thời cơ và thách thức việt nam trong phát triển thương mại điện tửthời cơ và thách thức việt nam trong phát triển thương mại điện tử

Nhìn một cách tổng quát, các định nghĩa thương mại điện tử được chia thành hai nhóm tuỳ thuộc vào quan điểm: • Hiểu theo nghĩa hẹp Theo nghĩa hẹp, thương mại điện tử chỉ đơn thuần bó hẹp

Chương I: Khái quát chung về thương mại điện tử

I Thương mại điện tử là gì?

1 Số hóa và nền kinh tế số hóa

Sự phát triển và hoàn thiện của kỹ thuật số đã đưa tới cuộc “cách mạng số hóa”, thúc đẩy sự ra đời của “kinh tế số hóa” và “xã hội thông tin” mà thương mại điện tử là một bộ phận hợp thành

Trong nửa đầu thế kỷ, kỹ thuật số bắt đầu phát triển và hoàn thiện dần; hình ảnh (kể cả chữ viết, con số, ký hiệu khác) và âm thanh đều được số hóa thành các nhóm bít điện tử để ghi lại, lưu giữ trong môi trường từ, truyền đi và đọc bằng điện

tử, tất cả đều với tốc độ ánh sáng

Việc áp dụng kỹ thuật số có thể coi là cuộc cách mạnh vĩ đại trong lịch sử nhân loại, gọi là cách mạng số hóa mở ra kỷ nguyên số hóa

Cách mạng số hóa diễn ra với tốc độ rất cao Máy tính điện tử đầu tiên ra đời năm 1946 chỉ thực hiện 5000 lệnh trong 1 giây 50 năm sau, máy tính điện tử cá nhân thông dụng có thể thực hiện trên 40 triệu lệnh trong 1 giây ( Dự kiến 2012 đạt tới 100 triệu lệnh) nhờ sử dụng các chíp vi mạch cho phép đóng mở nhiều triệu lần trong 1 giây

Ngành công nghệ thông tin ngày càng chiếm tỷ trọng trong nền kinh tế các quốc gia ( ở Mỹ năm 1998 đã đạt 8%) Riêng về thương maị điện tử cứ 18 tháng tổng công suất lại tăng lên gấp đôi

Quá trình tin học hóa xã hội bắt đầu bùng nổ nhanh chóng chuyển sang mang tính chất toàn cầu sau khi Internet ra đời Trong bối cảnh ấy, hoạt động kinh tế nói chung và thương mại nói riêng cũng chuyển sang dạng “ số hóa”, “điện tử hóa”;

khái niệm thương mại điện tử dần dần hình thành và ngày càng ứng dụng nhiều vào trong cuộc sống

2 khái niệm thương mại điện tử

• Thương mại điện tử

Thương mại điện tử (còn gọi là thị trường điện tử, thị trường ảo, E-Commerce hay E-Business) là quy trình mua bán ảo thông qua việc truyền dữ liệu

giữa các máy tính trong chính sách phân phối của tiếp thị Tại đây một mối quan hệ thương mại hay dịch vụ trực tiếp giữa người cung cấp và khách hàng được tiến hành thông qua Internet Hiểu theo nghĩa rộng, thương mại điện tử bao gồm tất cả các loại giao dịch thương mại mà trong đó các đối tác giao dịch sử dụng các kỹ thuật thông tin trong khuôn khổ chào mời, thảo thuận hay cung cấp dịch vụ Thông

qua một chiến dịch quảng cáo của IBM trong thập niên 1990, khái niệm Electronic Business, thường được dùng trong các tài liệu, bắt đầu thông dụng.

