Giới hạn về nội dung nghiên cứu Nghiên cứu thích ứng với HĐHT theo HCTC của SV ĐHTN sẽ có rất nhiều nội dung: bản chất thích ứng,đặc điểm thích ứng, quá trình thích ứng, biểu hiện và mức
Trang 1HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
–––––––––––––––––––
NGUYỄN THỊ ÚT SÁU
THÍCH ỨNG VỚI HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Tâm lý học chuyên ngành
Mã số: 62 31 80 05
Trang 2TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC
HÀ NỘI - 2013
Trang 3Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN HỮU THỤ
Trang 4Luận án sẽ được bảo vệ trước hội đồng chấm luận án cấp cơ sở họp tại: Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Vào hồi… giờ…ngày…….tháng……năm 2013
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện quốc gia Việt Nam
- Thư viện Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Trang 53 Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài có những nhiệm vụ sau:
3.1 Xây dựng cơ sở lý luận về vấn đề thích ứng và thích ứng với HĐHT theo HCTC của SV
3.2 Khảo sát thực trạng biểu hiện, mức độ và các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng với HĐHT theo HCTC
Trang 6của SV ĐHTN.
3.3 Đề xuất biện pháp Tâm lý - Giáo dục và thực nghiệm một số biện pháp nhằm giúp SV ĐHTN thích ứng tốthơn với HĐHT theo HCTC
4 Đối tượng nghiên cứu
Thích ứng với HĐHT theo HCTC của SV biểu hiện qua nhận thức, thái độ và hành động
5 Khách thể nghiên cứu
SV ĐHTN: 936 sinh viên thuộc các Trường: Trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) - ĐHTN; Trường Đại họcCông nghệ Thông tin và Truyền thông (ĐHCNTT&TT) - ĐHTN; Trường Đại học Nông Lâm (ĐHNL) -ĐHTN
Giảng viên (GV) và cán bộ quản lý thuộc ĐHTN: 70 GV và 10 cán bộ quản lý của 03 trường mà chúngtôi tiến hành điều tra
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
6.1 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
ĐHTN bao gồm 07 trường ĐH, 01 trường cao đẳng, 02 khoa trực thuộc nhưng do điều kiện về mặt thờigian, đề tài chỉ nghiên cứu SV của 3 Trường thuộc ĐHTN: Trường ĐHSP, Trường ĐHNL, TrườngĐHCNTT&TT
6.2 Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu thích ứng với HĐHT theo HCTC của SV ĐHTN sẽ có rất nhiều nội dung: bản chất thích ứng,đặc điểm thích ứng, quá trình thích ứng, biểu hiện và mức độ thích ứng…Nhưng trong khuôn khổ đề tài nàychúng tôi nghiên cứu biểu hiện và mức độ thích ứng với HĐHT theo HCTC của SV ĐHTN
Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận thích ứng; biểu hiện và mức độ thích ứng qua nhận thức, thái độ, hànhđộng của SV trong HĐHT theo HCTC qua 07 hành động cơ bản sau: xây dựng kế hoạch học tập; học lý
Trang 7thuyết trên lớp; thảo luận; xêmina; thực hành, thực tế, thí nghiệm; tự học, tự nghiên cứu; tự kiểm tra, đánhgiá
7 Giả thuyết khoa học
Phần lớn SV ĐHTN thích ứng với HĐHT theo HCTC ở mức độ khá Mức độ thích ứng biểu hiện khôngđồng đều thể hiện ở các mặt nhận thức, thái độ, hành động và ở các nhóm SV khác nhau Có nhiều yếu tố ảnhhưởng tới thích ứng với HĐHT theo HCTC của SV, gồm các yếu tố chủ quan như: hứng thú, ý chí, thói quenhọc tập… và các yếu tố khách quan như: yêu cầu của HĐHT, điều kiện học tập, hoạt động giảng dạy của GV
Có thể nâng cao khả năng thích ứng với HĐHT theo HCTC cho SV ĐHTN bằng cách tác động nâng cao nhậnthức, hướng dẫn thực hành các hành động học tập theo HCTC cho SV
8 Các phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp nghiên cứu tài liệu; Phương phápphỏng vấn sâu; Phương pháp quan sát; Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi; Phương pháp nghiên cứu sảnphẩm hoạt động; Phương pháp phân tích chân dung tâm lý một số SV điển hình; Phương pháp chuyên gia;Phương pháp thực nghiệm tác động; Phương pháp xử lý kết quả nghiên cứu bằng phần mềm thống kê toánhọc
9 Đóng góp mới của luận án
Kết quả nghiên cứu của luận án có đóng góp cho lĩnh vực khoa học chuyên ngành một số điểm sau:
9.1 Về mặt lý luận
Luận án đã phân tích, làm sáng tỏ thêm một số khái niệm cơ bản như: thích ứng, HĐHT theo HCTC Đặcbiệt, luận án đã chỉ ra những đặc điểm cơ bản của HĐHT theo HCTC và sự khác biệt với HĐHT theo niênchế làm căn cứ đưa ra các đặc trưng, yêu cầu nổi bật trong HĐHT theo HCTC của SV ĐH Trên cơ sở đó,luận án đã xây dựng khái niêm thích ứng với HĐHT theo HCTC; chỉ ra biểu hiện thích ứng của SV với
Trang 8HĐHT theo HCTC: nhận thức, thái độ và hành động Luận án là tài liệu mới góp phần làm phong phú thêmtri thức tâm lý học chuyên ngành.
