skkn phát huy trò chơi dân gian trong hoạt động ngoài giờ kích thích hứng thú học tập cho học sinh tiểu học

I/ PHÁT HUY TRÒ CHƠI DÂN GIAN TRONG HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ KÍCH THÍCHHỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC II/ ĐẶT VẤN ĐỀ : Ở lứa tuổi HS tiểu học ,trẻ em không những được chăm sóc sức kh

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

“PHÁT HUY TRÒ CHƠI DÂN GIAN TRONG

HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ KÍCH THÍCH HỨNG THÚ

HỌC TẬP CHO HỌC SINH TIỂU H ỌC”

Môn : Hoạt động tập thể

Tác giả : Nguyễn Thị Hưng

Giáo viên môn : Văn hóa

Chức vụ : Tổ trưởng Tổ 2 + 3

Năm học : 2010 – 2011

Tên đề tài :

I/ PHÁT HUY TRÒ CHƠI DÂN GIAN TRONG HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ KÍCH THÍCH

HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

II/ ĐẶT VẤN ĐỀ :

Ở lứa tuổi HS tiểu học ,trẻ em không những được chăm sóc sức khỏe ,đượchọc tập mà phải cần được thỏa mản nhu cầu vui chơi , vui chơi là hoạt động chủđạo thông qua hoạt động trò chơi ,trẻ được phát triển trí tuệ ,thể chất, tình cảm,quan hệ xã hội nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ

Năm học 2008 – 2009 là năm đầu tiên thực hiện chỉ thị 40 của BGD –ĐT vềviệc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện - Học sinhtích cực “ Trong 2 mục tiêu ,5 yêu cầu và 5 nội dung của chỉ thị 40 có nội dung :

“Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khácphù hợp với lứa tuổi của học sinh”

Ngược dòng thời gian với những người đã từng học tập ở thập kỉ 70; 80 90trở về trước Những trò chơi như u tù ,kéo co, thả diều,đánh chuyền, nhảy dây,thả đỉa ba ba… Kí ức tuổi thơ còn đọng lại trong ta là sự sảng khoái ,hả hê khithắng cuộc trò chơi kéo co, sung sướng đến tê người khi cánh diều no gió, baybổng của trò chơi thả diều, là sự ú tim hồi hộp của trò chơi trốn tìm, cười nhưnắc nẻ khi chơi ù bị rách áo, Có lẽ những kỉ niệm thời thơ ấu gắn liền vớinhững trò chơi hấp dẫn lôi cuốn của trẻ thơ Tiếc rằng những trò chơi hồn nhiên

ấy, đang dần mai một, ngày càng bị lãng quên Ngày nay trước sự bùng nổ củacông nghệ thông tin Trong quá trình Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa ,quá trình

đô thị hóa và sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin ,những trò chơidân gian trở nên xa lạ đối với trẻ em Thay vào đó, là những trò chơi điện tửmang tính bạo lực, nguy hiểm Các dịch vụ “Trò chơi điện tử” mọc lên nhannhản từ miền ngược đến miền xuôi mà “Khách hàng” ở đây đa số là trẻ emtuổituổi học trò.Lời cảnh báo của chúng ta những người làm công tác giáo dụclà: “Hãy ngăn chặn các trò chơi vô bổ , bằng việc phát huy tốt trò chơi dân gian

- một di sản văn hóa quý báu của dân tộc” Làm tốt việc đó là người giáo viên

đã hoàn thành một phần không nhỏ trách nhiệm của mình trong việc gioá dụcnhân cách cho học sinh

Tuy nhiên trong thực tế việc chuyển tải các trò chơi dân gian cho học sinh tiểuhọc còn gặp nhiều bất cập do những khó khăn như : th ời gian, không gian, (sân chơi) , cách thức tổ chức trò chơi ,chơi như thế nào để vừa vui tươi ,lành mạnh

vừa đảm bảo an toàn cho học sinh Đ ể t ổ ch ức đ ư ợc các tr ò ch ơi d ân gian hiệu quả mang tính giáo dục cao là một điều nan giải Trước tình hình đó,

là một giáo viên chủ nhiệm , tôi luôn trăn tr ở , t ìm t òi c ác giải pháp để tổchức trò chơi đạt nhiều kết quả thiết thực nhằm cụ thể hoá phong trà thi đua

“Xây dựng trường học thân thiện – học sinh tích cực “ Sau đây tôi xin trình bàysáng kiến kinh nghiệm của mình với đề tài

