Tiểu luận môn Phương pháp nghiên cứu khoa học Vai trò của Chat trong đời sống đô thị Việt nam đương đại

Tiểu luận môn Phương pháp nghiên cứu khoa học Vai trò của Chat trong đời sống đô thị Việt nam đương đại, tài liệu môn phương pháp luận nghiên cứu khoa học ,dành cho các bạn nghiên cứu, tham khảo trong quá trình học của mình.

VAI TRÒ CỦA ‘CHAT’ TRONG ĐỜI SỐNG

ĐÔ THỊ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

MỤC LỤC

I ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 3

1 Dẫn nhập 3

2 Khái niệm 3

3 Tiêu chí chọn đề tài 4

4 Khách thể nghiên cứu 5

5 Đề tài nghiên cứu 5

6 Giới hạn, phạm vi 5

7 Lý do chọn đề tài 5

8 Tổng quan tình hình nghiên cứu 6

II CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH 9

1 Chuẩn bị 9

1.1 Chủ đề, tổng quan và chủ thể 9

1.2 Mô hình lý luận 12

1.3 Thao tác hóa khái niệm 13

1.4 Phương pháp và công cụ nghiên cứu, thang đo 15

1.5 Chọn mẫu 15

2 Tiến hành điều tra 15

2.1 Xin phép 15

2.2 Huấn luyện điều tra viên 15

2.3 Thu thập thông tin 15

3 Tổng kết 15

3.2 Phân tích tổng kết 16

3.3 Báo cáo tổng kết 16

III ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU 16

1 Mục tiêu nghiên cứu 16

2 Nội dung nghiên cứu 16

3 Phương pháp nghiên cứu 16

4 Sản phẩm nghiên cứu 17

5 Kế họach nghiên cứu 17

6 Dự trù kinh phí 17

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

I ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1 Dẫn nhập :

Việt Nam đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vận hành theo cơ chế thị trường, gặt hái được thành tựu quan trọng về kinh tế Việc xuất hiện nhiều đô thị mới và mở rộng thêm các đô thị hiện hữu, cũng như khỏang cách giàu nghèo, phân tầng xã hội là hệ quả tất yếu Bên cạnh đó, xu hướng tòan cầu hóa buộc Việt Nam phải hòa mình vào dòng chảy của thế giới, tiếp nhận những tiến bộ khoa học kỹ thuật và tham gia vào giao lưu nhân lọai Chat – tán gẫu trực tuyến - du nhập vào Việt Nam khi đất nước “hòa mạng” (cả nghĩa đen và bóng) với Internet thế giới và chỉ sau một thời gian ngắn, nó đã phát triển mạnh mẽ để đến ngày nay trở thành một hình thức họat động xã hội rất phổ biến, đặc biệt tại các đô thị Sự lan tỏan không thể kiểm sóat của chat cũng như những hệ lụy tiêu cực mà nó gây ra đã tạo nên một cái nhìn không thiện cảm của chính quyền; với chức năng định hướng xã hội, báo chí cũng đặc tả mặt xấu của chat, để rồi người dân trở nên “dị ứng” với nó

Tuy nhiên chat vẫn tồn tại và phát triển để trở thành một hình thức sinh hoạt không thể thiếu, đặc biệt là đối với người đô thị mà tầng lớp trí thức trẻ đóng vai trò chủ yếu Mục đích của cuộc nghiên cứu này là nhầm làm rõ vai trò của chat trong đời sống đô thị hiện nay

2 Khái niệm :

Do Internet chỉ thành hình trong thời gian gần nay ở các nước phương Tây và mới mẽ với người Việt nên đa số các thuật ngữ tiếng Anh dùng trong Internet chưa có từ tương đương trong tiếng Việt, vì thế chúng vẫn được dùng rộng rãi theo ngôn ngữ gốc

Chat, khởi phát được dùng trong tiếng Anh để chỉ sự tán gẫu thông thường, sau đó trở thành thuật ngữ vi tính để chỉ một hình thức trò chuyện trực tuyến (hai

người hoặc nhiều hơn hai) qua Internet Người sử dụng buộc phải đăng ký tên sử dụng với nhà cung cấp để có mật khẩu đăng nhập

