Văn 11: Thuyết minh về di tích lịch sử (Đền Bạch Mã Huyện Thanh Chương NA) ...Ai đã từng đến Thanh Chương mảnh đất vốn có một nền lịch sử lâu đời, hội tụ đầy đủ những truyền thống, bản sắc văn hóa, tinh hoa của người dân xứ Nghệ. Đến với Thanh Chương du khách sẽ được thưởng thức cảnh thiên nhiên khoáng đạt, tươi sáng với đặc sản quê hương mặn mà – Nhút Thanh Chương,.. Nhưng nếu đã đến nơi đây chắc chắn du khách sẽ không thể bỏ quên được những di tích lịch sử hào hùng gắn liền với từng bước trưởng thành của mảnh đất quê hương.Trong số đó phải kể đến di tích lịch sử Đền Bạch Mã di tích lịch sử tiêu biểu của quê nhà.
Trang 1Ai đã từng đến Thanh Chương- mảnh đất vốn có một nền lịch sử lâu đời, hội tụ đầy đủ những truyền thống, bản sắc văn hóa, tinh hoa của người dân xứ Nghệ Đến với Thanh Chương du khách sẽ được thưởng thức cảnh thiên nhiên khoáng đạt, tươi sáng với đặc sản quê hương mặn mà – Nhút Thanh
Chương, Nhưng nếu đã đến nơi đây chắc chắn du khách sẽ không thể bỏ quên được những di tích lịch
sử hào hùng gắn liền với từng bước trưởng thành của mảnh đất quê hương.Trong số đó phải kể đến di tích lịch sử Đền Bạch Mã- di tích lịch sử tiêu biểu của quê nhà
Đền Bạch Mã (Bạch Từ) được xây dựng từ thời Lê
để thờ Phan Đà - vị tướng tài đã có công lớn trong cuộc chiến chống quân xâm lược nhà Minh
Đền Bạch Mã nằm ở thôn Tân Hà, xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An
Đền Bạch Mã nằm cách thành phố Vinh khoảng
45km về phía Tây Du khách có thể đến thăm di tích này theo đường bộ và đường thủy
Trang 2Đền bạch mã từng được gia phong là “Thượng
đẳng tối linh mỹ từ” nghĩa là ngôi đền linh thiêng nhất
đền Bạch Mã đã trở thành địa điểm gắn liền với nhiều cuộc đấu tranh của nhân dân Thanh Chương
Trước mặt đền là sông Rộ uốn mình như dải lụa, sau lưng đền là con đường nhựa thẳng tắp nối từ quốc lộ 49 qua cầu Rộ tới tận đường mòn Hồ Chí Minh Đền Bạch Mã nằm trên vùng đất rộng khoảng hơn 4000m2 giữa thôn Tân Hà, xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương Đền gồm có Tam quan, Nghi môn,
Hạ điện, Trung điện, Thượng điện, Tả vu, Hữu vu Đền được xây dựng trên khu đất đẹp theo thuyết phong thủy
Trước cổng đền có hai con voi lớn đang quỳ đợi chủ nhân, bên cạnh là hai người quản voi đang ngồi trên phiến đá với vẻ mặt trầm tư kính cẩn Sau lưng voi
là cổng Tam quan khá rộng Liên kết giữa cửa chính
và hai cửa phụ là những mảng tường lớn đắp nổi hình voi, hổ, ngựa; ở các cột lớn đắp hình rồng,
nghê khá đẹp và công phu Tam quan đền Bạch Mã được sửa chữa vào thời Nguyễn, đứng sừng sững giữa đất trời lộng gió, tạo cho ngôi đền thêm bề thế,
uy nghiêm
Trang 3Trước Nghi Môn là nhà Thiêu hương có 4 trụ với mái cong vuốt 4 góc, được trang trí bằng họa tiết hình lá sen, rồng, mây… Nhà thiêu hương cách
Nghi Môn khoảng 2m Nghi Môn có chiều dài
khoảng 7,11m; rộng 2,4m gồm 3 cửa là chính môn,
tả môn và hữu môn Chính môn rộng 3m, ở hai mặt đối diện là hai quan văn và quan võ được đắp nổi với dáng vẻ uy nghiêm Cửa tả và cửa hữu liên kết với chính môn bằng hệ thống tường bao, mỗi bên dài 1,36m, phía trên tường có xây gờ, gắn ngói mũi tạo thành mái che Nghi Môn được trang trí các họa tiết và cạnh chỉ rất tinh xảo, không chỉ là bức bình phong che chở vững chắc cho ngôi đền mà còn là một công trình làm hài hòa giữa đền và cảnh quan xung quanh Qua Nghi Môn là sân đền lát bằng
gạch dài khoảng 10,7m, rộng khoảng 5m
