tóm tắt luận án phát triển hành lang kinh tế quốc lộ 18 trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam

Mục đích Xác lập cơ sở khoa học cho việc xây dựng và phát triển HLKT ở ViệtNam trong quá trình CNH, HĐH; vận dụng nghiên cứu HLKT QL18 nhằmlàm sáng tỏ các điều kiện và yếu tố hình thành

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Với mục tiêu đưa nước ta đến năm 2020 cơ bản trở thành một nướccông nghiệp theo hướng hiện đại, Việt Nam đang đẩy mạnh tiến trìnhCNH, HĐH trong đó việc lựa chọn một số địa bàn có lợi thế vượt trội đểhình thành lãnh thổ đầu tàu phát triển được coi là một khâu then chốt và lànhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hộiquốc gia Việc thực hiện mục tiêu chiến lược đã đưa tới việc hình thànhnhiều hình thức tổ chức lãnh thổ (TCLT) kinh tế mới ở nước ta, trong đó

có thể kể đến là các hành lang kinh tế (HLKT)

Ở Việt Nam trong khoảng 10 năm qua đã có nhiều HLKT được hìnhthành, tiêu biểu là các hành lang (HL): Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng;Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và HL Đông - Tây (ViệtNam) Các HLKT đóng vai trò to lớn trong việc đóng góp vào tăng trưởnggiá trị sản xuất của các địa phương đi qua; đẩy nhanh quá trình chuyểndịch cơ cấu kinh tế - xã hội; tạo ra mối liên hệ cả theo chiều dọc và chiềungang thúc đẩy trao đổi hàng hóa, giao lưu kinh tế; tăng cường đảm bảoanh ninh - quốc phòng của vùng/ quốc gia Tuy nhiên, sự phát triển trongthời gian qua của hình thức này cũng bộc lộ không ít hạn chế về hiệu quảliên kết giữa các trung tâm kinh tế và các tác động phân cực đòi hỏi phảinghiên cứu hoàn thiện

Quốc lộ 18 (QL18) là một trong những tuyến giao thông có nhiềutiềm năng phát triển thành HLKT Việc phát triển HLKT QL18 sẽ tạo ranhững tác động lan tỏa góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - văn hóa -

xã hội của các địa phương có HLKT đi qua và của cả VKTTĐ Bắc Bộ gắnvới vùng phía Nam Trung Quốc Tuy vậy, thời gian qua sự phát triển vàliên kết của các trung tâm kinh tế dọc theo quốc lộ 18 còn hạn chế; các tácđộng lan tỏa từ sự phát triển do lợi ích của tuyến trục giao thông huyết mạchtrong vùng chưa thực sự tương xứng với tiềm năng và vai trò của nó Vì vậy,việc nghiên cứu để phát triển QL18 trở thành HLKT trở nên cấp bách

Xuất phát từ những lí do nêu trên tác giả chọn vấn đề "Phát triển hành lang kinh tế quốc lộ 18 trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam" làm đề tài luận án tiến sĩ của mình.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích

Xác lập cơ sở khoa học cho việc xây dựng và phát triển HLKT ở ViệtNam trong quá trình CNH, HĐH; vận dụng nghiên cứu HLKT QL18 nhằmlàm sáng tỏ các điều kiện và yếu tố hình thành HL cũng như các định hướng

và đề xuất giải pháp phát triển của HLKT QL18 trong tương lai

2.2 Nhiệm vụ

- Tổng quan có chọn lọc và hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thựctiễn về xây dựng và phát triển HLKT trong điều kiện đẩy mạnh CNH,HĐH ở Việt Nam để vận dụng nghiên cứu trường hợp HLKT QL18;

- Đánh giá điều kiện hình thành và phát triển HLKT QL18 trong quátrình CNH, HĐH đất nước;

- Đề xuất định hướng và giải pháp nhằm đảm bảo hiệu quả phát triển bềnvững HLKT QL18 đến năm 2020 và năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng

Đối tượng nghiên cứu của luận án là HLKT QL18, trong đó tập trungnghiên cứu cơ sở khoa học, các điều kiện hình thành và phát triển HLKTQL18 trong quá trình CNH, HĐH; hệ thống các giải pháp phát triển hiệuquả và bền vững HLKT QL18

- Phạm vi thời gian: Việc phân tích, đánh giá điều kiện hình thành vàphát triển của HLKT QL18 được thực hiện cho giai đoạn chủ yếu từ năm

2000 đến 2010; dự báo định hướng phát triển và đề xuất giải pháp thựchiện cho giai đoạn đến năm 2020 và năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030

- Phạm vi về số liệu: các số liệu được tác giả sử dụng trong nghiêncứu, phân tích tới cấp huyện (quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộctỉnh) Trong một số trường hợp do hạn chế về thống kê, tác giả sử dụngcác số liệu ở cấp tỉnh để minh họa cho các nhận định trong luận án

4 Những đóng góp mới của luận án

- Về mặt lý luận: Luận án đã làm sáng tỏ thêm cơ sở lý luận về HLKT

và khẳng định HLKT là một hiện tượng khách quan, được phát triển dựatrên cơ sở lý luận khoa học vững chắc Luận án cũng đề xuất quy trình tiếpcận nghiên cứu và các tiêu chí đánh giá điều kiện hình thành, phát triển vàvai trò của các HLKT

- Về mặt thực tiễn:

 Luận án đã phân tích, đánh giá toàn diện, khách quan và khoa họccác điều kiện dẫn đến sự hình thành và phát triển lãnh thổ dọcQL18 thành HLKT ở phía Bắc

 Luận án đã đề xuất định hướng phát triển HLKT QL18 và kiếnnghị những giải pháp cơ bản nhằm phát triển và phát huy vai tròcủa HLKT này trong quá trình CNH, HĐH đất nước

 Luận án cung cấp các căn cứ khoa học cho các địa phương dọc QL18

để cùng phối hợp, liên kết hành động phát huy vai trò của QL18 vàcác thế mạnh của địa phương trong phát triển kinh tế - xã hội

 Luận án cung cấp thông tin và là tài liệu tham khảo hữu ích chocác cơ quan quản lý, các nhà hoạch định và thực thi chính sáchtrong lĩnh vực tổ chức không gian kinh tế - xã hội đồng thời là tàiliệu tham khảo tốt cho nghiên cứu và đào tạo đại học/ sau đại họckhối ngành địa lý kinh tế - xã hội

5 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và cácphụ lục, luận án được cấu trúc thành 4 chương chính:

Chương 1 Tổng quan các công trình và phương pháp nghiên cứu về

hành lang kinh tế

Chương 2 Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển hành lang

kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Chương 3 Điều kiện hình thành và phát triển hành lang kinh tế quốc lộ 18 Chương 4 Định hướng và giải pháp phát triển hành lang kinh tế

quốc lộ 18 trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU VỀ HÀNH LANG KINH TẾ

1.1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HÀNHLANG KINH TẾ

HLKT là một hình thức TCLT kinh tế triển vọng và được đề cậpnghiên cứu phổ biến cả ở trên thế giới và Việt Nam Tuy tên gọi và việcxác định phạm vi cụ thể có thể khác nhau trong một số trường hợp nhưngcác nghiên cứu đều thống nhất về quan niệm, bản chất và sự cần thiết pháttriển HLKT trong tổ chức không gian kinh tế - xã hội Một số nghiên cứucủa các học giả quốc tế đã chỉ rõ những thành công trong phát triển HLKTtại các quốc gia như Mỹ, Anh, Hà Lan - Phần Lan, Venezuela, Nam Phi,Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á Ở Việt Nam TCLT HLKT vẫnđang là một nội dung tương đối mới, các nghiên cứu về HLKT thường mớichỉ đề cập đến các khía cạnh riêng lẻ khác nhau của việc hình thành vàphát triển Hiện chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện cả

về lý luận và thực tiễn phát triển HLKT ở Việt Nam nói chung và HLKTQL18 nói riêng