Thuật ngữ ICT (viết tắt của từ tiếng Anh information commercial technology)

cũng có nghĩa là thương mại điện tử, nhưng ICT được hiểu theo khía cạnh công việc của các chuyên viên công nghệ

Hiện nay định nghĩa thương mại điện tử được rất nhiều tổ chức quốc tế đưa ra song chưa có một định nghĩa thống nhất về thương mại điện tử Nhìn một cách tổng quát, các định nghĩa thương mại điện tử được chia thành hai nhóm tuỳ thuộc vào quan điểm:

• Hiểu theo nghĩa hẹp

Theo nghĩa hẹp, thương mại điện tử chỉ đơn thuần bó hẹp thương mại điện tử trong việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử, nhất là qua Internet và các mạng liên thông khác

Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), "Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet"

Theo Uỷ ban Thương mại điện tử của Tổ chức hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC), "Thương mại điện tử là công việc kinh doanh được tiến hành thông qua truyền thông số liệu và công nghệ tin học kỹ thuật số"

• Hiểu theo nghĩa rộng

Thương mại điện tử hiểu theo nghĩa rộng là các giao dịch tài chính và thương mại bằng phương tiện điện tử như: trao đổi dữ liệu điện tử, chuyển tiền điện tử và các hoạt động như gửi/rút tiền bằng thẻ tín dụng

Theo quan điểm này, có hai định nghĩa khái quát được đầy đủ nhất phạm vi hoạt động của Thương mại điện tử:

Luật mẫu về Thương mại điện tử của Uỷ ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL) định nghĩa: "Thuật ngữ thương mại [commerce] cần được diễn giải theo nghĩa rộng để bao quát các vấn đề phát sinh từ mọi quan hệ mang tính chất thương mại dù có hay không có hợp đồng Các quan hệ mang tính thương mại [commercial] bao gồm, nhưng không chỉ bao gồm, các giao dịch sau đây: bất cứ giao dịch nào về cung cấp hoặc trao đổi hàng hoá hoặc dịch vụ; thoả thuận phân phối; đại diện hoặc đại lý thương mại, uỷ thác hoa hồng (factoring), cho thuê dài hạn (leasing); xây dựng các công trình; tư vấn, kỹ thuật công trình (engineering); đầu tư; cấp vốn, ngân hàng; bảo hiểm; thoả thuận khai thác hoặc tô nhượng, liên doanh và các hình thức về hợp tác công nghiệp hoặc kinh doanh; chuyên chở hàng hoá hay hành khách bằng đường biển, đường không, đường sắt hoặc đường bộ"

Theo định nghĩa này, có thể thấy phạm vi hoạt động của thương mại điện tử rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế, trong đó hoạt động mua bán hàng hoá và dịch vụ chỉ là một phạm vi rất nhỏ trong thương mại điện tử

Theo Uỷ ban châu Âu: "Thương mại điện tử được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh"

Thương mại điện tử trong định nghĩa này gồm nhiều hành vi trong đó: hoạt động mua bán hàng hoá; dịch vụ; giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng; chuyển tiền điện tử; mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử; đấu giá thương mại; hợp tác thiết kế; tài nguyên trên mạng; mua sắm công cộng; tiếp thị trực tiếp với người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng; đối với thương mại hàng hoá (như hàng tiêu dùng, thiết bị y tế chuyên dụng) và thương mại dịch vụ (như dịch vụ cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, tài chính); các hoạt động truyền thống (như chăm sóc sức khoẻ, giáo dục) và các hoạt động mới (như siêu thị ảo)

Theo quan điểm thứ hai nêu trên, "thương mại" (commerce) trong "thương mại điện tử" không chỉ là buôn bán hàng hoá và dịch vụ (trade) theo các hiểu thông thường, mà bao quát một phạm vi rộng lớn hơn nhiều, do đó việc áp dụng thương mại điện tử sẽ làm thay đổi hình thái hoạt động của hầu hết nền kinh tế Theo ước tính đến nay, thương mại điện tử có tới trên 1.300 lĩnh vực ứng dụng, trong đó, buôn bán hàng hoá và dịch vụ chỉ là một lĩnh vực ứng dụng

Các điểm đặc biệt của thương mại điện tử so với các kênh phân phối truyền thống là tính linh hoạt cao độ về mặt cung ứng và giảm thiểu lớn phí tổn vận tải với các đối tác kinh doanh Các phí tổn khác thí dụ như phí tổn điện thoại và đi lại để thu nhập khác hàng hay phí tổn trình bày giới thiệu cũng được giảm xuống Mặc dầu vậy, tại các dịch vụ vật chất cụ thể, khoảng cách không gian vẫn còn phải được khắc phục và vì thế đòi hỏi một khả năng tiếp vận phù hợp nhất định

