu trưởng có vai trò đặc biệt vì

nó tác động trực tiếp đến đội ngũ giáo viên, yếu tố quyết định chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường Vì thế người Hiệu trưởng phải là hạt nhân chủ yếu trong việc ứng dụng khoa học quản lý Vận dụng linh hoạt sáng tạo các biện pháp quản lý, để thực hiện thắng lợi các mục tiêu giáo dục

Thực tế ở huyện Vân Đồn - Tỉnh Quảng Ninh, các trường THCS đã có những đổi mới nhất định về công tác quản lý nhà trường, song kết quả đạt được chưa cao Những biện pháp quản lý hoạt động dạy học mà Hiệu trưởng

đã áp dụng vào công tác quản lý của mình hầu hết là do kinh nghiệm bản thân, do tự mày mò và kinh nghiệm của người đi trước truyền lại cho người đi sau, đồng thời tự học là chính

Vì cho đến hết năm học 2008-2009 hầu hết cán bộ quản lý và Hiệu trưởng của trường THCS trên địa bàn huyện Vân Đồn chưa được đào tạo dài hạn về công tác quản lý Giáo dục cho nên dù rất cố gắng trong việc quản lý đơn vị, nhà trường các đồng chí Hiệu trưởng vẫn không thể tránh khỏi những hạn chế

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên đây, tôi chọn vấn đề: “Biện pháp quản

lý hoạt động dạy học ở trường THCS Đông Xá Huyện Vân Đồn Tỉnh Quảng Ninh” để nghiên cứu với hy vọng góp phần vào việc quản lý nhằm nâng cao

chất lượng dạy học ở trường THCS với yêu cầu phát triển của xã hội

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THCS Đông Xá, Huyện Vân Đồn, Tỉnh Quảng Ninh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc quản lý quá trình dạy học và quản

lý nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường phổ thông

- Khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng dạy học và việc quản lý quá trình dạy học ở trường THCS Đông Xá Huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

- Hệ thống hoá và đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THCS Đông Xá, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

4 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Những biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng

4.2 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng

5 Giả thuyết khoa học

Hiện nay chất lượng dạy học của giáo viên THCS huyện Vân Đồn về

cơ bản đã có nhiều hướng phát triển tốt nhưng chưa đều, người Hiệu trưởng đã tiến hành nhiều biện pháp quản lý để nâng cao chất lượng dạy học và đã đạt được những kết quả nhất định.Tuy nhiên vẫn còn có những bất cập do nhiều nguyên nhân khác nhau Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học phù hợp thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học của giáo viên THCS

6 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Với điều kiện và khả năng của bản thân, trong đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng ở trường THCS Đông Xá, Huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

7 Các phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Để có cơ sở lý luận làm nền tảng cho quá trình nghiên cứu Tôi tiến hành thu thập tài liệu lý luận, nghiên cứu tài liệu, các văn bản pháp quy về giáo dục và đào tạo, các công trình khoa học

về quản lý giáo dục, quản lý chuyên môn từ đó phân tích tổng hợp vấn đề từ góc lý luận có liên quan đến luận văn

- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp quan sát:

Phương pháp quan sát các hình thức thể hiện công tác quản lý của Hiệu trưởng và hoạt động giảng dạy của người giáo viên các trường THCS

+ Phương pháp điều tra:

* Điều tra thu thập số liệu bằng các phiếu, biểu mẫu thống kê về thực trạng quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên trong phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Điều tra, khảo sát lấy ý kiến của các bộ phận quản lý nhà trường, nhằm mục đích đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng

* Điều tra, khảo sát lấy ý kiến của đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy, các chuyên gia, các chuyên viên để nhằm đánh giá thực trạng một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng

Quá trình điều tra được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Xây dựng phiếu điều tra

Bước 2: Tiến hành điều tra

Bước 3: Thu thập phiếu điều tra và xử lý số liệu

+ Phương pháp xử lý số liệu::

Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý và phân tích các số liệu từ các phiếu thu thập được

8 Những đóng góp mới của đề tài

Vấn đề nghiên cứu về các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng những năm gần đây đã được nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu Song việc nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng ở trường THCS nói chung và Trường THCS Đông Xá nói riêng trên địa bàn huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh chưa có tác giả nào nghiên cứu Vì vậy, với những kết quả nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng ở trường THCS Đông Xá và các biện pháp quản lý hoạt động dạy học dựa trên cơ sở lý luận, kết quả khảo sát tính cần thiết và khả thi của các biện pháp qua sự đánh giá của CBQL, GV trong công trình này có thể coi là những đóng góp mới cho việc quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng với trường THCS của huyện Vân Đồn nói chung và của trường THCS Đông Xá nói riêng

9 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm: Phần mở đầu, phần nội dung khoa học, phần kết luận và khuyến nghị

Phần nội dung khoa học gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS Chương 2: Thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học

ở trường THCS Đông Xá, Huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng ở

trường THCS Đông Xá, Huyện Vân Đồn, Tỉnh Quảng Ninh

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THCS 1.1 Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THCS là một vấn đề tưởng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn phức tạp và cơ bản

Vì thực chất công tác quản lý trường học của Hiệu trưởng chủ yếu là quản

lý chuyên môn với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THCS

Việc nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung và nhà trường THCS nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển Giáo dục - Đào tạo của xã hội để nâng cao chất lượng giảng dạy Đây là vấn đề luôn được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm với mong muốn tìm ra các biện pháp quản lý sao cho hiệu quả nhất

1.1.1 Các nhµ nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết trong những công

trình nghiên cứu của mình đã cho rằng "Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên"

Với kinh nghiệm thực tiễn 26 năm làm Hiệu trưởng V.A Xukhôm linxki đã tổng kết những thành công cũng như thất bại của mình, cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý của Hiệu trưởng trường THCS như sau:

- Việc phân công hợp lý công việc qua các thành viên trong Ban Giám hiệu, (Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn) có vai trò đặc biệt quan trọng

Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng để đạt mục tiêu đề ra Các tác giả đều khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của Hiệu trưởng Tuy nhiên, trong thực

tế cùng tham gia quản lý nhà trường với Hiệu trưởng còn có vai trò của Phó hiệu trưởng, đặc biệt là Phó hiệu trưởng phụ trách công tác chuyên môn Tất nhiên công việc của Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng đều nhằm tiến tới mục tiêu chung của nhà trường Song làm thế nào để công việc của Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng đạt hiệu quả cao nhất, tránh "dẫm chân" lên nhau, tránh bị

"lấn sân" của nhau, mà làm thế nào huy động tốt nhất sức mạnh của tập thể giáo viên Trong những công trình nghiên cứu của mình V.A.Xukhôm linxki cũng như các tác giả trước chú trọng đến sự phân công hợp lý giữa Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng.Theo tác giả: Hiệu trưởng là người lãnh đạo tập thể

sư phạm của nhà trường, chịu trách nhiệm về các vấn đề chung, song không

xa rời công tác dạy học Bằng việc Hiệu trưởng có thể trực tiếp quản lý một công tác chuyên môn cụ thể nào đó và am hiểu công tác dạy học môn chuyên ngành thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình Còn Phó hiệu trưởng cùng với Hiệu trưởng đề ra kế hoạch công tác dạy học tối ưu nhất trong điều kiện cụ thể và là người tổ chức thực hiện kế hoạch này

Khi đã cùng nhau bàn bạc thống nhất và đề ra kế hoạch nghĩa là giữa Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng đã có sự thống nhất và phối hợp chặt chẽ với nhau Đây cũng chính là một mặt của sự phân công hợp lý, không phải là