1.2 CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦALUẬN ÁN

1.2.1 Những vấn đề được nghiên cứu trong luận án

Trên cơ sở tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước cóliên quan, tác giả xác định những vấn đề đặt ra mà luận án cần tập trunggiải quyết gồm:

- Thứ nhất, luận giải và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực

tiễn về phát triển HLKT trong điều kiện CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay;

- Thứ hai, phân tích và đánh giá các điều kiện hình thành và phát

triển HLKT trên tuyến QL18;

- Thứ ba, xác định quan điểm, định hướng phát triển và đề xuất giải

pháp phát triển HLKT QL18 trong thời gian đến năm 2020 và 2025, tầmnhìn đến năm 2030

1.2.2 Quy trình nghiên cứu phát triển hành lang kinh tế

Quy trình nghiên cứu trong luận án được tác giả tiến hành theo bốn(04) bước: (i) Thống nhất quan điểm về sự cần thiết và các điều kiện pháttriển HLKT, lựa chọn các tiêu chí/ bộ chỉ tiêu đánh giá; (ii) Phân tích, đánhgiá các điều kiện hình thành, phát triển các hoạt động kinh tế trên HLKT;(iii) Lựa chọn định hướng, phương án phát triển HLKT nhằm cung cấp cơ

sở khoa học cho các quyết định thực tiễn; (iv) Đề xuất biện pháp hiện thựchóa định hướng và các phương án phát triển HLKT

1.2.3 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của luận án

Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của luận án được minh họanhư trong hình dưới đây:

Hình 1.1 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của luận án

(Nguồn: Đề xuất của tác giả)

Khung lý thuyết HLKT

Tiêu chí đánh giá hiệu quả HLKT

Tiêu chí đánh giá hiệu quả HLKT

Đánh giá các điều kiện hình thành HLKT QL18

Đánh giá các điều kiện hình thành HLKT QL18

Khảo sát, thu thập tài liệu,

số liệu

Khảo sát, thu thập tài liệu,

số liệu

Phương pháp chuyên gia

Nghiên cứu kinh nghiệm

QT về phát triển HLKT

Nghiên cứu kinh nghiệm

QT về phát triển HLKT

Bài học kinh nghiệm QT

về phát triển HLKT

Bài học kinh nghiệm QT

về phát triển HLKT

Đề xuất định hướng, giải pháp, kiến nghị

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT

TRIỂN HÀNH LANG KINH TẾ TRONG QUÁ TRÌNH

CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

2.1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÀNH LANG KINH TẾ

2.1.1 Quan niệm về hành lang kinh tế

Kế thừa quan niệm của các nhà khoa học đi trước, kết hợp cùng

nghiên cứu của bản thân, tác giả luận án cho rằng: “HLKT là một không

gian địa lý - kinh tế, được hình thành trên cơ sở một tuyến trục giao thông huyết mạch gắn với các trung tâm đô thị - kinh tế có quan hệ tương tác và

có sự phân bố tập trung các cơ sở kinh tế hai bên tuyến trục đó nhờ thế

mà có khả năng tạo ra sự phát triển của nhiều lĩnh vực kinh tế có ý nghĩa đầu tàu lôi kéo khu vực, lãnh thổ xung quanh phát huy ưu thế địa - kinh tế, đẩy nhanh hợp tác, tối đa hóa tiềm lực kinh tế của lãnh thổ có tuyến trục giao thông đi qua”

