Ứng dụng bài tập phát triển sức bền tốc đội trong chạy 100m cho học sinh nữ khối 10 trường THPT Nguyễn Văn Cừ, Hà Nội

Đánh giá thực trạng sử dụng các bài tập tập luyện sức bền tốc độ trong chạy 100m của học sinh nữ khối 10 Trường THPT Nguyễn Văn 3.2.. Trong quá trình giảng dạy và tập luyện chạy cự ly 10

TRƯỜNG ĐẠI HOC SU PHAM HA NỘI 2 KHOA GIAO DUC THE CHAT

HOANG THI THOM

UNG DUNG BAI TAP PHAT TRIEN SUC BEN TOC DO TRONG CHAY 100M CHO HQC SINH NU KHOI 10 TRUONG THPT NGUYEN VAN CU - HA NOI KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC

HA NOI, 2012

TRUONG DAI HOC SU PHAM HA NOI 2 KHOA GIAO DUC THE CHAT

HOANG THI THOM

UNG DUNG BAI TAP PHAT TRIEN

SUC BEN TOC DO TRONG CHAY 100M

CHO HOC SINH NU KHOI 10 TRUONG THPT NGUYEN VAN C - HA NOI

KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC

LOI CAM DOAN

Tên tôi là: Hoàng Thị Thơm

Sinh viên lớp: K34 GDTC - GDỌP Trường ĐHSP Hà Nội 2

Tôi xin cam đoan đề tài nghiên cứu khoa học này là đề tài dau tiên dé cập đến vấn đề “Ứng dụng bài tập phát triển sức bên tốc độ trong chạy 100m cho học sinh nữ khối 10 Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội ”

Các số liệu đưa ra là hoàn toàn xác thực và đã được xử lý bằng

phương pháp toán học thống kê

Các vấn đề đưa ra bàn luận đều mang tính thời sự cấp thiết và xác

thực Nếu có gì không trung thực tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2012

Sinh viên

Hoàng Thị Thơm

DANH MUC CHU VIET TAT

: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá : Giáo dục thể chất

: Trung học phô thông

: Đại học sư phạm

: Xuất phát thấp : Xuất phát cao

DANH MUC CAC BIEU BANG VA BIEU DO

Các bài tập phát triên sức bên tôc độ trong chạy 100m

được các giáo viên sử dụng trong giảng dạy cho học sinh 25

nữ khôi I0 Trường THPT Nguyên Văn Cừ - Hà Nội Kết quả kiểm tra thành tích chạy 100m của học sinh nữ

Bảng 3.4 - - 25

khôi 10 Trường THPT Nguyên Văn Cừ - Hà Nội (n = 40)

Kết quả phỏng vẫn lựa chọn bài tập phát triển sức bền

khôi 10 Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội

Bảng 3.9 | So sánh kêt quả các test trước thực nghiệm (ng = ng= 40) 32

Bang3.10 | Sosánh kết quả các test sau thực nghiém (ng = ng= 40) 33 Biểu đồ 3.1 | Biéu dé biéu dién két qua test thoi gian chay 20mcudi(s)| 34 Biểu đồ 3.2 | Biéu dé biéu dién két qua test thoi gian chay 150m XPC (s) 35 Biểu đồ 33 | Biểu đồ biểu diễn kết quả test thời gian chạy 100m XPT () 35

MUC LUC

Trang

1 DAT VAN DE 1 Chuong 1: TONG QUAN CAC VAN DE NGHIEN CUU 4

1.3 Khái niệm và những quan điểm về sức bền tốc độ 8

1.4 Cơ sở lý luận và thực tiễn tập luyện sức bèn tốc độ cho học sinh nữ

1.5 Cơ sở sinh lý của tố chất sức bền tốc độ 13 Chương 2: NHIỆM VỤ, PHƯƠNG PHÁP VÀ TÔ CHỨC NGHIÊN CỨU 17

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu 17

Chương 3: KÉT QUÁ VÀ PHÂN TÍCH KÉT QUÁ 22

3.1 Đánh giá thực trạng sử dụng các bài tập tập luyện sức bền tốc độ trong chạy 100m của học sinh nữ khối 10 Trường THPT Nguyễn Văn

3.2 Lựa chọn, ứng dụng và đánh giá hiệu quả các bài tập phát triển sức bền tốc độ trong giáng dạy chạy cự ly ngắn cho học sinh nữ khối 10 Trường 26 THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội

KET LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ 36 TÀI LIỆU THAM KHẢO 38 PHỤ LỤC

DAT VAN DE

Một quốc gia hùng mạnh là một quốc gia có nền giáo dục phát triển Vì vậy, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, đảm bảo xây dựng một thế

hệ kế tiếp có đủ phẩm chất, năng lực phục vụ cho đất nước

Đại hội VI của Đảng (1986) đã mở đầu sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam

Theo đó nhân tố con người được xác định là quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp đối mới, có tính quyết định đến sự phát triển kinh tế xã hội

