Môn vật lý ở trường PTCS có vị trí cầu nối quan trọng một mặt nó phát triển hệ thống kiến thức kỹ năng và thái độ mà học sinh đã lĩnh hội và hình thành ở tiểu học, mặt khác nó góp phần chuẩn bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để tiếp tục học lên trung học phổ thông và trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào lĩnh vực lao động sản xuất, đòi hỏi những hiểu biết nhất định về vật lý . Việc giảng dạy vật lý có những khả năng to lớn góp phần hình thành và rèn luyện học sinh cách thức tư duy và làm việc khoa học, cũng như góp phần giáo dục học sinh ý thức, thái độ, trách nhiệm đối với cuộc sống gia đình xã hội và môi trường .
Trang 1A PHẦN THỨ NHẤT
I : Lý do chọn đề tài
1.Vị trí, tầm quan trọng của đề tài:
- Thực hiện nguyên lý giáo dục của đảng “Học đi đôi với hành” trong thời kỳ đất nước trên đà phát triển- thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá; trong chiến lược phát triển,đảng ta xác định, lấy giáo dục làm quốc sách hàng đầu: Đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao dân trí…trong nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh.Một nhân cách mang bản sắc dân tộc Việt Nam,đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội đang thời kỳ mở cửa của kinh tế thị trường Như vậy, chất lượng giáo dục trong nhà trường luôn là nỗi bức xúc cúa toàn xã hội Nhà trường với nhiệm vụ trọng tâm là đào tạo thế hệ trẻ thành những con người phat triển toàn diện thông qua quá trình giảng dạy, vì vậy học sinh được tiếp xúc với các môn khoa học tự nhiên và xã hội trong hệ thống các môm học đó, thì môn vật lý đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện nguyên lý gíao dục “học đi đôi với hành”
- Môn vật lý có tầm quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo của bậc THCS
có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh một số kiến thức vật lý cơ bản ở trình độ phổ thông
cơ sở Bước đầu hình thành ở học sinh các kỹ năng cơ bản thói quen làm việc khoa học, góp phần hình thành ở học sinh các nhân lực thức và các phẩm chất cách mà mục tiêu giáo giục bậc THCS đề ra
- Môn vật lý có mối quan hệ gắn bó qua lại với các môn khác Nhiều kiến thức và kỹ năng đạt được qua môn vật lý cơ sở đối với việc học tập các môn khoa học khác, đặc biệt môn khoa học thực nghiệm đã được toán học ở mức độ cao nên nhiều kiến thức và
kỹ năng toán học được sử dụng rộng rãi trong việc học tập môn vật lý
- Môn vật lý ở trường PTCS có vị trí cầu nối quan trọng một mặt nó phát triển hệ thống kiến thức kỹ năng và thái độ mà học sinh đã lĩnh hội và hình thành ở tiểu học, mặt khác nó góp phần chuẩn bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để tiếp tục học lên trung học phổ thông và trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc
đi vào lĩnh vực lao động sản xuất, đòi hỏi những hiểu biết nhất định về vật lý
Trang 2- Việc giảng dạy vật lý có những khả năng to lớn góp phần hình thành và rèn luyện học sinh cách thức tư duy và làm việc khoa học, cũng như góp phần giáo dục học sinh ý thức, thái độ, trách nhiệm đối với cuộc sống gia đình xã hội và môi trường
B PHẦN THỨ HAI
I / Cơ sở xây dựng của đề tài
1 Cơ sở lý luận :
Mục tiêu của môn vật lý THCS là chuyển mạnh từ việc nặng nề chuyền thụ kiến thức, sang việc chú trọng bồi dưỡng năng lực cho học sinh đặc biệt là năng lực sáng tạo
và năng lực thực hành Vì thế ngoài việc đổi mới SGK, phải tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học
Sự đổi mới phương pháp dạy học môn vật lý được thể hiện trên các mạt sau :
a Khắc phục lối chuyền thụ một chiều
