dạy tích hợp nội dung thực tiễn với kiến thức hóa học nâng cao kết quả hứng thú học tập cho học sinh ( áp dụng phần kim loại chương trính hóa học lớp 12 ).

Theo yêu cầu đổimới hướng dạy học nhằm giúp người học dạy học theo hướng tiếp cận kỹ năng Một trong những phương pháp không chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụngkiến thức mà còn là p

TRƯỜNG THPT HẢI AN

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

SƯ PHẠM ỨNG DỤNG

nâng cao kết quả hứng thú học tập cho học sinh ( Áp dụng phần

kim loại chương trính hóa học lớp 12 ).

Tác giả : VŨ VĂN ĐIỀN Chức vụ : Tổ trưởng chuyên môn Đơn vị : Trường THPT Hải An

Hải Phòng, Năm 2014

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

BẢN CAM KẾT

I Tác giả

- Họ và tên: VŨ VĂN ĐIỀN

- Ngày tháng năm sinh: 21 – 11- 1982

- Đơn vị công tác: THPT HẢI AN

- Số điện thoại: 0905 488861 , Mail : dienhaian82@gmail.com

II Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

Tên đề tài : Dạy tích hợp nội dung thực tiễn với kiến thức hóa học nâng cao kết quả hứng thú học tập cho học sinh ( Áp dụng phần kim loại chương trính hóa học lớp 12 ).

III Cam kết

Tôi xin cam kết đề tài nghiên cứu này là của cá nhân tôi Nếu xảy ra sự tranh chấp về quyền sở hữu đối với một phần hay toàn bộ nội dung của đề tài tôi sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm trước lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo phòng giáo dục về tính trung thực của bản cam kết này.

Hải Phòng, ngày 10 tháng 03 năm 2013

NGƯỜI VIẾT CAM KẾT

VŨ VĂN ĐIỀN

TT Tên SKKN Thuộc thể

loại

Năm viết

Xếp loại

1 Xây dựng câu hỏi thực tiễn áp dụng trong dạy

học hóa học phần hydrôcacbon Hóa học 11

Chuyên

2 Biện pháp quản lí lớp chủ nhiệm lúc ban đầu

A

3 Thiết kể câu hỏi trắc nghiệm áp dụng trong dạy

học chương săt – Crom – Đồng hóa học 12

Chuyên

A

4 Xây dựng câu hỏi thực tiễn áp dụng trong dạy

học hóa học phần phi kim hóa học 10

Chuyên

A

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

TÓM TẮT: 2

2 GIỚI THIỆU: 3

2.1 Cơ sở của dạy học tích hợp : 3

2.1.1 Khái niệm về dạy học tích hợp : 3

2.1.1.1.Theo UNESCO : 3

2.1.1.2.Theo Hội nghị tại Maryland 4/1973 3

2.1.1.3.Theo Xavier Roegiers 3

2.1.2 Mục tiêu của dạy học tích hợp 4

2.1.3 Phương thức dạy học tích hợp 4

2.1.3.1.D' Hainaut 5

2.1.3.2.Theo Xavier Roegiers 5

2.2 Tuyển chọn các bài tập thực tiễn phần kim loại chương trình hóa học 12 6

2.2.1 Bài tập thực tiễn chương kim loại kiềm , kim loại kiềm thổ và nhôm 6

2.2.2 Bài tập thực tiễn chương Sắt , đồng và các kim loại khác 12

3 Phương pháp nghiên cứu 16

3.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận 16

3.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 16

4 Đo lường và thu thập dữ liệu 16

4.1 Đối tượng và địa bàn TNSP 16

4.2 Thiết kế chương trình TNSP 17

4.3 Kết quả TN và xử lý kết quả TN 17

4.3.1 Xử lí theo thống kê toán học 17

5 Kết luận và khuyến nghị : 23

5.1 Kết luận: 23

5.2 Khuyến nghị 23

6 TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

7 Phụ lục 25

PHỤ LỤC 2: ĐỀ VÀ ĐÁP ÁN CÁC BÀI KIỂM TRA THỰC NGHIỆM 29

Đề kiểm tra sau thực nghiệm số 1 29

BÀI KIỂM TRA 45 PHÚT 29

Đề kiểm tra thực nghiệm số 2(15’) 31

PHỤ LỤC 3: MẪU PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH 33

PHIẾU ĐIỀU TRA 33

TÓM TẮT:

Hiện nay, chúng ta đang sống trong xã hội tri thức Xã hội có sự phát triển như vũbão của khoa học kĩ thuật đã và đang dẫn đến bùng nổ thông tin

Trong giai đoạn này, nước ta đang tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nhân

tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhậpquốc tế là con người Trước tình hình đó, để hội nhập với xu thế phát triển chung của thếgiới, của thời đại, một yêu cầu hết sức cấp bách đang đặt ra với nền giáo dục nước ta làphải liên tục đổi mới, hiện đại hóa nội dung và phương pháp dạy học Giáo dục phải tạo

ra những con người có năng lực, đầy tự tin, có tính độc lập, sáng tạo, những người có khảnăng tự học, tự đánh giá, có khả năng hòa nhập và thích nghi với cuộc sống luôn biến

đổi Nghị quyết trung ương Đảng lần thứ 4 (khóa VII) đã xác định: “Phải khuyến khích tự học, phải áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”.