Hiện nay, đất nước ta đang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) mà nhân tố con người là động lực trung tâm của sự phát triển vì

vậy cần phát triển con người một cách toàn diện cả vé thé chất lẫn tỉnh than

Để phát triển con người thì giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) là yếu tố quan trọng Mục tiêu của giáo đục phô thông là “giúp học sinh phát triển toàn

điện về dao duc, tri tué, thé chat, thấm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển

năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn

bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc di vào cuộc sống lao động, tham gia xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc” [25] (Luật Giáo dục 2005)

Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa

VIII da dé ra tiêu chí rèn luyện con người trong thời đại mới, là con người

“nhát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, trong sáng về đạo đức,

A?

phong phú về tinh than” [5] Sự cường tráng về thể chất là nhu cầu tất yếu của

mỗi người dân nói chung và là tiền đề dé hình thành nhân cách con người, để

họ có thể tham gia vào lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất cho gia đình

Mục tiêu đối mới là đưa việc dạy học môn Thể dục hình thành nề nếp

trong các trường, nâng cao chất lượng các giờ học nội khóa và ngoại khóa nhằm phát triển thể lực toàn diện, phát hiện và bồi dưỡng tài năng thể thao trong học sinh, sinh viên

Để làm được điều đó, Bộ GD&ĐÐT đã phối hợp với Tổng cục Thê dục thé thao dua ra chương trình giáo đục thé chat cho học sinh, sinh viên ở tất cả các cấp học nhằm phát triển hài hòa về thể chất, tăng cường sức khỏe giúp cho các em hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập ở trường đồng thời chuẩn bị điều kiện cho các em bước vào cuộc sống lao động xây dựng và báo vệ Tổ quốc sau này

GDTC trường học có vai trò quan trọng, GDTC không chỉ nâng cao sức khỏe mà còn trang bị cho các em hệ thống kiến thức, kỹ năng và phương pháp tập luyện thé duc thé thao (TDTT), rèn luyện than thé Bên cạnh đó môn học thể dục còn góp phần rèn luyện cho các em lối sống lành mạnh, tác phong

nhanh nhẹn, linh hoạt, tính tô chức kỉ luật va tinh thần tập thê là tiền đề hình

thành nhân cách cho các em

Hệ thống chương trình GDTC ở trường phố thông hiện nay bao gồm các môn: Điền kinh, Cầu lông, Bóng đá, Bóng chuyền, Đá cầu Trong đó Điền kinh là môn học bắt buộc và môn thi đấu chính tại Hội khỏe Phù Đồng các cấp

Trong những giải thi đấu tại các Đại hội thể thao toàn quốc, khu vực,

châu lục cũng như trên thế giới, Điền kinh là một môn thể thao cơ bản

Môn Điền kinh đặc biệt là cự l¡ 100m hội tụ đầy đủ những yếu tố về khả năng phát triển thể lực, các chức năng cơ thể cũng như rèn luyện ý chí kiên cường, bền bỉ, tinh thần lạc quan cho người tập

Trong môn Điền kinh, cự ly chạy 100m phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố: sức nhanh, sức mạnh, sức bền, khéo léo và mức độ hoàn thành kĩ thuật Để

đạt được thành tích cao trong chạy 100m thì yếu tố sức bền tốc độ là rất quan trọng Bởi năng lực thể chất bao giờ cũng gắn chặt chẽ với chức năng của cơ

thể Khi tập sức bền thì cũng đồng thời nâng cao được khả năng hoạt động lâu

dài của các hệ thống tim, mạch, hô hấp, cơ bắp Thực tế qua khảo sát tại các

giải phong trào cũng như Hội khỏe Phù Đồng có thể thấy, các em có tốc độ chạy sau xuất phát tương đối đồng đều nhưng càng về cuối cự li thì tốc độ chạy càng giảm rõ rệt, nhất là trong chạy cự l¡ 100m

Điều này chứng tỏ, sức bền tốc độ của các em còn thấp nên không thể

duy trì được tốc độ trên toàn cự li Do vậy việc phát triển sức bền tốc độ trong

chạy 100m là hết sức quan trọng

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống bài tập phát triển sức bền tốc

độ cho học sinh nữ khối 10 Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội Qua quan

sát tại các Hội khỏe của trường cho thấy tốc độ giảm nhiều tại 30m cuối cự li,

chứng tô sức bền tốc độ của các em còn thấp ảnh hưởng nhiều đến thành tích

Trong quá trình giảng dạy và tập luyện chạy cự ly 100m thì việc lựa chọn và ứng dụng các bài tập phát triển sức bền tốc độ có ý nghĩa rất quan trọng Trước đó cũng đã có rất nhiều công trình nghiên cứu sức bền tốc độ nhưng tại Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội, vấn đề này chưa được đi sâu nghiên cứu

Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi tiến hành nghiên cứu đẻ tài “Ứng dụng bài tập phát triển sức bền tốc độ trong chạy 100m cho học sinh nữ khối

10 Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội”

* Mục đích nghiên cứu

Đề tài tiến hành nghiên cứu nhằm lựa chọn và ứng dụng các bài tập phát triển sức bền tốc độ trong chạy 100m cho học sinh nữ khối 10 Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội

Qua việc lựa chọn các bài tập và ứng dụng trong thực tiễn sẽ chọn ra được các bài tập mang lại hiệu quả cho việc phát triển sức bền tốc độ trong

chạy cự ly 100m cho học sinh

Chuong 1 TONG QUAN CAC VAN DE NGHIEN CUU

1.1 Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu

Chỉ thị số 36 CT/TW ngày 24/03/1994 của Ban Bí thư TW Đảng Cộng

sản Việt Nam đã xác định mục tiêu cơ bản, lâu dài của công tác TDTTT là hình

thành nền TDTT phát triển và tiến bộ, góp phần nâng cao sức khoẻ, thé lực, đáp ứng nhu cầu văn hoá tỉnh thần của nhân dân để làm được điều đó ngành TDTT cần đây mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ

trong lĩnh vực TDTTT, nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ quản lí, cán bộ khoa học [2]

Sau quá trình thực hiện chỉ thị 36 CT/TW về thực hiện GDTC trong tất

cả các trường học, sự nghiệp TDTT nước ta đã có nhiều bước phát triển, góp

phần tích cực vào thành tựu chung của đất nước TDTT được mở rộng tới mọi

đối tượng trong xã hội, mọi địa phương trong cả nước với nhiều hình thức, phương pháp Đã có “!3% đân số thường xuyên tập luyện TDTT, TDTT trong trường học được chú trọng, thành tích các môn thể thao được nâng cấp, xây

mới, quan hệ quốc tế về thể thao được mở rộng ” [4]

Trong đó, “TDTT quân chúng vẫn còn phát triển chậm, nhất là các vùng nông thôn, miễn núi, biên giới; chất lượng TDTT trong giờ học còn hạn

chế, thành tích nhiều môn thé thao con thấp so với khu vực và trên thé giới;

hoạt động TDTT còn nhiễu tiêu cực, công tác quản lý chưa đáp ứng nhu cau phát trién TDTT” [4]

Từ thực tế trên cho thấy, TDTT cần có sự thay đối, Đại hội Đảng IX xác định: “Đẩy mạnh hoạt động TDTT, nâng cao thể trạng và tầm vóc của con người Việt Nam Phát triển TDTT quần chúng với mạng lưới cơ sở rộng khắp, đào tạo, bỗi dưỡng đội ngũ vận động viên thành tích cao, đưa thé thao Việt Nam lên trình độ chung trong khu vực Đông Nam Á và có vị trí cao trong

nhiéu bộ môn Đẩy mạnh xã hội hoá, khuyến khích nhân dân và các tổ chức tham gia thiết thực, có hiệu quả các hoạt động văn hoá thể thao” [5]

TDTT là một bộ phận của nền văn hoá xã hội, mọi loại hình hoạt động

mà phương tiện cơ bản là các bài tập thể lực (thực hiện cụ thể qua cách thức

rèn luyện thân thể) nhằm tăng cường thể chất cho con người, nâng cao thành tích thể thao, góp phần làm phong phú sinh hoạt văn hoá và giáo dục con người phát triển cân đối, hợp lí

Đảng và Nhà nước ta xác định công tác TDTT phải góp phần thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh mở rộng quan hệ đối ngoại của đất nước, trước hết góp phần nâng cao sức khoẻ, rèn luyện ý chí, giáo dục đạo đức, nhân cách, lối sống, nâng cao đời sống văn hoá, tinh than của nhân dân, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao lòng tự hào dân

tộc, đây lùi tệ nạn xã hội ở địa phương

Ngày 23/10/2010, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân đã kí Quyết định số 2198/QĐ-TTg phê duyệt chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2020 với mục tiêu tổng quát “chiến lược phát triển thể thao Việt Nam đến năm 2020 nhằm xây dựng và phát triển nền TDTT nước nhà để nâng cao sức khoẻ nhân dân, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục

vu su nghiép CNH, HDH đất nước và tăng tuổi thọ của người Việt Nam theo tinh than vi sự nghiệp dân cường, nước thịnh hội nhập và phát triển” [13]

Theo đó: “Chiến lược phát triển TDTT đến năm 2020 tập trung vào 3 nội dung chủ yếu: TDTT cho mọi người, thể thao thành tích cao và thể thao chuyên nghiệp, Uỷ ban Omlypie Việt Nam và tổ chức xã hội - nghề nghiệp thể thao; Một trong những nội dung quan trọng của chiến lược là khuyến khích

học sinh tham gia hoạt động thể thao Phát triển TDTT cho mọi người, chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2015 đạt 28%, năm 2020 đạt 33% dân số luyện tập TDTT thường xuyên; Về TDTT trường học đến năm 2015 phấn đấu 100%

số trường phổ thông thực hiện đây đủ chương trình GDTC nội khoá; Về thé thao thành tích cao, phần đấu trong tốp 3 của khu vực Đông Nam A, 15 - 13

tai Asiad 17 nam 2017, 14 - 12 tai Asiad 18 nam 2019, khoang 45 VDV vuot qua các cuộc thi vòng loại, có huy chương tại Đại hội thể thao Olympic lần

