tóm tắt luận an vấn đề hình thành con người mới việt nam trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Sự đụng độ giữa các giá trị truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, sự bất cập của những năng lực, phẩm chất con người trong mẫu người truyền thốngtrước yêu cầu của sự nghiệp đổi m

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Với tính cách là tổng hòa các quan hệ xã hội con người đặc trưng cho trình độhoàn thiện của chế độ xã hội Sự phát triển con người là mục đích tối thượng của xãhội, là chỉ báo quan trọng nhất đánh dấu sự phát triển của xã hội loài người Văn kiện

Hội nghị Trung ương V Ban chấp hành Trung ương khóa VIII đã khẳng định “Nguồn lực quý báu nhất, có vai trò quyết định nhất là nguồn lực con người Việt Nam; là sức mạnh nội sinh của chính bản thân dân tộc Việt Nam”

Khẳng định trên, lại được Đảng ta nhấn mạnh lại lần nữa tại Đại hội Đại biểutoàn quốc lần thứ IX “nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăngtrưởng kinh tế nhanh và bền vững” “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng conngười Việt Nam phát triển toàn diện ”

Trong công cuộc đổi mới toàn diện do Đảng ta khởi xướng, vấn đề con ngườiluôn được đặc biệt quan tâm Bởi chúng ta hiểu rằng đổi mới trước hết phải bắt đầu

từ việc đổi mới con người, sẻ không có sự đổi mới xã hội nếu không có sự đổi mớixuất phát từ con người Đây là nền tảng sâu xa để xã hội phát triển, bởi mục đích xãhội nếu không chuyển thành những động cơ tư tưởng bên trong của các cá nhân thìkhông thể thực hiện được “Muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội thì phải cócon người xã hội chủ nghĩa”

Sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam đang đi vào chiều sâu Hơn thế nữa, sự nghiệp hiện đại hóa ở nước tamới được bắt đầu Chúng ta đang ở trong bước chuyển từ xã hội truyền thống sang xãhội hiện đại Sự đụng độ giữa các giá trị truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế,

sự bất cập của những năng lực, phẩm chất con người trong mẫu người truyền thốngtrước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, của xã hội hiện đại khiến cho việc tích cực chủđộng nghiên cứu vấn đề hình thành con người mới trở thành cấp thiết cả về lý luậnlẫn thực tiễn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Mục đích của luận án: Trên cơ sở những quan điểm của triết học Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về con người và conngười mới luận án phân tích những đặc điểm của con người Việt Nam và những nhân

tố ảnh hưởng đến việc hình thành con người mới Việt Nam Từ đó luận án đề xuấtmột số giải pháp có tính định hướng nhằm thúc đẩy sự hình thành con người mớitrong quá trình phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Để đạt mục đích này, nhiệm vụ của luận án là:

Thứ nhất: Tổng quan tình hình nghiên cứu về con người và con người mới ở ViệtNam những năm gần đây

Thứ hai: Xác định rõ nội dung của quan điểm Mác - Lênin và của Hồ Chí Minh vềcon người và con người mới

Thứ ba: Trình bày và phân tích một số nhân tố cơ bản tác động đến quá trình hìnhthành con người mới Việt Nam Nêu ra và phân tích những thành công hạn chế củaquá trình xây dựng con người mới ở nước ta hiện nay

Thứ tư: Đề xuất và phân tích một số giải pháp có tính định hướng trong việc xâydựng con người mới ở nước ta hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án.