“dẫm chân” lên nhau mà hơn thế còn là "thống nhất với nhau" Bởi vậy các tác giả rất coi trọng sự thoả thuận giữa Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng về những thành công hay thất bại trong công tác quản lý nhà trường cùng tìm ra

biện pháp quản lý nhà trường để đạt đuợc hiệu quả cao V.A xukhom linxki

đã viết: "Trong khi trao đổi ý kiến với nhau, chúng tôi đã chính xác hoá những quan điểm của mình, trong những cuộc trao đổi này đã nảy sinh ra những dự định mà sau này được phát triển trong lao động sáng tạo của tập thể

sư phạm".[36]

- Xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên:

+ Trong những trang viết của mình V.A.Xukhom linxki cũng như các tác giả V.P xtrezicodin, Gigoocscaia đều cho rằng một trong những chức năng của Hiệu trưởng nhà trường là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình Muốn xây dựng được đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn tâm huyết với nghề, người Hiệu trưởng phải có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trường mình đó là những người mà nói theo V.A.Xukhom linxki thì "Người giáo viên tốt nhất phải là người yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan đến các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học trong thực tiễn công tác của mình, đồng thời phải thành thạo kỹ năng trong lĩnh vực đó".[36]

Hiệu trưởng phải biết đề ra yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn của từng giáo viên trong trường, từ đó có nội dung, hình thức bồi dưỡng phù hợp Những biện pháp bồi dưỡng có hiệu quả được các tác giả đề cập đến là tổ chức cho giáo viên học tập có hệ thống về triết học, kinh tế chính trị học, lý luận về Chủ nghĩa Cộng sản khoa học với các hình thức phong phú và hấp dẫn, trao đổi thông tin, triển lãm khoa học, giao lưu với giáo viên dạy giỏi nhằm mục đích: Nâng cao nhận thức của giáo viên về chủ nghĩa Mác-Lênin, nâng cao trình độ về bộ môn của mình giảng dạy, đồng thời cũng hoàn thiện tay nghề sư phạm của mình

+ Tổ chức hội thảo khoa học:

Một trong những biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy mà các nhà nghiên cứu quan tâm chính là tổ chức hội thảo khoa học Bởi

tổ chức hội thảo khoa học là biện pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên Vì "Giáo viên càng hiểu biết nhiều anh ta vạch ra trước học sinh những triển vọng của khoa học, thường xuyên hơn, càng làm cho học sinh hiểu kỹ, tính ham hiểu biết của học sinh bộc lộ ra nhiều hơn, ở các em sẽ nảy sinh ra nhiều câu hỏi, nhiều thắc mắc hơn, những câu hỏi các em đặt ra sẽ thông minh hơn, thú vị hơn và khó hơn".[36]

Tuy nhiên để hoạt động này đạt hiệu quả cao, nội dung các cuộc hội thảo khoa học được chuẩn bị kỹ phù hợp và có tác dụng thiết thực đến việc dạy học, tổ chức hội thảo sinh động thu hút được nhiều giáo viên tham gia thảo luận, trao đổi Vấn đề đưa ra hội thảo phải mang tính thực tiễn cao, phải

là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm và có tác dụng thiết thực đối với việc dạy và học

Qua các buổi hội thảo Hiệu trưởng hiểu thêm được các quan điểm của giáo viên về việc dạy học, bản thân các giáo viên nắm vững hơn, hiểu sâu hơn

về khoa học cơ bản, về các vấn đề còn mơ hồ và họ sẽ mở rộng hơn về tầm nhìn, tầm hiểu biết vận dụng vào trong giảng dạy từ đó để nâng cao chất lượng dạy học

- V.A.Xukhom linxki và Xvecxlerơ còn nhấn mạnh biện pháp dự giờ

và phân tích bài học

C¸c t¸c gi¶ cho rằng việc dự giờ và phân tích bài học là đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lý quá trình dạy học của giáo viên Việc phân tích bài học trước hết phải nêu cho giáo viên biết cách khắc phục thiết sót, phát huy các mặt mạnh để nâng cao chất lượng bài giảng, tác giả đã đề ra các yêu cầu và quy trình phân tích một giờ dạy để giúp cho Hiệu trưởng thực hiện

có hiệu quả biện pháp quản lý này Trong cuốn "Vấn đề quản lý và nhà lãnh đạo nhà trường" V.A.Xukhôm linxki cũng đã nêu lên rất cụ thể cách tiến hành dự giờ và phân tích bài học Theo ông trước hết phải giúp giáo viên chuẩn bị bài dạy bằng việc phân tích sư phạm của sách giáo khoa, nội dung dạy trong chương trình Sau đó giáo viên và Hiệu trưởng dự giờ lẫn nhau và cùng nhau dự giờ giáo viên giỏi, cứ như vậy, giáo viên đã được Hiệu trưởng dạy cho rất nhiều về phương pháp dạy học, về cách thức tổ chức dạy học để nâng cao trình độ học vấn của học sinh

1.1.2 Ở Việt Nam, khoa học quản lý tuy được nghiên cứu muộn nhưng

tư tưởng về quản lý cũng như phép “trị nước an dân” đã có từ lâu đời Điều

đó đã được thể hiện trong các tác phẩm của các nhà chính trị, quân sự, nhà giáo, nhà thơ lỗi lạc dưới thời phong kiến như: Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Chu Văn An, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm…

Trong thời kỳ mới của cách mạng Việt Nam trước hết phải nói đến quan điểm phát triển giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 -1969) Bằng việc kế thừa những tinh hoa của các tư tưởng giáo dục tiên tiến và việc vận dụng sáng tạo phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, Người đã để lại cho chúng ta nền tảng lý luận về: Vai trò của giáo dục, định hướng phát triển giáo dục, mục đích dạy học, các nguyên lý dạy học, các phương thức dạy học, vai trò của quản lý và cán bộ quản lý giáo dục, phương pháp lãnh đạo và quản

lý …Phải khẳng định rằng: Hệ thống các tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

về giáo dục có giá trị cao trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luận giáo dục của nền giáo dục cách mạng Việt Nam

Gần đây, có nhiều công trình nghiên cứu về khoa học quản lý của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, giảng viên đại học…viết dưới dạng giáo trình, sách tham khảo, phổ biến kinh nghiệm… đã được công bố, đó là các tác giả: Phạm Thành Nghị, Đặng Bá Lãm, Đặng Hữu Đạo, Nguyễn Tiến Dũng,

Nguyễn Chân, Nguyễn Bá Dương, Nguyễn Gia Quý, Bùi Trọng Tuân, Nguyễn Đình Am, Nguyễn Quốc Chí, Trần Kiểm…các công trình nghiên cứu trên đã giải quyết được những vấn đề lý luận cơ bản về khoa học quản lý như: Khái niệm quản lý, bản chất của hoạt động quản lý, các thành phần cấu trúc, các giai đoạn của hoạt động quản lý đồng thời chỉ ra các phương pháp và nghệ thuật quản lý Tuy nhiên, những thành tựu đó cũng chỉ dừng lại ở mức

độ lý luận là chủ yếu hoặc được triển khai ứng dụng nhiều trong sản suất, kinh doanh

Đối với khoa học quản lý giáo dục, quản lý nhà trường có nhiều tác giả quan tâm, vận dụng những thành tựu về lý luận khoa học quản lý nói chung và

đã đưa ra nhiều vần đề lý luận về quản lý giáo dục, các giải pháp, kinh nghiệm quản lý giáo dục xuất phát từ thực tiễn của giáo dục Việt Nam tiêu biểu là các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Bá Lãm, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Lân, Nguyễn Cảnh Toàn, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm…

Các thành quả nghiên cứu nêu trên của các nhà khoa học trong và ngoài nước là những tri thức làm tiền đề cho việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục và quản lý hoạt động dạy học trong các trường học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, phục vụ cho mục tiêu phát triển triển kinh tế - xã hội của đất nước