2.1.2 Đặc điểm của hành lang kinh tế

- Các hành lang kinh tế không có một ranh giới pháp lý cụ thể

- Hành lang kinh tế không có cơ quan Nhà nước quản lí trực tiếp

- Hành lang kinh tế là một hình thức tổ chức lãnh thổ mang tínhtổng hợp dựa trên sự liên quan và bổ sung lẫn nhau giữa các hoạt độngkinh tế - xã hội

- Sự phát triển của hành lang kinh tế gắn chặt với các lãnh thổ xungquanh tuyến trục trong chiến lược phát triển chung của quốc gia

2.1.3 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam với phát triển hành lang kinh tế

Trong quá trình CNH, HĐH đất nước, HLKTvới vai trò là hình thứcTCLT đặc biệt cần phải phát triển đồng bộ đáp ứng yêu cầu cụ thể:

- Phát triển HLKT phải có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với chiến lượcphát triển cơ sở hạ tầng của cả nước, tận dụng lợi thế của các quốc gia đisau áp dụng nghệ hiện đại, tiết kiệm, hiệu quả, thân thiện với môi trường

- Hiện đại của HLKT là phải đảm bảo tính đồng bộ, kết nối, liên thôngtrong từng lĩnh vực, công trình và trong toàn hệ thống Việc xây dựng vàphát triển HLKT phải phù hợp với xu thế phát triển của khoa học, công nghệ,phát triển hạ tầng thông minh và bền vững

- Phát triển HLKT phải gắn với giải quyết các vấn đề xã hội như xóađói giảm nghèo, đảm bảo an ninh quốc gia và bảo vệ môi trường, gắn vớităng trưởng kinh tế xanh và phát triển bền vững.

2.1.4 Vai trò và tác động của hành lang kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

HLKT có vai trò và tác động lớn đối với các lĩnh vực kinh tế, xã hội, anninh - chính trị và môi trường, thể hiện ở cả hai mặt tích cực và tiêu cực

2.1.4.1 Vai trò và tác động tích cực của hành lang kinh tế

Vai trò chủ đạo của việc phát triển HLKT là tạo ra mối liên kết giữacác trung tâm nhằm đạt được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của quốcgia và vùng lãnh thổ trên các phương diện kinh tế, văn hóa - xã hội, anninh quốc phòng và môi trường, thể hiện tóm lược thông qua sơ đồ sau:

Phát triển và phân bố các ngành công nghiệp mới

Tăng việc làm và dân số

trong vùng

Tăng việc làm và dân số

trong vùng Tạo ra các ngoại ứng tới các hoạt động kinh tế

Tạo ra các ngoại ứng tới các hoạt động kinh tế

Nâng cao trình độ của lao động công nghiệp

Nâng cao trình độ của lao động công nghiệp

Phát triển các ngành sản xuất đáp ứng nhu cầu đầu vào của công nghiệp

Phát triển các ngành sản xuất đáp ứng nhu cầu đầu vào của công nghiệp

Thu hút đầu tư và sự phát

triển các doanh nghiệp mới

Thu hút đầu tư và sự phát

triển các doanh nghiệp mới

Mở rộng quy mô và phát triển các ngành dịch vụ

Mở rộng quy mô và phát triển các ngành dịch vụ Nâng cao phúc lợi xã Nâng cao phúc lợi xã hội cho các vùnghội cho các vùng

Tăng nguồn thu cho ngân

sách

Tăng nguồn thu cho ngân

sách

Cung cấp kết cấu hạ tầng tốt hơn cho sản xuất và đời sống

Cung cấp kết cấu hạ tầng tốt hơn cho sản xuất và đời sống

Phát triển HLKT trong bối cảnh CNH, HĐH cũng không tránh khỏimột số tác động tiêu cực, chủ yếu gây ra do tập trung hóa về lãnh thổ, gâymất cân đối trong phát triển giữa các địa phương, gây nên tình trạng phânhóa ảnh hưởng đến lợi ích chung của cộng đồng và doanh nghiệp tham giasản xuất, kinh doanh trên địa bàn