Hay nói cách khác, chat là một cách thức mà những người ở các địa điểm khác nhau có thể “trò chuyện” với nhau bằng cách gõ các từ vào máy vi tính kết nối Internet Nhiều người có thể đồng thời chat cùng lúc với nhau trong

“phòng chat”

Chat room (phòng chat) là một địa chỉ trên Internet mà một nhóm người có thể trao đổi nhau trực tuyến, thường là theo một chủ đề nhất định và do một chương trình dịch vụ Internet cung cấp Chat room có hai lọai kín và mở, lọai kín chỉ dành cho một số thành viên nhất định tham gia, lọai mở cho phép sự tham gia rộng rãi, không phân biệt đối tượng Vì lý do kỹ thuật nên số lượng người có mặt trong “phòng” thường không quá 200, tùy chương trình dịch vụ Nickname (tên ảo) là tên do người sử dụng tự chọn dùng trong chat

Đặc điểm của chat:

a Giao tiếp trực tiếp, tức thì, không giới hạn địa lý;

b Dùng từ để cùng tạo nên một ngữ cảnh tưởng tượng cho đối thọai;

c Cho phép nhiều người “nói” cùng một lúc và xem lại lời đối thọai trước đây;

d Cho phép ẩn danh, ẩn mặt;

e Cho phép tạo ra một hay nhiều “lý lịch” mong muốn, nhưng ít thay đổi;

f Chi phí thấp;

g Buộc người dùng phải biết chữ và có thời gian rỗi

h Các phần mềm cung cấp những hình thức biểu hiện thú vị, độc đáo

3 Tiêu chí chọn đề tài:

Người viết dựa trên quan sát thực tế, thấy cấp thiết cần có một nghiên cứu

này trong khi chỉ dựa trên những kiến thúc chung về xã hội học Vì lẽ đó cuộc nghiên cứu sẽ mang tính kiểm chứng

Dẫu vi tính và Internet đã được phổ cập rộng khắp cả nước nhưng phát triển mạnh chủ yếu tại các đô thị, nhiều vấn đề xã hội mới phát sinh trong giai đọan đầu của đô thị hóa vẫn chưa xác định chuẩn mực và chat thường bị gán là đại diện xấu xa của một Internet du nhập là ba lý do mà cuộc nghiên cứu chọn chat và thị dân làm đối tượng

Hơn nữa, do nhằm vào đối tượng những người sử dụng chat nên đòi hỏi điều tra viên phải đồng tham gia chat và tạo được niềm tin nơi người được hỏi để thu được thông tin chính xác

4 Khách thể nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu là người sử dụng chat đang sống trên các đô thị Việt Nam

5 Chủ đề nghiên cứu:

Nghiên cứu nhằm tìm hiểu vai trò của chat trong đời sống đương thời của đô thị nước ta

6 Giới hạn, phạm vi :

Nghiên cứu diễn ra trong phạm vi các đô thị trên bình diện tòan quốc tại thời điểm hiện tại

7 Lý do chọn đề tài:

Một cái nhìn đúng và đầy đủ về chat trong bối cảnh hiện nay rõ ràng là một nhu cầu bức thiết để quản lý và định hướng tốt hơn vì những kết luận võ đóan dễ đưa ra sai “phương thuốc” đồng thời để thay đối những định kiến xã hội Công tác nghiên cứu tuy đòi hỏi một thời gian nhất định nhưng cũng không hao tốn nhiều kinh phí

Ngòai ra, người viết rất bức xúc trước các quy chụp, những suy nghĩ sáo mòn (nếu có) trong xã hội, bản thân đã và đang tham gia lọai hình chat nên thực

hiện điều tra xã hội này là một trong các đề tài tâm huyết nhằm đóng góp cho sự phát triển về nhận thức của cộng đồng