“Phát huy trò chơi dân gian trong hoạt động ngoài giờ kích thích hứng thú

học tập cho học sinh tiểu học”

III/ CƠ SỞ LÍ LUẬN

Trò chơi dân gian là vốn quý của dân tộc đã gắn liền với đời sống lao động

và các cuộc hội hè ,đình đám của nhân dân Trò chơi vừa thể hiện tính sáng tạocủa người lao động vừa là giải trí thỏa mái sau những ngày lao động mệt nhọc ,bày tỏ niềm vui mùa bội thu, hay chiến thắng thiên nhiên ….Trò chơi đa dạngcuốn hút người chơi bởi sự bình dị khéo léo, nhạy bén , hấp dẫn ,vui tươi hòanhập cởi mở trong cuộc sống

Trò chơi dân gian cũng là một di sản quý báu của dân tộc Nó được kết thành

từ quá trình lao động và sinh hoạt , trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sốngcủa bao thế hệ người Việt xưa Đặc biệt đối với trẻ em , trò chơi dân gian vớinhững chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú

vị bổ ích Đúng như lời PGS TS Nguyễn Văn Huy giám đốc Bảo tàng Dân tộc

Việt Nam đã nói “ Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi

Trò chơi dân gian không đơn thuần là trò chơi của trẻ con mà nó chứa đựng

cả nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc Trò chơi dân gian không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ ,giúp trẻ phát triển tư duy , sáng tạo ,

mà còn giúp các em hiểu về tình bạn , tình yêu gia đình , quê hương đất nước Ngày nay , các em được sống ở một xã hội công nghiệ , chỉ quen với máy móc

và không có khoảng thời gian chơi cũng là thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các

em không được làm quen với những trò chơi của thiếu nhi ngày trước - đang ngày càng bị mai một và lãng quên , không chỉ có ở các thành phố mà còn ở

cả các vùng quê Vì thế giúp các em hiểu và quay về nguồn cội với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết”

Hướng đến mục tiêu “ Xây dựng trường học thân thiện – Học sinh tích cực “Đưa trò chơi dân gian vào nhà trường là điều hết sức cần thiết không những gópphần rèn luyện sức khỏe kĩ năng ứng xử hợp lí các tình huống trong cuộc sống ,thói quen và kĩ năng làm việc còn kích thích học sinh học tập tốt “ chơi vui -học càng vui ” Sau những giờ học căng thẳng với những bài toán khó phải động

não suy nghĩ , là những bài văn phải vận dụng tư duy Trò chơi dân gian là món

ăn tinh thần bổ ích sảng khoái cho học sinh tạo không khí vui tươi cởi mở , họcsinh gần gũi thân thiện nhau hơn bởi những trò chơi có tính hài hước dí dỏm thểhiện sự tương tác khi chơi

Trò chơi dân gian được gắn liền với môi trường sống Nó thường đơn giản

dễ chơi ,vật dụng dễ tìm , không tốn tiền , dễ tổ chức dù trong không gian hẹpnhư góc sân, lớp học Tất cả những trò chơi có chung một mục đích rèn luyệnsức khỏe, nhanh tay , nhanh mắt , sáng tạo khéo léo , vun đắp tình cảm hồn nhiên

vô tư cho trẻ nhất là trẻ đang độ tuổi tiểu học

IV CỞ SỞ THỰC TIỂN :

Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học là ham thích sự vui nhộn ,thích

khám phá những điều mới lạ đặc biệt là các trò chơi Các em muốn hòa mình vàocác trò chơi tìm sự thỏa mái thư giãn sau những giờ học căng thẳng Nhưngcũng mau nhàm chán , nếu các trò chơi đơn điệu không hấp dẫn lôi cuốn

Trong thực tế từ nhiều năm qua giờ giải lao học sinh chỉ hay chơi tự do : chạynhảy đuổi nhau , có khi lại nghịch đất hoặc chơi trò chơi thường khô khan, gò