32 vào năm 2020; Củng cô và nâng cao chất lượng hoạt động của các liên đoàn, chuyển giao từng bước hoạt động trong lĩnh vực thể thao cho các liên đoàn - hiệp hội TDTT Tiếp tục phát triển hệ thống liên đoàn - hiệp hội TDTT

trong 10 nam toi” [13]

Trong hoat déng TDTT, té cht thé lực (hay tổ chất vận động) là những yếu tố có tính quyết định để đạt được thành tích cao Các tố chất vận động được phát triển tốt sẽ nâng cao năng lực làm việc của hệ thống cơ quan cơ thé, tạo điều kiện thuận lợi để người tập có thể tiếp thu, hoàn thiện nhanh chóng

và hiệu quả các hoạt động vận động Phát triển các tố chất vận động là một

quá trình tổng hợp, liên quan mật thiết với quá trình tập luyện kĩ thuật thể

thao Các tố chất vận động được chia thành 5 loại: sức nhanh, sức mạnh, sức

bền, sự khéo léo và độ dẻo Học sinh nữ khối 10 Trường THPT Nguyễn Văn

Cừ nói riêng và học sinh nữ khối 10 nói chung rất cần được sự quan tâm để phát triển thể chất Các em vừa bước từ tuổi thiếu niên lên thanh niên, cơ thể mới bước đầu hoàn thiện Do vậy, khả năng phối hợp động tác kém hơn nam, sức bền cũng chưa được duy trì nhiều Vì vậy, cần có sự quan tâm, tìm ra những phương pháp GDTC phù hợp giúp các em hoàn thiện mình

Nếu trong tập luyện nâng cao sức bền chung mà thời gian kéo dài và khối lượng bài tập có ý nghĩa quyết định thì điều quan trọng đối với sức bền chuyên môn là xác định tương quan tối ưu giữa cường độ và khối lượng bài tập căn cứ

vào cự ly chuyên môn hoá, trình độ của học sinh trong thời kỳ tập luyện

Tuy nhiên, khi đi sâu vào cự ly chuyên môn của học sinh nữ muốn phát triển sức bền tốc độ thì trước hết xây dựng nền tảng vững chắc là sức bền chung sau đó mới phát triển sức bền chuyên môn

Xu hướng tập luyện sức bền tốc độ trong chạy 100m

Ở các môn thể thao có chu kỳ mà thời gian hoạt động đưới 1 phút thì quá trình yếm khí sẽ chiếm ưu thế Vì vậy, nâng cao khả năng yếm khí là nhiệm vụ hàng đầu Có các phương pháp chủ yếu sau:

- Phương pháp giãn cách tuyệt đối: sử dụng phương pháp này cho học sinh nữ chạy 100m, mục đích chính là tạo điều kiện khả năng cơ thể hoạt động trong điều kiện thiếu dưỡng khí hỗ trợ cho việc phát triển sức bền

chuyên môn (sức bền tốc độ) ở giai đoạn chuyên môn hoá

- Phương pháp lặp lại: sử dụng phương pháp này cho học sinh nữ chạy 100m nhằm mục đích tăng cao khả năng hoạt động của cơ thê trong điều kiện thiếu đưỡng khí cao và giúp cơ thé chống lại sự mệt mỏi khi hoạt động

- Phương pháp kiểm tra thi đấu: mục đích nhằm đánh giá chất lượng tập luyện, tìm hiểu xem quá trình vận dụng bài tập phát triển các tố chất thể lực đặc trưng cũng như hoàn thiện kĩ chiến thuật phù hợp cho đối tượng tập luyện đạt thành tích cao Ngoài ra còn giúp cho học sinh nữ tạo và điều chỉnh trạng thái thi đấu tốt

Tập luyện sức bền tốc độ cho học sinh nữ thường diễn ra ở cả 4 giai đoạn tập luyện:

- Tập luyện ban đầu

- Tập luyện chuyên môn hoá ban đầu

- Tập luyện chuyên môn hoá sâu

- Tập luyện hoàn thiện thê thao

Trong giai đoạn tập luyện ban đầu chủ yếu là phát triển thể lực toàn

diện, nâng cao các bộ phận chức năng cơ thể Tập luyện sức bền tốc độ

thường diễn ra ở cả 3 giai đoạn sau: Tập luyện chuyên môn hoá ban đầu, tập luyện chuyên môn hoá sâu và giai đoạn hoàn thiện thể thao Ở giai đoạn này

để phát triển được sức bền tốc độ cần chú ý đến sự luân phiên tập luyện và nghỉ ngơi trong một buổi tập Lúc này bài tập tiếp theo cần được thực hiện trên nền của sự hồi phục khả năng vận động khi tần số nhịp tim khoảng 120 -