Vì vậy, hiện nay ở nước ta đang tiến hành việc đổi mới phương pháp dạy học theođịnh hướng phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh và bồi dưỡng phương pháp họctập mà cốt lõi là tự học để họ tự học suốt đời Có thể nói, dạy học chủ yếu là dạy cáchhọc, dạy cách tư duy Dạy cách học chủ yếu là dạy phương pháp tự học Theo yêu cầu đổimới hướng dạy học nhằm giúp người học dạy học theo hướng tiếp cận kỹ năng

Một trong những phương pháp không chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụngkiến thức mà còn là phương tiện để tìm tòi, hình thành kiến thức mới đó là việc dạy họctích hợp, lồng ghép và dạy học liên môn.Với những lí do nêu trên, tôi quyết định chọn đềtài : “Dạy học tích hợp nội dung thực tiễn với kiến thức hóa học nâng cao kết quả , hứngthú học tập cho học sinh ( phần kim loại trong chương trình hoa học lớp 12) ”

Mục đich nhằm bồi dưỡng năng lực tự học, sự say mê yêu thích môn học cho họcsinh thông qua việc giảng dạy tích hợp, nồng ghép nội dung ứng dụng thực tiễn của hóahọc đối với đời sống trong phần kim loại ở chương trinh hoa học trường Trung học phổthông Trong đề tài này tôi nghiên cứu về dạy học tích hợp, mục tiêu và phương pháp dạyhọc tích hợp Đã lựa chọn và đề xuất 47 nội dung thực tiễn áp dụng trong dạy học phầnkim loại kiềm, kiềm thổ, nhôm , sắt và một số kim loại khác Soạn giáo án giảng dạyphần kim loại chương trính hóa học lớp 12 Giới hạn các nội dung đích hợp và phươngthức tích hợp và các thời điểm tích hợp trong từng nội dung cụ thể ở từng bài học

2 GIỚI THIỆU:

2.1 Cơ sở của dạy học tích hợp :

2.1.1 Khái niệm về dạy học tích hợp :

2.1.1.1.Theo UNESCO :

Dạy học tích hợp các bộ môn khoa học được định nghĩa là "một cách trình bày cáckhái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởngkhoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa họckhác nhau"

Định nghĩa này cho rằng cách tiếp cận các khái niệm và nguyên lí khoa học chứkhông phải là hợp nhất nội dung

Việc giảng dạy khoa học ở cấp tiểu học , Trung học cơ sở và việc đào tạo GV cho 2cấp học này được chú ý bởi vì ở các nước đang phát triển đa số trẻ em chỉ có điều kiệnhọc hết 2 cấp học này Trong bối cảnh như vậy, việc giảng dạy khoa học không thể chỉxem là việc trang bị các kiến thức mở đầu, chuẩn bị cho các cấp học trên mà còn là kếtthúc, chuẩn bị cho đời sống trưởng thành

2.1.1.2.Theo Hội nghị tại Maryland 4/1973

Khoa học và công nghệ là 2 lĩnh vực hoạt động của loài người có đặc trưng khácnhau và liên quan với nhau Hoạt động khoa học đáp ứng nhu cầu muốn được hiểu biết

về các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan hướng vào sự giải thích, dự đoán, tìm

ra các mối liên hệ nhân - quả Hoạt động công nghệ hướng vào việc không ngừng tìmkiếm những phương pháp mới, hoàn hảo hơn để thoả mãn nhu cầu đạt những mục tiêumong muốn Nếu khoa học đặc trưng bởi quá trình tìm tòi, phát hiện tri thức mới, đi từđơn nhất đến cái chung thì công nghệ đặc trưng bởi quá trình nhận định, lựa chọn giảipháp, đi từ nguyên tắc chung để giải quyết vấn đề cụ thể Một trong những bài học cơ bảncủa giáo dục các khoa học là phải chỉ ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hiểu biết và hànhđộng Dạy học tích hợp các khoa học nghĩa là phải chỉ ra cách thức chuyển từ nghiên cứukhoa học sang triển khai ứng dụng, làm cho các tri thức kĩ thuật - công nghệ trở thànhmột bộ phận quan trọng trong đời sống xã hội hiện đại Rất tiếc là hiện nay trong giáodục phổ thông người ta thường tách khoa học và công nghệ , coi trọng khoa học, xem nhẹcông nghệ Hay nói khác đi , một cách gần gũi hơn đó là nền giáo dục của ta hiện naycòn coi trọng lý thuyết, xem nhẹ thực hành

2.1.1.3.Theo Xavier Roegiers

Giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinhcác năng lực hành động, xem năng lực là khái niệm cơ sở của khoa sư phạm tích hợp

Theo Xavier Roegiers, sư phạm tích hợp là quá trình học tập, góp phần hình thành ở họcsinh những năng lực cụ thể có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho học sinh, nhằmphục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hoà nhập các em vào cuộc sống laođộng Như vậy sư phạm tích hợp tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa Ngoàinhững hoạt động học tập riêng lẻ cần thiết cho các năng lực đó, sư phạm tích hợp còntính đến những hoạt động tích hợp giúp các em học cách sử dụng phối hợp những kiếnthức, kĩ năng, thao tác đã lĩnh hội một cách rời rạc.Loại hình gíao dục này sẽ giúp họcsinh lựa chọn và phối hợp các loại thông tin khác nhau ,từ đó hình thành năng lực laođộng một cách hệ thống và có mục tiêu nhất định

2.1.2 Mục tiêu của dạy học tích hợp.

+ Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sống hàng ngày.

+ Học sinh có năng lực cơ bản vận dụng vào xử lí những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống.