Tiếp đến là nhà Tả vu, Hữu vu: nơi cất giữ các đồ thờ tự lớn và là nơi nghỉ ngơi trước khi vào hành lễ Hai ngôi nhà này đều có kích thước, kiểu cách và chất liệu xây dựng giống nhau Mỗi nhà gồm 3 gian,
4 vì, được làm bằng gỗ lim và gỗ mít nên rất vững chắc Trên có lợp ngói mũi hài, phía trước để trống,
3 phía thưng ván, nền nhà được láng xi măng Mỗi nhà có 8 cột được dựng trên 8 viên đá Tất cả các
Xà, hạ, câu đầu được chạm hình vân mây; các kẻ chạm hình rồng với nét khỏe khoắn nhưng đơn
Trang 4Nhà Hữu vu là nơi để xe ngựa, hiện nay ở gian hồi phía Bắc có tượng ngựa gỗ dài 1.92m; cao 1,28m được sơn màu hồng, 4 chân đứng trên xe gỗ bánh tròn Ngựa với tư thế đứng, ngẩng cao đầu hướng
về phía trước, hai mắt mở to, rất sống động
Nhà Hạ điện có kiến trúc khá độc đáo so với các công trình trong tổng thể khu di tích, kết cấu kiểu tứ trụ, một gian hai hồi văn Hạ điện được xây theo
kiểu chồng diềm 8 mái, lợp ngói mũi hài, hai tầng đều được đắp vuốt 4 đầu đao, bờ thượng có đắp lưỡng long triều nguyệt Nhà có 4 cột vuông đứng chịu lực cho cả mái Toàn bộ cột, xà, hạ được sơn màu đỏ, trang trí hình tượng rồng trong mây bằng sơn màu trắng làm tăng thêm vẻ đẹp và hài hòa của màu sắc Đặt giữa nhà Hạ điện là kiệu long hành sơn son thiếp vàng trên một giá gỗ Thân kiệu và bành kiệu được các nghệ nhân chạm trổ hình rồng, mây, hoa lá rất sinh động
Nối liền với Hạ điện là nhà Trung điện gồm 3 gian, 4
vì kèo, lợp ngói mũi hài Chính giữa bờ thượng là bức đại tự bằng vôi vữa khảm sứ màu xanh ngọc với 2 chữ Hán “Tối linh” Các chi tiết gỗ như ván
nong, rường cánh cung, các đường hoành… được chạm trổ tinh xảo với hình bát quái, mặt hổ phù, long phượng ngậm cuốn thư, cá hóa rồng, rùa đội hoa
Trang 5sen, long mã…Gian giữa Trung điện đặt hai bàn thờ
và 1 hương án và nhiều đồ tế khí được sơn son
thiếp vàng để thờ các vị thần linh ứng trong xã Hai bên các bàn thờ có 2 tượng Rùa đội Hạc, phía sau
là 2 giá bát bửu…
Thượng điện có 3 gian 4 vì, diện tích xây dựng, các gian và liên kết ngang dọc, các mảng chạm trổ, họa tiết trang trí gần giống Trung điện, riêng các cột có đường kính lớn hơn Thượng điện là nơi thờ chính của đền Gian chính giữa đặt hai bàn thờ Bàn thờ trong cùng đặt long ngai thờ Phan Đà, giữa bài vị ghi thần hiệu của ông “ Đô thiên đại đế, Long Vương trợ thuận, bảo quốc, bảo dân, linh triều phong tặng Thượng thượng đẳng phúc thần”
Gian bên phải và gian bên trái được bài trí giống nhau, riêng gian bên phải có đặt chiếc mũ to bằng lưới, phía sau bàn thờ đặt hai thanh gươm
Các hiện vật cổ còn lại trong đền Bạch Mã đến nay còn khá đa dạng mang giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, nghệ thuật gồm 28 lục lạc bằng đồng, 2 tượng voi, 1 long ngai đầu rồng, 4 bộ bát bửu, 1 kiệu rồng,
31 đài trán, 8 mâm ngũ quả, 2 nhà vàng, nhà bạc, 1
mũ lưới, 10 bát hương…
Hiện nay Lễ hội đền Bạch Mã vẫn được tổ chức quy
mô, với phần Lễ và phần Hội Phần Lễ gồm: lễ khai
Trang 6quang, yết cáo, tế thần và lễ tạ.
Phần Hội gồm lễ rước nước và một số hoạt động văn hóa, thể thao như giao lưu văn nghệ, thi người đẹp, đua thuyền sông Lam, đánh cờ người… Ngoài
ra, các ban ngành cấp Huyện phối hợp với Bảo tàng
Xô Viết Nghệ Tĩnh trưng bày bộ triển lãm về phong trào cách mạng 1930-1931 Đây là một trong những hoạt động rất thiết thực để nhân dân và thế hệ trẻ Thanh Chương có dịp tìm hiểu về những truyền
thống tốt đẹp của quê hương
Với những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, khoa học, nghệ thuật, đền Bạch Mã đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử cấp Quốc gia vào năm 1993