Ngày nay người ta hiểu khái niệm thương mại điện tử thông thường là tất cả các phương pháp tiến hành kinh doanh và các quy trình quản trị thông qua các kênh điện tử mà trong đó Internet hay ít nhất là các kỹ thuật và giao thức được sử dụng trong Internet đóng một vai trò cơ bản và công nghệ thông tin được coi là điều kiện tiên quyết Một khía cạnh quan trọng khác là không còn phải thay đổi phương tiện truyền thông, một đặc trưng cho việc tiến hành kinh doanh truyền thống Thêm vào

đó là tác động của con người vào quy trình kinh doanh được giảm xuống đến mức

tối thiểu Trong trường hợp này người ta gọi đó là Thẳng đến gia công (Straight Through Processing) Để làm được điều này đòi hỏi phải tích hợp rộng lớn các các

tính năng kinh doanh

Nếu liên kết các hệ thống ứng dụng từ các lãnh vực có tính năng khác nhau hay liên kết vượt qua ranh giới của doanh nghiệp cho mục đích này thì đây là một lãnh vực ứng dụng truyền thống của tích hợp ứng dụng doanh nghiệp Quản lý nội

dung doanh nghiệp (Enterprise Content Management – ECM) được xem như là

một trong những công nghệ cơ bản cho kinh doanh điện Tử

II Vai trò của thương mại điện tử

Sự phát triển và phồn vinh của một nền kinh tế không còn chỉ dựa vào nguồn tài nguyên thiên nhiên và nguồn lao động, mà ở mức độ lớn được quyết định bởi trình độ công nghệ thông tin và tri thức sáng tạo.cùng với xu thế đó, thương mại điện tử xuất hiện đã làm thay đổi bộ mặt kinh tế thế giới bởi những ảnh hưởng to lớn của mình:

- Làm thay đổi tính chất của nền kinh tế mỗi quốc gia và nền kinh tế toàn cầu

- Làm cho tính tri thức trong nền kinh tế ngày càng tăng lên và tri thức đã thực

sự trở thành nhân tố và nguồn lực sản xuất quan trọng nhất, là tài sản lớn nhất của một doanh ngiệp

- Mở ra cơ hội phát huy ưu thế của các nước đang phát triển để họ có thể đuổi kịp, thậm chí vượt các nước đã đi trước

- Xây dựng lại nền tảng, sức mạnh kinh tế quốc gia và có tiềm năng làm thay đổi cán cân tiềm lực toàn cầu

- Rút ngắn về khỏang cách trình độ tri thức giữa các nước phát triển và đang phát triển

- Cách mạng hóa marketing bán lẻ và marketing trực tuyến

III Hạ tầng cơ sở kinh tế và pháp lý

1 Môi trường quốc gia

Trứơc khi đi đến một quyết định thiết lập môi trường kinh tế, pháp lý và xã hội cho nền kinh tế số hóa nói chung và Thương mại điện tử nói riêng (ví dụ quyết định đưa vào mạng các dịch vụ hành chính, các dịch vụ trả thuế, và các dịch vụ khác như thư tín dụng, dự báo thời tiết…), thì chính phủ mỗi nước phải đánh giá một cách chính xác, khách quan những cơ hội hay hiểm họa mà xã hội thông tin hay cụ thể hơn là Internet mang lại Và để có một môi trường kinh tế xã hội ổn định, nhà nước cần xây dựng một khung pháp lý phù hợp:

- Thừa nhận tính pháp lý của giao dịch Thương mại điện tử

- Thừa nhận tính pháp lý của chữ ký điện tử, chữ ký số và có các thiết chế pháp lý thích hợp xác thực, chúng nhận chữ ký điện tử và chữ ký số

- Bảo vệ pháp lý các thanh toán điện tử

- Quy định pháp lý đối với các dữ liệu có xuất xứ từ nhà nứơc (các cơ quan chính phủ và trung ương)