Trong thực tế nhà trường có nhiều điều chúng ta dạy cho HS nhưng không thật sự cóích, ngược lại có những năng lực cơ bản không được dành đủ thời gian

Ví dụ 1: Học sinh được học phản ứng hoá học giữa muối và kiềm , nhưng các emkhông nhận ra tầm quan trọng của nó khi trong đời sống thực tế, nếu ta trộn lẫn vôi bột( kiềm) dùng để cải tạo đất chua với phân đạm ( có chứa NH4 ) sẽ làm tiêu huỷ lượngđạm trong phân ( do hình thành khí NH3 thoát ra ngoài không khí ) - dẫn đến tốn kém vàgiảm hiệu quả trồng trọt

Ví dụ 2: Khi học bài phân bón, các em có thể phân loại phân một cách rành rẽ, nhưngquan trọng là các em có thể tư vấn cho cha mẹ nên dùng phân Kali nếu cây cần ra hoa tạoquả, phân Photpho nếu cây cần tốt cho bộ rễ

Ví dụ 3 : Khi mẹ giặt quần áo bị xà bông làm ngứa tay, các em có thể lấy chanh hoặcgiấm cho mẹ rửa tay nhằm trung hoà lượng kiềm dư trong xà bông

Chính những kiến thức của khoa học đã bước ra khỏi sách vở nhờ sự vận dụng vàocác tình huống đời thường cụ thể, góp phần làm các em cảm thấy việc học là có ích , tạohứng thú học tập và sáng tạo trong việc áp dụng kiến thức khoa học

2.1.3 Phương thức dạy học tích hợp.

Xác lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học Trong suốt những năm học phổ thông,học sinh được học nhiều môn học Mỗi môn học lại có những chương, những bài học

khác nhau , nhưng các em cần phải biết hệ thống hoá các kiến thức thành một kênh thôngtin đa chiều nhưng thống nhất Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệ thống phảicàng cao, có như vậy thì các em mới thực sự làm chủ được kiến thức và mới vận dụngđược kiến thức đã học Trước hết phải vượt lên trên cách nhìn quen thuộc về vai trò củatừng môn học riêng rẽ, quan niệm đúng hơn về quan hệ tương tác giữa các môn học.

2.1.3.1.D' Hainaut

Có 4 quan điểm khác nhau đối với các môn học

- Quan điểm đơn môn : có thể xây dựng chương trình học tập theo hệ thống nội dung củamột môn học riêng biệt Các môn học được tiếp cận một cách riêng rẽ

- Quan điểm đa môn : một chủ đề trong nội dung học tập có liên quan với những kiếnthức, kĩ năng thuộc một số môn học khác nhau Các môn học tiếp tục được tiếp cận riêng

rẽ, chỉ phối hợp với nhau ở một số đề tài nội dung

- Quan điểm liên môn : nội dung học tập được thiết kế thành một chuỗi vấn đề, tìnhhuống đòi hỏi muốn giải quyết phải huy động tổng hợp kiến thức kĩ năng của những mônhọc khác nhau

- Quan điểm xuyên môn : nội dung học tập hướng vào phát triển những kĩ năng, năng lực

cơ bản mà HS có thể sử dụng vào tất cả các môn học, trong việc giải quyết những tìnhhuống khác nhau

Nhu cầu phát triển xã hội hiện đại đòi hỏi nhà trường hướng tới quan điểm liên môn vàquan điểm xuyên môn

2.1.3.2.Theo Xavier Roegiers

Có 4 cách tích hợp môn học được chia thành 2 nhóm lớn:

- Đưa ra những ứng dụng chung cho nhiều môn học

- Phối hợp quá trình học tập của nhiều môn học khác nhau

Cách 1: Những ứng dụng chung cho nhiều môn học, được thực hiện ở cuối năm học haycuối cấp học Ví dụ: Các môn lí, hoá, sinh vẫn được dạy riêng rẽ nhưng đến cuối nămhoặc cuối cấp có một phần, một chương về những vấn đề chung của các khoa học tựnhiên và thành tựu ứng dụng thực tiễn, HS được đánh giá bằng một bài thi tổng hợp kiếnthức

Cách 2: Những ứng dụng chung cho nhiều môn học được thực hiện ở những thời điểmđều đặn trong năm học Ví dụ: Các môn lí, hoá, sinh vẫn được giảng dạy riêng rẽ, hoặc vìbản chất và lôgíc phát triển nội dung từng môn học, hoặc vì các môn học này do các GVkhác nhau đảm nhiệm Tuy nhiên, chương trình có bố trí xen một số chương tích hợp liên

môn vào chỗ thích hợp nhằm làm cho HS quen dần với việc sử dụng kiến thức nhữngmôn học gần gũi với nhau.

Cách 3: Phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng đề tài tích hợp Cáchnày được áp dụng cho những môn học gần nhau về bản chất, mục tiêu hoặc cho nhữngmôn học có đóng góp bổ sung cho nhau, thường dựa vào một môn học công cụ nhưTiếng Việt Nam Trong trường hợp này môn học tích hợp được cùng một GV giảng dạy

Cách 3 có giá trị chủ yếu ở cấp tiểu học, ở đó các vấn đề phải xử lí thường lànhững đề tài đơn giản, có giới hạn Ví dụ Bài tập đọc tích hợp kiến thức lịch sử, khoahọc, bài toán tích hợp kiến thức dân số, môi trường Cách tiếp cận này cố gắng khai tháctính bổ sung lẫn nhau của các môn học theo đuổi những mục tiêu bổ sung cho nhau bằngcác hoạt động trên cơ sở các chủ đề nội dung

Cách 4:

Phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng các tình huống tích hợp, xoayquanh những mục tiêu chung cho một nhóm môn, tạo thành môn học tích hợp Ví dụ:Môn Tự nhiên và xã hội ở tiểu học tích hợp các kiến thức về con người và sức khoẻ, giađình và nhà trường với môi trường xã hội,

Lên cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông, hệ thống khái niệm trong các môn họcphức tạp hơn, đòi hỏi sự phát triển tuần tự chặt chẽ hơn, mỗi môn học thường do mộtGiáo viên được đào tạo chuyên đảm nhiệm, do đó cách tích hợp thứ 3 khó thực hiện,người ta thiên về áp dụng cách 4, tuy có nhiều khó khăn nhưng phải tìm cách vượt qua vìdạy học tích hợp là xu hướng tất yếu, đem lại nhiều lợi ích