Đối tượng nghiên cứu của luận án: Luận án nghiên cứu vấn đề hình thành conngười mới Việt Nam trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Trong luận án này cụm từ “quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay” được hiểu là “quá trình xây dựng, phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa”

Xuất phát từ những nhiệm vụ được nêu trên trong phạm vi một luận án triết học,chúng tôi chỉ phân tích những tác động của sự nghiệp đổi mới, của kinh tế thị trườngtheo định hướng xã hội chủ nghĩa đối với con người Việt Nam hiện nay Phân tíchthực trạng của con người Việt Nam trước sự tác động của sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước, của xu hướng hội nhập quốc tế Xác định những nội dung cơbản cần hướng tới xây dựng của con người mới trong quá trình xây dựng nền kinh tếthị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay Từ đó đề xuất một sốgiải pháp có tính định hướng để xây dựng con người mới Việt Nam đáp ứng đượcyêu cầu của sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vậtlịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về conngười và con người mới

Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng các phương pháp biện chứng duy vật,kết hợp nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn, phân tích và tổng hợp, lô gích vàlịch sử, thống kê, đối chiếu, so sánh

5 Đóng góp mới của luận án

- Trình bày một cách có hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh về con người và con người mới

- Làm rõ những nhân tố quy định sự hình thành, phát triển con người mới ViệtNam trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa

- Đề xuất và phân tích một số giải pháp có tính định hướng nhằm thúc đẩy sự hìnhthành con người mới Việt Nam trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Luận án có thể dùng làm tài liêu tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy vấn đềcon người, con người mới, vấn đề nhân cách

- Luận án cũng là những gợi ý, những khuyến nghị đối với sự nghiệp xây dựngcon người ở nước ta trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo Kết cấu của luận ánchia làm 4 chương, 8 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề con người, con người mới và sự tác động của sự nghiệp đổi mới tới con người Việt Nam hiện nay

1.1.1 Những quan điểm về con người và con người mới.

Vấn đề con người nói chung và con người mới nói riêng được nghiên cứu ngay từtrước thời đổi mới Trong những năm sáu mươi - bảy mươi mục tiêu và nhiệm vụchính trị - xã hội ở nước ta là đấu tranh giải phóng dân tộc ở miền Nam và xây dựngchủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Vấn đề nghiên cứu con người ở giai đoạn này gắn liềnvới con người truyền thống Nhiều ấn phẩm của các tác giả Vũ Khiêu, Bùi Đăng Duy,Nguyễn Đức Sự đã đi sâu làm rõ bản chất khí phách con người Việt Nam truyềnthống, kết hợp với những phẩm chất lý tưởng cộng sản Việc nghiên cứu con người ở

giai đoạn này góp phần đưa ra mẫu người chân chính làm cơ sở cho việc xây dựngmẫu hình con người mới Việt Nam

Sau đại thắng mùa xuân năm 1975, đất nước thống nhất, cả nước bước vào xâydựng chủ nghĩa xã hội Dưới ánh sáng Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV,vấn đề nghiên cứu triết học về con người được mở ra nhiều hướng Trong thời kỳnày, trọng tâm nghiên cứu về con người là con người Việt Nam, nhằm góp phần vào

việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa Tạp chí Triết học vừa mới ra đời đã

công bố rất nhiều bài thể hiện quan niệm về con người mới từ nhiều phương diện như

đạo đức học, tâm lý học, văn học, nghệ thuật: “Đạo đức học Mác - Lênin và vấn đề xây dựng con người mới” của Trần Thanh; “Tâm lý học Mác - Lênin và vấn đề xây dựng con người mới ” của Đỗ Long; “Con người mới trong văn nghệ hiện nay” của

Vũ Khiêu; “Văn học xã hội chủ nghĩa và con người mới xã hội chủ nghĩa ” của

Thành Duy đóng góp của các công trình này trước hết là nội dung con người mới:

Con người mới là những con người có tư tưởng, tác phong xã hội chủ nghĩa và có năng lực làm chủ; lao động có nhiệt tình cách mạng, có tổ chức, có kỷ luật, có kỹ thuật, có năng suất cao, thật thà trong lao động sản xuất và trong quản lý, gắn liền lợi ích riêng với lợi ích tập thể, lợi ích nhà nước, không xâm phạm của công, cống hiến tất cả cho sự nghiệp xây dựng cuộc sống mới độc lập tự do và phồn vinh của đất nước