- Bảo vệ pháp lý đối với sở hữu trí tuệ, bản quyền tác giả liên quan đến mọi hình thức giao dịch điện tử

- Bảo vệ bí mật riêng tư, ngăn cản các bí mật riêng tư bị đưa lên mang một cách phi pháp

- Bảo vệ pháp lý đối với mạng thông tin, chống tội phạm xâm nhập với các mục đích bất hợp pháp như thu thập thông tin tức mật, thay đổi các thông tin trên web, thâm nhập vào các dữ liệu, sao chép trộm các phần mềm, truyền virut phá hoại… Vấn đề là sẽ phải đưa vào khuôn khổ của bộ luật hình sự, một khi kinh tế số hóa được thừa nhận trên tầm quốc gia

2 Môi trường quốc tế

Ngoài những điểm chung, môi trường kinh tế, pháp lý và xã hội quốc tế còn khác với môi trường quốc gia ở phạm vi kinh tế thương mại Nó không chỉ diễn ra

ở phạm vi một quốc gia mà còn vượt qua biên giới quốc gia, trong đó khía cạnh quan trọng nhất là tính không biên giới của Thương mại điện tử dẫn tới những khó khăn to lớn về luật áp dụng để điều chỉnh hợp đồng, về thanh toán và đặc biệt là về thuế (do làm mất đi tính ranh giới địa lý vốn là đặc tính của ngoại thương truyền thống) Chẳng hạn khó khăn trong việc đánh thuế các hàng hóa phi vật thể (âm nhạc, chương trình phần mềm…), thu thuế trong truờng hợp thanh toán vô danh bằng thẻ tín dụng ngân hàng và khó khăn trong vấn đề bảo vệ sở hữu trí tuệ, chính trị, bảo vệ bí mật quốc gia, vấn đề pháp luật quốc tế về sử dụng không gian

chương II: Thời cơ và thách thức của Việt Nam trong phát

triển thương mại điện tử

I Thời cơ

Trong tương lai, những tiện nghi mà công nghệ thông tin sẽ đêm đến cuộc sống của con ngừơi với giá cả ngày càng rẻ hơn, chức năng ngày càng thông minh hơn, các công cụ sẽ giúp cho Thương mại điện tử gần gũi với cuộc sống của người dân hơn Do không đòi hỏi hệ thấng hạ tầng cơ sở và dịch vụ phức tạp như việc kinh doanh trực tiếp với người tiêu dùng Thương mại điện tử chính là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam phát triển

.Internet mở ra những cơ hội lớn cho các công ty vừa và nhỏ bứơc vào thị trường quốc tế và thu thập thông tin chuyên ngành về các mặt hàng của mình hoặc tìm kiếm các nguồn cung cấp hàng hóa một cách hiệu quả hơn

Với sự hiện diện đầy tính thuyết phục, phát triển kinh tế dựa trên tri thức mà tiêu biểu là Thương mại điện tử đã trở thành tiêu điểm chú ý không chỉ có học giả

mà còn có nhiều nhà hoạch định chiến lược phát triển quốc gia Việt Nam là nước đang trên đà phát triển mở cửa, hội nhập nền kinh tế thế giới và trong mọi văn bản chiến lược , bối cảnh quốc tế luôn được coi là một cơ sở quan trọng để xác định quan điểm, mục tiêu, giải pháp phát triển

II Thách thức đối với Việt Nam khi phát triển Thương mại điện tử

1 Những thách thức trong xây dựng chính sách và chiến lược

Thứ nhất, tốc độ phát triển trong Thương mại điện tử và tốc độ thay đổi đó tạo

ra sức ép rất lớn cho các quá trình xây dựng chính sách truyền thống

Thứ hai, các vấn đề xuyên suốt một phạm vi rộng về thể chế, kinh tế, luật pháp

và kỹ thuật thường được giải quyết mang tính tổ chức theo cách riêng rẽ bởi các thực thể khác nhau

Thứ ba, các nhà hoạch định chính sách phải đối mặt với việc những bên tham gia có những nhận thức rất khác nhau về các ảnh hưởng và hậu quả của Thương mại điện tử Trong phạm vi quốc gia vẫn còn chênh lệch khá lớn về phát triển hạ tầng, cũng như truy cập Internet