2.2 NHỮNG VẤN ĐỀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HÀNH LANGKINH TẾ

Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển HLKT của một số quốc gia ở khu vựcchâu Âu, Bắc Mỹ, châu Phi và châu Á, luận án đã rút một số bài học kinhnghiệm phát triển HLKT cho Việt Nam về các khía cạnh:

- Lựa chọn lãnh thổ phát triển HLKT phù hợp;

- Xây dựng và triển khai các cơ chế chính sách đối với các HLKT;

- Xác định vai trò của Nhà nước trong quá trình phát triển HLKT; và

- Thành lập tổ chức trực thuộc Chính phủ điều hành trực tiếp việc quyhoạch và triển khai phát triển HLKT

2.3 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ CÁC TIÊU CHÍĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ, VAI TRÒ CỦA HÀNH LANG KINH TẾTRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

2.3.1 Điều kiện hình thành và phát triển hành lang kinh tế

Từ các ý kiến của các học giả/ chuyên gia trong và ngoài nước, kếthợp cùng các nghiên cứu từ thực tiễn kinh nghiệm các quốc gia và khu vựctrên thế giới, luận án đề xuất 2 nhóm điều kiện để hình thành và phát triển

HLKT trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam gồm: Điều kiện cần (i) Sự

hiện diện của một tuyến trục giao thông huyết mạch kết nối các cực pháttriển và các cửa vào - ra quan trọng; (ii) Điều kiện tự nhiên, tài nguyênthiên nhiên và dân cư, lao động dọc theo tuyến giao thông có nhiều thuậnlợi cho việc hình thành và phát triển HLKT; (iii) Sự hiện diện của các đôthị trung tâm và lãnh thổ có khả năng tập trung hoạt động kinh tế dọctuyến trục giao thông huyết mạch; (iv) Sự phát triển dọc theo tuyến trụcbước đầu thể hiện được vai trò và tác động tích cực đến sự phát triển củacác lãnh thổ trong phạm vi ảnh hưởng; (v) Sự phát triển hiện tại và trongtương lai của các lãnh thổ trong phạm vi ảnh hưởng của tuyến trục không(hoặc ít) có khả năng gây ra xung đột về sử dụng đất trong nông nghiệp

Điều kiện đủ:(i) Chủ trương, định hướng và sự quan tâm chỉ đạo của trung

ương và các cấp chính quyền địa phương; (ii) Sự quan tâm ủng hộ của nhàđầu tư, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư sinh sống dọc theo tuyến trụcgiao thông

2.3.2 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả và vai trò của hành lang kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

2.3.2.1 Các tiêu chí đánh giá định tính

Vai trò của HLKT trước hết được đánh giá thông qua các quan hệ tỷ

lệ và các liên hệ tương tác giữa các bộ phận lãnh thổ hợp thành hệ thốngkinh tế - xã hội, tức là các chỉ tiêu về cơ cấu kinh tế lãnh thổ như: Cácnguồn lực chủ yếu: các thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên, dân số, laođộng có kỹ thuật ; Tiềm năng kinh tế và các đặc trưng kinh tế - xã hộikhác: hệ thống kết cấu hạ tầng, các ngành kinh tế mũi nhọn, GDP, đónggóp cho ngân sách và tăng trưởng kinh tế ; Các mối liên hệ kinh tế, cácluồng vật chất trao đổi giữa các HLKT

2.3.2.2 Các tiêu chí đánh giá định lượng

(i)Tỉ lệ đóng góp của hành lang kinh tế vào tổng giá trị sản xuất của các địa phương có hành lang kinh tế đi qua (Tg)

T g=GTSX HL GTSX Đ P x 100 % (2.1)Trong đó:

- GTSXHL: Giá trị sản xuất của các huyện, thị xã, thành phố cóHLKT đi qua

- GTSXĐP: Tổng GTSX hàng năm của các địa phương có HLKT đi qua

(ii) Tỉ lệ đóng góp vào số việc làm của các địa phương có hành lang kinh tế đi qua