8 Tổng quan tình hình nghiên cứu :

- Trong “Một số nhân tố qui định nét đặc thù của lối sống đô thị Việt Nam hiện nay” (Lối sống trong đời sống đô thị hiện nay, Viện Văn hóa, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà nội, 1993), PTS Trịnh Duy Luân đã gọi tên lối sống đô thị Việt Nam trong giai đọan hiện nay là “một lối sống quá độ hoặc chuyển thể”, ở đó “những khuôn mẫu hành vi ứng xử cũ vẫn còn tồn đọng, những khuôn mẫu hành vi ứng xử mới đang còn chưa ổn định, biến thể và được sàng lọc” (trang 29, sđd) Ông nhận ra rằng chính sự biến đổi của cơ cấu xã hội dân cư đô thị, sự phân hóa giàu – nghèo dưới tác động của cơ chế thị trường trong hiện thực mức sống vẫn chưa vượt quá ngưỡng nghèo khổ, sự chuyển đổi các định hướng giá trị của các nhóm xã hội cùng những vấn đề đặc thù vốn có của mọi đô thị cùng sự bất cập của các bộ phận trong guồng máy điều hành quản lý đô thị không thích ứng với tình hình mới đã ảnh hưởng đến sự hình thành lối sống đô thị; trong đó chúng ta chú ý đến nhận định “không phải là các giá trị cá nhân được đề cao mà chỉ có lợi ích cá nhân […] được phát huy”, “các định hướng giá trị nghề nghiệp xã hội trong thanh niên, học sinh, sinh viên cũng đang phải trải qua nhiều biến đổi” (trang 33, sđd)

- Trong “Đô thị và lối sống thực dụng ở nước ta”, PGS Đỗ Huy đã đề cập đến tính hai mặt của vấn đề và cơ chế điều chỉnh phải phát huy mặt mạnh và hạn chế, điều hòa các mặt phản văn hóa, đặc biệt PGS tuyên bố “Ta sẽ trở nên lạc lõng trong cơ chế thị trường khách quan, nhộn nhịp nếu ta cứ giữ các hệ chuẩn cũ; nhưng ta sẽ trở thành một người mất hết nhân phẩm nếu ta chấp nhận khái nhiệm quyền con người một cách

thiếu trách nhiệm pháp lý và đạo đức” (trang 86, sđd) Đây chính là một

cơ sở lý luận quan trọng

- Nếu đọc “Lối sống đô thị và giao tiếp văn hóa” của tác giả Phạm Vũ Dũng, ta tìm được nhiều nhận định độc đáo Ông cho rằng hệ thống giao tiếp ở đô thị có xu hướng “đóng”, người dân bắt buộc chịu sức ép của các lọai hình giao tiếp trong không gian hẹp nhưng ngay khi thóat ra ngòai một không gian khác, họ thóat khỏi kiểm sóat của nhóm, không ai quan tâm đến họ và họ không cần quan tâm đến những người khác Vả lại, môi trường sống phức tạp và căng thẳng khiến cho giao tiếp càng thu hẹp lại, càng bị “đóng” Đấy chính là mầm móng của sự lãnh đạm và điều kiện sản sinh ra nhiều vị trí xã hội cho từng cá nhân, một nhân cách thành nhiều nhân cách Một nét đặc thù khác của thị dân là sinh họat thời gian rỗi, nó cho phép “con người tìm thấy những khả năng giải tỏa ức chế, tái sản xuất các giá trị văn hóa, nâng cao và hòan thiện nhân cách người”, nó đặc biệt quan trọng đối với những ngừơi chịu sức ép của sự buồn tẻ Tác giả cũng phân chia ra ba dạng lối sống đô thị: + Kiểu “kết hợp” biết tạo sự cân bằng trong suy tư, trong hành động, trong giao tiếp, họat động rỗi được phát triển

+ Kiểu “phân tán” trong vịêc lựa chọn cách ứng xử khi cuộc sống bị phân chia tách rời, vì vậy họ co lại, cố bảo tòan mình và họat động rỗi, giao tiếp

do đó trở nên rất hạn hẹp;

+ Kiểu “thực dụng” xem họat động rỗi là mục đích sống, chỉ còn ý nghĩa giải trí và tiêu dùng

Nước ta đang thực hiện chủ trương mở cửa và đô thị là nơi tiếp nhận nhanh, mạnh và phức tạp nhất nên giao lưu quốc tế đặt ra nhiều vấn đề mới khi xã hội đang chuyển mình, chưa định hình rõ các chuẩn mực

trong khi thế hệ mới đang cố bứt mình khỏi các ràng buộc của các giá trị bị xem là lạc hậu, kìm hãm