140 lần/phút Thời gian nghỉ trung bình để lặp lại các đoạn chạy 60m khoảng

3 - 4 phút; 100m: 4 - 6 phút; 300m: 6 - 8 phút Số lần lặp lại ở các đoạn 60m

từ 6 - 10 lần; 100m từ 4 - 8 lần; 300m từ 3 - 5 lần Tổng số mét chạy các đoạn khoảng 1000m Theo kết quả nghiên cứu thì những học sinh có thành tích tốt

ở cự ly 100m song lại không cao ở cự ly 200m, thường do các đặc điểm là: chiều cao trung bình và dưới trung bình, trọng lượng tương đối lớn so với chiều cao, khả năng tăng tốc độ tốt, tần số bước cao, song độ dài bước ở mức trung bình, khả năng duy trì tốc độ cực đại không tốt lắm Còn những học sinh đạt thành tích tốt ở ca hai cự ly thường có đặc điểm: dáng người cao, trọng lượng tương đối nhỏ, độ đài bước lớn, tốc độ cực đại cao và khả năng

duy trì tốc độ cực đại lâu Chuyên môn hoá hẹp không có nghĩa là chạy 100m

chỉ tham gia thi đấu 100m, mà còn thi đấu cá cự ly 200m nhằm giúp hoàn

thiện các tố chất chuyên môn [3]

1.3 Khái niệm và những quan điểm về sức bền tốc độ

Theo quan điểm của các nhà khoa học TDTT đã phân loại sức bền thành hai loại gồm:

- Sức bền chung

- Sức bền chuyên môn

+ Sức bền tốc độ + Sức bền mạnh

Trong đó sức bền chung là sức bền trong các hoạt động kéo đài với cường

độ trung bình thu hút toàn bộ các cơ quan trong co thé tham gia hoạt động

Sức bền chuyên môn là năng lực duy trì khả năng vận động cao trong

những loại hình bài tập nhất định [14]

Sức bền tốc độ: là khả năng chống lại mệt mỏi trong hoạt động về tốc độ

Matveep khái niệm rằng: Sức bền chuyên môn là khả năng đối kháng lại sự mệt mỏi dưới nhiều điều kiện của LVĐ với tốc độ cao và tối đa trong điều kiện thiếu dưỡng [1]

Shehrote: sức bền tốc độ là khả năng đối kháng của cơ thể đối với sự giảm tốc độ gây ra Đặc biệt được thông qua sự mệt mỏi của hệ thần kinh trung ương và khả năng phối hợp động tác kém và hạn chế sức nhanh của

động tác [10]

Việc phát triển sức bền chung đầy đủ sẽ tạo điều kiện để phát triển sức

bền chuyên môn, sức bền tốc độ và các tố chất thể lực khác tốt hơn phát triển

sức bền làm tăng thích ứng và nâng dần chức năng của hệ thống các cơ quan trong cơ thể

Theo Giáo sư - Tiến sĩ Karl - Heinz cho rằng: “việc sử dụng hệ thống bài

tập thể chất bao gỗm hệ thống bài tập phát triển thể lực, hệ thông bài tập hoàn thiện kĩ thuật, hệ thống bài tập phát triển khả năng phối hợp vận động Trong

đó hệ thống bài tập phát triển thể lực chung và chuyên môn có ý nghĩa cao đối

với việc phát triển cũng như việc hoàn thiện thành tích đỉnh cao cho VĐV

Thực tiễn đã cho thấy hệ thống bài tập phát triển thể lực chung và chuyên môn bao gỗm hệ thống bài tập phát triển cho mỗi tổ chất thể lực đặc trưng lại có những hệ thống bài tập riêng cho mỗi môn Điển kinh sở trường” [1]

Theo Tiến sĩ Hohn Man cho rằng: Việc phát triển các tổ chất sức

nhanh, sức mạnh, sức bền và khả năng phối hợp vận động ở một trình độ nào

đó cần phải chú ý đặc biệt đến lứa tuổi chuyên môn và phát triển cho thanh thiếu niên Trình độ phát triển đó phải phù hợp cho mỗi giai đoạn tập luyện và

10

vị trí nhiệm vụ cua các thang độ tập luyện Trình độ tập luyện thể lực có quan

hệ mật thiết với việc vận dụng hệ thống bài tập Những hệ thống bài tập này đòi hỏi phải có ý nghĩa phát triển thành tích tăng dần tốt cho mỗi giai đoạn tập luyện, chỉ có như vậy thì sự phát triển mới phù hợp với quy luật và làm cơ sở

nền tảng cho việc phát triển nhanh thành tích của VĐV [1]

Theo Giáo sư - Tiến sĩ Dietrich Harre thì các bài tập thê chất là phương tiện quan trọng nhằm nâng cao thành tích thé thao Những bài tập đó phải phù hợp với mục đích và nhiệm vụ của quá trình tập luyện, việc sử dụng hợp lý và

có hiệu quả của mỗi bài tập trong tập luyện có tác dụng nhằm phát triển thành

tích môn thể thao chuyên biệt [1]