1.1.3 Ngành giáo dục tỉnh Quảng Ninh nói chung, huyện Vân Đồn nói

riêng vài năm trở lại đây đã quan tâm nhiều tới công tác quản lý hoạt động dạy học của giáo viên THCS Qua nhiều năm cho thấy tỷ lệ giáo viên giỏi cấp

cơ sở, cấp tỉnh ngày càng tăng; chất lượng giờ dạy tốt ngày càng nhiều Đó là kết quả khả quan, tuy nhiên kết quả này mới chỉ phản ánh được một phần chất lượng dạy học của một bộ phận giáo viên chứ chưa phải là đánh giá chung của đại đa số giáo viên Mà các đơn vị trường học khi chọn các đồng chí tham gia thi đều cố gắng tìm chọn các đồng chí đã có trình độ chuyên môn, chất

lượng dạy học tốt Điều ấy có nghĩa là: Rất cần có các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của giáo viên THCS huyện Vân Đồn Qua tìm hiểu các chuyên

đề tham dự các hội nghị quản lý hoạt động dạy học của giáo viên THCS huyện Vân Đồn, tỉnh Quang Ninh, tôi thấy chủ yếu là các chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên, sinh hoạt chuyên đề của các tổ chuyên môn: Áp dụng giáo án điện tử tức là chủ yếu thiên về người dạy còn vấn đề quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học như thế nào thì mới chỉ được nhắc chung chung Nói chung còn ít chuyên đề, bài viết về góc

độ quản lý, chất lượng dạy học ở nhà trường THCS đặc biệt rất ít các nhà quản lý tham luận các chuyên đề về việc quản lý hoạt động dạy học như thế nào? Biện pháp thực hiện ra sao để đạt hiệu quả cao trong giảng dạy và học tập để đạt được mục tiêu đào tạo của nhà trường THCS đó là vấn đề mà tôi muốn đề cập trong luận văn này

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1 Quản lý

Khi xã hội loài người xuất hiện, hoạt động chung, một loạt các quan hệ: quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với xã hội và cả con người với chính bản thân mình xuất hiện theo Điều này làm nảy sinh nhu cầu quản lý Trải qua tiến trình lịch sử phát triển

từ xã hội lạc hậu đến xã hội văn minh, trình độ sản xuất, tổ chức, điều hành xã hội cũng phát triển theo Đó là tất yếu lịch sử

Ngày nay nhiều người thừa nhận rằng quản lý trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến, diễn ra trong mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người Hiện nay, nước

ta đang thực hiện cơ chế thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước, đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cải cách mở cửa, hội nhập với khu vực và thế giới Vấn đề sử dụng và phát huy những ưu việt sẵn có xuất phát từ bản

chất xã hội phần lớn phụ thuộc vào quản lý và trình độ tổ chức quản lý, vào hiệu quả và chất lượng quản lý

Trong nghiên cứu khoa học có rất nhiều quan niệm về quản lý, theo những cách tiếp cận khác nhau Chính từ sự đa dạng về cách tiếp cận, dẫn đến

sự phong phú về các quan niệm quản lý Sau đây là một số khái niệm của các tác giả trong nước và nước ngoài:

- Khái niệm quản lý của các tác giả nước ngoài:

+ Theo K Omarov (Liên xô)- 1983: Quản lý là tính toán sử dụng hợp

lý các nguồn lực nhằm thực hiện các nhiệm vụ sản xuất và dịch vụ với hiệu quả kinh tế tối ưu

+ Theo H.Koontz (Người Mỹ): Quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của các cá nhân để đạt được mục đích của nhóm (tổ chức) Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường trong đó con người có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất [83, tr.33]

+ Theo W Taylor: Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất

+ Theo Kozlova O.V và Kuzenetsov I.N: quản lý là sự tác động có mục đích đến những tập thể con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình sản xuất

- Khái niệm quản lý của các tác giả trong nước:

+ Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (Nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến [35, tr.31]

+ Theo GS Đặng Vũ Hoạt và GS Hà Thế Ngữ cho rằng: Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định [18, tr.17]

+ Theo PGS.TS Trần Kiểm: quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội [22, tr.45]

Từ các định nghĩa trên, ta có nhiều cách hiểu:

- Quản lý là các hoạt động thực hiện nhằm đảm bảo hoàn thành công việc qua những nỗ lực của người khác

- Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả hoạt động của những người cộng sự khác nhau cùng chung một tổ chức

- Quản lý là những tác động có mục đích lên những tập thể người, thành tố cơ bản của hệ thống xã hội

- Quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội

Từ những điểm chung của các định nghĩa trên ta có thể hiểu: Quản

lý bao gồm các yếu tố như: Phải có chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động “Ai quản lý? “đó là chủ thể quản lý (chủ thể chỉ có thể là một cá nhân, hoặc một tổ chức do con người cụ thể lập nên) Còn “quản lý ai?”, “quản lý cái gì ?”, quản lý sự việc đó là khách thể quản lý (hay còn gọi là đối tượng quản lý) Bên cạnh đó phải có một mục tiêu và một quỹ đạo đã định ra cho cả đối tượng và chủ thể mục tiêu này là căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động

Giữa chủ thể và khách thể quản lý có mối quan hệ, tác động qua lại, hỗ trợ nhau Chủ thể quản lý thì sản sinh các giá trị vật chất và tinh thần có giá trị

sử dụng, trực tiếp đáp ứng nhu cầu của con người thoả mãn mục đích của quản lý

Quản lý ngày nay được coi là một trong năm nhân tố phát triển kinh tế -

xã hội: Vốn, nguồn lực lao động, khoa học - kỹ thuật, tài nguyên và sự quản

lý, trong đó quản lý có vai trò mang tính quyết định sự thành công

Như vậy, rõ ràng “quản lý không chỉ là một khoa học mà còn là nghệ thuật” và “ Hoạt động quản lý vừa có tính chất khách quan vừa mang tính chủ quan, vừa có tính pháp luật nhà nước, vừa có tính xã hội rộng rãi… chúng là những mặt đối lập trong một thể thống nhất” [35, tr.15]

Tóm lại, quản lý là một quá trình tác động có chủ đích của chủ thể quản

lý đến đối tượng quản lý nhằm khai thác, lựa chọn, tổ chức, và thực hiện có hiệu quả những nguồn lực, những tiềm năng, và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu của tổ chức đã đề ra trong một môi trường đầy biến động và phụ thuộc vào nhiều yếu tố: chủ thể, đối tượng, mục tiêu, phương pháp và công cụ quản lý

- Khái niệm của các tác giả nước ngoài:

+ Theo P.V Khuđôminxky: Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống,

có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống (Từ Bộ đến nhà trường) nhằm mục đích đảm bảo việc giáo dục Cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện, hài hoà của họ [38,tr.50]

+ Theo M.M Mechity Zade: Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp (tổ chức, phương pháp, cán bộ giáo dục, kế hoạch hoá, tài chính, cung

tiêu…) nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, bảo đảm sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về số lượng cũng như chất lượng

- Khái niệm của các tác giả trong nước:

+ Theo PGS TS Trần Kiểm: Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quản lý giáo dục, của sự phát triển tâm lý và thể lực của trẻ em [23, tr 64]

+ Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất [35, tr.35]

+ Theo GS VS Phạm Minh Hạc: Quản lý giáo dục là quản lý trường học, thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh [16, tr 26]

Những khái niệm trên tuy có cách diễn đạt khác nhau nhưng tựu chung

thì Quản lý giáo dục được hiểu là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù

hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu đã định

Từ những khái niệm nêu trên, dù ở cấp vĩ mô hay vi mô, ta có thể thấy

rõ bốn yếu tố của quản lý giáo dục là: chủ thể quản lý, đối tượng bị quản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản lý Bốn yếu tố này tạo thành sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.1: Mô hình về quản lý

Trong thực tiễn, các yếu tố trên không tách rời nhau chúng có quan hệ tương tác gắn bó mật thiết với nhau nhằm đi đến mục tiêu chung của giáo dục

đề ra Như vậy, quản lý giáo dục với tư cách là một bộ phận của quản lý xã hội cũng đã xuất hiện từ lâu và tồn tại với mọi chế độ xã hội Cùng với sự phát triển của xã hội, mục tiêu, nội dung, phương pháp Giáo dục luôn thay đổi và phát triển làm cho công tác quản lý cũng vận động và phát triển