- Trong “Đô thị và vấn đề giao lưu văn hóa”, tác giả Nguyễn Huy Hòang đưa ra quan điểm “điểm cơ bản của cách mạng khoa học kỹ thuật là […] làm thay đổi phương thức họat động và giao tiếp của con người trong đời sống xã hội” (trang 111, sđd), tác động đến phương tiện và nội dung của giao lưu văn hóa, ảnh hưởng đến “suy tưu, lối sống, sự cảm thụ của con người, làm con người thích nhìn, thích cảm thụ trực quan hơn là đọc sách và suy ngẫm” (trang 112, sđd)

- “…Hiện nay đang tồn tại hàng trăm nghìn cộng đồng trực tuyến trên khắp thế giới nối mạng, dưới dạng các phòng chat, diễn đàn và nhiều dạng tương tác khác… Cũng chưa có mấy bằng chứng khẳng định thế hệ trẻ sẽ lớn lên với sự khập khểnh về khả năng ứng xử xã hội do những tác động của Internet Trên thực tế, nó đã trở thành một cái vòng hoàn hảo mà trong đó phát sinh một hiện tượng được người ta gọi là “mạng xã hội” Đó là xu hướng khai thác sức mạnh của Internet để con người có thể từ bàn phím computer gặp gỡ và tìm đến nhau trong cuộc đời thực […] Dù có nói thế nào thì nay cũng là một hiện tượng xã hội thú vị, mặt dù ở một thái cực khác, nó có thể làm thay đổi nguyên tắc của nhiều người trong việc thiết lập và duy trì các mối quan hệ xã hội.” (Trích 10 sự thay đổi xã hội từ Internet, Tuổi Trẻ, ngày 10/08/2004) Dựa trên các tài liệu đã tham khảo, có thể kết luận rằng hiện nay một nghiên cứu sâu về chat vẫn còn bỏ ngõ, có chăng là những tài liệu liên quan đến lối sống đô thị, về mối quan hệ xã hội của thị dân trong đầu những năm 90 của thế kỷ trước, giai đọan mà nước ta mới bước đầu kết nối Internet Vì lẽ đó, ta có thể mạnh dạn tin tưởng rằng cuộc nghiên cứu về

chat trong đô thị Việt Nam đương đại (nếu được tiến hành) sẽ cung cấp những thông tin bổ ích và khoa học về lọai hình giao lưu này

II CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

1 Chuẩn bị :

1.1 Xác định chủ đề, phân tích thông tin sẳn có và xác định chủ thể nghiên

cứu (đã nêu ở trên) Giả thuyết công tác

Dựa trên quan sát thực tế, tài liệu đã tham khảo và các lý thuyết chuyên nghành xã hội học, ta có thể đưa ra một vài giả thuyết về vai trò của chat đối với thị dân:

- Cung cấp một hình thức giao tiếp mở độc đáo

- Cung cấp một cách sử dụng thời gian rỗi thú vị giúp giải tỏa tâm lý Vai trò xã hội giả định của chat:

- Người sử dụng có thể liên lạc với người thân, bè bạn ở xa Do chi phí không cao so với sử dụng điện thoại, lại có thể trao đổi với nhiều người đồng thời nên chat được nhiều người chọn dùng, nhất là khi giờ đây nó lại được hổ trợ cả âm thanh và hình ảnh

- Chat cũng là một hình thức trao đổi thông tin hữu dụng mang tính tương tác cao, người chat trên toàn cầu có thể cùng nhau bàn luận về vấn đề quan tâm một cách không e ngại Hơn nữa do phải đưa ra các câu trả lời một cách nhanh nhất nên đa số chúng phản ánh trung thực quan điểm, thái độ, Đây là điểm thật sự cuốn hút Chính vì thế các chính khách, nghệ sỹ giờ đây có xu hướng “giao lưu trực tuyến”