Năm 1978, Viện triết học đã cho ra đời công trình tập thể dưới sự chủ biên của

Phạm Như Cương “Vấn đề xây dựng con người mới ” Sau đó vào năm 1981 tại hội

nghị khoa học về vấn đề xây dựng con người mới do Ủy ban khoa học xã hội ViệtNam tổ chức khẳng định: Mục tiêu con người mới cần đạt tới là con người có trình độ

và năng lực làm chủ tự nhiên, làm chủ xã hội và bản thân Nội dung của việc xây

dựng con người mới là xây dựng thế giới quan mới, đạo đức mới và nếp sống mới Con người mới phải có những phẩm chất cơ bản như: thế giới quan khoa học, luôn quan tâm tới lợi ích tập thể, có tinh thần và thái độ đúng đắn, tư tưởng và tình cảm lành mạnh, yêu nước xã hội chủ nghĩa nồng nàn

1.1.2 Những quan điểm nghiên cứu sự tác động của sự nghiệp đổi mới đối với sự biến đổi con người Việt Nam hiện nay

Những nghiên cứu gần đây ở nước ta đã tập trung nhiều vào việc phân tích sự tácđộng của sự nghiệp đổi mới đối với sự biến đổi của con người và vai trò con ngườitrong sự nghiệp đổi mới đó Tiêu biểu cho xu hướng này có các nhà nghiên cứu sau:Phạm Như Cương, Lê Hữu Tầng, Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Minh Hạc, Phạm Văn

Đức Đặc biệt, Chương trình khoa học công nghệ KX 07 “Con người Việt Nam mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế xã hội ” do GS, TS Phạm Minh Hạc

-làm chủ biên với sự tham gia của nhiều nhà khoa học có uy tín thuộc chuyên nghànhkhác nhau đã có sự phân tích sâu sắc nhiều khía cạnh về con người, về sự biến đổicủa con người trong những điều kiện mới như: Con người Việt Nam truyền thống vàhiện đại, sự biến đổi về định hướng các giá trị xã hội, những động lực chính trị - tinhthần quan trọng nhất hiện nay, thực trạng và vấn đề đào tạo lại nguồn nhân lực Đặcbiệt công trình đã đưa ra được cái nhìn tổng thể mang tầm chiến lược về vấn đề conngười và sự biến đổi của con người trong sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước Thứ nhất, Nhận thức chung về con người Việt Nam; Thứ hai, Cácbiến động thang giá trị trong con người Việt Nam trong công cuộc đổi mới; Thứ ba,Vấn đề sinh thể con người Việt Nam và giáo dục, bồi dưỡng nhân tài

Bàn về vai trò của nhân tố chính trị, của dân chủ hóa xã hội và tác động của dân

chủ hóa xã hội đối với con người Việt Nam hiện nay có luận án tiến sỹ “Vai trò của nhà nước đối với việc tiếp tục thực hiện quyền dân chủ của nhân dân Việt Nam” (Trần Thị Băng Thanh, bảo vệ tại Hà Nội, năm 2002); “Đảm bảo quyền con người trong hoạt động của Quốc hội Việt Nam” (Luận án tiến sỹ của Tường Duy Kiên, bảo

vệ tại Hà Nội, năm 2004); “Dân chủ và tập trung dân chủ - Lý luận và thực tiễn ”

(Nguyễn Tiến Phồn, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội - 2001); “Tư tưởng HồChí Minh về phát triển con người toàn diện” (Nguyễn Hữu Công, Nhà xuất bản chínhtrị Quốc gia, Hà Nội, năm 2010)

Ở góc độ sự tác động của văn hóa, giao lưu văn hóa, hội nhập quốc tế đối với sựbiến đổi tinh thần, lối sống con người Việt Nam có các công trình như “Bốn mươinăm Viện Triết học - một số kết quả nghiên cứu” (GS, TS Nguyễn Trọng Chuẩn chủbiên, Viện Triết học, Hà Nội, năm 2002); “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam” (GS,

TS Trần Ngọc Thêm, Nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh, năm 2004); “Giá trị

truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa” (Nguyễn Trọng Chuẩn vàNguyễn Văn Huyên đồng chủ biên, Nhà xuất bản Quốc gia, Hà Nội, năm 2002)