2.2 Tuyển chọn các bài tập thực tiễn phần kim loại chương trình hóa học 12.

2.2.1 Bài tập thực tiễn chương kim loại kiềm , kim loại kiềm thổ và nhôm.

Câu 1: Trong cuốn sách “800 mẹo vặt trong đời sống” có viết rằng: nồi nhôm chỉ nên

dùng để nấu cơm, nấu nước; không nên dùng để nấu canh chua, không nên để canh chuaquá lâu trong nồi nhôm Em hãy giải thích vì sao

Đáp án : Bởi trong dung dịch kiềm lớp oxit bảo vệ bên ngoài của các đồ bằng Al

sẽ bị phá hủy Do đó Al sẽ phản ứng với nước

2Al +2H2O  2Al(OH)3 +3H2#Hơn nữa Al(OH)3 sinh ra được hòa tan trong axit vì thế Al tiếp tục bị phá hủy, cho nên takhông dùng các đồ bằng nhôm để nấu canh chua ( vì chứa axit)

Câu 2:Khi mới cắt, miếng natri có bề mặt sáng trắng của kim loại Sau khi để một lát

trong không khí thì bề mặt đó không còn sáng nữa mà bị xám lại Hãy giải thích nguyênnhân và viết phương trình hóa học của phản ứng xảy ra nếu có

Đáp án : Vì kim loại có tính ánh kim nhưng để một lát trong không khí thì bề mặt đó không còn sàng nữa mà bị xám vì Na hoạt động mạnh nên bị oxi hóa bởi oxikhông khí

4Na + O2 –2Na2O

Na2O + CO2 à Na2CO3

Câu 3:Trong phòng thí nghiệm người ta bảo quản kim loại kiềm bằng cách ngâm kin

chúng trong dầu hỏa Hãy giải thích vì sao?

Đáp án : Vì dầu hỏa không phản ứng với KLK và còn ngăn không cho Na phảnứng với oxi không khí

Câu 4: Sau khi đi bơi tóc thường bị khô do nước trong bể bơi có hại cho tóc Nếu dùng

nước soda gội đầu thì tóc sẽ mượt mà và mềm mại Hãy giả thích việc là đó và viếtphương trình hóa học (nếu có )

Đáp án : Vì nước trong bể bơi thường được sát trùng bằng clo

Câu 6: Ở một số vùng dùng nước giếng khoan để sinh hoạt, khi đun sôi nước rồi để nguội

thấy xuất hiện 1 lớp cặn trắng lắng xuống đáy nồi đun Giải thích hiện tượng?

Đáp án:Trong nước giếng khoan ở một số vùng có độ cứng tạm thời cao, trong

dung dịch chứa nhiều muối hiđrocacbonat của Mg2+ và Ca2+ Khi đun nước, muối

hiđrocacbonat bị phân hủy tạo thành MgCO3 và CaCO3 tạo thành lớp cặn bám dưới đáynồi.

Ca2+ + 2HCO3- → CaCO3#+ CO2# + H2O

Câu 7:Những người ăn trầu thường có hàm răng rất chắc và bóng Hãy giải thích tại sao?

Đáp án : Quá trình hình thành men răng:

2Ca2+ + PO43- + OH- Ca2(PO4)OH #Trong vôi có Ca2+ và OH- nên cân bằng trên chuyển dịch theo chiều thuận tạo menrăng

Tương tự như vậy khi ta đánh răng, trong thành phần kem đánh răng có CaF2 nêncũng góp phần tạo thành men răng Ở đây F- thay thế vai trò của OH-

2Ca2+ + PO43- + F- Ca2(PO4)F #

Câu 8 : Giải thích quá trình hình thành thạch nhũ trong các hang động?Tại sao càng đi

sâu vào trong hang động ta càng thấy khó thở?

Đáp án: Trong hang động, dưới tác dụng của CO2 và H2O, đá vôi ở phía trên hang

bị tan dần thành Ca(HCO3)2 tan được trong nước

Khi đi sâu vào trong hang thì sự lưu thông khí kém, do có các phản ứng làm hàmlượng CO2 lớn, nên càng làm giảm sự lưu thông O2, hơn nữa CO2 lại là khí nặng hơnkhông khí Vì vậy nên ta cảm thấy khó thở

Câu 9: Câu tục ngữ: “ Nước chảy đá mòn” mang ý nghĩa hóa học gì?

Đáp án :Thành phần chủ yếu của đá là CaCO3. Trong không khí có khí CO2 nênnước hòa tan một phần tạo thành axit H2CO3 Do đó xảy ra phản ứng hóa học :

CaCO3 + CO2 + H2O Ca(HCO3)2

Khi nước chảy cuốn theo Ca(HCO3)2, theo nguyên lí dịch chuyển cân bằng thì cân bằng(*) sẽ chuyển dịch theo phía phải Kết quả là sau một thời gian nước đã làm cho đá bị bào mòn dần

Câu 10: Vì sao trước khi luộc rau muống cần cho thêm một ít muối ăn NaCl ?

Đáp án : Dưới áp suất khí quyển 1atm thì nước sôi ở 100oC Nếu cho thêm một ítmuối ăn vào nước thì nhiệt độ sôi cao hơn 100oC Khi đó luộc rau sẽ mau mềm, xanh vàchín nhanh hơn là luộc bằng nước không Thời gian rau chín nhanh nên ít bị mất vitamin

Câu 11:Tại sao khi phun nước rửa sạch đường phố người ta thường cho thêm CaCl2 (rắn)xuống đường?

Đáp án :CaCl2 rắn có khả năng hút ẩm rất tốt, vì vậy người ta cho CaCl2 để giữ hơinước lâu hơn trên mặt đường

Câu 12: Người nông dân thường dùng vôi để bón ruộng nhưng tại sao không nên trộn vôi

chung với phân ure để bón ruộng?