T L=L HL

L Đ P x 100 % (2.2)Trong đó: - LHL: Lao động làm tại các huyện, thị xã, thành phố cóHLKT đi qua

- LĐP: Tổng số lao động của các địa phương có HLKT đi qua

(iii) Tốc độ và tỉ lệ đô thị hóa của hành lang kinh tế

- Tốc độ đô thị hóa của HLKT được tính bằng công thức:

g(ĐT¿¿n)= ĐT n−ĐT n−1

ĐT n−1

x 100 %¿ (2.3)Trong đó, g(ĐTn) : Tốc độ đô thị hóa của HLKT năm thứ n so với nămthứ n-1

- Tỉ lệ đô thị hóa của HLKT được tính bằng công thức:

P ĐTH=P HLKT

P T x 100 % (2.4)Trong đó: - PHLKT: Dân số đô thị của các huyện, thị xã, thành phố cóHLKT đi qua

- PT: Tổng dân số của các địa phương có HLKT đi qua

(iv) Thời gian tiết kiệm của các phương tiện giao thông do phát triển của tuyến hành lang kinh tế

t=T p−T t (2.5)Trong đó:

- t: Thời gian tiết kiệm (của từng loại phương tiện giao thông) khitham gia vận chuyển trên HLKT

- Tp: Thời gian vận chuyển khi chưa xây dựng HLKT

- Tt: Thời gian vận chuyển khi có HLKT

(v) Hệ số tập trung hoá của hành lang kinh tế (H t )

H t= GTSX HL :GTSX ĐP

GTSX HLcn :GTSX cảnước x 100 %

Trong đó:

- (GTSXHL : GTSXĐP ): Tỷ trọng GTSX của một HLKT trên tổngGTSX của các địa phương có HLKT đi qua

- (GTSXHLcn : GTSXcả nước): Tỷ trọng GTSX của tất cả các HLKT trêntổng GTSX của cả nước

Bên cạnh các tiêu chí trên, tùy thuộc vào điều kiện số liệu còn có thểxác định tiêu chí đánh giá hiệu quả và vai trò của HLKT thông qua tínhchất tiên tiến trong tổ chức sản xuất phù hợp với xu thế phát triển của phâncông lao động xã hội theo hướng hiện đại Tiêu chí này thể hiện trên khíacạnh: tỷ lệ số doanh nghiệp có liên kết kinh tế với nhau trong tổng sốdoanh nghiệp nằm trên HLKT; số ngành kinh tế hoạt động trên một

HLKT; hệ số liên kết kinh tế của HLKT với bên ngoài; số doanh nghiệp ởngoài phạm vi tác động của HLKT có trao đổi kinh tế kỹ thuật với HLKT.

Chương 3 ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN HÀNH LANG KINH TẾ QUỐC LỘ 18

3.1 KHÁI QUÁT VỀ LÃNH THỔ NGHIÊN CỨU

Quốc lộ 18 dài 342km, xuất phát từ sân bay Nội Bài (Hà Nội) đếncửa khẩu quốc tế Móng Cái (Quảng Ninh) Đây là một trong những tuyếnđường quan trọng nhất của Việt Nam, nối thủ đô Hà Nội với vùng Duyênhải và biên giới Đông Bắc Về mặt địa lí, là dải lãnh thổ dọc theo conđường chạy ngang ở phía bắc Đồng bằng sông Hồng và chạy theo bờ biểnphía bắc Bãi Cháy tới biên giới Trung Quốc Trong những năm qua, tuyếngiao thông này không ngừng được nâng cấp cải thiện và trở thành trục giaothông - kinh tế quan của VKTTĐ Bắc Bộ cũng như của cả nước

3.2 ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN HÀNHLANG KINH TẾ QUỐC LỘ 18

Khu vực lãnh thổ QL18 đã hội tụ tương đối đầy đủ các điều kiện đểhình thành và phát triển trở thành HLKT