Truyền thụ một chiều là kiểu dạy học đã tồn tại lâu năm trong nền giáo dục của chúng ta, nét đặc
trưng của nó là : “ giáo viên đối thoại, giảng giải, minh hoạ, làm mẫu kiểm tra, đánh giá còn học sinh thụ động ngồi nghe, ngồi nhìn thầy cô mà ghi nhớ và nhắc lại’’
Theo cách đó, giáo viên trình bày giảng giải kiến thức cần truyền thụ cho học sinh một cách rõ ràng, chính xác, đầy đủ, dễ hiểu Biểu diễn thực nghiệm một cách thành công đúng như trong lý thuyết hay đúng như mong muốn cần đạt được, còn học sinh có hiểu được, làm được phát triển được hay không là trách nhiệm của học sinh
Việc khắc phục lối truyền thụ một chiều là một hoạt động có tính cách mạng nhằm chống lại một thói quen đã có từ lâu đời , chống lại biểu hiện đặc quyền của người giáo viên và dành cho học sinh vị trí chủ động trong học tập
b Rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho học sinh
Muốn rèn luyện thành nếp tư duy, sáng tạo cho học sinh điều quan trọng nhất là giáo viên phải biết tổ chức hướng dẫn tạo điều kiện cho học sinh tích cực, tự lực tham gia vào các quá trình tái tạo cho mình những kiến thức phân loại đã có, tham gia giải quyết các vấn đề học tập Trong quá trình học tập môn vật lý, sự sáng tạo thể hiện nhiều nhất
ở hai khâu :
Trang 3+ Đưa dự toán ( xác định giả thiết )
+ Đề xuất phương án thực nghiệm kiểm tra giả quyết
c Áp dụng phương pháp dạy học tiên tiến , các phương pháp dạy hoạ hiện đại và quá trình dạy học
Nền giáo dục của hầu hết các nước tiên tiến trên thế giới của nửa cuối thế kỉ XX đều rất quan tâm đến năng lực sáng tạo của học sinh, nhiều phương pháp dạy học mới được thử nghiệm và được những kết quả rất khả quan, nhưng không có một phương pháp vạn năng nào có thể áp dụng cho mọi hoàn cảnh và đối tượng học sinh
Do đó khi dạy học môn vật lý, cần sử dụng nhiều phương pháp dạy học , đặc biệt là các phương pháp như sau :
* Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề :
Phương pháp này đưa học sinh vào hoạt động tìm tòi, nghiên cứu, tự lực hoạt động Chương trình sách giáo khoa vật lý 6 chú trọng đến việc xây dựng tình huống có vấn đề, tạo hứng thú học tập cho học sinh Đồng thời rất quan trọng việc hướng dẫn học sinh giải quyết các vấn đề như thu thập thông tin, đề xuất dự án giả thuyết, đưa ra phương pháp kiểm tra giả thuyết, tập cho học nghiên cứu giải quyết các vấn đề học tập và các vấn đề thường gặp trong cuộc sống
* Phương pháp xuất phát từ kinh nghiệm, vốn sống và trình độ của học sinh :
Khi dạy học giáo viên cần coi trọng những kiuến thức có liên quan trực tiếp đến vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh chính xác hoá và phát triển vốn hiểu biết và kỹ năng của mình Đặc biệt cần chú ý đến những nội dung nhằm làm cho học sinh có thể vận dụng các kiến thức và kỹ năng đã chiếm lĩnh được vào các hoạt động thường ngày, cũng như các hoạt động nghề nghiệp sau này Như thế kiến thức của học sinh sẽ vững vàng và sâu sắc hơn , hoạt động nhận thức có kết quả và ngày càng nâng cao
* Dạy học phương pháp thực nghiệm :
Phương pháp thực nghiệm được xêm như phương pháp cơ bản trong quá trình tìm tòi nghiên cứu vật lý Chương trình vật lý ở THCS chủ yếu là vật lý thực nghiệm , các kiến thức vật lý được rút ra thực nghiệm và được kiểm tra bằng thực nghiệm Bởi vậy
Trang 4khi áp dụng phương pháp thực nghiệm , những kiến thức hiểu biết về phương pháp thực nghiệm trở thành một loại kiến thức cơ bản quan trọng như các kiến thức vật lý khác
* Tăng cường hoạt động nhóm , thảo luận lớp :