Luận án đã khẳng định có thể nâng cao khả năng thích ứng với HĐHT theo HCTC cho SV ĐHTN bằngcách sử dụng các biện pháp Tâm lý - Giáo dục: tác động nâng cao nhận thức của sinh viên; hướng dẫn sinhviên những hành động học tập theo tín chỉ; phát triển khả năng tự học cho sinh viên Kết quả thực nghiệm đãkhẳng định biện pháp mà luận án đưa ra có tính khả thi Đây chính là đóng góp có ý nghĩa thực tiễn rất lớnđối với ĐHTN và các trường ĐH đang áp dụng mô hình đào tạo theo HCTC
Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho SV, học viên cao học chuyên ngành Tâm lý học, Giáo dục học,
GV và các nhà quản lý giáo dục trong các Trường ĐH
10 Cấu trúc của luận án
Đề tài gồm: Mở đầu; Chương 1: Cơ sở lý luận về thích ứng, thích ứng với hoạt động học tập theo học chếtín chỉ của sinh viên; Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu; Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực
Trang 9tiễn; Kết luận; Kiến nghị; Tài liệu tham khảo; Phụ lục.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÍCH ỨNG, THÍCH ỨNG VỚI HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ
CỦA SINH VIÊN 1.1 Vài nét lịch sử nghiên cứu thích ứng, thích ứng với hoạt động học tập
Thích ứng và thích ứng với HĐHT là một trong những vấn đề hết sức quan trọng trong Tâm lý học vì thế
đã thu hút được sự quan tâm của các nhà Tâm lý học trong và ngoài nước Đã có rất nhiều công trình nghiêncứu thích ứng, thích ứng với HĐHT nhưng khái quát lại có các hướng:
Nghiên cứu về thích ứng của con người nói chung: Có rất nhiều quan điểm của các nhà Tâm lý học nghiêncứu thích ứng Tuy nhiên có thể nói có ba hướng tiếp cận cơ bản khi nghiên cứu thích ứng sau: quan điểm tiếpcận thích ứng của con người dưới góc độ sinh học; quan điểm coi thích ứng của con người là sự thích nghi vàquan điểm tiếp cận nhấn mạnh vai trò của chủ thể cá nhân trong quá trình thích ứng
Nghiên cứu thích ứng với HĐHT: Có rất nhiều các công trình ở nước ngoài và trong nước nghiên cứu vấn
đề này Ở nước ngoài có các hướng sau: Hướng nghiên cứu thích ứng với HĐHT của người học về mặt lýluận; Hướng nghiên cứu thích ứng với HĐHT của người học trên cơ sở nghiên cứu hành động học tập;Hướng nghiên cứu thích ứng với HĐHT như một quá trình; Hướng nghiên cứu sự thích ứng học tập dưới góc
độ văn hóa; Các công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng học tập Ở Việt Nam, cáccông trình nghiên cứu thường nghiên cứu thích ứng của người học theo lứa tuổi, chủ yếu tập trung ở hai độtuổi là thích ứng với hoạt động học tập của học sinh Tiểu học và SV ĐH
Trang 10Như vậy, có rất nhiều các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước về thích ứng HĐHT Cáccông trình đã chỉ ra các biểu hiện cụ thể và các yếu tố chủ quan, khách quan ảnh hưởng đến sự thích ứng họctập Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu sự thích ứng với HĐHT theo HCTC của SV ĐHTN.Những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trên là cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng giúp tác giả
luận án đi sâu nghiên cứu vấn đề “Thích ứng với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên Đại học Thái Nguyên” trong điều kiện hiện nay.