1.2 Tổng quan nghiên cứu về hiện trạng, hướng phát triển và giải pháp xây dựng con người mới trong sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa

mới trên các lĩnh vực cụ thể, trên các khía cạnh cụ thể Đặc biệt, trong tác phẩm “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện ” của Nguyễn Hữu Công đã tập

trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng và phát triển con người toàndiện nhằm tạo ra những con người mới ở nước ta trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước

1.2.2 Tổng quan nghiên cứu các giải pháp xây dựng con người mới trong sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Vấn đề xây dựng và phát triển con người mới trong sự nghiệp đổi mới, công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa cũng là một nội dung

quan trọng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Trong số đó có “Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan niệm và giải pháp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện” trong cuốn Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện của Thành Duy, Nhà

xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2000 Bàn về một số giải pháp cụ thể trong

việc xây dựng, phát triển văn hóa và con người Việt Nam hiện nay có “15 năm đổi mới

tư duy về các vấn đề văn hóa - xã hội và xây dựng con người ” (Phạm Ngọc Quang và Nguyễn Viết Thông, Tạp chí Triết học, số1, năm 2001) Ngoài ra có thể kể đến luận án tiến sỹ triết học của Nguyễn Hữu Công với đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện ” bảo vệ năm 2001, tại Hà Nội và tác phẩm “ Tư tưởng Hồ

Chí Minh về phát triển con người toàn diện” (Nguyễn Hữu Công, Nhà xuất bản Chínhtrị Quốc gia, Hà Nội, năm 2010)

Kết luận chương 1

Như vậy, qua tổng quan nghiên cứu vấn đề trên, có thể nói rằng vấn đề con người

và con người mới đã được đặt ra và nghiên cứu ở Việt Nam ngay từ những ngày đầunghiên cứu triết học cho tới nay Mặc dù, trong các công trình trước thời đổi mới cónhiều thành tựu nhưng nhìn chung không tránh khỏi tính chất giáo điều, giản đơn.Tính chất đó thể hiện nỗi bật ở chỗ nhấn mạnh quá mức tính quyết định của chế độ sởhữu xã hội chủ nghĩa đối với sự hình thành và phát triển con người

Từ sau sự nghiệp đổi mới của Đảng năm 1986 đến nay thì vấn đề nghiên cứu conngười được đặt ra trên cách nhìn mới, nội dung của nó có bước chuyển biến mới vềchất Các công trình đã đưa ra được cách nhìn tương đối tổng thể và có hệ thống vấn

đề con người đối với sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa Nhìn chung, các công trình cũng chỉ mới đề cập đếnmột số mặt của hiện trạng con người Việt Nam hiện nay, bàn đến một số nội dung vềhướng phát triển của con người Việt Nam, bước đầu có một số công trình đưa ra một

số giải pháp xây dựng con người mới ở nước ta hiện nay Tuy nhiên, các tác giả chưanghiên cứu sâu và có hệ thống mối quan hệ giữa con người với quá trình định hướng

xã hội chủ nghĩa và hướng phát triển của con người mới Việt Nam, cũng như các giảipháp để xây dựng con người mới Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới theo định hướng

xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Qua những kết luận trên, chúng tôi có thể khẳng định rằng, mặc dù cùng nghiêncứu về con người trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay,nhưng luận án không trùng lặp với bất kỳ luận án hay công trình nào đã công bố.Những tài liệu trên chỉ có giá trị tham khảo giúp cho việc nghiên cứu đề tài của tácgiả luận án

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CON NGƯỜI VÀ SỰ HÌNH THÀNH CON

NGƯỜI MỚI 2.1 Khái niệm con người, con người mới

2.1.1 Khái niệm về con người

C Mác và Ph Ăngghen đã bác bỏ lối sùng bái con người trừu tượng, con ngườichung chung, đứng ngoài lịch sử Trong quan niệm của C Mác và Ph Ănghhen,con người bao giờ cũng cụ thể, cũng thuộc về một chỉnh thể xã hội nhất định cótính lịch sử - một hình thái xã hội, một tập thể, một giai cấp, một dân tộc