Đáp án: Khi trộn vôi với urê có phản ứng:

CO(NH2)2 + 2H2O  (NH4)2CO3

Ca(OH)2 + (NH4)2CO3  CaCO3# + 2NH3# + 2H2O

Phản ứng làm mất tác dụng của đạm urê (tạo ra NH3 thoát ra) và làm rắn đất lại(do tạo CaCO3) Vì thế không nên trộn vôi với urê để bón ruộng

Câu 13: Tại sao khi sản xuất vôi người ta phải đập nhỏ đá vôi tới 1 kích thước nhất định

tùy theo từng loại lò?

Đáp án :Phản ứng nung vôi: CaCO3 CaO + CO2#

Do phản ứng trên là phản ứng thuận nghịch nên để tăng hiệu suất của phản ứng taphải đập đá có kích thước vừa phải tăng diện tích bề mặt được cung cấp nhiệt trực tiếp.Mặt khác nó sẽ tạo ra những lố hở để thoát CO2 ra ngoài làm hạn chế phản ứng nghịch

Ngược lại nếu đá vôi bị đập tới kích thước nhỏ quá thì dưới tác dụng của nhiệt, đávôi bị tơi nhỏ ra và bít kín lò, CO2 không lưu thông được với bên ngoài và do đó cũnglàm cân bằng chuyển dịch theo chiều nghịch

Câu 14: Vì sao dung dịch nước muối có tính sát trùng?

Đáp án : Dung dịch muối có nồng độ muối lớn hơn nồng độ muối trong các tế bào

của vi khuẩn, nên do hiện tượng thẩm thấu , muối đi vào tế bào, làm cho nồng độ muốitrong vi khuẩn tăng cao, và có quá trình chuyển nước ngược lại từ tế bào vi khuẩn rangoài Vi khuẩn mất nước nên bị tiêu diệt

Câu 16: Tại sao khi bón phân chuồng hoặc phân bắc, người nông dân thường trộn thêm

tro bếp?

Đáp án :Về phương diện hóa học, khi bón phân chuồng hoặc phân bắc thì ngườinông dân thường trộn thêm tro bếp vì:

Trong tro bếp có chứa kali, lân, vôi và một số nguyên tố vi lượng nên khi bónphân chuông hoặc phân bắc thì trong đó có chứa đạm rồi thì khi trộn thêm tro bếp sẽ giúpđầy đủ lượng dinh dưỡng cần thiết cho cây Hơn nữa khi bón cùng với tro, tro sẽ làm chophân trở nên xốp, cây cối dễ hấp thụ hơn

Câu 17: Vì sao người ta dùng muối NaHCO3 chế thuốc đau dạ dày?

Đáp án : Vì những người bị đau dạ dày là do dư axit nên để trung hòa lượng axit

đó không ảnh hưởng đến cơ thể người ta dúng NaHCO3 ( Thuốc Nabica)

NaHCO3 + 2HCl à 2NaCl + H2O + CO2

Câu 18: Khi nhóm bếp than ta có thể nhúng bếp than vào nước vôi trong rồi phơi trước

khi đun, làm như vậy được lợi gì khi nhóm bếp?

Đáp án Một kinh nghiệm nhóm bếp than là hãy nhúng than vào nước vôi trong rồiphơi khô trước khi đun, làm như vậy Ca(OH)2 sẽ hấp thụ được CO2 sinh ra, khi nhóm sẽbớt khói hơn

Câu 19:Vì sao các dụng cụ bằng nhôm hằng ngày khi tiếp xúc với nước dù ở nhiệt độ cao

nào cũng không có phản ứng gì?

Đáp án : Vì khi Al tác dụng với nước tạo Al(OH)3 kết tủa ngăn không cho Al tiếpxúc với nước nữa 2Al +6 H2O à 2Al(OH)3 + 3H2

Câu 20:Tại sao trước khi dùng bình cứu hoả thì trước hết ta phải dốc ngược bình (lắc vài

cái) rồi mới mở vòi ? Bình cứu hoả hoạt động như thế nào vậy ? Có phải bình đó dùngđược trong mọi vụ cháy không?

Đáp án :Trong bình chữa cháy người ta thường để H2SO4 và muối cacbonat củanatri Khi cần dùng thì phải dốc ngược để hai chất tiếp xúc với nhau và phản ứng tạo CO2

: NaHCO3 + H2SO4 → Na2SO4 + CO2# + H2O

Do CO2 là khí không duy trì sự cháy và nặng hơn không khí sẽ làm tắt lửa Nhưngkhông phải đám cháy nào cũng dùng CO2 để dập được ví dụ các vụ cháy kim loại có áilực mạnh với Oxi như Mg , Al , K Vì các kim loại đó sẽ kết hợp với Oxi trong CO2 vàcháy rất mạnh trong CO2

Trong trường hợp này dùng cát thì tốt hơn

Câu 21:Bột tẩy là chất gì ?

Đáp án :Là clorua vôi Ca(OCl)2.CaCl2.8H2O, hoặc biểu diễn thành phần chính làCaOCl2 Chất bột trắng, mùi clo, phân huỷ trong nước và trong axit, điều chế bằng cáchcho clo tác dụng với vôi tôi.

2Ca(OH)2+ 2Cl2  Ca(OCl)2+ CaCl2+ 2H2O

Câu 22:Vì sao bôi vôi vào chỗ ong, kiến đốt sẽ đỡ đau?

Đáp án :Do trong nọc của ong, kiến, nhện (và một số cây) có axit hữu cơ tên làaxit fomic Vôi là chất bazơ, nên trung hoà axit làm ta đỡ đau

2HCOOH + Ca(OH)2  (HCOO)2Ca + 2H2

Câu 23: Vì sao ném đất đèn xuống ao làm cá chết?