- Chat được phát triển mạnh mẽ chính nhờ chức năng giao lưu của nó Trên chat, không còn rào cản về giai cấp, giới tính, hình thức bề ngoài nữa, mọi người đều có cơ hội làm quen và tán gẫu với nhau Như vậy, chat đã giúp thị dân, đặc biệt kiểu người “phân tán” rời bỏ

sự đơn điệu của cuộc sống khép kín, lãnh đạm mà hòa mình vào nhóm, cộng đồng Bạn có thể bắt gặp một chàng trai bình thường nhút nhát lại “nói chuyện” một cách lưu loát hay một phụ nữ dùng từ ngỗ ngáo trên mạng nhưng qua trao đổi sẽ phát hiện ra một người tuy thành đạt lại sống trong sự cô đơn, mòn mõi, buồn chán đang tìm kiếm một tâm hồn đồng điệu để chia sẽ Đặc biệt sự giao lưu này không bị hạn chế với không gian hay thời gian, hoàn toàn tương thích với xu hướng toàn cầu hoá, khám phá nét độc đáo của văn hóa bản địa của nhau

Chat cũng giúp gắn kết, cảm thông xã hội vì qua chat, các nhóm xã hội khác nhau có thể hiểu nhau, chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt, các thế hệ có thể tạo ra đối thọai thỏai mái, bình đẳng hay lớp người tự coi là bề trên có thể nhận ra sai lệch qua phản ứng khách quan của những người trong chat room

- Do thường gắn liền với máy vi tính, sử dụng các phần mềm tiếng Anh, đặt trong phòng có máy lạnh, lại được những người tiên phong sử dụng là các viên chức, kỹ sư vi tính, những người trí thức nên chat đã được dán nhãn như một biểu hiện của sự sang trọng, cao quý, trẻ trung, hơn nữa, chat đi theo xu hướng hiện nay thích nhìn, thích cảm thụ trực quan và theo lý thuyết về dư luận xã hội, chat đã trở thành thời trang Dẫu rằng ngày nay tin học đã được phổ cập rộng rãi, giá cước Internet cũng như máy tính không còn cao, phần mềm dễ sử dụng cho người không biết tiếng Anh, nhưng chat vẫn là một dạng thời trang khó cưỡng – một yếu tố làm phát triển nhanh và mạnh – tạo cho người tham gia một tâm lý được hòa nhập vào cộng đồng

- Chat cũng là cách giải tỏa stress tuyệt vời cho thị dân, vốn chịu

chắc chắn gặp một ai đó, dù chỉ một câu hỏi hay vài dòng bâng quơ, cũng là một dạng giao tiếp xã hội Người sử dụng có thể tâm sự những điều thầm kín mà không sợ bị tiết lộ, trao đổi các khó khăn gặp phải trong đời thực với bạn bè trên mạng hoặc cũng có thể trút cơn giận bị đè nén Một hiện tượng thường gặp ở bất cứ chat room nào là sau một khỏang thời gian “hợp tác và hữu nghị” nhất định sẽ chỉ còn những tranh cải, thậm chí là mắng chửi, dùng ngôn từ thô tục

- Người sử dụng có thể “hóa thân” thành nhiều lý lịch khác nhau qua chat, đây là điểm lý thú dành cho kiểu người “thực dụng” xem giải trí là mục đích sống Nhiều người cảnh báo về nguy cơ ảo tưởng bản thân, nhưng thực ra hiếm ai có thể che giấu mãi con người thật của mình, có chăng là sự trải nghiệm thú vị

- Chat có thể xem là một cách sử dụng thời gian rỗi dành cho giải trí một cách đặc biệt Chat room được ví như sân khấu của một nhóm người, mỗi cá nhân đều có thể là diễn viên, mỗi cá nhân là khán giảvà mỗi cá nhân đều là nhà phê bình

- Do đặc điểm của chat cho phép người dùng ẩn danh, ẩn dạng, không chịu sự kiểm soát xã hội, phá bỏ một số rào cản xã hội truyền thống nên người chat có thể bày tỏ cảm xúc, thái độ, quan điểm một cách không e ngại Vì lẽ đó, không ngạc nhiên khi bắt gặp nhiều hành động lệch chuẩn trong phòng chat Những lệch lạc xã hội này thường liên quan đến cách sử dụng từ ngữ, ứng xử và kể cả tình dục, đôi khi xảy ra ở những người trong đời thường chẳng bao giờ la mắng người khác hay buông lời cợt nhã với người khác giới

- Chat thường gán nhiều với trụy lạc Nhưng đây cũng là điểm cần nhìn nhận khách quan để đề xuất những giải pháp giảm thiểu hợp lý,