Trong luận cương về Phoiơbắc, C Mác đã đưa ra luận điểm nổi tiếng “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội ”

Theo chủ nghĩa Mác, việc hình thành bản chất của con người bao giờ cũngthông qua quá trình xã hội hóa, tiếp thu kinh nghiệm văn hóa vật chất và văn hóatinh thần của con người, thông qua quá trình giao tiếp, giáo dục, đào tạo, lao động

mà thành

Như vậy, theo C Mác, con người không phải là một cái gì trừu tượng, cố hữu,

mà là sản phẩm của tự nhiên của xã hội, mang tính lịch sử - cụ thể Con ng ười là con người hiện thực, con người cụ thể cảm tính, bản chất con người hiện ra trong lao động sản xuất, trong chinh phục thiên nhiên, trong đấu tranh giai cấp, trong cải tạo xã hội

Một điều cần khẳng định là, trong khi nhấn mạnh mặt xã hội của con người, cácnhà tư tưởng của chủ nghĩa Mác không hề phủ nhận hoặc xem nhẹ mặt tự nhiên,mặt sinh học ở con người Con người là một thực thể sinh học - xã hội Song mặtsinh học không phải là cái quyết định trong con người

Ph Ăngghen viết, lao động theo nghĩa nào đó đã sáng tạo ra con người lao động

đã tìm được sự thể hiện của nó cả trong tổ chức cơ thể của con người C Mác viết,

bản chất của cá nhân “không phải là cái bản chất thể xác trừu tượng của y, mà là phẩm chất xã hội của y”

Vậy, con người là một thực thể xã hội, còn cái tự nhiên, cái sinh vật trong con

người chỉ là tiền đề cho việc thực hiện cái bản chất xã hội, mặt xã hội của con người.Cái bản chất ấy bị quy định trước hết bởi môi trường xã hội, bởi một xã hội cụ thểtrong đó một người nào đó sinh sống và phát triển Cá nhân bao giờ cũng chỉ đóngvai một con người nhất định, cụ thể, một con người hiện thực, đang sống; kết hợp ởmình sự phong phú của cái chung, cái riêng và cái đơn nhất

Như vậy, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về bản chất xã hội của con người,của cá nhân, về mối quan hệ biện chứng giữa cái sinh vật và cái xã hội trong conngười đã bác bỏ hoàn toàn những tư tưởng đối lập với chủ nghĩa Mác - Lênin Đồngthời, nó đặt cơ sở khoa học cho việc đào tạo và phát triển con người mới của xã hộitương lai - xã hội chủ nghĩa, xã hội cộng sản

2.1.2 Khái niệm con người mới

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin con người mới là con người phát triểnđầy đủ tối đa năng lực sẵn có trên tất cả các mặt: đạo đức, trí tuệ, thể hiện tình cảm,nhận thức hành động, thẩm mỹ và khả năng cảm thụ cái đẹp V I Lênin cho rằng, đó

là “những con người phát triển về mọi mặt, được chuẩn bị về mọi mặt và biết làm mọi việc” Con người mới, hay con người của xã hội mới - xã hội chủ nghĩa và xã hội

cộng sản cũng vận động biến đổi cùng với sự phát triển của xã hội, của lực lượng sảnxuất, gắn liền với những điều kiện kinh tế, chính trị ở mỗi giai đoạn khác nhau

Kế thừa và phát triển các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, của triết họcphương Đông và phương Tây, khi bàn về con người Hồ Chí Minh khẳng định: Conngười là con người xã hội, là sự thống nhất giữa con người cá nhân và con người xãhội; Con người là sự thống nhất giữa con người giai cấp và con người nhân loại; Conngười là sự thống nhất giữa con người truyền thống và con người hiện đại

