tóm tắt luận án phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm bắc bộ việt nam theo hướng bền vững

Giới thiệu khái quát về công trình nghiên cứu Công trình“Phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập, do

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về công trình nghiên cứu

Công trình“Phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững” là

công trình nghiên cứu khoa học độc lập, do nghiên cứu sinh hoàn thành trên cơ sở tham khảo hơn 100 côngtrình, tài liệu có liên quan, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS, TS Phan Huy Đường và PGS, TS Bùi NgọcQuỵnh, cùng sự tư vấn của nhiều nhà khoa học kinh tế trong nước Luận án gồm: Phần mở đầu; Tổngquan; 3 chương (9 tiết); kết luận; danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Phát triển bền vững với ba trụ cột: phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môitrường là nhu cầu tất yếu và đang là thách thức đối với mọi quốc gia trong điều kiện toàn cầu hoá, hội nhậpquốc tế hiện nay Việc lựa chọn con đường, biện pháp và cơ chế, chính sách bảo đảm PTBV luôn là mốiquan tâm hàng đầu của các nước trong quá trình phát triển

Ở Việt Nam, quan điểm phát triển nhanh và bền vững đã sớm được Đảng và Nhà nước ta đặt ra với nội dungngày càng hoàn thiện và đã trở thành một chủ trương nhất quán trong lãnh đạo, quản lý, điều hành tiến trình phát triểncủa đất nước trong hơn một thập kỷ qua Để thực hiện mục tiêu PTBV đất nước, ở cấp quốc gia, Chiến lược Phát triểnbền vững Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 đã được Chính phủ ban hành năm 2012 Đây là một chiến lược khung, baogồm những định hướng lớn làm cơ sở pháp lý để các Bộ, ngành, địa phương, các tổ chức và cá nhân có liên quan triểnkhai thực hiện, đồng thời thể hiện sự cam kết của Việt Nam với quốc tế Tuy nhiên, ở từng lĩnh vực riêng biệt và ở từngđịa phương trong đó có các vùng KTTĐ, vấn đề PTBV cần được xem xét một cách có hệ thống và cụ thể hoá để có thểtriển khai thực hiện, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp - lĩnh vực có ảnh hưởng quyết định đến sự PTBV của cácvùng này

Với chủ trương tập trung đầu tư phát triển các vùng KTTĐ có ý nghĩa tạo động lực, lôi kéo các vùngkhác cùng phát triển, Đảng và Nhà nước đã thành lập bốn vùng kinh tế trọng điểm, trong đó có vùng KTTĐBắc Bộ Vùng KTTĐ Bắc Bộ gồm có 7 tỉnh, thành phố là vùng có vị trí quan trọng trong sự nghiệp phát triểnkinh tế - xã hội của cả nước Nhờ có những chủ trương, chính sách phát triển công nghiệp đúng đắn nên côngnghiệp trong vùng bước đầu đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng Sản xuất công nghiệp tiếp tục tăngnhanh với GDP gia tăng bình quân 16,2%/năm trong giai đoạn 2006 - 2010, cao gấp 1,15 lần mức bình quâncủa cả nước Tỷ trọng công nghiệp trong GDP của vùng năm 2010 là 45,5%, cao hơn mức bình quân chungcủa cả nước Những kết quả đạt được nêu trên là khả quan, nhưng so với tiềm năng, lợi thế và vai trò củavùng KTTĐ Bắc Bộ thì những kết quả đó chưa đáp ứng được yêu cầu, công nghiệp của vùng KTTĐ Bắc Bộvẫn phát triển ở mức khiêm tốn và chưa theo hướng bền vững, trong đó: tốc độ tăng trưởng cao nhưng không

ổn định; giá trị gia tăng thấp, tỷ suất giá trị gia tăng trên giá trị sản xuất công nghiệp có xu hướng giảm dần;công nghệ lạc hậu, chậm đổi mới; công nghiệp hỗ trợ kém phát triển Bên cạnh đó, việc thành lập các khucông nghiệp, cụm công nghiệp tập trung đang đặt ra nhiều vấn đề cấp bách về mặt xã hội và môi trường.Những vấn đề này cần sớm được nghiên cứu và có các giải pháp khắc phục kịp thời, đặc biệt trong bối cảnhViệt Nam tiếp tục phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh quá trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục tiêu cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020

Trước những vấn đề cấp bách đó, việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các giảipháp chủ yếu nhằm phát triển công nghiệp vùng KTTĐ Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững có ý nghĩa lýluận và thực tiễn cấp thiết Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc

Bộ Việt Nam theo hướng bền vững” làm luận án tiến sĩ kinh tế, chuyên ngành kinh tế chính trị

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Luận án được thực hiện nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho những giải pháp phát triển công nghiệpvùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững.