ép, lặp đi, lặp lại nhiều lần không theo chủ đề …nên dễ gây nhàm chán Đa sốcác em còn rụt rè, thiếu tự tin , kĩ năng làm việc theo nhóm còn hạn chế , khảnăng ứng xử trước các tình huống không linh hoạt Về phần giáo viên chưa tạomôi trường nhằm kích thích trẻ hứng thú khi vui chơi, chưa nắm được nội dungcác trò chơi dân gian Nhà trường chỉ tổ chức cho học sinh tham gia trò chơivào các ngày lễ trong năm thường là 26 /3 hằng năm Ngày khai giảng theo chỉđạo của Phòng giáo dục ,nhà trường có kế hoạch tổ chức các trò chơi nhưngthường gặp thời tiết bất lợi, khả năng am hiểu về trò chơi dân gian của đại đa sốcác trường chưa có kĩ năng tổ chức cho phù hợp với thời tiết Do đó việc pháthuy tốt trò chơi dân gian vào nhà trường còn hạn chế

Khi xây dựng đề tài này tôi đã tìm hiểu khả năng nhận biết của h/s qua khảo sát

và đề ra một số tiêu chí của học sinh về các trò chơi dân gian như sau :

TSHS :22

Ham thích trò chơi dân gian 18/22

Hiểu biết về trò chơi dân gian 12/22

Mạnh dạn tự tin khi tham gia hoạt động 17/22

Thể hiện tinh thần đoàn kết 20/22

Biết tự tổ chức trò chơi 10/22

Sáng tạo trong khi chơi trò chơi 7/22

V- NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Từ những thực trạng nêu trên ngay từ đầu năm học tôi đã suy nghĩ và tìm ranhiều biện pháp ápdụng thành công trong việc đưa trò chơi dân gian vào trườnghọc kích thích hứng thú học sinh học tập cụ thể :

Trò chơi luyện tinh mắt dẻo chân Trồng nụ trồng hoa ,nhảy lò cò ,nhảy

Trò chơi phát hiện sự nhanh nhẹn ,

khéo léo phát huy tinh thần tập thể

Kéo co , rồng rắn lên mây , cướp cờ

- Trong lớp học , góc lớp : nên cho học sinh chơi theo nhóm : ô ăn quan ,chơi que chuyền , kéo cưa lừa xẻ, cờ gánh ……

Đặc biệt đặc trưng của trò chơi dân gian khi chơi các em không bao giờ hùnghục chơi mà các em vừa chơi vừa hát hoặc đọc lời đồng dao Từ những thông tinthu đươc tôi hướng dẫn cho học sinh học thụộc và tạo hào hứng trong khi chơi

Ví dụ : Thả đỉa ba ba: “ Thả đỉa ba ba

Chớ bắt đàn bà

Phải tội đàn ông

Cơm trắng như bông

Đổ mắm đổ muối

Đổ chuối hạt tiêu ”

Chơi chuyền “ Chuyền chuyền một …một một đôi

Chuyền chuyền hai hai hai đôi ”

Kéo cưa lừa xẻ

“ Cù cưa cút kít

Làm ít ăn nhiều ….”

Nhảy lò cò : “Nhảy lò cò…

Cho cái giò nó khỏe

Nhảy khe khẽ cho nó khoẻ đôi chân……”

Tập tầm vông :

“Tập tầm vông taykhông, tay có

Tập tầm vó tay có tay không…,”

Lên lịch trò chơi cụ thể từng tháng

Tháng 9,10 Kéo co , ô ăn quan ,kéo cưa lưa lừa xẻ , đá cầu ,

rồng rắn lên mây Tháng 11,12 Chơi chuyền , kéo co, trồng hoa , trồng nụ trồng

hoa, nhảy lò cò , nhảy ô tiếp sức Tháng 1,2,3 Cờ gánh ,bịt mắt bắt dê , tập tầm vông ,cướp cờ,

bắn bi Tháng 5 Ôn luyện các trò chơi đã biết

Kế hoạch tổ chức các trò chơi : Dựa vào lịch trò chơi đã đề ra GV cho họcsinh tìm hiểu lồng ghép vào tiết sinh hoạt vào thứ sáu hằng tuần các trò chơi màgiáo viên đã chuẩn bị phổ biến và cho học sinh chơi vào thứ hai tuần kế tiếp Lập kế hoach , sắp xếp trò chơi cho các em theo từng buổi đảm bảo sức khỏe,đảm bảo điều kiện thời tiết

Biện pháp III : Khi tổ chức các trò chơi cần thực hiện các nguyên tắc :

- Nguyên tắc 1 : Bảo đảm cho học sinh hiểu rõ yêu cầu nội dung và cách

thức tổ chức trò chơi

Yêu cầu đối với trò chơi có tác dụng định hướng đối với quá trình tổ chức

trò chơi , nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục đạo đức tương ứng