3.2.1 Sự hiện diện của quốc lộ 18 - trục giao thông huyết mạch kết nối các cực phát triển và các cửa vào - ra quan trọng

QL18 là hạt nhân tạo nên HLKT QL18 Sau dự án cải tạo, nâng cấpQL18 với sự hỗ trợ của JICA (Nhật Bản), đến nay QL18 có chất lượngtương đối tốt Bên cạnh đó, hệ thống giao thông đường thủy (đường sông,đường biển); đường sắt (Hà Nội - Cái Lân) cũng tương đối phát triển Sựthuận tiện và hiện đại về mặt giao thông ở đây là cơ sở, là tiền đề quantrọng cho việc hình thành HLKT QL18

Trên QL18, sân bay Nội Bài, cảng Cái Lân, cửa khẩu Móng Cáiđược xác định là các cửa "vào - ra" quan trọng không chỉ đối với các địaphương thuộc Hà Nội, Quảng Ninh mà còn cả với VKTTĐ Bắc Bộ Thôngqua các cửa "vào - ra" đó các nguyên vật liệu, sản phẩm hàng hóa đượcnhập hoặc xuất, đồng thời các cửa này còn là các cực kết nối thị trườnggiữa các vùng với các vùng lãnh thổ và quốc gia trên thế giới

3.2.2 Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và dân cư, lao động dọc theo quốc lộ 18 có nhiều thuận lợi cho việc hình thành và phát triển hành lang kinh tế

Các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và dân cư, lao độngcủa các địa phương dọc theo QL18 tương đối đa dạng và phong phú Điềukiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên khá thuận lợi cho phát triển cácngành công nghiệp, dịch vụ du lịch Bên cạnh đó, quy mô dân số đông,nguồn lao động dồi dào và đang từng bước được nâng cao trình độ cũng làtiền đề quan trọng đối với sự hình thành và phát triển HLKT QL18

3.2.3 Sự hiện diện của các đô thị trung tâm và lãnh thổ có khả năng tập trung hoạt động kinh tế dọc tuyến trục giao thông quốc lộ 18

QL18 là tuyến giao thông quan trọng của VKTTĐ Bắc Bộ Việc pháthuy các nguồn lực phát triển kinh tế, tận dụng các điều kiện trong nước vàquốc tế của VKTTĐ Bắc Bộ đã góp phần hình thành các trung tâm, cácKCN, các trung tâm thương mại, dịch vụ lớn tập trung trên địa bàn các tỉnh

và thành phố có tuyến QL18 đi qua như: KCN Bắc Nội Bài (Hà Nội), KCNQuế Võ, Tiên Sơn; trung tâm du lịch Hạ Long; KKT cửa khẩu Móng Cái…Bên cạnh đó thành phố Hà Nội, tỉnh Bắc Ninh và Quảng Ninh còn là nhữngtrung tâm kinh tế tổng hợp phát triển năng động có thế mạnh tập trung chấtxám và các nguồn lực để phát triển các ngành có hàm lượng công nghệcao, tạo ra sản phẩm hàng hóa và dịch vụ có sức cạnh tranh cao trong nước

và hội nhập kinh tế quốc tế Sự phát triển các hoạt động sản xuất tại đây đãlàm nảy sinh nhu cầu vận chuyển, trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các địaphương; giữa Việt Nam và các nước trong khu vực cũng như trên thế giới,tạo tiền đề cho QL18 trở thành cầu nối quan trong để các hoạt động kinh tếtrong vực tồn tại và phát triển, mở rộng cả về quy mô lẫn chất lượng

Phát triển QL 18 thành HLKT cần phải có một mạng lưới rộng lớncác trung tâm công nghiệp và đô thị Trong những năm qua, trên QL 18 đãhình thành và phát triển nhiều trung tâm đô thị lớn như TP Bắc Ninh, TP