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận án là sự phát triển công nghiệp theo ba nội dung của phát triển bền vững:kinh tế, xã hội và môi trường

* Phạm vi nghiên cứu:

Về nội dung: Luận án nghiên cứu phát triển công nghiệp nói chung, không đi sâu nghiên cứu chi tiết ở các phân ngành công nghiệp cụ thể Về không gian: Luận án nghiên cứu phát triển công nghiệp theo hướng

bền vững trên địa bàn các tỉnh, thành phố thuộc vùng KTTĐ Bắc Bộ trong mối quan hệ với nền kinh tế quốc

dân nói chung Về thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu phát triển công nghiệp ở vùng KTTĐ Bắc Bộ Việt

Nam trong giai đoạn 2001-2012 Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển công nghiệp vùng KTTĐ Bắc BộViệt Nam theo hướng bền vững đến năm 2020, tầm nhìn 2030

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

* Đóng góp mới của Luận án

Hệ thống hoá và làm rõ quan niệm, nội dung, các tiêu chí đánh giá phát triển công nghiệp theo hướngbền vững; Khái quát bài học phát triển công nghiệp theo hướng bền vững từ kinh nghiệm của một số nước;Đánh giá đúng thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải pháp chủ yếu nhằm phát triển công nghiệp ở vùngKTTĐ Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững;

* Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án

Luận án được thực hiện thành công góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc xác định chủ trương,chính sách phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ở vùng KTTĐ Bắc Bộ nói riêng và cả nước nói

chung Luận án góp phần phát triển lý luận về phát triển bền vững, áp dụng trong những ngành, lĩnh vực kinh

tế xã hội cụ thể Đồng thời, Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy trong các trườngđại học kinh tế

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

1.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước

1.1.1 Các công trình tiêu biểu liên quan đến phát triển bền vững

Báo cáo “Tương lai chung của chúng ta” của Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển của Liên hợpquốc; “Giới thiệu về phát triển bền vững” Peter của P Rogers, Kazi F Jalal và John A Boyd; “Tìm hiểu về pháttriển bền vững” của John Blewitt; “Các nguyên tắc của phát triển bền vững” của Simon Dresner; “Các chỉ sốphát triển bền vững: đo lường những thứ không thể đo?” của Simon Bell và Stephen Morse

1.1.2 Các công trình liên quan đến các khía cạnh của phát triển công nghiệp theo hướng bền vững.

“Liệu chiến lược hội nhập được dẫn dắt bởi FDI của Mêhico có thực hiện được phát triển công nghiệp theohướng bền vững” của Kevin P Gallagher và Lyuba Zarsky; “Hướng tới tăng trưởng xanh thông qua pháttriển công nghiệp xanh tại Việt Nam” của UNIDO; “Phát triển bền vững trong các ngành công nghiệp” củaJan Harmsen Joseph B Powell; “Hướng tới phát triển bền vững ở khu vực Trung Mỹ và Caribê” của AndersDanielson và A Geske Dijkstra; “Kế toán quản trị môi trường cho sản xuất sạch hơn” của StefanSchaltegger, Martin Bennett, Roger L Burritt, Christine Jasch

1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

1.2.1 Các công trình tiêu biểu liên quan đến phát triển bền vững

Quản lý môi trường cho sự phát triển bền vững của Lưu Đức Hải; Đề tài Nghiên cứu xây dựng tiêu chí phát triển bền vững cấp quốc gia ở Việt Nam - giai đoạn I của Viện Môi trường và PTBV; Phát triển bền vững: từ quan niệm đến hành động của Hà Huy Thành, Nguyễn Ngọc Khánh; Luận cứ khoa học cho các quan điểm và chính sách chủ yếu nhằm phát triển và bền vững nền kinh tế Việt Nam thời kỳ 2011-2020 của Bùi Tất Thắng