1.2.3 Quản lý nhà trường

Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước trong phạm vị trách nhiệm của mình tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh

1.2.4 Các chức năng quản lý

Chức năng quản lý là những hình thức thực hiện những tác động của chủ thể đến đối tượng quản lý thông qua những nhiệm vụ mà chủ thể cần được thực hiện trong quá trình quản lý

Việc xác định các chức năng quản lý hiện chưa có sự thống nhất Nhìn chung các tác giả khác nhau đều thống nhất nêu lên các chức chức năng quản

lý

Khách thể quản

lý

Mục tiêu quản lý

Vạch ra mục tiêu cho bộ máy, xác định các bước đi để đạt được mục tiêu, xác định các nguồn lực và các biện pháp để đạt tới mục tiêu Để vạch ra được mục tiêu và xác định được các bước đi cần có khả năng dự báo, tức là đòi hỏi nhà quản lý phải có khả năng lường trước sự phát triển của các sự vật (của

bộ máy) Vì thế, trong chức năng hoạch định bao gồm cả chức năng dự báo

- Căn cứ vào những tiềm năng đã có và những khả năng sẽ có mà xác định rõ hệ thống mục tiêu, nội dung hoạt động, các biện pháp cần thiết để chỉ

rõ trạng thái mong muốn của nhà trường khi kết thúc năm học Bản kế hoạch năm học phải được sự thống nhất cao trong nhà trường Đó chính là nội dung

cơ bản của quá trình quản lý, vì thế giai đoạn này có vai trò rất to lớn Để làm được điều đó, người quản lý cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau:

+ Hoạch định kế hoạch, mục tiêu phấn đấu cần đạt

+ Lựa chọn các biện pháp phù hợp với đặc điểm, tình hình thực tế của đất nước của địa phương và của ngành giáo dục

+ Xây dựng chương trình hành động cho nhà trường trong suốt năm học (kế hoạch năm học đã được cụ thể hóa thành từng học kì, từng tháng

và tuần)

+ Thông qua tập thể hội đồng sư phạm trong nhà trường, bàn bạc đóng góp xây dựng để có một kế hoạch thống nhất trình lên cơ quan cấp trên

+ Điều chỉnh và hoàn thiện kế hoạch phù hợp với tình hình thực tế

- Chức năng tổ chức: chức năng này bao gồm hai nội dung

Nội dung thứ nhất: Tổ chức bộ máy

Sắp xếp bộ máy đáp ứng được yêu cầu của mục tiêu và các nhiệm vụ phải đảm nhận Nói cách khác phải tổ chức bộ máy phù hợp với cấu trúc, cơ chế hoạt động để đủ khả năng đạt được mục tiêu đề ra Phân chia thành một

bộ phận sau đó ràng buộc các bộ phận bằng các mối quan hệ

Nội dung thứ hai: Tổ chức công việc

Sắp xếp công việc hợp lý, phân công phân nhiệm rõ ràng để mọi người hướng vào mục tiêu chung mà hành động Đó chính là sự sắp đặt những con người, những công việc một cách hợp lý để mọi người đều thấy hài lòng và hào hứng làm cho công việc diễn ra trôi chảy hiệu quả

- Chức năng điều hành (chỉ đạo):

Chức năng này tác động đến con người bằng các mệnh lệnh làm cho người dưới quyền phục tùng và làm việc đúng với kế hoạch, đúng với nhiệm

vụ được phân công Tạo động lực để con người hoạt động tích cực bằng các biện pháp động viên, khen chê đúng mức phù hợp Chức năng này thể hiện ở chỗ vạch ra phương hướng cho tổ chức, các đơn vị cấp dưới, tác động đến tổ chức, đến con người bằng các quyết định để hoạt động đưa bộ máy đạt đến mục tiêu., trong đó bao gồm cả việc khuyến khích, động viên

Về thực chất đó là những hành động xác lập quyền chỉ huy và sự can thiệpcủa người lãnh đạo trong toàn bộ quá trình quản lý, là huy động mọi lực lượng vào việc thực hiện kế hoạch và điều chỉnh nhằm đảm bảo cho mọi hoạt của nhà trường diễn ra trong kỷ cương, trật tự

- Chức năng kiểm tra:

Chức năng kiểm tra diễn ra ở giai đoạn cuối cuối cùng của chu trình quản lý, nó bao gồm những nhiệm vụ chính sau đây:

+ Đánh giá thực trạng, xác định xem mục tiêu dự kiến ban đầu và toàn bộ

kế hoạch đã đạt được ở mức độ nào, kết quả phù hợp đến đâu so với dự kiến

+ Phát hiện những lệch lạc, sai sót, những gì trong kế hoạch đã đạt được + Điều chỉnh kế hoạch, tìm biện pháp uốn nắn lệch lạc

Trong những chức năng trên, mỗi chức năng đảm nhận vị trí, vai trò nhất định, song các chức năng này có mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau Điều này đòi hỏi nhà quản lý phải biết quan tâm coi trọng đến các chức năng trong quản lý, có như vậy mới chỉ đạo thực hiện đạt được mục tiêu đề ra

Tóm lại, chức năng quản lý là những vấn đế hết sức cơ bản của lý luận

về quản lý, nó giữ một vai trò quan trọng trong thực tiễn quản lý Chức năng quản lý và chu trình quản lý thể hiện đầy đủ nội dung hoạt động của chủ thể quản lý đối với khách thể quản lý Chính vì vậy, việc thực hiện đầy đủ các giai đoạn quản lý trong một chu trình là cơ sở đảm bảo cho hiệu quả của toàn

bộ hệ thống được quản lý Việc thực hiện chu trình quản lý có hiệu quả hay không là nhờ có thông tin Thông tin vừa là điều kiện , vừa là phương tiện tổng hợp các chức năng trên

Sơ đồ 1.2: Sơ đồ chức năng quản lý

1.2.5 Các nguyên tắc quản lý

Trong việc quản lý các tổ chức (Kinh tế - Chính trị - Văn hoá, giáo dục ) mà yếu tố chủ yếu là con người, các nhà lãnh đạo, các nhà quản lý thường vận dụng các nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc đảm bảo tính Đảng:

Đảng cộng sản Việt Nam là Đảng lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối vì thế trong quản lý chúng ta phải thường xuyên bám sát vào các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, các chủ trương, đường lối chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước

- Nguyên tắc tập trung dân chủ:

Lập kế hoạch

Thông tin

Chỉ đạo

Đây là nguyên tắc quan trọng đảm bảo sự thành công trong công tác quản lý Tạo khả năng quản lý một cách khoa học, có sự kết hợp chặt chẽ của

cơ quan quyền lực với sức mạnh sáng tạo của quảng đại quần chúng trong việc thực hiện mục tiêu quản lý

Tập trung trong quản lý được hiểu là toàn bộ các hoạt động của hệ thống được tập trung vào cơ quan quyền lực cao nhất, cấp này có nhiệm vụ vạch chủ trương đường lối phương hướng mục tiêu tổng quát và đề xuất các giải pháp cơ bản để thực hiện Nguyên tắc tập trung được thông qua chế độ thủ trưởng

Dân chủ trong quản lý được hiểu là: Phát huy quyền làm chủ của mọi thành viên trong tổ chức Huy động trí lực của họ, dân chủ được thể hiện ở chỗ các chỉ tiêu kế hoạch hoạt động đều được tập thể tham gia bàn bạc, kiến nghị các biện pháp trước khi quyết định