Việc thảo luận nhóm và tranh luận ở lớp không những tạo điều kiện cho học sinh có thể giúp đỡ và hỗ trợ nhau trong việc tìm tòi nghiên cứu bảo vệ ý kiến của mình, mà còn rèn luyện cho học sinh năng lực tự khẳng định, năng lực giao tiếp, ứng sử
* Rèn luyện khă năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh :
Bất cứ việc học tập nào đều phải thông qua việc tự học của người học thì mới có kết quả sâu sắc và bền vững Trong môn vật lý 6 việc rèn luyện khả năng tự học, tự nghiên cứu thể hiện trong các hoạt động thu thập thông tin, vận dụng
Việc áp dụng triệt để từng phương phấp trên , sẽ có hiệu quả rất lớn đến chất lượng học tập và hình thành năng lực sáng tạo của học sinh Tuy nhiên việc đó đòi hỏi một trình độ phát triển khá cao ở học sinh và tốn khá nhiều thì giờ trong dạy học
Trong điều kiện hiện nay của trường PTCS với trình độ ban đầu của học sinh nhỏ tuổi bước vào học tập vật lý với vốn kiến thức còn ít, kinh nghiệm hoạt động nhận thức còn hạn chế, trang thiết bị còn thiếu thốn thì giáo viên cần lựa chọn những mức độ thích hợp để áp dụng và phối hợp các phương pháp dạy học trên mới có thể đạt được hiệu quả mong muốn
1 Cơ sở thực tiễn :
sau một học kỳ giảng dạy môn vật lý 6 ở hai lớp 6a và 6b được dự giờ và trao đổi kinh nghiệm giảng dạy vật lý với giáo viên trong trường Tôi nhận thấy một số vấn đề sau :
a Đối với giáo viên :
Do giáo viên còn chưa nắm chắc cách soạn bài theo phương pháp dạy học mới , nên việc tổ chức dạy học một tiết vật lý 6 trên lớp còn nhiều hạn chế : giáo viên vẫn còn giảng nhiều , vẫn đọc cho học
sinh ghi câu trả lời , chưa hướng dẫn học sinh sử dụng triệt để sách giáo khoa , còn lúng túng trong việc tổ chức học sinh thực hành vật lý theo nhóm , phân bố trong giảng dạy trong từng hoạt động chưa hợp lý kết quả bài dạy thường bị “ cháy’’ giáo án và hiệu quả bài chưa cao
b Đối với học sinh :
Trang 5Một số học sinh tỏ ra hứng thú khi học môn vật lý vì sách giáo khoa in đẹp , kênh hình và kênh chữ rõ ràng , các câu hỏi trong sách giáo khoa gắn gọn và dễ hiểu Đặc biệt các em cảm thấy mình có vai trò quan trọng trong giờ học khi được tự tay làm thực nghiệm , rút ra kết luận và vận dụng kiến thức đã học vào giải thích các hiện tượng vật
lý các em thường gặp trong thực tế Tuy nhiên do mới được làm quen với môn vật lý và phương pháp học tập nên các em còn nhiều bỡ ngỡ trong các hoạt động nhận thức vẫn đòi giáo viên đọc cho chép các câu trả lời , chưa có thói quen tự đọc sách giáo khoa đặc biệt kỹ năng thực hành , thực nghiệm vật lý của học sinh rất yếu , việc thực hành thảo luận theo nhóm còn nhiều lúng túng , nhiều học sinh còn có thói quen trông chờ ỷ lại vào kết quả học tập của bạn khác
* Khảo sát lớp triển khai thực hiện đề tài :
Lớp Tổng
số học
sinh
Nữ Dân
tộc
Độ tuổi
Học lực Giỏi Khá Trung bình Yếu kém
T/Số Tỉ
lệ
T/Số Tỉ
lệ
T/Số Tỉ
lệ
T/Số Tỉ
lệ
II : Biện pháp thực hiện:
Với phương châm đổi mới phương pháp dạy học là tạo điều kiện để cho học sinh “ suy nghĩ nhiều hơn’’ , để nâng cao dạy học môn vật lý 6 khi trức tiếp giảng dạy và lập
kế hoạch bài học ( soạn giáo án ) cho một bài hay tôi đã thực hiện một số biện pháp sau đây :
1 Nắm vững được mức độ mục tiêu đã được lượng hoá của từng bài , từng đơn vị kiến thức đã được trình bày trong sách giáo khoa vật lý 6
Với định hướng dạy học mới , mục tiêu của mỗi bài dạy được thể hiện bằng lới khẳng định về lượng kiến thức , kỹ năng thái độ mà người học sẽ phải đạt được ở mức
độ nhất định sau tiết học Mục tiêu của bài học sẽ là căn cứ để đành giá chất lượng học tập của học sinh và hiệu quả thực hiện bài dạy của giáo viên Do đó mục tiêu bài học phải được cụ thể sao cho có thể đo được hay quan sát được tức là mục tiêu bài học phải được lượng hoá