1.2.2 Các nghiên cứu liên quan đến tốc độ và chất lượng tăng trưởng công nghiệp Hoàn thiện chiến lược

phát triển công nghiệp Việt Nam của Kenichi Ohno và Nguyễn Văn Thường; Nâng cao chất lượng tăng trưởng củangành công nghiệp Việt Nam trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Lê Huy Đức; Chất lượng tăngtrưởng ngành công nghiệp điện tử Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Hồ Lê Nghĩa; Báo cáoNăng lực cạnh tranh công nghiệp Việt Nam 2011 của Bộ Công Thương và UNIDO; Chính sách phát triển côngnghiệp hỗ trợ của Việt Nam của Hoàng Văn Châu…

1.2.3 Các nghiên cứu đề cập đến khía cạnh môi trường, xã hội trong phát triển công nghiệp Chính sách môi trường cho phát triển bền vững - cách tiếp cận bằng mô hình cân đối liên ngành, liên vùng của Lê

Hà Thanh - Bùi Trinh - Dương Mạnh Hùng; Tác động xã hội vùng của khu công nghiệp ở Việt Nam của Nguyễn Bình Giang; Tác động của biến đổi khí hậu đến tăng trưởng và phát triển kinh tế của Việt Nam của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương; Chính sách phát triển bền vững các vùng kinh tế trọng điểm ở Việt Nam của Nguyễn Văn Nam, Ngô Thắng Lợi; Một số vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá ở Việt Nam hiện nay của Võ Văn Đức và Đinh Ngọc Giang.

1.2.4 Các công trình đề cập trực tiếp về phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Điều chỉnh chiến lược công nghiệp để tiến tới phát triển bền vững của tác giả Lê Minh Đức; Chính sách công nghiệp theo định hướng phát triển bền vững ở Việt Nam của Phan Đăng Tuất và Lê Minh Đức; Chính sách thương mại và công nghiệp nhằm phát triển bền vững công nghiệp Việt Nam của Nguyễn Thị Hường và nhóm tác giả Học viện Chính

trị quốc gia Hồ Chí Minh

1.2.5 Các nghiên cứu tiêu biểu về vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Phát triển bền vững nông thôn đồng bằng Bắc Bộ trong quá trình xây dựng, phát triển các khu công nghiệp: Thực trạng và giải pháp, của Đỗ Đức Quân; Điều tra cơ bản các yếu tố phát triển bền vững vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ của

Nguyễn Danh Sơn; Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên quan điểm phát triển bền vững trên địa bàn vùng KTTĐ Bắc Bộ - Việt Nam của Tạ Đình Thi; Phát triển bền vững làng nghề truyền thống vùng KTTĐ Bắc Bộ của Bạch Thị Lan Anh; Phát triển các khu công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ theo hướng bền vững

của Vũ Thành Hưởng

2 Những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết

Như vậy, đã có các công trình tiếp cận dưới những góc độ khác nhau cả về lý luận và thực tiễn trên các khíacạnh phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Những công trình nêu trên thực sự là nguồn tài liệu ban đầu vôgiá, giúp ích to lớn cho nghiên cứu sinh kế thừa thực hiện nghiên cứu đề tài luận án của mình

Tuy nhiên, các công trình trên chưa đề cập đến các vấn đề sau:

Một là, chưa công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện vấn đề phát triển công nghiệp trên

ba nội dung của PTBV nhằm duy trì tốc độ và chất lượng tăng trưởng công nghiệp cao, ổn định và đảm bảo

yêu cầu về sự hài hoà giữa phát triển công nghiệp với các mặt của PTBV Hai là, chưa có công trình nghiên

cứu nào đưa ra được hệ thống các giải pháp có tính tổng thể nhằm phát triển công nghiệp theo hướng bền vững và

chưa tiếp cận vấn đề phát triển công nghiệp theo hướng bền vững dưới góc độ khoa học Kinh tế chính trị Ba là,

chưa có công trình nghiên cứu nào mang tính toàn diện, sâu sắc, một cách hệ thống về vấn đề phát triển côngnghiệp theo hướng bền vững đối với một vùng kinh tế, nhất là đối với một vùng lãnh thổ quan trọng như vùngKTTĐ Bắc Bộ của Việt Nam

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Luận giải cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất các quan điểm, giải pháp phát triển công nghiệp vùngKTTĐ Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững

4 Nội dung nghiên cứu của đề tài

Làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến phát triển công nghiệp theo hướng bền vững; Khái quátkinh nghiệm quốc tế về phát triển công nghiệp theo hướng bền vững và rút ra bài học kinh nghiệm cho vùngKTTĐ Bắc Bộ Việt Nam; Phân tích, làm rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chếtrong phát triển công nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn vùng KTTĐ Bắc Bộ Việt Nam Trên cơ sở