Trong thực tiễn người quản lý phải biết kết hợp hài hoà giữa tập trung

và dân chủ, tránh tập trung dẫn đến quan liêu, độc đoán Song cũng phải biết

sử dụng quyền tập trung một cách đúng lúc, đúng chỗ, phải dám quyết đoán

và dám chịu trách nhiệm

- Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và thực tiễn

Nguyên tắc này đòi hỏi người quản lý phải nắm được quy luật phát triển của bộ máy, nắm vững quy luật tâm lý của quá trình quản lý, hiểu rõ thực tế địa phương, thực tế ngành mình đảm bảo hài hoà lợi ích tập thể và lợi ích cá nhân đảm bảo hiệu quả kinh tế, đảm bảo vai trò quần chúng tham gia quản lý thực hiện tinh thần: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra

1.3 Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học

1.3.1 Khái niệm dạy học

Dạy học là một quá trình bao gồm hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò Là một bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn

vẹn, là quá trình tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội những tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo của hoạt động nhận thức và thực tiễn Trên cơ sở đó, hình thành nên thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng các phẩm chất của nhân cách người học theo mục đích giáo dục Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hội những kiến thức và kinh nghiệm mà xã hội tích luỹ được, biến kiến thức, kinh nghiệm xã hội thành phẩm chất và năng lực cá nhân Như vậy, hoạt động dạy là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình người học lĩnh hội tri thức, hình thành và phát triển nhân cách học sinh Vai trò chủ đạo của hoạt động dạy là

tổ chức, điều khiển sự học tập của người học giúp cho người học nắm được kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ Chức năng của hoạt động dạy là truyền đạt nội dung tri thức, qua đó hình thành các kỹ năng, thái độ tương ứng trên

cơ sở nội dung chương trình quy định Hoạt động học là quá trình chủ động, sáng tạo, tự chiếm lĩnh các khái niệm khoa học, trên cơ sở đó hình thành nên

kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, niềm tin của chính người học Đó là một quá trình tự điều khiển, thể hiện ở sự tự giác, tích cực và sáng tạo của người học trong quá trình lĩnh hội tri thức dưới sự tổ chức, hướng dẫn của người thầy Nội dung của hoạt động bao gồm toàn bộ hệ thống khái niệm cảu môn học, phương pháp đặc trưng của môn học, các cách thức tiếp cận để biến kiến thức của nhân loại thành học vấn của bản thân

1.3.2 Các yếu tố của hoạt động dạy học

Dạy học là sự vận động của một hệ thống do nhiều yếu tố cấu thành Mỗi yếu tố có tính chất, đặc điểm riêng và có những tác động khác nhau đến kết quả của dạy học, các yếu tố có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau Có hai nhóm yếu tố của quá trình dạy học: Nhóm các yếu tố cấu thành của quá trình dạy học; nhóm các yếu tố đảm bảo cho quá trình dạy học

+ Nhóm các yếu tố của quá trình dạy học: Dạy học bao gồm các yếu tố:

Mục tiêu dạy học: Là kết quả mong muốn đạt được sau khi kết thúc quá

trình dạy học, thể hiện những yêu cầu cải biến nhân cách của người học mà quá trình dạy học phải đạt được, nó phản ánh các yêu cầu của xã hội đối với nhân cách của người học sau khi được đào tạo nhằm đáp ứng mục tiêu giáo

dục đặt ra, được ghi trong Điều 2 - Luật Giáo dục: “ Mục tiêu giáo dục là đào

tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; Hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo việ Tổ quốc”

Mục tiêu dạy học quy định những nội dung và phương pháp dạy học, đồng thời cũng là căn cứ để kiểm tra đánh giá chất lượng của quá trình dạy học Nếu mục tiêu dạy học sát với yêu cầu của xã hội thì người học sau khi đào tạo sẽ đáp ứng được nhu cầu lao động của thị trường trong xã hội hiện tại,

có nghĩa là hiệu quả dạy học sẽ cao Nhưng ngược lại, nếu người học được đào tạo ra những khả năng phục vụ xã hội của họ bị hạn chế thì như vậy hiệu quả dạy học còn thấp

Nội dung dạy học: Là hệ thống những tri thức, những cách thức hoạt

động, những kinh nghiệm hoạt động sáng tạo và những tiêu chuẩn về thái độ đối với tự nhiên, xã hội và cộng đồng phù hợp về mặt sư phạm nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho người học

Nội dung dạy học bao gồm nhiều thành phần, trong đó gồm 4 thành phần cơ bản như sau:

Thành phần thứ nhất: Là hệ thống những tri thức về tự nhiên, xã hội, về

tư duy, về kỹ thuật và về cách thức hoạt động

Thành phần thứ hai: Là hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo trong lao động trí óc và lao động chân tay Cùng với các yếu tố trên thì yếu tố học sinh phải năm được những kinh nghiệm để có khả năng vận dụng nó vào thực tiến, đó

là yêu cầu quan trọng Bởi lẽ kinh nghiệm vận dụng được loài người tích luỹ trong quá trình lao động Học sinh nói riêng và con người nói chung trong quá trình học tập và lao động luôn luôn phấn đấu để có vốn kiến thức và vốn kinh nghiệm vận dụng trở thành vốn kỹ năng, kỹ xảo riêng của bản thân

Thành phần thứ ba: là hệ thống kinh nghiệm hoạt động sáng tạo được đặc trưng bởi năng lực độc lập giúp người học có khả năng phát hiện thấy trước những tình huống mới và tìm ra cách giải quyết đạt hiệu quả tối ưu

Thành phần thứ tư: Là những chuẩn mực về thái độ đối với tự nhiên, xã hội, con người và cộng đồng Đó chính là hệ thống các giá trị đúng đắn hình thành ở học sinh Kinh nghiệm này cùng với tri thức, kỹ năng sẽ là tiền đề để hình thành xúc cảm, niềm tin đối với tri thức khoa học, đối với các chuẩn mực đạo đức, đối với lý tưởng xã hội…

Bốn thành phần nêu trên, mỗi thành phần có một ý nghĩa, vị trí riêng trong nội dung dạy học Cả bốn thành phần đều có mỗi quan hệ chặt chẽ, mật thiết với nhau, không thể thiếu bất kỳ một thành phần nào vì mục tiêu cuối cùng là giáo dục toàn diện cho người học

Hình thức tổ chức dạy học: Là hình thức tổ chức kết hợp các hoạt động

của người dạy và người học nhằm thực hiện các nội dung dạy học Có những hình thức tổ chức dạy học như: trên lớp, tự học, thực tập, thực hành, làm đề

án, làm luận văn…

Phương pháp dạy học: Là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất

của người dạy và người học nhằm thực hiện tối ưu các nhiệm vụ dạy học Nói cách khác, đó là sự kết hợp hữu cơ, thống nhất, bản chất giữa hoạt động dạy học và hoạt động học trong quá trình học

Trong quá trình dạy học bao gồm rất nhiều yếu tố nhưng có thể khằne định rằng phương pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá trình dạy học Điều đó thể hiện muốn hiện thực hoá nội dung dạy học

chủ động, toàn diện, sâu sắc, trên cơ sở đó củng cố khắc sâu tri thức, kỹ năng,

kỹ xảo, thắp sáng niềm hứng thú, yêu thích, ham tìm hiểu, phát hiện, tạo dựng tình cảm đúng đắn, trong sáng, lành mạnh ở mức độ nào, phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp dạy học mà ở đó thầy giáo là người định hướng, hướng dẫn

Phương tiện dạy học: là tập hợp các đối tượng vật chất được người dạy

sử dụng với góc độ là những phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của người học Các phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của người học Các phương tiện để giúp người học lĩnh hội, tiếp thu các tri thức phong phú, sinh động và rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo

Vai trò và ý nghĩa của phương tiện dạy học trong quá trình dạy học: có thể khẳng định rằng trong quá trình dạy học, người dạy vận dụng các phương pháp dạy học không thể tách rời với việc sử dụng các phương tiện dạy học Bởi vì:

Nhờ có phương tiện dạy học mà người dạy có thể thêm các điều kiện thuận lợi, phong phú, cơ bản để có thể thực hiện bài giảng của mình một cách toàn diện, sinh động Phương tiện dạy học gắn liền với các công cụ dạy học, các thiết bị dạy học, phương tiện kỹ thuật, phòng thí nghiệm…mà chính những điều kiện đó đã góp phần thu hút sự nhận thức của người học, là điều kiện để rèn rũa kỹ năng thực hành Đặc biệt phương tiện dạy học phù hợp, thiết thực, có tác dụng giúp người học có thông tin sâu sắc các sự vật, hiện tượng, mở rộng củng cố các tri thức đã lĩnh hội, rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo, phát triển khả năng nhận thức, quan sát, phân tích, tổng hợp và kết luận

về các sự vật hiện tượng Có tác dụng đích thực trong việc xây dựng niềm hứng thú, sự say mê sáng tạo cho người học có nhu cầu nhận thcs mới, có phương pháp tư duy sâu sắc gắn với liên hệ thực tế từ đó tạo hành động mới

Việc tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học là một trong những yêu cầu, nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng và cần thiết của các cấp quản lý giáo dục cần tiếp tục quan tâm

Người dạy: Là yếu tố chủ đạo trong quá trình dạy học Thông qua việc

sử dụng các phương pháp,phương tiện dạy học thích hợp và thông qua chính nhân cách của mình, người dạy chỉ đạo và trực tiếp tác động lên quá trình cải biến nhân cách người học Vai trò chủ đạo của người dạy thể hiện ở việc tổ chức, điều khiển hoạt động, bao gồm:

- Khơi dậy và kích thích tính tự giác, tích cực của người học

- Theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học, từ đó có cách điều chỉnh phù hợp

Người học: Là yếu tố trung tâm, là đối tượng của quá trình dạy học

Hoạt động do người học thực hiện bao gồm hai chức năng thống nhất:

đó là chức năng lĩnh hội và chức năng tự điều khiển, trong đó vai trò của tự điều khiển có ý nghĩa quan trọng nhằm thực hiện tính tích cực tự giác, chủ động của người học trong quá trình dạy học nhằm chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo nhằm đáp ứng với những yêu cầu của xã hội được phản ánh trong mong muốn và nguyện vọng của người học Chính người học chứ không phải ai khác phải là chủ thể tạo nên sản phẩm giáo dục cho chính mình

Có nghĩa là người học càng có ý thức tự giác trong quá trình học để chiếm lĩnh tri thức, biến chúng thành vốn riêng của bản thân, từ đó hình thành thái

độ, phẩm chất, năng lực mới trong quá trình dạy học

Kết qủa dạy học thể hiện ở người học không chỉ phụ thuộc vào hoạt động của người dạy mà còn phụ thuộc vào trách nhiệm của từng người học

Các yếu tố cầu thành dạy học có mối quan hệ qua lại và tác động lẫn nhau, trong đó người dạy là yếu tố chủ đạo và người học là yếu tố trung tâm của quá trình dạy học

Nhóm các yếu tố đảm bảo cho quá trình dạy học

Là các yếu tố tuy không quan hệ trực tiếp đến hoạt động phát triển nhân cách của người học nhưng không thể thiếu được vì chúng tạo điều kiện cho các hoạt động của người dạy và người học, đó là:

Các yếu tố đảm bảo về chính trị, tinh thần

Có nhiệm vụ chung là làm cho mọi người trong nhà trường quán triệt

và chấp hành nghiêm chỉnh các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng

và Nhà nước, xây dựng khối đoàn kết, thống nhất, động viên tinh thần hăng say nhiệt tình công tác của tất cả mọi người ở các vị trí công tác khác nhau

Các yếu tố đảm bảo về tổ chức quản lý:

Có nhiệm vụ chung là xây dựng bộ máy tổ chức của nhà trường vững mạnh, xây dựng các nề nếp quản lý nhằm đảm bảo sự chỉ đạo nhanh, có hiệu lực của bộ máy quản lý

Các yếu tố đảm bảo về cơ sở vật chất:

Có nhiệm vụ cung cấp đầy đủ các trang thiết bị, máy móc, nguyên vật liệu cần thiết cho các hoạt động dạy học Bảo dưỡng trường lớp, phòng thí nghiệm, thư việ, các cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho dạy học Cung cấp các điều kiện như nghỉ ngơi, chữa bệnh, bảo hiểm cho người dạy và người học của nhà trường

Để đảm bảo chất lượng của dạy học thì quản lý dạy học phải quản lý các yếu tố cấu thành trong dạy học và các yếu tố đảm bảo cho hoạt động dạy học

1.3.3 Bản chất của quá trình dạy học

- Quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh dưới sự

tổ chức, chỉ đạo của giáo viên, là quá trình có tính hai mặt: dạy và học QTDH

có hai nhân tố trung tâm: Hoạt động dạy và hoạt động học Hai hoạt động này thống nhất với nhau và phản ánh tính chất hai mặt của QTDH Có thể coi học

là một hệ thống con giữa HS và tài liệu học tập Trong hệ thống dạy - học, sự tác động qua lại, nhất là sự tác động của dạy mà thầy là chủ thể xét cho đến cùng là nhằm thực hiện tốt sự tác động qua lại trong hệ thống con HS - tài liệu học tập; nhằm thúc đẩy hoạt động nhận thức mà HS là chủ thể Kết quả dạy học chính là tập trung ở kết quả nhận thức của HS Do đó bản chất của QTDH

là quá trình nhận thức độc đáo của HS, được tổ chức một cách riêng biệt dưới

sự tổ chức chỉ đạo, hướng dẫn của GV nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy học

cụ thể: nhiệm vụ trí dục, phát triển,giáo dục (hay dạy học kiến thức, dạy học

kỹ năng, phương pháp và dạy học thái độ)

Quá trình nhận thức của HS cũng như quá trình nhận thức của các nhà khoa học (hay quá trình nhận thức có tính chất xã hội lịch sử của loài người) đều tuân theo quy luật và được V.I Lê nin nêu ra: “ Từ trực quan sinh động đến tư duy trìu tượng; từ tư duy trìu tượng đến thức tiễn, đó là con đường biện chứng của nhân thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan”

Mức độ nhận thức của học sinh có nhiều mức độ từ đơn giản đến phức tạp Học giả Burnamin Bloom cho rằng có 6 cấp độ nhận thức (được sắp xếp theo mức độ từ thấp đến cao) đó là: 1 - nhận biêt; 2 - hiểu; 3 - Vận dụng; 4 - phân tích; 5 - Tổng hợp; 6 - đánh giá

Quá trình nhận thức của HS có thể diễn ra theo hai con đường ngược chiều nhau Đó là con đường từ cụ thể đến trìu tượng, từ đơn nhất đến khái quát và con đường đi từ trìu tượng đến cụ thể, từ khái quát đến đơn nhất Vì vậy trong QTDH, người thầy giáo cần tận dụng cả hai con đường này một cách hợp lý nhất nhằm giúp học sinh thu được kết quả tối ưu Quá trình nhận thức của học sinh là kết quả phản ánh thế giới quan vào đầu óc các em Với

tư cách là thực thể xã hội có ý thức, HS có khả năng thu được những phản ánh khách quan về nội dung và chủ quan hình thức, nghĩa là về nội dung HS

có khả năng phản ánh đúng bản chất và những quy luật của thế giới khách quan Về nhận thức, mỗi học sinh có hình thức phản ánh riêng về mình, có cách xây dựng khái niệm, những cấu trúc lôgíc riêng của mình Điều đó chứng tỏ rằng, dưới sự tổ chức điều khiển của giáo viên, với năng lực của bản thân, HS có khả năng nhận thức đúng đắn về thế giới quan Quá trình nhận thức của học sinh có tính độc đáo với nhận thức chung của loài người,

đó là sự tái tạo những tri thức của loài người trong bản thân học sinh Trong quá trình học tập ở nhà trường, học sinh nắm vững một cách thuận lợi những

cơ sở khoa học của các môn học, không phải trải qua con đường nhận thức quanh co, gập ghềnh