Trang 6- Đối với kiến thức được lượng hoá theo 3 mức độ : nhận biết, thông hiểu, vận dụng
- Đối với mục tiêu kỹ năng đươc lượng hoa theo 2 mức độ : Làm được một công việc
và làm thành thạo một công việc
Việc xác định đúng mức đọ mục tiêu cuat từng đơn vị kiến thức trong bài giúp giáo viên phân bố thới gian hợp lý cho từng hoạt động và hiệu quả bài dạy được nâng cao Thí dụ :
Sau khi học bài “ khối lượng riêng - trọng lượng riêng’’ học sinh có khả năng : Trả lới được câu hỏi :
- “ Khối lượng riêng - trọng lượng riêng của một chất’’ là gì ? ( mức đọ kiến thức nhận biết )
- Sử dụng công thức: m = D x V và P = d x V để tính khối lượng riêng và trọng lượng của một vật ( mức độ kiến thức “ vận dụng’’ )
- Sử dụng được bảng tra cứu khối lượng riêng của các chất ( mức độ kiến thức “ thông hiểu’’)
- Đo được trọng lượng riêng của chất làm quả cân ( mức độ kỹ năng “ làm được một công việc’’)
2 Nghiên cứu cách tổ chức cho học sinh hoạt động chiếm lĩnh kiến thức và kỹ năng phù hợp với mục tiêu đã được lượng hoá
A Lựa chọn nội dung kiến thức để tổ chức cho học sinh hoạt động
SGK vật lý 6 đã trình bày các đơn vị kiến thức theo định hướng hoạt động Trong từng đơn vị kiến thức , giáo viên có thể tổ chức các hoạt động khác nhau để giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức Căn cứ váo nội dung kiến thức trong SGK tuỳ điều kiện thiết
bị cụ thể , thời gian học tập cho phép, cũng như khả năng học tập cuả học sinh từng lớp giáo viên cân nhắc và lựa chọn nội dung để tổ chức cho học sinh hoạt động Trong từng hoạt động cần thể hiện rõ sự điều khiển của giáo viên và quá trình chiếm lĩnh kiến thức cũng như kêt quả học tập tương ứng của học sinh
Các hoạt động thường gặp trong dạy một tiết vật lý 6 là :
* Tổ chức tình huống học tập :
Đây là hoạt động học tập trong thời gian gắn ( từ 3-5 phút ) nhưng có tác dụng tạo ra
sự hứng thú học tập cho học sinh trong cả tiết học Do đó giáo viên phải tổ chức cho học
Trang 7sinh thực hiện hoạt động này một cách hiệu quả đa số các bài có thể dựa vào lời đề dẫn của sách giáo khoa để dặt ra câu hỏi cho vấn đề cần nghiên cứu vì các hiện tượng vật lý nêu ra trong các lời đề dẫn của sách giáo khoa đều rất quen thuộc với học sinh
Thí dụ :
“Một lò so và một dây cao su tính chất nào giống nhau ?’’( bài lực đàn hồi ) “đo khối lượng của một vật bẵng dụng cụ gì ?’’( bài khối lượng - đo khối lượng ) Hoặc có những hiện tượng vật lý trong lời đề dẫn tuy học sinh không được nhìn trực tiếp nhưng qua các phương tiện thông tin mà các em được biết như các ảnh chụp “ tháp ép phen’’, “ tượng đồng huyền thuyên Tuấn Vũ’’
Sau khi học sinh đọc xong lời đề dẫn của sách giáo khoa , giáo viên yêu cầu học sinh đưa ra dự đoán vấn đề nghiên cứu một cách gắn gọn , không cần giải thích để tiết kiệm thời gian và tạo cho học sinh sự tò mò , muốn tìm cách kiểm tra dự toán của mình Thí dụ :
Giáo viên yêu cầu học sinh dự toán “ có’’ hoặc “ không’’ cho lời đề dẫn của bài “ đòn bẩy’’ hay với lời đề dẫn của bài “ sự sôi’’ giáo viên yêu cầu học sinhdự toán xem câu trả lời của bạn bình hay bạn An đúng ? Có những bài giáo viên đặt thẳng vấn đề cần nghiên cứu mà khong yêu cầu học sinh dự toán kết quả nghiên cứu vì nếu để học sinh
dự toán sẽ mất nhiều thới gian của tiết học như các bài : “ sự nóng chảy - sự đông đặc’’,
“ một số ứng dụng về sự nở vì nhiệt’’
Với bài “ khối lượng riêng - trọng lượng riêng’’ giáo viên có thể kết hợp kiểm tra bài cũ để tạo tình huống bài như sau :
GV ? đo khối lượng trọng lượng của một vật bằng các dụng cụ đo nào ?