đó, xác định những vấn đề đặt ra cần giải quyết

Dự báo bối cảnh quốc tế, trong nước và đề xuất quan điểm, giải pháp chủ yếu nhằm phát triển côngnghiệp trên địa bàn vùng KTTĐ Bắc Bộ Việt Nam theo hướng bền vững

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật khoa học, luận án sử dụng các phương phápnghiên cứu đặc thù của kinh tế chính trị Mác - Lênin như: phương pháp trừu tượng hoá khoa học; kết hợplôgic và lịch sử; phân tích tổng hợp Bên cạnh đó, luận án còn sử dụng các phương pháp sau: Phương pháp

tiếp cận hệ thống; Phương pháp nghiên cứu tài liệu; Phương pháp so sánh, đối chứng và dự báo; Kết hợp

phương pháp phân tích định tính với phân tích định lượng; Sử dụng kỹ thuật tin học để mô hình hoá và tìm kiếmcác tư liệu trong và ngoài nước

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG 1.1 Phát triển công nghiệp và phát triển công nghiệp theo hướng bền vững

1.1.1 Phát triển công nghiệp

1.1.1.1 Công nghiệp và đặc điểm của phát triển công nghiệp

Phát triển công nghiệp là sự gia tăng về số lượng và chất lượng tăng trưởng công nghiệp gắn với việcchuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo hướng tiến bộ, hợp lý Quá trình phát triển công nghiệp thường mang

những đặc điểm chủ yếu sau: Thứ nhất, phát triển công nghiệp có trình độ tập trung hoá, chuyên môn hoá và hợp tác hoá rất cao; Thứ hai, phát triển công nghiệp đòi hỏi tiêu thụ các nguồn lực đầu vào lớn; Thứ ba, phát triển công nghiệp gắn liền với quá trình đổi mới nâng cao trình độ khoa học công nghệ; Thứ tư, công nghiệp có thể phát triển trên mọi vùng lãnh thổ; Thứ năm, phát triển công nghiệp gắn liền với việc phát thải lớn; Thứ sáu, phát triển công nghiệp là quá trình nảy sinh nhiều vấn đề trực tiếp liên quan đến kinh tế - xã hội - môi trường, đến lợi ích kinh tế của nhiều bên Thứ bảy, phát triển công nghiệp có vai trò quan trọng trong việc

thúc đẩy nông nghiệp phát triển theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

1.1.1.2 Một số lý thuyết về phát triển công nghiệp tại vùng lãnh thổ trọng điểm Johann - Heinrich

Von Thunen trong lý thuyết phát triển các vành đai công nghiệp coi các thành phố, các cảng biển, các đầumối giao thông lớn là những nút, những trọng điểm của lãnh thổ có sức hút và sức lan toả ra xung quanh.Trong lý thuyết định vị công nghiệp, nhà kinh tế học A.Weber đã đề cập đến những ưu điểm và hạn chế củaviệc tập trung các doanh nghiệp tại một địa điểm Lý thuyết vị trí trung tâm của W Christaller và A.Loschkhám phá quy luật phân bố không gian, nghiên cứu các hệ thống không gian cơ sở để xác định các nút trọngđiểm Lý thuyết cực tăng trưởng được nhà kinh tế học người Pháp Francois Perrous đề xướng chú trọngvào những lãnh thổ làm phát sinh sự tăng trưởng kinh tế

1.1.2 Phát triển bền vững

Các Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển bền vững (Rio 1992, Johannesburrg 2002, Rio+202012) đã xác định: phát triển bền vững hướng đến sự kết hợp chặt chẽ, hợp lí, hài hoà giữa ba mặt: phát triểnkinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường Nghiên cứu sinh cũng thống nhất rằng khi nói đến phát triểnbền vững là nói tới yêu cầu bền vững của sự phát triển; yêu cầu này thể hiện trên ba phương diện: bền vững

về kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi trường

1.1.3 Phát triển công nghiệp theo hướng bền vững

1.1.3.1 Khái niệm và nội dung phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Phát triển công nghiệp theo

hướng bền vững là phương thức phát triển công nghiệp theo yêu cầu phát triển bền vững, trong đó tốc độ vàchất lượng tăng trưởng công nghiệp được duy trì cao và ổn định, đảm bảo yêu cầu về sự hài hoà giữa các mặt