1.2 Lý luận về thích ứng với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên
1.2.1 Thích ứng
Thích ứng là sự tích cực, chủ động thay đổi nhận thức, thái độ, hành động của chủ thể nhằm đáp ứng yêu cầu mới của hoạt động để tiến hành hoạt động có kết quả.
1.2.2 Hoạt động học tập theo học chế tín chỉ
HĐHT theo HCTC là hoạt động của SV tự tổ chức, điều khiển, điều chỉnh hoạt động học của bản thân dưới sự
tổ chức, điều khiển, điều chỉnh của GV nhằm lĩnh hội hệ thống tri thức, thái độ, hình thành hành động tương ứng
để đạt được văn bằng, chứng chỉ sau khi đã tích lũy đủ hệ thống môn học (được đo bằng số tín chỉ) theo trình tự quy định của chương trình đào tạo đối với các văn bằng, chứng chỉ đó.
1.2.3 Thích ứng với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên
1.2.3.1 Sinh viên và các đặc điểm tâm lý của sinh viên
1.2.3.2 Thích ứng với hoạt động học tập theo tín chỉ của sinh viên
Thích ứng với HĐHT theo HCTC là sự tích cực, chủ động thay đổi nhận thức, thái độ và hành động của SV nhằm đáp ứng yêu cầu mới của hoạt động học tập theo tín chỉ (xây dựng kế hoạch học tập và thực hiện giờ lý thuyết trên lớp; giờ tự học, tự nghiên cứu; giờ thảo luận nhóm; giờ xêmina; giờ thực tập, thực hành, thực tế;
Trang 11giờ kiểm tra, đánh giá) để tích lũy đủ hệ thống môn học theo trình tự quy định của chương trình đào tạo nhằm đạt được văn bằng một cách tốt nhất.
1.3 Biểu hiện và mức độ thích ứng với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên
1.3.1 Các mặt biểu hiện thích ứng với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên
Thích ứng với HĐHT theo tín chỉ của SV được đánh giá trên 03 mặt: nhận thức, thái độ và hành động
1.3.1.1 Mặt nhận thức
Nhận thức của sinh viên về hoạt động học tập theo học chế tín chỉ là quá trình SV tiếp thu, lĩnh hội nhữngtri thức, quy trình của học chế tín chỉ Qua quá trình này SV hiểu được những nội dung cơ bản sau:
- Nhận thức về bản chất của phương thức đào tạo theo tín chỉ
- Nhận thức về đặc trưng của phương thức đào tạo theo tín chỉ
- Nhận thức về mức độ quan trọng của các hành động học tập theo HCTC
- Nhận thức về các yêu cầu khi tham gia học tập theo HCTC
- Nhận thức về tác dụng của phương thức đào tạo theo tín chỉ với người học
- Nhận thức về các nhiệm vụ của bản thân khi tham gia học tập theo HCTC
1.4.2 Mặt thái độ
Thái độ của SV với HĐHT theo HCTC là sự biểu hiện tính tích cực hay không đối với các hành động họctập theo HCTC Thái độ của SV khi tham gia các hành động học tập theo HCTC được biểu hiện ở những nộidung cơ bản sau:
- Tính tích cực, chủ động của SV khi tham gia HĐHT theo HCTC
- Cảm xúc của SV khi tham gia các hành động học tập theo HCTC
- Mức độ hài lòng của SV khi tham gia các hành động học tập theo HCTC
- Mức độ tích cực của SV khi thực hiện các hành động góp phần chuyển đổi sang HCTC
Trang 121.4.3 Mặt hành động
Yếu tố hành động với tư cách là chỉ số biểu hiện thích ứng được thể hiện ở việc chủ thể tiến hành hànhđộng đạt hiệu quả ra sao Như vậy kết quả cụ thể thực hiện công việc là chỉ số đo thích ứng của SV vớiHĐHT theo HCTC
+ Kết quả thực hiện xây dựng kế hoạch học tập
+ Kết quả thực hiện giờ lý thuyết
+ Kết quả thực hiện giờ tự học, tự nghiên cứu
+ Kết quả thực hiện giờ thảo luận nhóm
+ Kết quả thực hiện giờ Xêmina
+ Kết quả thực hiện giờ thực hành, thực tập, thí nghiệm
+ Kết quả thực hiện giờ kiểm tra, đánh giá
1.3.2 Mức độ thích ứng với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên
Dựa vào kết quả nghiên cứu của đề tài, ý kiến của các chuyên gia, ý kiến của giáo viên hướng dẫn, c húngtôi phân chia thích ứng của sinh viên theo 05 mức độ sau:
- Nhận thức đúng đắn về đặc trưng của phương thức đào tạo theo tín chỉ.