Một số quan điểm khác cho rằng: Nhiều bài tập được sắp xếp tăng dần

về yêu cầu LVĐ nhằm thích ứng cao dần và độ khó cũng như có tính hệ thống thì đều được coi đó là hệ thống bài tập Hệ thống bài tập vận động vào tập

luyện thực tẾ tạo cơ sở nền tảng cho việc phát triển thành tích đến thành tích

đỉnh cao trong quá trình tập luyện cho VĐV là những bài tập thể lực chung và thể lực chuyên môn Trong đó những bài tap thé lực chung luôn có tác dụng

hỗ trợ cho việc phát triển thể lực chuyên môn và chỉ khi phát triển thể lực

chuyên môn tốt mới đủ điều kiện để phát triển thành tích đến đỉnh cao [1] 1.4 Cơ sở lý luận và thực tiễn tập luyện sức bền cho học sinh nữ chạy cự

ly 100m

1.4.1 Các yếu tố chỉ phối sức bền tốc độ

Sức bền tốc độ được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu nhưng nổi trội hơn cá là các nhà khoa học như: Hare (Đức), Ozolin (Nga), Phùng Thiếu Phạm (Trung Quốc), các ông đều nhận định sức bền tốc độ bị chỉ phối bởi bốn yếu té sau:

- Trình độ phát triển chung của cơ thể VĐV, các hệ thống cơ quan của

cơ thê đặc biệt là hệ thống thần kinh, tim mạch, hô hấp có mối quan hệ chặt chẽ với sức bền tốc độ.

11

- Phẩm chất, ý chí của VĐV

- Năng lực hoạt động của nhóm cơ lớn và các nhóm cơ chủ yếu tham

gia vào các tác động hay còn gọi là mức độ hoàn thiện kĩ thuật

- Sự hoàn thiện về năng lực sức bền tốc độ được hình thành và phát

triển về trình độ luyện tập

Trình độ tập luyện của VĐV càng cao thì sức bền chuyên môn càng

cao Song ở cùng một trình độ thì các VĐÐV lại có sự khác nhau Chính vì vậy,

đánh giá chính xác mức độ phát triển sức bền tốc độ cho từng VĐV sẽ giúp ta

nắm vững và thực hiện được việc điều chỉnh, tập luyện, từ đó nâng cao được

hiệu quả của việc tập luyện sức bền tốc độ [1], [10]

1.4.2 Đặc điễm kỹ thuật chạy 100m

Chạy 100m được chia thành 4 giai đoạn: xuất phát, chạy lao sau xuất phát, chạy giữa quãng và về đích

* Xuất phát trong chạy 100m nhằm giúp người chạy rời nhanh ra khỏi bàn đạp, thực hiện các bước sau đó và mau chóng chuyên sang giai đoạn chạy lao sau xuất phát để bắt đầu quá trình tăng tốc Xuất phát trong chạy 100m người ta sử dụng xuất phát thấp bằng bàn đạp nhằm tận dụng điểm tỳ và mau chóng đưa cơ thể hướng nhanh về phía trước

* Chay lao sau xuất phát

Chạy lao sau xuất phát là giai đoạn người chạy thực hiện tăng tốc Tốc

độ chạy lao sau xuất phát được tăng lên chủ yếu do tăng độ dài bước Việc

tăng độ dài bước chủ yếu đến bước thứ tám, thứ mười (bước sau dài hơn bước

trước từ 10 - 15cm) Sau đó thì độ dài bước được tăng ít hơn (4 - 8cm) cùng với việc tăng tốc độ di chuyên của cơ thể thì thời gian bay trên không tăng lên

và thời gian tiếp đất giảm đi

Ở những bước đầu tiên sau xuất phát, hai bàn chân đặt xuống đường hơi tách rộng hơn so với chạy giữa quãng Sau đó cùng với việc tăng tốc độ hai chân được đặt hơi gần đến đường giữa, hai chân đặt thắng hướng chạy

12

* Chạy giữa quãng

Khi chạy tốc độ cao nhất, thân thể của người chạy hơi đỗ về phía trước (72 - 78) trong một bước độ nghiêng của cơ thé có sự thay đối Lúc đạp sau,

độ nghiêng thân trên tăng lên còn trong pha bay thì lại giảm đi Chân đặt trên đường có đàn tính và tiếp xúc với đường từ phần trước bàn chân và các hình chiếu khớp chậu đùi trên đường khoảng 33 - 43cm Tiếp đó chân được gập lại

ở khớp gối và cô chân, góc gấp ở khớp gối lớn hơn khoảng 140 - 148°

Khi chạy giữa quãng, các bước chạy được thực hiện thông thường không bằng nhau, do bước chân khoẻ thường đài hơn Đề chạy có nhịp điệu

và tốc độ đều hơn nên tập để có độ dài bước như nhau của mỗi chân bằng

cách lưu ý phát triển sức mạnh cơ chân yếu

Kỹ thuật chạy 100m sẽ bị ảnh hưởng nếu như người chạy không biết thả lỏng các nhóm cơ khi nó không cần tham gia tích cực vào hoạt động Kết quả phát triển tốc độ chạy ở mức độ đáng kể phụ thuộc vào việc biết chạy nhẹ nhàng, thả lỏng và không có những căng thẳng thừa của người chạy