kinh tế, xã hội và môi trường Theo khái niệm trên, phát triển công nghiệp theo hướng bền vững là sự kết hợp hài hoà hai nội dung sau: Một là, duy trì tốc độ và chất lượng tăng trưởng công nghiệp cao và ổn định; Hai là, đảm bảo yêu cầu về sự hài hoà giữa phát triển công nghiệp với các mặt của PTBV, đó là bền vững về

kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi trường

1.1.3.2 Tiêu chí phát triển công nghiệp theo hướng bền vững

Trên cơ sở kế thừa các chỉ tiêu, tiêu chí đã được nêu ra trong các công trình nghiên cứu có liên quan

và các chỉ tiêu của Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020, dưới góc độ chuyênngành kinh tế chính trị, theo nghiên cứu sinh, các tiêu chí đánh giá tính bền vững của phát triển công nghiệpbao gồm:

* Các tiêu chí đánh giá tốc độ và chất lượng tăng trưởng công nghiệp

Quy mô và tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp; Cơ cấu và chuyển dịch cơ cấu công nghiệp;

Tỷ trọng giá trị gia tăng trên giá trị sản xuất; Hiệu quả sản xuất công nghiệp; Năng suất lao động côngnghiệp; Mức độ phát triển công nghiệp hỗ trợ

* Các tiêu chí đánh giá sự hài hoà giữa phát triển công nghiệp với các mặt của PTBV: kinh tế, xã hội, môi trường

- Phát triển công nghiệp với bền vững về kinh tế: Mức độ đóng góp của công nghiệp vào tăng trưởng GDP;

Qui mô và tỷ lệ xuất khẩu hàng hoá công nghiệp chiếm trong giá trị xuất khẩu chung; Sự chuyển dịch cơ cấu kinh

tế, cơ cấu lao động địa phương theo hướng tích cực; Mức độ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội;

- Phát triển công nghiệp với bền vững về môi trường: Mức tổn thất trong các hoạt động khai thác tài

nguyên; Trình độ công nghệ của các ngành sản xuất, doanh nghiệp công nghiệp; Số lượng cơ sở công nghiệp ápdụng sản xuất sạch hơn; Các chỉ tiêu phản ánh mức độ ô nhiễm, suy thoái môi trường đất; Các chỉ tiêu về môitrường nước và phạm vi ô nhiễm; Các chỉ tiêu về môi trường không khí; Các chỉ tiêu về chất thải rắn côngnghiệp

- Phát triển công nghiệp với bền vững về xã hội: Mức gia tăng công ăn việc làm từ việc mở rộng phát

triển công nghiệp; mức độ cải thiện thu nhập, đời sống vật chất và tinh thần của người lao động từ hoạt độngsản xuất công nghiệp

1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp theo hướng bền vững

1.2.1 Các nhân tố thuộc về lực lượng sản xuất

Điều kiện tự nhiên; Lao động và chất lượng lao động công nghiệp; Tiến bộ khoa học - công nghệ;Hiện trạng kết cấu hạ tầng cho phát triển công nghiệp; Doanh nghiệp công nghiệp

1.2.2 Các nhân tố thuộc về quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng

Năng lực quản lí, điều hành của Nhà nước; Môi trường chính trị - pháp lí; Môi trường kinh tế vĩ mô;Chính sách cơ cấu kinh tế; Văn hoá; Tính bền vững của thể chế kinh tế

1.3 Kinh nghiệm phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ở một số nước và bài học cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ở một số nước

Các nước phát triển và mới công nghiệp hóa (Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapo) và các nước đang pháttriển (Thái Lan, Trung Quốc) đã phát triển công nghiệp theo hướng bền vững trên cơ sở thực hiện các biệnpháp: Nâng cao tốc độ và chất lượng tăng trưởng công nghiệp; Giải quyết vấn đề xã hội trong phát triển côngnghiệp; Giải quyết vấn đề môi trường trong phát triển công nghiệp.