Đáp án :Đất đèn có thành phần chính là canxi cacbua CaC2, khi tác dụng với nướcsinh ra khí axetilen và canxi hiđroxit

CaC2 + 2H2O  C2H2 + Ca(OH)2

Axetilen có thể tác dụng với H2O tạo ra anđehit axetic Các chất này làm tổnthương đến hoạt động hô hấp của cá vì vậy có thể làm cá chết

Câu 24:Vì sao thêm muối quá sớm thì đậu không nhừ ?

Đáp án :Các bà mẹ thường nhắc nhở: Khi nấu đậu chớ cho muối quá sớm, điềunày có thể giải thích một cách khoa học như sau: Trong đậu nành khô, nước rất ít Do đó

có thể coi nó như một dung dịch đặc, và lớp vỏ là một màng bán thẫm Khi nấu, nước bênngoài sẽ thẩm thấu vào trong đậu làm đậu nành nở to ra, sau một thời gian các tế bào tronghạt đậu bị phá vỡ làm cho đậu mềm

Nếu khi nấu đậu ta cho muối quá sớm thì nước ở bên ngoài có thể không đi vàotrong đậu, thậm chí nước trong đậu sẽ thẩm thấu ra ngoài do nồng độ muối trong nướcmuối bên ngoài lớn hơn nhiều so với nồng độ muối trong đậu nếu cho muối quá nhiều

Thông thường khi nấu cháo đậu xanh, cháo đậu đỏ không nên thêm đường quá sớmhoặc nấu thịt bò, thịt lợn không nên cho muối quá sớm vì cũng sẽ khó nấu nhừ

Câu 25: Các loại trứng gia cầm dù có dính bùn đất hoặc bị vấy bẩn cũng không nên rửa

sạch vì sẽ làm trứng dễ bị hỏng Để bảo quản trứng lâu, không bị hư, người ta đem nhúngtrứng vào nước vôi trong Hãy giải thích tại sao?

Đáp án : Các loại trứng gia cầm dù có dính bùn đất hoặc bị vấy bẩn cũng khôngnên rửa sạch vì sẽ làm trứng dễ bị hỏng vì trên bề mặt trứng có lớp keo nếu rửa thì lớpkeo bị mất sẽ làm cho nước thông qua các lỗ nhỏ liti trên bề mặt trứng đi vào làm chotrứng mau hỏng còn khi ngâm vào Ca(OH)2 càng làm tăng thêm lớp keo

Câu 26: Ở đâu có cung điện bằng muối?

Đáp án :Sâu hơn 100 m dưới lòng đất trong núi, mỏ muối ở Ba Lan có một cung điệnlàm bằng muối Công trình này được tạo dựng từ thế kỷ 17 Các chỉnh thể điêu khắc, giá đènchùm treo trần và cả đến các gian phòng đều được làm bằng muối

Câu 27: Vì sao khi luộc rau muống nên cho vào trước một ít muối ăn (NaCl)?

Đáp án : Do nhiệt độ sôi của nước ở áp suất 1at là 100oC, nếu ta thêm NaCl thì lúc

đó làm cho nhiệt độ của nước muối khi sôi (dung dịch NaCl loãng) là > 100oC Do nhiệt

độ sôi của nước muối cao hơn của nước nên rau chín nhanh hơn, thời gian luộc rau khônglâu nên rau ít mất vitamin khi đó rau muống sẽ mềm hơn và xanh hơn

2.2.2 Bài tập thực tiễn chương Sắt , đồng và các kim loại khác.

Câu 1: Loại sơn đáy tàu thuyền đi biển có gì đặc biệt nhằm đảm bảo các đặc tính của tàu

thuyền?

Đáp án:Trong nước biển luôn có các sinh vật sống trôi nổi như: rong, sò, hà, trùng đụclỗ, Đặc biệt là khi chúng còn ở dạng ấu trùng, các sinh vật này rất dễ bám vào đáy tàu vàcác phần tàu ngập trong nước Qua thời gian dài, các sinh vật này càng phát triển Điều này

sẽ làm giảm đáng kể tốc độ của tàu thuyền Để hạn chế điều này, đáy thuyền được sơn bằngloại sơn đặc biệt có chứa một số chất độc như: đồng (I) oxit, các hợp chất có chứa thuỷ ngân,các hợp chất hữu cơ có chứa thiếc,

Câu 2: Các chữ mạ vàng trên bìa sách có phải làm từ vàng thật không?

Đáp án : Các chữ mạ vàng hầu hết được chế tạo từ "vàng giả” Vàng giả là hợp kimcủa đồng-kẽm được nghiền mịn rồi cho dầu sơn vào để tạo các chữ trên bìa

Câu 3:Vì sao khi luyện gang từ 1 loại quặng sắt có tạp chất là đolomit, người ta phải

thêm đất sét vào lò?

Đáp án :Công thức của Đôlômit là CaCO3.MgCO3 là tạp chất có tính bazơ nênphải thêm chất cháy có tính axit thường là đất sét có thành phần chính là SiO2

CaCO3  CaO + CO2 MgCO3  MgO+ CO2

CaO + SiO2  CaSiO3 MgO + SiO2  MgSiO3

Câu 4: Tại sao những vùng nước giếng khoan khi mới múc nước lên thì thấy nước trong,

nhưng để lâu lại thấy nước đục, có màu nâu, vàng?

Đáp án :Trong nước giếng khoan của những vùng này có chứa Fe2+, ở dưới giếng,điều kiện thiếu O2 nên Fe2+ có thể được hình thành và tồn tại được Khi múc nước giếnglên, nước tiếp xúc với O2 không khí làm Fe2+ bị oxihoa thành Fe3+ và Fe3+ tác dụng với

HO chuyển thành hiđroxit là một chất rất ít tan

4Fe2+ + O2 + 10H2O→ 4Fe(OH)3 # + 8H+

Câu 5: Vì sao trong phòng thí nghiệm người ta thường sử dụng CuSO4 khan để pháthiện dấu vết nước trong các chất lỏng?