HS : đo khối lượng của vật bằng cân , đo trọng lượng của vật bằng lực kế
GV? Dùng cân và lực kế có thể xác định khối lượng riêng của bất kì vật nào được không ?Vì sao?
HS : không thể dùng cân và lực kế để xác định khối lượng và trọng lượng của những vật có kích thước rất lớn như : tảng đá , bức tường , cây cầu
Từ đó giáo viên đặt ra vấn đề cần nghiên cứu của bài :
Với cách tạo tình huống như trên , giáo viên vừa giúp học sinh liên hệ kiến thức đã học với kiến thức sắp học, vừa tạo hứng thú học tập cho học sinh trong tiết học
Trang 8* Thu thập thông tin :
Đây là hoạt động trọng tâm thể hiện trong từng đơn vị kiến thức của bài và rất đa dạng : thông qua việc làm thí nghiệm hoặc quan sát thí nghiệm do giáo viên làm : Phân tích kết quả thí nghiệm , quan sát các hiện tượng tự nhiên ; đọc tài liệu, xem tranh ảnh ,
ôn các lại kiến thức đã học…qua đó học sinh thu thập được những thông tin cần thiết về các vấn đề cần nghiên cứu các hình thức thu thập thông tin trên không tách rời riêng rẽ
mà có liên hệ logic với nhau Trong một bài hay trong một đơn vị kiến thức có thể gồm nhiều hình thức thu thập thông tin nhưng đọc SGK là hình thức thu thập thông tin được học sinh sử dụng nhiều nhất
Thí dụ :
Trong bài “ khối lượng riêng - trọng lượng riêng’’ đọc sách giáo khoa học sinh tìm hiểu được các phương án xác định khối lượng của chiếc cột sắt ấn độ , biết được khối lượng riêng và đơn vị của khối lượng riêng - trọng lượng riêng ; biết được giá trị khối lượng riêng của các chất , tìm hiểu nội dung công việc phải làm và lập phương án thí nghiệm để xác định trọng lượng riêng của chất làm quả cân
Để điều khiển hoạt động này giáo viên phải đưa ra các lệnh ngắn gọn , dễ hiểu như : “ tự đọc SGK trả lời câu hỏi C1’’, tự tìm hiểu khối lượng riêng của một số chất “ tự đọc câu C5 để tìm hiểu công việc phải làm’’ , “ các nhóm thảo luận tìm phương án thí nghiệm xác định trọng lượng riêng của chất làm quả cân’’, các nhóm thí nghiệm theo phương án đã chọn’’
Trong hoạt động này giáo viên tuyệt đối không được làm thay học sinh mà chỉ là người theo dõi hướng dẫn học sinh thực hiện Như vậy hoạt động thu thập thông tin mới phát huy được tính tích cực học tập của học sinh Qua hoạt động này học sinh rèn luyện được khả năng tự đọc, tự nghiên cứu khi đọc sách giáo khoa tìm hiểu thông tin, rèn luyện được năng lực sáng tạo khi lựa chọn và thiết kế thí nghiệm rèn luyện năng lực thực hành khi bố trí lắp đặt tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn hoặc thay đổi phương
án thí nghiệm nếu kết quả không phù hợp vơi vấn đề đặt ra , rèn luyện tính cẩn thận trung thực khi kết quả thí nghiệm hay biểu diễn kết quả thí nghiệm bằng đồ thị , sơ đồ
* Xử lý thông tin :
Trang 9Căn cứ vào những thông tin đã thu thập , đồng thời qua một hệ thống câu hỏi trong bài học , học sinh tự rút ra kết luận cần thiết Trong bài học có những câu hỏi được viết không chọn vẹn , học sinh phải tìm từ thích hợp điền vào chỗ trống của các câu này Thí dụ :
Từ khái niệm và đơn vị trọng lượng riêng , học sinh trình bày hiểu biết của mình về các đại lượng d, P , V khi điền vào chỗ trống trong câu C4 có những câu hỏi tự luận yêu cầu học sinh trình bày đầy đủ hiểu biêt của mình về một vấn đề nào đó thí dụ
từ các số liệu đã cho , học sinh xác định khối lượng của chiếc cột sắt ấn độ từ khái niệm
và đơn vị khối lượng riêng , học sinh biết sử dụng bảng khối lượng riêng của một số chất