1.3.2 Bài học cho phát triển công nghiệp theo hướng bền vững ở vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Việt Nam

* Bài học từ thành công của các nước

Về duy trì tốc độ và nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp: Phải coi trọng ngay từ đầu việc

bảo đảm hài hoà giữa các mặt kinh tế, xã hội, môi trường trong quá trình phát triển công nghiệp thông quaviệc xây dựng quy hoạch phát triển và xây dựng chiến lược phát triển bền vững; Coi trọng việc giải quyếtthoả đáng vấn đề nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp

Về bảo vệ môi trường trong phát triển công nghiệp: Kinh nghiệm của các quốc gia, đặc biệt là Nhật Bản, Hàn

Quốc, Singapo, Thái Lan cho thấy cần phải quan tâm đến vấn đề BVMT ngay từ đầu của quá trình phát triển Bêncạnh đó, cần nâng cao năng lực BVMT của doanh nghiệp và vai trò kiểm soát, hỗ trợ của Nhà nước Cần áp dụngnhiều biện pháp bảo vệ, hạn chế và xử lý ô nhiễm môi trường cũng như đẩy mạnh phát triển công nghiệp môi trường

và khai thác, sử dụng tài nguyên hiệu quả, hợp lý

Về giải quyết các vấn đề xã hội trong phát triển công nghiệp: Chính sách phát triển công nghiệp ở Việt

Nam cần cân nhắc đầy đủ các yếu tố về xã hội như tăng cường giải quyết việc làm, mở rộng an sinh xã hội; Có

chính sách tiền lương phù hợp với công nhân công nghiệp; Thực hiện và tạo lập sự bình đẳng hơn trong chínhsách phân phối thu nhập

* Bài học từ những mặt chưa thành công của các nước

Kinh nghiệm của Singapo cho thấy, việc thực thi các chính sách BVMT cần có lộ trình và sự phối hợp chặtchẽ với các chính sách khác để công nghiệp phát triển theo hướng bền vững nhưng không làm gia tăng chi phí sảnxuất, giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế cũng như gây ra tình trạng thiếu hụt công nhân lành nghề Kinh nghiệmcủa phát triển công nghiệp theo hướng bền vững của Hàn Quốc đã chỉ ra rằng, bên cạnh việc coi trọng thị trườngxuất khẩu cho hàng hóa công nghiệp, cũng cần chú ý đến nhu cầu của thị trường nội địa, xây dựng nền kinh tế độclập tự chủ để không bị lệ thuộc quá mức vào đầu tư quốc tế và thị trường xuất khẩu

Kết luận chương 1

Trong chương 1, tác giả luận án đã khái quát các nội dung cơ bản của phát triển công nghiệp trên mộtvùng lãnh thổ và nội dung phát triển bền vững, từ đó xây dựng khái niệm, làm rõ nội dung, các tiêu chí đánhgiá phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Nghiên cứu sinh đã nghiên cứu, khái quát và chỉ ra cácnhân tố tác động đến quá trình phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Nghiên cứu sinh cũng lựa chọnhai nhóm nước để khảo sát kinh nghiệm phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, từ đó rút ra cácbài học cho vùng KTTĐ Bắc Bộ Việt Nam

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ THEO

HƯỚNG BỀN VỮNG 2.1 Khái quát vị trí, vai trò, điều kiện phát triển và cơ chế, chính sách tác động đến phát triển công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ theo hướng bền vững

2.1.1 Vị trí, vai trò và điều kiện phát triển của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ

2.1.1.1 Vị trí, vai trò của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ

Vùng KTTĐ Bắc Bộ nằm ở khu vực Đồng bằng sông Hồng, bao gồm 7 tỉnh, thành phố Vùng có vị trí,vai trò là vùng hạt nhân, địa bàn động lực thúc đẩy phát triển KT - XH của khu vực Đồng bằng sông Hồng và cảnước

2.1.1.2 Điều kiện phát triển nổi bật của vùng KTTĐ Bắc Bộ cho phát triển công nghiệp theo hướng bền vững

* Điều kiện thuận lợi

Điều kiện tự nhiên Vùng nằm ở vị trí tiếp cận thuận lợi thị trường miền Bắc và thị trường Trung

Quốc; Đất đai thuận lợi cho triển khai xây dựng hạ tầng và phát triển khu công nghiệp; Trữ lượng tài nguyênkhoáng sản phong phú Vùng có tiềm năng, thế mạnh về phát triển kinh tế biển và kinh tế du lịch

Điều kiện kinh tế Trong thời kỳ 2001-2010, tốc độ tăng GDP của toàn vùng KTTĐ Bắc Bộ đạt 12,0%,

gấp hơn 1,65 lần so với tốc độ tăng của cả nước cùng thời kỳ (7,26%); Trong đó giai đoạn 2006-2010, dùnền kinh tế toàn cầu gặp khủng hoảng và đà tăng trưởng của nền kinh tế trong nước bị chững lại, tốc độ tăngGDP vùng KTTĐ Bắc Bộ vẫn đạt ở mức 11,94%