Đáp án : Vì CuSO4 khan không có màu và khi gặp dấu vết nước thì chuyển sang

màu xanh

Câu 6:Dựa trên cơ sở nào để phân biệt các kim loại nhẹ, kim loại nặng, kim loại màu,

kim loại đen?

Đáp án : Dựa vào tỉ khối và khối lượng riêng để phân biệt kim loại năng và kimloại nhẹ còn dựa vào màu sắc của kim loại để phân biệt kim loaij màu và kim loaị đen

Câu 7: Tại sao khi cho một sợi dây Cu đã cạo sạch vào bình cắm hoa thì hoa sẽ tươi lâu

hơn?

Đáp án : Đồng kim loại sẽ tạo nên một số ion Cu2+ tan vào trong nước sẽ có tácdụng diệt khuẩn Làm cho các cuống hoa đỡ bị thối trong nước do đó đỡ làm tắc các maoquản dẫn nước lên cánh hoa nên hoa tươi hơn Các muối của Cu2+ có tính diệt khuẩn rấttốt người ta thường dùng CuSO4 để sát khuẩn trong bể bơi Nếu không dùng đoạn dâyđồng thì nên cắt bỏ phần thối mỗi ngày, hoa mới tuơi lâu

Câu 8: Có hai sợi dây đồng nhỏ và một củ khoai Làm sao để biết được cực dương và

cực âm của một ắc quy?

Đáp án :Có thể nối 2 đầu dây với 2 cực của ăcquy rồi cắm 2 đầu dây còn lại vào củkhoai tây.Sau một thời gian ngắn,chỗ khoai tây nào tiếp xúc với đồng trở nên có màuxanh (da trời) thì chỗ đó nối với cực dương của acquy vì ở đó H2O bị điện phân (màdung dịch điện phân là các muối khoáng hoà tan trong nước của củ khoai tây) giải phóng

O2 ,biến Cu → CuO → Cu2+ (do axit sinh ra trong quá trình điện phân) có màu xanh

Câu 9: Tại sao các đồ vật cổ bằng đồng thường có màu xanh ?

Đáp án :Cu(OH)2 có màu xanh ngọc Phản ứng do H2O và O2 hoặc O3 trong khôngkhí oxi hoá Cu Thường thì phản ứng này khó xảy ra hơn phản ứng oxi hoá Cu thànhCuO (màu đen) hoặc từ CuO sau mới trở thành Cu(OH)2 cho nên ban đầu đồ đồngthường bị đen đi Chỉ có đồ đồng cổ mới có màu xanh

Câu 10:Tại sao khi ta có thể đánh cảm bằng dây bạc , và khi đó dây bạc bị hóa đen Để dây

bạc sáng trắng trở lại, người ta ngâm dây bạc trong nước tiểu Giải thích tại sao?

Đáp án :Những người bị cảm trong cơ thể thường sinh ra những hợp chất dạngsunfua (vô cơ, hữu cơ) có tính độc Khi đánh cảm bằng bạc, do lưu huỳnh có ái lực mạnhvới Ag nên xẩy ra phản ứng tạo Ag2S màu đen, do đó loại được chất độc khỏi cơ thể.

2Ag + - S - → Ag2S (đen)Trong nước tiểu có NH3, khi ngâm dây bạc vào xẩy ra phản ứng

Ag2S + 4NH3 → 2[Ag(NH3)2]++ S2-

Ag2S bị hòa tan , bề mặt Ag lại trở nên sáng trở lại

Câu 11::Tại sao vỏ tàu bằng thép bị ăn mòn ở khu vực mạn tàu tiếp xúc với nước biển và

không khí? Vì sao để bảo vệ vỏ tàu khỏi bị ăn mòn ta thường gắn tấm kẽm vào vỏ tàu?

Đáp án: Khi tiếp xúc với nước biển (dung dịch chất điện li), vỏ tàu (Fe- Fe3C) tạothành nhiều cặp pin volta trong đó sắt hoạt động hơn là cực âm, Fe3C là cực dương ,nướcbiển là chất điện li Khi pin hoạt động: Fe  Fe2+ +2e

Fe nhường electron tạo ra Fe2+ để lại trên mặt Fe những electron tự do và ion H+

trong dung dịch chất điện li sẽ thu electron giải phóng ra H2 và do đó tạo ra dòng điện.2H+ + 2e  H2

Fe2+ sẽ tác dụng với OH- trong chất điện li :Fe2+ + 2OH-  Fe(OH)2

Sau đó ngoài không khí Fe(OH)2 bị oxihóa :4Fe(OH)2 + O2 + 2H2O  4 Fe(OH)3

Và chuyển thành gỉ xFeO.yFe2O3.zH2O

Khi có Zn thì Zn-Fe –dung dịch điện li tạo thành pin volta Zn hoạt động mạnh hơn nên

nó là cực âm và Zn  Zn2++2e.Như vậy Zn bị ăn mòn còn Fe được bảo vệ

Câu 12: Vì sao bóng đèn điện để lâu lại bị đen ?

Đáp án : Dây tóc bóng đèn làm bằng wonfram có nhiệt độ nóng chảy hơn 3000oC( 3308oC ) Khi sợi wonfram bị đốt đến sáng trắng một phần rất nhỏ wonfram trên bề mặt

có thể bị bay hơi khi gặp thành thuỷ tinh lạnh của bóng đèn có thể bám chặt vào thuỷtinh, dần dần bóng bị đen là nó sắp hỏng Khi sơi wonfram bay hơi càng bé thì điện trởcàng lớn làm nhiệt độ càng cao càng bốc hơi nhanh càng chóng hỏng

Câu 13: Chảo, môi, dao đều được làm từ sắt Vì sao chảo lại giòn ?môi lại dẻo ? còn dao

lại sắc ?