Khi điều khiển hoạt động này giáo viên cần phải chú ý quan sát từng học sinh làm việc , kịp thời nhắc nhở những học sinh chưa tích cực học tập còn chông chờ ỷ lại vào kết quả học tập của bạn hoặc làm việc một cách qua loa , chống đối
* Vận dụng :
Hoạt động này vừa giúp học sinh vận dụng những kiến thức vật lý vừa được rút ra từ bài học vào thực tế để hiểu sâu bài , vừa giúp các em tự kiểm tra trình độ của mình Phần vận dụng này được SGK trình bày dưới dạng các câu hỏi và các bài tập, trong đó
có bài tập các em tự viết câu trả lời , có bài phải chọn câu trả lời đúng trong các câu trả lời cho sẵn , một số bài có đánh dấu * là các bài khó dành cho học sinh khá giỏi
Thí dụ :
Dựa vào cách xác định khối lượng riêng của chiếc cột sắt ấn độ và bảng khối lượng riêng, học sinh tính được khối lượng của 0.5m3 đá ( C2 ) từ đó đưa ra được công thức m
= D x V ( C3 ) hoặc từ các công thức : m = D x V, P = d x V , d = 10 D học sinh tính được khối lượng và trọng lượng của chiếc dầm sắt có thể tích 40 dm3 ( C6 )
Khi giải các bài tập này học sinh thường lúng túng khi biến đổi công thức để xác định đại lượng vật lý cần tìm hoặc không biết cách đổi đơn vị thể tích Giáo viên có thể gợi ý để học sinh giải quyết được vấn đề chứ không làm thay cho học sinh , có như vậy kiến thức học sinh nhận được mới bền vững
Trang 10Trong hoạt động này, giáo viên luôn là người theo dõi yêu cầu học sinh khá giúp đỡ các bạn học kém ngồi cạnh mình, để tất cả học sinh đều có thể hoàn thành nhiệm vụ học tập
* Ghi nhớ :
Đây là nội dung kiến thức cơ bản của bài mà học sinh phải thuộc và ghi nhớ , được
in chữ đậm trong nền khung màu giáo viên có thể yêu cầu học sinh tự đọc hoặc tự chép phần ghi nhớ vào vở
giúp học sinh nắm chắc các kiến thức của bài
Ngoài các hoạt động trên , trong mọi bài đều có mục “ có thể em chưa biết’’ viết về những vấn đề lý thú liên quan đến nội dung bài học, phần này giúp học sinh đọc để mở rộng những kiến thức chưa có điều kiện tìm hiểu ở cấp học này
Trong từng hoạt động giáo viên có thể phát huy tính tích cực của học sinh ở những mức độ khác nhau : học sinh có thể tự thực hiện những thí nghiệm đơn giản theo hướng dẫn sách giáo khoa hoặc trả lời những câu hỏi điền khuyết hoặc học sinh có thể thực hiện theo đúng hướng dẫn của giáo viên đối với những thí nghiệm phức tạp hơn hoặc với những câu hỏi tự luận khó Với câu C1 để xác định khối lượng riêng của chiếc cột sắt , giáo viên phải có những câu hỏi gợi ý để dẫn dắt học sinh giải quyết vấn đề hoặc như câu C7 giáo viên phải gợi ý cho học sinh phát hiện được thể tích nước hầu như không đổi khi cho một lượng rất nhỏ muối ăn vào nước Từ đó học sinh mới tính được khối lượng của nước, muối
Kinh nghiệm của bản thân tôi cho thấy , khi dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong thời gian 45 phút của tiết học giáo viên thường dễ
bị “ cháy’’ giáo án , vì khi phát huy tính tích cực học tập của học sinh càng nhiều thì càng sảy ra nhiều tình huống khác với dự kiến của giáo viên Do đó giáo viên cân nhắc xác định trọng tâm của bài , tuỳ thuộc vào mục tiêu đã được lượng hoá của bài học cũng như cơ sở thiết bị dạy học có cho phép
B DỰ KIẾN HỆ THỐNG CÂU HỎI HƯỚNG DẪN HỌC SINH HOẠT ĐỘNG :
Trong mỗi học tập hoạt động , giáo viên nên dự kiến hệ thống câu hỏi xen kẽ với yêu cầu học sinh hoạt động để hướng dẫn học sinh tiếp cận , tự phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức mới Mỗi hoạt động học tập của học sinh đều nhằm mục tiêu chiếm lĩnh một