- QTDH là một hệ toàn vẹn, các nhân tố của nó tác động lẫn nhau theo quy luật riêng, thâm nhập vào nhau, quy định lẫn nhau tạo nên sự thống nhất biện chứng: Giữa dạy với học; giữa truyền đạt với điều khiển trong dạy; giữa lĩnh hội với tự điều khiển trong học

- QTDH là hoạt động cộng đồng hơp tác giữa chủ thể thầy - cá thể HS;

HS - HS; thầy - nhóm - HS Sự tương tác theo kiểu cộng đồng - hợp tác giữa dạy và học là yếu tố duy trì và phát triển sự thống nhất của QTDH (nghĩa là chất lượng dạy học) Dạy tốt, học tốt chính là bảo đảm được ba phép biện chứng: Sự thống nhất của điều khiển, bị điều khiển, tự điều khiển, có bảo đảm liên hệ nghịch thường xuyên bền vững

Vậy để có QTDH tối ưu thì phải xuất phát từ lôgíc của khái niệm khoa học và lôgíc lĩnh hội của học sinh, thiết kế công nghệ dạy học hợp lý, tổ chức tối ưu hoạt động dạy học cộng tác, đảm bảo liên hệ nghịch, để cuối cùng làm cho học sinh tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh được khái niệm khoa học,

phát triển năng lực hình thành thái độ

1.4 Những vấn đề cơ bản của quản lý hoạt động dạy học

1.4.1 Nội dung của quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học chính là điều khiển quá trình dạy học, cho quá trình đó vận hành có khoa học, có tổ chức theo những quy luật khách quan

và được sự chỉ đạo, giám sát thường xuyên nhằm thực hiện mục tiêu dạy học

Để quản lý hoạt động dạy học hiệu quả, người hiệu trưởng phải dựa trên cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn để điều hành hoạt động:

Cơ sở pháp lý hiện nay đó là Luật giáo dục, Điều lệ trường Trung học, Chỉ thị của Bộ trưởng Bộ GD - ĐT về thực hiện nhiệm vụ năm học ban hành từng năm, các chương trình, kế hoạch dạy học, …

Cơ sở thực tiễn là tình hình phát triển giáo dục của thế giới, của đất nước, của địa phương có ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình phát triển của quá trình dạy học trong nhà trường; thực tiễn phát triển về qui mô, chất lượng, cơ

sở vật chất của nhà trường cũng như tình hình đội ngũ cán bộ- giáo viên- nhân viên hiện có,…

Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường không chỉ tác động vào việc trang bị cho người học những kiến thức mà nhân loại đã tích luỹ được qua sách vở, tài liệu, qua bài giảng của thầy, mà còn tác động vào quá trình người học tự làm giàu thêm những hiểu biết, tự rèn luyện những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và nghề nghiệp Hoạt động học của học sinh trong nhà trường không thể tách rời hoạt động dạy của giáo viên Muốn quản lý có hiệu quả thì phải quản lý một cách toàn diện, chú ý xem xét những điều kiện đặc thù để có phương pháp quản lý phù hợp

Với quan niệm về hoạt động dạy học như trên, quản lý hoạt động dạy học bao gồm các nội dung quản lý sau:

- Một là, lập kế hoạch quản lý hoạt động dạy học

- Hai là, tổ chức quản lý hoạt động dạy học

- Ba là, Các biện pháp chỉ đạo hoạt động dạy học Bao gồm:

+ Chỉ đạo mục tiêu dạy học qua các nhiệm vụ dạy học nhằm nâng cấp tri thức, kỹ năng, bồi dưỡng thái độ và hình thành, phát triển những năng lực, phẩm chất tốt đẹp cho người học

+ Chỉ đạo việc xây dựng và thực hiện nội dung dạy học Nội dung dạy học phải đảm bảo bao gồm hệ thống những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà người học cần nắm vững trong quá trình dạy học

+ Chỉ đạo hoạt động giảng dạy của giáo viên (soạn giáo án, chuẩn bị đồ dùng dạy học, lên lớp, giúp đỡ học sinh )

+ Chỉ đạo hoạt động học tập của học sinh (nề nếp, thái độ học tập, kết quả học tập)

+ Chỉ đạo việc quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ hoạt động dạy học

- Bốn là, kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học theo kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học

Nói tóm lại, quản lý hoạt động dạy học là sự tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong hoạt động dạy học nhằm đạt được mục tiêu dạy học đã đề ra Trong nhà trường, việc quản lý hoạt động dạy của người thầy và hoạt động học của trò cùng các thành tố có liên quan đóng một vai trò rất quan trọng trong quản lý giáo dục trong nhà trường Quản lý hoạt động dạy học chính là quản lý nội dung chương trình theo mục tiêu của nhà trường trên nguyên tác quản lý và phương pháp quản lý

1.4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học

1.4.2.1 Đặc điểm chung của trường THCS

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, trường THCS tiếp nhận trẻ em đã hoàn thành chương trình tiểu học THCS là cấp học nối liền bậc tiểu học với THPT Học sinh ở cấp học này có nét đặc thù riêng đó là các em không còn là trẻ con nữa nhưng cũng chưa phải là người lớn Vì thế, các nhà giáo dục phải

nắm bắt được đặc điểm tâm, sinh lý của lứa tuổi này, để có những biện pháp giáo dục phù hợp, để phát huy nội lực của thế hệ trẻ, giúp các em học sinh hình thành nhân cách và phát triển trí lực một cách toàn diện

Trường THCS đóng trên địa bàn dân cư xã (thị trấn) hoặc liên xã, là trung tâm văn hoá của địa phương, chịu sự quản lý trực tiếp của phòng GD&ĐT, sự lãnh đạo, quản lý của Đảng, chính quyền xã (thị trấn) và được giúp đỡ tạo điều kiện về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy và học của chính quyền địa phương

Sơ đồ 1.3: Vị trí của trường THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân

Chịu trách nhiệm quản lý trường THCS là Hiệu trưởng nhà trường Giúp việc cho hiệu trưởng là các phó hiệu trưởng do UBND huyện bổ nhiệm Hiệu trưởng là người đứng đầu (thủ trưởng) cơ quan, có thẩm quyền cao nhất

về hành chính và chuyên môn trong nhà trường Người chịu trách nhiệm trước cấp trên về hoạt động của nhà trường, trước Đảng, chính quyền về phát triển giáo dục ở địa phương Thay mặt nhà trường giao tiếp với các tổ chức và lực lượng xã hội, phối hợp xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh ở địa phương, thực hiện mục tiêu giáo dục

Tổ chức Đảng trong nhà trường, đảm bảo thực hiện nghiêm túc các chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng, pháp luật của nhà nước Công đoàn,

THCN Dạy nghề

Mầm non

Đoàn thanh niên, Đội TNTP Hồ Chí Minh và các tổ chức chính trị khác là tổ chức chính trị của giáo viên, học sinh, hoạt động trong khuôn khổ nhà trường, nhằm góp phần thực hiện nhiệm vụ giáo dục chung của nhà trường, đảm bảo dân chủ trong quản lý nhà trường Trong trường có các tổ chức tư vấn giúp hiệu trưởng trên một số lĩnh vực như hội đồng sư phạm, tổ chuyên môn

Có thể biểu diễn mối quan hệ đó như sau:

Sơ đồ 1.4 Mối quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường THCS

Quản lý trường THCS phải nhằm đạt mục tiêu của giáo dục THCS quy định trong luật giáo dục (1998) là: “Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng

cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học, đảm bảo cho học sinh những hiểu biết phổ thông cơ bản về tiếng việt, toán, lịch sử dân tộc, các kiến thức khác về khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, pháp luật, ngoại ngữ, tin học

và có những hiểu biết tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp”