Nội dung trò chơi giúp cho học sinh biết cần làm gì và cách thức tổ chức tròchơi giúp cho học sinh cần phải làm thế nào trong khi chơi : Từ đó học sinh sẽthực hiện trò chơi được đúng hướng, với nội dung đầy đủ, với cách thức hoạt

động phù hợp Vì vậy trước khi chơi tôi cần giải thích rõ ràng những yêu cầu

cần đạt , nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện Bởi nếu không thì các

em sẽ tiến hành chơi một cách tự phát , tùy tiện và không thu được kết quảmong muốn

- Nguyên tắc 2 : Bảo đảm phát huy tính tích cực , độc lập sáng tạo của học

sinh trong quá trình tổ chức chơi

Học sinh không những là đối tượng của hoạt động dạy cũng như của hoạtđộng giáo dục mà điều quan trọng hơn, các em là chủ thể nhận thức vì vậytrong quá trình tổ chức trò chơi , tôi thường quan tâm đến các mức độ tham giacủa học sinh từ thấp đến cao:

+ Giáo viên chọn , hướng dẫn và tổ chức trò chơi

+ Giáo viên chọn và hướng dẫn trò chơi , còn học sinh tự tổ chức trò chơi + Giáo viên chọn trò chơi , còn học sinh tự nghiên cứu và tự tổ chức trò chơi + Học sinh tự chọn , tự hướng dẫn và tổ chức trò chơi

- Nguyên tắc 3 : Đảm bảo tổ chức trò chơi được tự nhiên, không gò ép.

Khi tổ chức các trò chơi tôi thường giúp học sinh tham gia một cách tựnhiên không gò ép , các em được vui chơi thoải mái

- Nguyên tắc 4 : Bảo đảm luân phiên các trò chơi một cách hợp lý.

+ Đối với học sinh tiểu học, khả năng chú ý có chủ định và hứng thú chưathật bền vững Do đó tôi không tổ chức một trò chơi quá dài mà căn cứ vào yêucầu giáo dục , căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý của học sinh để lựa chọn trò chơithích hợp, để có thể luân phiên nhau giúp học sinh chuyển hướng chú ý và hứngthú một cách hợp lý

- Nguyên tắc 5 : Bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua đồng đội.

Trong khi tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi có tính chất đồng đội, tôi luônquan tâm đến yếu tố thi đua có chuẩn và thang đánh giá thành tích của cá nhâncũng như thành tích chung của đồng đội

Nhờ vậy luôn kích thích được tính tích cực phấn đấu của học sinh vì thành tíchbản thân, vì thành tích đồng đội mà mình là thành viên Qua đó, vun đắp cho em

ý thức đồng đội , tình bạn thân ái

Trong quá trình tổ chức trò chơi cho học sinh tôi luôn tiến hành theo quy trìnhsau :

Chuẩn bị tổ chức trò chơi

Thiết kế giáo án

+ Tên trò chơi

+Mục đích giáo dục của trò chơi: Qua trò chơi cần đạt những yêu cầu giáo dục gì

về tri thức, thái độ và hành vi

+ Các phương tiện phục vụ cho việc tổ chức trò chơi (tùy thuộc vào trò chơi) nêulên những phương tiện vật chất

+ Các giải thưởng (nếu có)

+ Nội dung trò chơi, các hoạt động cụ thể với cách tiến hành cụ thể

+ Chuẩn và thang đánh giá, nếu cần ví dụ đối với trò chơi chuẩn đánh giá làphần hát đúng bài đồng dao, rõ ràng mạch lạc và thang đánh giá từ 1điểm đến 10điểm ( Mục đích để đánh giá thứ hạng của các đội)

- Chuẩn bị đầy đủ và có chất lượng các phương tiện dạy học

Tổ chức trò chơi Cho học sinh

- Nêu tên trò chơi và giải thích ngắn gọn ý nghĩa của trò chơi

- Nêu yêu cầu của trò chơi

Phổ biến luật chơi

- Nêu rõ cách chơi , hiệu lệnh , phần việc cách thức làm việc

- Công bố trọng tài (có thể là giáo viên cùng với học sinh trong lớp)