- Nhận thức đúng đắn và đầy đủ về tác dụng của phương thức đào tạo theo tín chỉ đối với người học
- Nhận thức đúng và đầy đủ về nhiệm vụ của bản thân khi tham gia học tập theo tín chỉ
- Xây dựng kế hoạch học tập ở mức giỏi
- Thực hiện giờ lý thuyết ở mức giỏi
- Thực hiện giờ tự học, tự nghiên cứu ở mức giỏi
- Thực hiện giờ thảo luận nhóm ở mức giỏi
- Thực hiện giờ Xêmina ở mức giỏi
Trang 13Mức độ Nhận thức Các mặt biểu hiện Thái độ Hành động
của các hành động học tập theo tín chỉ
- Nhận thức đúng và đầy đủ yêu cầu của các hành động học tập theo tín chỉ.
- Thực hiện giờ thực hành, thực tế, thực tập ở mức giỏi
- Thực hiện giờ kiểm tra, đánh giá ở mức giỏi
- Nhận thức phần lớn đúng đắn về đặc trưng của phương thức đào tạo theo tín chỉ.
- Nhận thức phần lớn đúng đắn và đầy đủ về tác dụng của phương thức đào tạo theo tín chỉ đối với người học
- Nhận thức phần lớn đúng và đầy đủ về nhiệm vụ của bản thân khi tham gia học tập theo tín chỉ
- Nhận thức phần lớn đúng và đầy đủ về tầm quan trọng của các hành động học tập theo tín chỉ
- Nhận thức phần lớn đúng và đầy đủ yêu cầu của các hành động học tập theo tín chỉ.
- Có thái độ phần lớn tích cực khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ.
- Có thái độ phần lớn chủ động khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ.
- Có cảm xúc phần lớn dương tính khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ
- Phần lớn hài lòng khi tiến hành các hành động học tập theo tín chỉ
- Phần lớn tích cực thực hiện các hành động góp phần chuyển đổi sang tín chỉ
- Xây dựng kế hoạch học tập ở mức khá
- Thực hiện giờ lý thuyết ở mức khá
- Thực hiện giờ tự học, tự nghiên cứu ở mức khá
- Thực hiện giờ thảo luận nhóm ở mức khá
- Thực hiện giờ Xêmina ở mức khá
- Thực hiện giờ thực hành, thực tế, thực tập ở mức khá
- Thực hiện giờ kiểm tra, đánh giá ở mức khá
- Nhận thức ở mức trung bình về nhiệm vụ của bản thân khi tham gia học tập theo tín chỉ
- Nhận thức ở mức trung bình về tầm quan trọng của các hành động học tập theo tín chỉ
- Nhận thức ở mức trung bình về yêu cầu của
- Tính tích cực thể hiện ở mức trung bình khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ.
- Tính chủ động thể hiện ở mức trung bình khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ.
- Có cảm xúc bình thường khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ.
- Hài lòng ở mức trung bình khi tiến hành các hành động học tập theo tín chỉ
- Xây dựng kế hoạch học tập ở mức trung bình
- Thực hiện giờ lý thuyết ở mức trung bình
- Thực hiện giờ tự học, tự nghiên cứu ở mức trung bình
- Thực hiện giờ thảo luận nhóm ở mức trung bình
- Thực hiện giờ Xêmina ở mức trung bình
- Thực hiện giờ thực hành, thực tế, thực tập ở mức trung
Trang 14Mức độ Nhận thức Các mặt biểu hiện Thái độ Hành động
các hành động học tập theo tín chỉ - Tính tích cực thể hiện ở mức trung
bình khi thực hiện các hành động góp phần chuyển đổi sang tín chỉ
bình
- Thực hiện giờ kiểm tra, đánh giá ở mức trung bình Mức 4: Thích ứng
- Tính chủ động thể hiện ở yếu bình khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ.