HT

PHT

TTCM

SGK trang thiết bị

GV

HS

1.4.2.2 Vai trò, vị trí của Hiệu trưởng trong trường THCS

Trường THCS là cơ quan đơn vị giáo dục của Đảng và Nhà nước Hiệu trưởng là thủ trưởng cơ quan đó, nên Hiệu trưởng quản lý nhà trường, quản lý giác dục theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách Thủ trưởng chịu trách nhiệm đối với cấp trên, có quyền xử lý và ra quyết định theo đúng quyền hạn và chức trách của mình

Người Hiệu trưởng trước hết là người có phẩm chất chính trị tốt, biết vận động thu hút quần chúng thực hiện tốt nhiệm vụ nhà trường, đồng thời phải biết hy sinh quyền lợi cá nhân vì tập thể Có chuyên môn vững, biết vận dụng sáng tạo chủ trương đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước vào trong đơn vị phát huy tốt tinh thần dân chủ, sáng tạo đoàn kết trong việc thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học cho giáo viên

Theo điều lệ trường THCS thì Hiệu trưởng có 10 nhiệm vụ và 6 quyền hạn như sau:

Nhiệm vụ của Hiệu trưởng:

- Chỉ đạo thực hiện các hoạt động giáo dục của nhà trường, chấp hành đầy đủ các Chỉ thị, Nghị quyết và các quy định của Bộ, Tỉnh và của Ngành

- Xây dựng kế hoạch công tác và chỉ đạo thực hiện kế hoạch công tác hàng năm của nhà trường, duyệt kế hoạch công tác của các tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và cán bộ công nhân viên nhà trường

Ấn định lịch công tác hàng tháng, tuần, phối hợp với các tổ chức chính trị trong nhà trường điều hành các hoạt động giáo dục trong nhà trường

- Thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ quan, phát huy tính tích cực của

họ trong hoạt động giáo dục Nhà trường

- Quản lý các hoạt động của cán bộ, giáo viên theo kế hoạch, có chế độ thanh kiểm tra thường xuyên trong giảng dạy và các hoạt động khác, dự sinh hoạt đoàn thanh niên theo lời mời của các tổ chức đó Để đánh giá việc thực

hiện nhiệm vụ và kết quả đào tạo, từ đó phát hiện những sai sót kịp thời điều chỉnh, uốn nắn, đánh giá và ghi nhận xét cho cán bộ - giáo viên theo điều lệ quy định

- Xây dựng đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhân viên thành một khối thống nhất đoàn kết, tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ chyên môn cho giáo viên, chăm lo cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho giáo viên, cán bộ và nhân viên

- Chỉ đạo tốt công tác quản trị hành chính của nhà trường:

+ Quản lý chế độ sinh hoạt, hội họp của giáo viên, cán bộ nhân viên và học sinh

+ Quản lý và thực hiện đúng nguyên tắc tài chính hiện hành Có kế hoạch tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị, và kỹ thuật của nhà trường để thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học cho giáo viên, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh Quản lý và sử dụng toàn bộ thiết bị, tài sản, cơ sở vật chất và kỹ thuật đã có vào việc giáo dục học sinh

+ Tổ chức tốt công tác văn thư lưu trữ, công tác hồ sơ theo quy định của Nhà nước

- Chỉ đạo thực hiện phong trào thi đua hai tốt trong cán bộ, giáo viên và học sinh

- Tổ chức hội nghị công nhân viên chức, hội nghị liên tịch để thực hiện chế độ quần chúng tham gia quản lý trường học

- Duy trì và thực hiện tốt chế độ báo cáo đối với cấp trên, tổ chức cơ sở Đảng về mọi mặt của Nhà trường

- Có mối quan hệ mật thiết với nhân dân, chính quyền địa phương, các

cơ quan đoàn thể, lực lượng vũ trang, các cơ sở sản xuất xung quanh trường, với hội cha mẹ học sinh; tổ chức động viên các lực lượng xã hội tham gia tích cực vào sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ

Quyền hạn của Hiệu trưởng:

- Quyết định mọi hoạt động của nhà trường

- Quyết định và chủ trì mọi hoạt động liên tịch

- Phân công, phân nhiệm cho cán bộ - giáo viên trong trường

- Tiếp nhận chuyển trường, khen thưởng, kỷ luật, đánh giá, học sinh

- Được bồi dưỡng về chính trị, chuyên môn nghiệp vụ và hưởng các chế độ theo quy định hiện hành

- Được uỷ quyền cho Phó hiệu trưởng lúc vắng mặt với nhiệm vụ và quyền hạn của mình, Hiệu trưởng phải thể hiện được năng lực của mình trong vai trò nhà quản lý

+ Hiệu trưởng là đại diện cho chính quyền về mọi mặt và thực hiện hiến pháp và pháp luật - luật gia đình

+ Hiệu trưởng là người phát triển và điều hành tổ chức mọi hoạt động trong nhà trường Là người cổ động, hỗ trợ và bồi dưỡng thường xuyên về sư phạm cho giáo viên trong nhà trường

+ Hiệu trưởng là người kết hợp các mối quan hệ trong hợp đồng giảng dạy để huy động nhân lực, vật lực, tài lực vào công tác quản lý của mình

+ Hiệu trưởng là hạt nhân đổi mới giáo dục, quản lý giáo dục và nâng cao năng lực của đội ngũ cán cán bộ quản lý Nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục và thực hiện tự chủ, tự quản trong giáo dục Như vậy nhiệm vụ quản lý cơ bản của Hiệu trưởng là:

Xây dựng kế hoạch tổ chức chỉ đạo các thành viên trong trường phát huy vai trò làm chủ ra sức thi đua, tiến hành các hoạt động giáo dục cơ bản của nhà trường bao gồm hoạt động dạy và học, hoạt động lao động hướng nghiệp, hoạt động xã hội, sinh hoạt tập thể, rèn luyện thân thể Theo đúng chỉ thị nhiệm vụ năm học của Bộ, của Tỉnh và của Ngành nhằm thực hiện được

kế hoạch phát triển của địa phương với mục tiêu nâng cao dân trí đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

+ Chỉ đạo xây dựng hoàn thiện các điều kiện cơ sở vật chất, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, vận động nhân dân, tham gia giáo dục để tiến hành tốt các hoạt động giáo dục

+ Bản thân phải thường xuyên chăm lo tự bồi dưỡng để không ngừng nâng cao trình độ về mọi mặt

Có thể thấy rằng trong các nhiệm vụ của Hiệu trưởng thì nhiệm vụ đầu tiên có thể coi là nhiệm vụ then chốt vì nó quyết định trực tiếp đến chất lượng giáo dục đào tạo của học sinh theo mục tiêu đã đề ra

Hiệu trưởng trong quá trình quản lý, tác động đến từng giáo viên và cả tập thể giáo viên trong công tác giảng dạy và học tập

Mỗi giáo viên giảng dạy, quản lý việc học tập, giáo dục học sinh Mối quan hệ ở đây là mối quan hệ liên nhân cách Mỗi học sinh lại quản lý việc học tập, giáo dục của chính mình và như vậy cuối cùng sản phẩm của quá trình quản lý dạy học trong nhà trường phổ thông là con người được đào tạo với trí thức mới và nhân cách mới Hơn nữa ta còn thấy việc quản lý của Hiệu trưởng đối với giáo viên chỉ có thể mang tính dân chủ, nhằm thuyết phục, giúp đỡ tạo điều kiện cho giáo viên có thể phát huy hết năng lực tự quản lý quá trình giảng dạy của mình

Như vậy mối quan hệ quản lý giữa Hiệu trưởng và giáo viên phải mang tính cộng đồng, hợp tác cao Có thể nói: Hiệu trưởng phải là người biết sử dụng hợp lý thời gian và sức lao động của giáo viên, bình tĩnh, có niềm tin đối với mọi người thấy được cái ưu điểm của mọi người, không nên kèm cặp và sát sao quá Trong quan hệ với đồng nghiệp Hiệu trưởng phải có những yêu cầu nghiêm túc đối với công tác giảng dạy và đặc biệt là hiệu suất lao động sư phạm của họ Người Hiệu trưởng phải quan tâm đặc biệt đến đời sống, sức