Điểm chủ yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người chính là con người cáchmạng, con người mới có đầy đủ các phẩm chất, năng lực, nhân cách, để đáp ứng sựnghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, xâydựng xã hội mới - xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản Con người ấy có những phẩmchất cơ bản như: vừa có đức vừa có tài, vừa hồng vừa chuyên; có tinh thần kỷ luật tựgiác, ý thức tổ chức nghiêm chỉnh, ý thức lao động cần cù; có lối sống lành mạnh,văn minh, coi trọng nghĩa tình; có tinh thần yêu nước, tinh thần đoàn kết với nhândân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội Tóm lại, từ lý luận chung của triết học Mác - Lênin về con người mới đến những

quan niệm của Hồ Chí Minh về con người mới chúng ta có thể khẳng định rằng: con người mới là con người của xã hội mới - xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản - là con người phát triển toàn diện Đó là con người có đủ phẩm chất và năng lực xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản; là con người lao động mới; là

con người có tinh thần yêu nước chân chính và tinh thần quốc tế trong sáng; là con người có lối sống tình nghĩa, có tính cộng đồng cao Trong giai đoạn hiện nay, con

người mà chúng ta đang hướng tới xây dựng là con người phát triển toàn diện với cácđặc trưng cơ bản dưới đây

1 Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, đoàn kếtvới nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ

2.2 Những nhân tố tác động đến quá trình hình thành con người mới

2 2.1 Lợi ích với tính cách là cơ sở của sự hình thành con người mới

Quan niệm Mácxít nhìn nhận sự hình thành và phát triển con người mới được thểhiện và thực hiện thông qua hoạt động trước hết là lao động và cùng với lao động làcác hoạt động mang tính xã hội khác

Với tính cách là biểu hiện của nhu cầu, là cái đáp ứng nhu cầu, lợi ích là động lựctrực tiếp của hoạt động con người Đồng thời lợi ích khi được thực hiện lại tạo ranhững điều kiện cho con người mở rộng và phát triển các quan hệ và hoạt động Mặc

dù vậy, trong nhiều trường hợp, mục đích của hoạt động và kết quả hoạt động khôngtrực tiếp làm thỏa mãn nhu cầu con người Trong trường hợp ấy, hoạt động của conngười trực tiếp hướng đến lợi ích, tức là hướng đến thỏa mãn nhu cầu Chính vì vậy,

lợi ích là động lực của hoạt động của con người mới, là cơ sở của sự hình thành con người mới

Ở những xã hội mà hoạt động của con người dựa trên cơ sở chế độ tư hữu về tưliệu sản xuất thì lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, lợi ích của các giai cấp thường là

mâu thuẫn nhau Điều ấy không chỉ dẫn tới những méo mó con người mà cùng với

nó, sự phát triển của người này, giai cấp này lại dẫn đến sự cản trở sự phát triển củangười khác, giai cấp khác

Trong điều kiện xã hội Việt Nam hiện nay, việc giải quyết một cách hợp lý tươngquan lợi ích giữa các thành phần kinh tế, giữa các lĩnh vực hoạt động của xã hội, giữacác thế hệ người là cơ sở và là động lực sâu xa của sự hình thành và phát triển conngười mới Việt Nam hiện nay

2.2.2 Vai trò của nhân tố chính trị đối với sự hình thành và phát triển con người mới

Chính trị là một trong những nhân tố hết sức quan trọng của kiến trúc thượng tầng

xã hội Chính trị tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến xã hội trên nhiều mặt Trong việchình thành và phát triển con người mới, chính trị có vai trò vô cùng quan trọng Nhân tố chính trị tác động đến quá trình hình thành và phát triển con người mớithông qua một hệ thống bao gồm: Đảng cộng sản, Nhà nước xã hội chủ nghĩa, các tổchức chính trị - xã hội và các tổ chức đoàn thể quần chúng như Công đoàn, Đoànthanh niên, Hội phụ nữ Quá trình hình thành và phát triển con người mới - nhữngcon người có đủ phẩm chất năng lực để từng bước vươn lên làm chủ tự nhiên, làmchủ xã hội, làm chủ bản thân là quá trình được thực hiện một cách tự giác, có ý thức,

có chủ đích Vì thế, vai trò của hệ thống chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và cótính chất quyết định Vai trò của hệ thống chính trị nhằm mục đích trước hết tạo lậpmôi trường chính trị - xã hội tốt đẹp cho sự ra đời và phát triển con người mới