* Về đích

Về đích là giai đoạn quyết định đến thành tích trong các môn chạy, đặc biệt là chạy 100m Bởi lẽ chỉ khi về đích người chạy mới được coi là kết thúc

cự ly chạy Khi về đích trong chạy 100m hầu hết ở các người chạy đều giảm

tốc độ từ 10 - 20m trước khi về đích Người chạy thường kết thúc bằng cách

đánh ngực, vai qua mặt phẳng thắng đứng đi qua đường đích để nhanh chóng chạm vào dây đích, người chạy thực hiện động tác gập thân trên đột ngột về phía trước trong một số trường hợp thì chạy băng qua đích với toàn bộ tốc độ

mà không cần nghĩ đến việc thực hiện động tác đánh đích

Muốn đạt được thành tích tốt trong toàn cự ly, cần sử dụng và lựa chọn

những bài tập nhằm phát triển sức bền tốc độ, đặc biệt là trong giai đoạn chạy

về đích.

13

1.5 Cơ sở sinh lý của tố chất sức bền tốc độ

Sức bền tốc độ là hoạt động sức bền trong một thời gian ngắn đặc trưng cho các hoạt động kéo dài liên tục từ 10 giây đến 2 phút với sự tham gia của một khối lượng cơ bắp lớn, năng lượng cung cấp chủ yếu cho hoạt động này phụ thuộc vào nguồn năng lượng yếm khí Các hoạt động này đòi hỏi sự nỗ

lực rất lớn của các hệ cơ quan để chống lại các mệt mỏi [8]

Sức bền tốc độ có được phải dựa vào các yếu tố: Sức bền yếm khí, sức

mạnh bên

Theo Diên Phong (Trung Quốc) trong cuốn 180 câu hỏi về tập luyện

thé thao hiện đại: Tố chất tốc độ được quy định bởi tốc độ phản ứng, tốc độ

động tác, tần số động tác Muốn đạt được tốc độ cao thì phải phát huy được cả

3 yếu tổ này [10]

Tốc độ phản ứng động tác: quyết định bởi mối quan hệ giữa các cơ quan cảm thụ thị giác, thính giác và các cơ quan cảm thụ khác Giữa các quá trình thần kinh trung ương với các tô chức thần kinh cơ và ở các nhóm phản ứng động tác khác nhau sẽ có sự khác nhau về cơ chế tốc độ phản ứng động tác Đối với tốc độ động tác đơn thì ngoài sự quyết định của trung ương thần kinh còn được quyết định bởi đặc trưng co duỗi của cơ bắp

Tần số động tác cũng là một biểu hiện quan trọng của tố chất tốc độ

Tần số động tác được quyết định bởi tốc độ chuyên đôi giữa ức chế và hưng phấn của trung ương thần kinh vận động, tức là tính linh hoạt của quá trình thần kinh

Trên quan điểm sinh học thì tốc độ động tác được quyết định bởi hàm lượng ATP trong cơ bắp, tốc độ phân giải và tái tống hợp ATP dưới dạng tác động của xung động thần kinh

Do tập luyện tốc độ thường có thời gian ngắn nên tai tong hop ATP cung cấp năng lượng cho cơ bắp làm việc chủ yếu dựa vào nguồn năng lượng yếm khí mà chủ yếu là gluco phân và photphogen

14

Xét vé thanh phan soi co thi su dan truyén xung động của sợi màu

trắng nhanh hơn sợi màu sẫm Vì vậy các môn thê thao tốc độ thì tỷ lệ sợi cơ mầu trang cao hon mau sam

Đề lựa chọn được các bài tập sức bền tốc độ chúng ta phải dựa trên cơ

sở sinh lý học của sức bên và tốc độ

1.5.1 Cơ sở sinh lý của sức bền yếm khí

Sức bền yếm khí là chỉ khả năng duy trì hoạt động với cường độ cao trong điều kiện trao đổi chất không có oxy Năng lượng cung cấp chủ yếu là các chất giàu năng lượng dự trữ trong cơ như ATP - CP hoạt động yếm khí thông thường diễn ra khoảng 20” - 30” với cường độ hoạt động cực đại

Hệ cung cấp năng lượng ở vùng cường độ cực đại chủ yếu là hệ photphogen tức là phân giải ATP - CP Hoạt động của hệ cung cấp năng

lượng không phụ thuộc vào trình tự phức tạp của các phản ứng hóa học và

việc cung cấp oxy cho cơ thể Vì vậy, hệ photphogen là nguồn cung cấp năng lượng nhanh nhất mà trung bình sử dụng đầu tiên

Theo Giáo sư T.G Mkok (Liên Xô cũ) thì công suất của hệ photphogen

gấp 9 lần so với oxy hoá mỡ [276] (sinh lý vận động) Song trên thực tế lượng

của photphogen không lớn do lượng dự trữ của CP và ATP trong cơ không

lớn Vì vậy, nó chỉ duy trì được khoảng 20”, nếu tiếp tục hoạt động thì cần

thêm cả hệ năng lượng lactic hay gluco phân tham gia

Hoạt đông của hệ gluco phân đảm bảo tái tổng hợp ATP và CP kết qua các phản ứng này là giải phóng năng lượng để tái tổng hợp ATP