Đáp án :Chảo xào rau, môi và dao đều làm từ sắt Thế nhưng loại sắt để chế tạochúng lại không giống nhau.Sắt dùng để làm chảo là “gang” Gang có tính chất là rấtgiòn Trong công nghiệp, người ta nấu chảy lỏng gang để đổ vào khuôn, gọi là “đúcgang” Môi múc canh được chế tạo bằng “thép non” Thép non không giòn như gang

Người ta thường dùng búa để rèn, biến thép thành các đồ vật có hình dạng khác nhau.Daothái rau không chế tạo từ thép non mà bằng “thép” Thép vừa dẻo vừa dát mỏng được, cóthể rèn, cắt gọt nên rất sắc.

Câu 14: Các vật dụng bằng đồng khi để lâu trong không khí ẩm thường bị bao phủ một

lớp màng màu xanh Hãy giải thích hiện tượng này?

Đáp án : Vì Cu để lâu trong không khí ẩm bị oxi hóa tạo một lớp màngCuCO3.Cu(OH)2 màu xanh

Câu 15:Vì sao thuỷ tinh thường có màu xanh ?

Đáp án : Do có chứa hợp chất của sắt Nếu chứa hợp chất sắt (II) thì có màu xanhcòn chứa hợp chất sắt (III) thì có màu vàng nâu Nói chung thuỷ tinh chứa từ 1 đến 2%sắt thì có màu xanh hoặc vàng nâu Thuỷ tinh quang học không màu chỉ chứa không quá

3 phần vạn sắt

Câu 16:Vì sao kim loại có vẻ sáng đặc biệt? Vì sao một số kim loại lại có màu đặc trưng?

Vì sao kim loại không có tính trong suốt?

Đáp án : Kim loại có vẻ sáng đặc biệt do kim loại có electron tự do hấp

thụ photon và bức xạ màu nên một số kim loại có mầu đặc trưng

Kim loại không có tính trong suốt vì có e tự do hấp thị ánh sáng( photon không cho ánh sáng truyền qua )

Câu 17: Bạn hãy cho biết nguyên tố nào được con người biết đến đầu tiên ?

Đáp án: Đó là bẩy nguyên tố mà con người biết từ xa xưa : vàng, bạc, đồng, chì,thiếc, sắt, thuỷ ngân

Câu 18:Vì sao hơ con dao ướt lên ngọn lửa, con dao có màu xanh lam?

Đáp án: Tại nhiệt độ cao sắt và nước tác dụng với nhau tạo nên oxyt sắt từ ( Fe3O4)lấp lánh màu lam, nó chính là lớp màng bảo vệ cho sắt khỏi bị gỉ và ăn mòn

Câu 19: Vì sao dùng đồ bằng bạc đựng thức ăn, thức ăn không bị ôi?

Đáp án : Khi bạc gặp nước, sẽ có một lượng nhỏ bạc đi vào nước thành ion Ion bạc

có tác dụng diệt khuẩn rất mạnh Chỉ cần 2.10-10 gam bạc trong một lít nước cũng đủ diệt các vi khuẩn Không cho vi khuẩn phát triển và thức ăn không bị ôi

Câu 20:Hãy giải thích tại sao những bức tranh cổ (vẽ bằng bột chì, thành phần chính là

muối bazơ 2PbCO3.Pb(OH)2) thường có màu đen? Tại sao có thể dùng H2O2 để phục hồi bức tranh cổ này?

Đáp án: Những bức tranh cổ vẽ bằng bột chì ( thành phần chính là muối bazơ2PbCO3.Pb(OH)2 ).Khi để lâu bột chì tác dụng với H2S trong không khí tạo thành PbS màu đen

2PbCO3.Pb(OH)2 + 3H2S à 3PbS + 2CO2 + 4H2O

Có thể dùng H2O2 để phục hồi những bức tranh này, vì PbS (màu đen) biến thành PbSO4 màu trắng theo phản ứng :

PbS + 4H2O2 à PbSO4 + 4H2O

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu lý luận về việc giảng dạy nâng cao hiệu quả học tập của học sinh

- Nghiên cứu về tác dụng và cách sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vớinhững nội dung thực tiễn trong dạy học hoá học

3.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra bằng các phiếu câu hỏi

- Phỏng vấn

- TN sư phạm đánh giá hiệu quả, tính khả thi của HTBT và các biện pháp bồidưỡng HS tự học đã đề xuất

4 Đo lường và thu thập dữ liệu

4.1 Đối tượng và địa bàn TNSP

Được sự đồng ý giúp đỡ của nhà trường, tổ chuyên môn và các giáo viên giảngdạy, tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm ở Trường THPT Hải An

Trường THPT Hải An

- Lớp 12A1 1 – 45 học sinh (Giáo viên Nguyễn Trọng Nghĩa ).

- Lớp 12A2 – 48 học sinh ( Giáo viên Vũ Văn Điền )

Do hạn chế về thời gian và thời điểm tiến hành thực nghiệm nên chúng tôi chọn 1 lớpthực nghiệm 12A2 và 1 lớp đối chứng 12A1 tương đương về nhận thức

Bảng 4.1 Bảng thống kê điểm bài kiểm tra trước tác động

Trường

THPT

Đốitượng

Sĩsố

Điểm Xi

X P độclập

Hải An TNĐC 4548 0 0 1 3 7 90 0 0 5 8 10 67 9 5 3 18 6 5 0 5,885,91 0,46

Qua bảng 3.1 Giá trị p>0,05 tức giá trị trung bình và ở lớp đối chứng và thực

nghiệm là ngẫu nhiên , độ lệch chuẩn ở lớp ĐC và TN gần tương đương Để kết quả thực