- Có cảm xúc phần lớn là âm tính khi tham gia các hành động học tập theo tín chỉ.
- Phần lớn là chưa hài lòng khi tiến hành các hành động học tập theo tín chỉ
- Tính tích cực thể hiện ở mức yếu khi thực hiện các hành động góp phần chuyển đổi sang tín chỉ
- Xây dựng kế hoạch học tập ở mức yếu
- Thực hiện giờ lý thuyết ở mức yếu
- Thực hiện giờ tự học, tự nghiên cứu ở mức yếu
- Thực hiện giờ thảo luận nhóm ở mức yếu
- Thực hiện giờ Xêmina ở mức yếu
- Thực hiện giờ thực hành, thực tế, thực tập ở mức yếu
- Thực hiện giờ kiểm tra, đánh giá ở mức yếu
- Xây dựng kế hoạch học tập ở mức kém
- Thực hiện giờ lý thuyết ở mức kém
- Thực hiện giờ tự học, tự nghiên cứu ở mức kém
- Thực hiện giờ thảo luận nhóm ở mức kém
- Thực hiện giờ Xêmina ở mức kém
- Thực hiện giờ thực hành, thực tế, thực tập ở mức kém
- Thực hiện giờ kiểm tra, đánh giá ở mức kém
Trang 151.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới thích ứng với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên
1.5.1 Các yếu tố chủ quan: Hứng thú học tập theo học chế tín chỉ; Ý chí khi tham gia học tập; thói quen
2.1.1 Vài nét về Đại học Thái Nguyên
Hiện nay, ĐHTN có 07 trường ĐH, 01 trường Cao đẳng, 02 khoa trực thuộc, 01 trung tâm Giáo dục Quốcphòng, Trung tâm học liệu, Nhà xuất bản, 03 viện nghiên cứu, 01 bệnh viện thực hành, 02 trung tâm nghiêncứu và chuyển giao công nghệ Về đội ngũ: ĐHTN có 3573 cán bộ viên chức Quy mô SV, học viên cao học,nghiên cứu sinh là 90.000, trong đó quy mô SV là 88.000 ĐHTN chuyển sang đào tạo theo tín chỉ trong tất cảcác đơn vị đào tạo từ năm 2009 - 2010
2.1.2 Vài nét về khách thể nghiên cứu
Để nghiên cứu thích ứng với HĐHT theo HCTC, chúng tôi đã nghiên cứu tổng số 936 khách thể, trong đóchúng tôi lựa chọn theo các tiêu chí sau: Theo trường, theo khóa học, theo giới tính và theo dân tộc
2.2 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
Đề tài được tổ chức nghiên cứu theo 3 giai đoạn: nghiên cứu lý luận, nghiên cứu thực tiễn và thực nghiệmtác động Để nghiên cứu thích ứng của SV với HĐHT theo HCTC, đề tài đã sử dụng hệ thống các phương
Trang 16pháp nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu tài liệu; phỏng vấn sâu; quan sát; điều tra bằng bảng hỏi; nghiêncứu sản phẩm hoạt động; phân tích chân dung tâm lý một số sinh viên điển hình; phương pháp chuyên gia;thực nghiệm tác động; xử lý số liệu nghiên cứu thực tiễn bằng phần mềm thống kê toán học.
Khi sử dụng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, tiêu chí và thang đánh giá mức độ thích ứng với hoạtđộng học tập theo học chế tín chỉ của sinh viên được xác định như sau:
Cao nhất
1 Bản chất của phương thức đào tạo theo tín chỉ 3 3 15
2 Đặc trưng của phương thức đào tạo theo tínchỉ so với đào tạo theo niên chế 9 9 45
3 Mức độ quan trọng của các hành động khitham gia học tập theo học chế tín chỉ 7 7 35
4 Yêu cầu khi tham gia hành động học tập theohọc chế tín chỉ 7 7 35
5 Tác dụng của phương thức đào tạo theo tín chỉđối với sinh viên 9 9 45
6 Mức độ cần thiết thực hiện các nhiệm vụ khitham gia học tập theo học chế tín chỉ 12 12 60
Cách tính điểm: Tính điểm trung bình = Tổng điểm/47