Sự phân giải gluco yếm khí trong tế bào cơ tạo ra năng lượng nhiều hơn

so với năng lượng từ glucoza Mỗi phân tử glucozen trong cơ phân giải cung cấp năng lượng đề tái tổng hợp được phân tử ATP, còn glucogen được 2 phân

tử ATP

Trên thực tế, sự phân giải glucoza xảy ra ngay khi bắt đầu hoạt động

Vì vậy, hàm lượng axit lactic lớn nhất trong cơ chỉ có thê gặp trong hoạt động

15

20 - 30s, còn các hoạt động ngắn hơn vai trò của hệ lactic không lớn Theo

“Sinh lý hoạt động cơ” của I.M Mkok thi hệ cung cấp năng lượng lactic có công suất gấp 1,5 lần hệ oxy hoá song lại nhỏ hơn 3 lần so với hệ photphogen hàm lượng glucogen trong cơ khoảng 0,15g/kg trọng lượng co hay 80m/r đơn

vi glucoza Như vậy dung lượng hệ lactic đạt tới 1200Kcal

Các kết quả nghiên cứu cho thấy sức bền yếm khí phụ thuộc vào các

mặt sau:

- Năng lượng cung cấp: năng lượng của hệ photphogen

- Dung lượng năng lượng ATP - CP trong cơ và dung lượng glucoza trong máu, glucoza trong cơ và gan

Năng lượng chịu đựng kích thích của axit lactic đối với cơ bắp và thần kinh Qua đó cho thấy để tìm ra được các bài tập phát triển năng lực sức bền tốc độ cho học sinh nữ chạy cự ly ngắn ta phải hiểu rõ quá trình cung cấp năng lượng, cơ chế sinh lý của sức bền yếm khí cho học sinh

1.5.2 Cơ sở sinh lý của súc mạnh bền

Như đã trình bày ở trên: Sức bền tốc độ phụ thuộc rất lớn vào sức mạnh bền Sức mạnh bền là khả năng chống lại mệt mỏi của người tập, khi hoạt

động sức mạnh kéo dài

Trong các môn thé thao sức bền, sức mạnh bền xác định trước hết bởi

độ lớn của xung lực trung bình thực hiện trong mỗi chu kỳ chuyển động mà lực đây trong mỗi chu kỳ đó phụ thuộc vào xung động này

Xung lực trung bình cũng có thé biểu thị là sức mạnh bên tuyệt đối, nó khác so với sức bền tương đối

Sức mạnh bền tương đối liên quan đến hiệu số xung lực tối đa của cơ thể đạt tới và xung lực trung bình được thực hiện trong thi đấu, độ lớn cần thiết để điều khiển sức mạnh bền Chúng ta thấy rõ sức mạnh bền ở các cự ly khác cũng như những yêu cầu khác nhau Đối với cự ly chạy 100m thì cần hướng tới sự phát triển sức mạnh tối đa và sức bền

16

Vay cơ chế sinh lý của sức mạnh bền chính là sự tổng hợp của cơ chế sinh lý sức mạnh và sức bền Về sức bền đã trình bày ở trên, ở đây chỉ trình bày rõ hơn cơ chế sinh lý của sức mạnh

Tố chất sức mạnh được biểu hiện ra thông qua hoạt động cơ bắp, tố chất này chịu ảnh hưởng của các yếu tố sau:

Cường độ và tần số xung động của hệ thần kinh trung ương, hệ thần

kinh trung ương có ảnh hưởng trực tiếp đến sức mạnh của cơ bắp, một mặt hệ

thần kinh có thê điều động số lượng sợi cơ tham gia vào hoạt động, mặt khác thần kinh vận động góc dưới của cột sống phát ra xung động cường độ lớn hơn, tần số cao thì cơ đó sản sinh ra sức mạnh sẽ lớn hơn tần số xung động, khi dùng lực lớn có thé đạt tới 45 - 50 lần/phút

Cấu trúc hình thái tổ chức cơ bắp bao gồm loại hình cơ, tỷ lệ % loại hình

sợi cơ nhanh (màu sáng) và sợi cơ chậm (màu tối), số lượng trong cơ bắp, mật

độ phụ thuộc của sợi cơ, tổ chức gân và dây chang, độ dài của sợi cơ

Sự chuyển đổi nhịp nhàng bên trong của cơ bắp hay đặc tính phản ứng của cơ bắp Quá trình cung cấp năng lượng khi hoạt động cơ ảnh hưởng của cơ quan cảm thụ bên trong cơ bắp đối với hệ thần kinh trung ương của gân và cơ

Tom lai, dé phát triển được sức bền tốc độ ta cần nắm chắc, hiểu rõ cơ

chế sinh lý của sức mạnh để lựa chọn được các bài tập phù hợp với sự phát

triển cơ thê đề phát triển sức bền một cách có hiệu quả