Thứ tư, Thương mại điện tử diễn ra trên bình diện toàn cầu nên nó đòi hỏi có

sự điều phối và thống nhất quốc tế trong cách tiếp cận để có thể khai thác hiệu quả

và vận dụng hết hiệu quả của nó

2 Những thách thức trong tiến trình thực hiện

Trước xu thế phát triển mới của bên ngoài, thách thức đối với chúng ta là khoảng cách tụt hậu và tương phản quá lớn giữa Việt Nam và thế giới

Ngoài ra, để ứng dụng Thương mại điện tử an toàn và hiệu quả, Việt Nam cần phải có hệ thống vững chắc về cơ sở hạ tầng của Thương mại điện tử Quan trọng nhất là hệ thống luật pháp phải được điều chỉnh theo hướng thừa nhận giá trị pháp

lý đó của giao dịch điện tử và những cơ chế thích hợp để thực thi khi thừa nhận Công nghệ thông tin bao gồm kỹ thuật máy tính, quản trị nguồn lực thông tin và bảo mật hệ thống cũng phải được hoàn thiện Cơ sở thanh toán điện tử, cơ sở tiêu chuẩn hóa công nghiệp cũng phải được phát triển song song Ngoài ra, doanh nghiệp Việt Nam còn cần phải vượt rào cản về chuyên môn, ngôn ngữ để nắm bắt được tất cả các thông tin lien quan trên mạng Nhà nước và cơ quan hữu quan còn phải thiết lập hệ thống bảo vệ chống các phần mềm tha hóa, độc hại được truyền qua mạng, bảo đảm an toàn trong kinh doanh và an ninh quốc gia

Thách thức còn ở chỗ cơ hội bên ngoài vốn mở ra cho tất cả các nứơc và luôn

là đối tượng giành giật trong cuộc cạnh tranh hội

Chương III: Vấn đề hợp đồng trong giao dịch thương mại

điện tử

I Tình hình thực tế về vấn đề pháp luật trong giao dịch thương mại điện tử.

Để tận dụng những cơ hội to lớn mà công nghệ thông tin mang lại, nhiều nước

có chủ trương vừa phát triển các hoạt động cung ứng dịch vụ điện tử, vừa xây dựng một hệ thống pháp luật đầy đủ, minh bạch để điều chỉnh các quan hệ phát sinh từ GDĐT, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tham gia quan hệ này, bảo đảm cho các thông điệp được truyền đi bằng các phương tiện điện tử cũng

có giá trị pháp lý như các thông điệp đó được ghi chép hoặc mô tả bằng văn bản viết theo phương thức truyền thống Được biết trên thế giới, hiện đã có hơn 50 quốc gia và tổ chức quốc tế ban hành các văn bản pháp luật trong lĩnh vực GDĐT

Có thể nói, những năm gần đây, các dịch vụ GDĐT ở nước ta phát triển khá nhanh Hiện một số chương trình, dự án tin học hóa hoạt động của các cơ quan Đảng, Chính phủ, Quốc hội và một số bộ, ngành, địa phương đã được triển khai thực hiện; hơn 50% bộ, ngành và hơn 80% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

đã có trang web cung cấp thông tin về các chính sách, thủ tục hành chính nhằm phục vụ người dân Nhiều ngành kinh tế quan trọng, nhiều doanh nghiệp đã thực hiện GDĐT trong các hoạt động của mình

Tuy nhiên, cũng cần phải nói rằng hoạt động GDĐT ở nước ta về cơ bản mới

ở giai đoạn xây dựng các dịch vụ ứng dụng, chưa có dịch vụ nào được thực hiện trực tuyến hoàn toàn Nguyên nhân thì có nhiều, trong đó có nguyên nhân quan trọng thuộc về môi trường pháp lý: chúng ta còn thiếu một khung pháp lý cần thiết, một văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao để điều chỉnh các quan hệ trong GDĐT Mặt khác, trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam đang tích cực