Môi trường chính trị - xã hội mới mà hệ thống chính trị ở nước ta tạo ra nhằmthúc đẩy sự hình thành và phát triển con người mới, đã đặt rất cao vấn đề tự do dânchủ của nhân dân Trước đây Hồ Chí Minh đã từng khẳng định “nước ta là nước dânchủ, địa vị cao nhất là dân vì dân là chủ” “dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân”

“thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn” Vìthế, thiết lập một nền dân chủ thực sự, trong đó nhân dân là người chủ chân chínhduy nhất của xã hội mới sẽ là điều kiện hết sức cần thiết để phát huy tinh thần tự giác,lòng nhiệt tình, óc sáng tạo của mỗi con người Việt Nam trong công cuộc xây dựng

và phát triển đất nước, tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển tự do, toàn diệncủa con người mới Việt Nam

Nền dân chủ của xã hội mới - xã hội chủ nghĩa phải thể hiện sự kết hợp trong nócác đặc trưng nhân văn và pháp lý Giá trị và ý nghĩa nhân văn của dân chủ là sự tôntrọng con người và nhân cách của nó, bởi con người là chủ thể lịch sử, là giá trị vănhóa cao nhất Tính pháp lý của dân chủ đòi hỏi phải coi pháp luật là thuộc tính bêntrong của dân chủ, không có pháp luật không thành dân chủ Tính pháp lý của dânchủ dựa trên vai trò của vị trí pháp lý của con người Vị trí pháp lý của con người baogồm: quyền và những đảm bảo về pháp lý đối với quyền của con người, nghĩa vụ vàtrách nhiệm pháp lý của con người

Xu hướng của xã hội hiện đại là khẳng định một cách đầy đủ hơn vị trí pháp lýcủa con người Nhà nước pháp quyền phải trở thành công cụ và phương tiện để côngdân thực hiện quyền làm chủ trên mọi phương diện: kinh tế, chính trị, xã hội Thôngqua việc làm chủ và mở rộng quyền làm chủ đối với các hoạt động mang tính xã hộicủa con người, công dân mới có nhiều điều kiện hơn để phát triển

2.2.3 Vai trò của văn hóa tinh thần xã hội đối với sự hình thành và phát triển con người mới

Hoạt động của con người mới không chỉ bị quy định bởi động cơ, động lực lợi ích,bởi những điều kiện xã hội, pháp lý thuận lợi hay bất lợi, mà còn bị quy định bởi sựphát triển hay kém phát triển của ý thức cá nhân Sự phát triển tình cảm, lý trí, ý chítức là sự phát triển cá nhân trực tiếp quy định khả năng xác định lựa chọn hành vi,khả năng thực hiện hành vi của cá nhân Sự phát triển ý thức con người do vậy vừađảm bảo cho hoạt động của con người mới, vừa là chỉ báo về sự phát triển con ngườimới

Sự phát triển ý thức con người mới bị quy định bởi mức độ và quy mô chuyển vănhóa tinh thần của xã hội thành văn văn hóa tinh thần của cá nhân, nói cách khác, bởimức độ chiếm lĩnh văn hóa tinh thần xã hội

Văn hóa tinh thần của xã hội được cấu thành từ văn hóa tinh thần của cá nhânnhưng khi định hình thì ổn định hơn Văn hóa tinh thần của xã hội được đối tượnghóa, khách quan hóa trong hệ thống tri thức của xã hội, những quan điểm thế giớiquan, những chuẩn mực, những giá trị đạo đức, thẩm mỹ Quá trình hình thành vàphát triển văn hóa tinh thần của con người mới diễn ra trong sự tác động qua lại giữa