Tiến hành trò chơi

Hô hiệu lệnh dứt khoát cho các nhóm đồng loạt tiến hành Trọng tài chú ý quansát, điều chỉnh, giúp đỡ các thành viên về cách chơi , kịp thời uốn nắn nhữnglệch lạc của học sinh

Kết thúc trò chơi

Trọng tài tập hợp học sinh để nhận xét, đánh giá chung (cá nhân và nhóm hoặc

tổ ) cho học sinh tham gia đánh giá

- Làm một số động tác thư giãn (nếu chơi trò chơi vận động)

- Tính tổng điểm của từng nhóm và công bố kết quả

Tuyên dương học sinh, đặc biệt là nhóm có cố gắng hơn

( Có thiết kế trò chơi trong phần phụ lục)

Biện pháp IV : Hãy hòa mình với thế giới trẻ thơ :

Để tạo hứng thú cho học sinh giáo viên nên chủ động thay đổi trò chơi mộtcách hợp lí để không gây nhàm chán Trò chơi phải thay đổi tùy theo địa điểmchơi , không gian chơi không lặp đi lặp lại nhiều lần và giáo viên phải có kĩnăng tổ chức trò chơi là hòa mình với trẻ con , cùng chơi với các em như ngườibạn lớn Trong trò chơi người quản trò rất quan trọng cuộc chơi có hào hứnghấp dẫn hay không là nhờ sự khéo léo , linh hoạt nhạy bén của người quản trò Trong quá trình tổ chức trò chơi cho học sinh lớp chủ nhiệm tôi luôn gần gũiđộng viên , vui vẻ cởi mở tạo không khí vui tươi hào hứng bằng dáng vẻ hàihước dí dỏm, hấp dẫn gây tiếng cười , làm cho học sinh cảm thấy thỏa mái vàsảng khoái trong khi chơi Qua đó học sinh mạnh dạn tự tin hơn, sẵn sàng bày tỏnguyện vọng của mình với cô giáo ,và tự khẳng định được mình trong tập thể

Biện pháp V : Nhân rộng các trò chơi trong Tổ CM,các lớp trong cơ sở :

Một trong những nội dung “Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tíchcực” Đưa trò chơi dân gian vào trường học Ngay từ đầu năm học thông qua tổchuyên môn tôi thấy lớp chủ nhiệm còn hạn chế về trò chơi dân gian nên mạnhdạn đăng kí “Đề tài tổ chức trò chơi dân gian” Qua hội nghị tổ đầu năm cả tổ

đã thảo luận bàn bạc và thống nhất đưa chỉ tiêu phát động các trò chơi dân giantrong tổ và chọn lớp 3A xây dựng điển hình Hằng tháng họp tổ có đánh giá rútkinh nghiệm tổ chức Thông qua tổ chuyên môn xây dựng chuyên đề tổ chứccác trò chơi dân gian lớp tôi đảm nhiệm Tổ đã tổ chức cho giáo viên tập huấncác trò chơi mà lớp tôi đã thực hiện, nhằm nhân rộng cho các lớp trong tổ.Ngoài ra , tôi còn phát động lớp mình phổ biến trò chơi cho các bạn cùng cơ sở

Vì nếu trong cùng một cơ sở có lớp tham gia trò chơi, lớp thì không thì khôngthể đạt hiệu quả cao

Biện pháp VI : Thi đua tìm hiểu các trò chơi dân gian

Để làm giàu cho kiến thức trò chơi dân gian ,ngoài các trò chơi phổ biến ,tôicòn tổ chức cho các em thi tìm hiểu thêm các trò chơi đân gian khác Tổ chứccho các em thi đua tìm xem tổ nào biết thêm nhiều trò chơi hơn qua hình thức tổ

chức cho các em chơi “ Tiếp sức ” , “Quản trò giỏi ” vào tiết sinh hoạt thứ

sáu tuần thứ 4 hằng tháng

Hình thức trò chơi : Phát động cho học sinh tìm hiểu trao đổi các trò chơi

trong tổ Mỗi tổ chọn 5 em nhanh nhất tham gia trò chơi , cử một bạn làm làmquản trò

Trò chơi được chơi 2 vòng :Vòng 1 : “Tiếp sức” Trong 2 phút nối tiếp

nhau ghi nhanh tên các trò chơi đã tìm hiểu (Tổ nào ghi được nhiều trò chơinhất tính 10 điểm ,nhì 9 điểm , ba 8 điểm )

Vòng 2 : “Quản trò giỏi “ Chọn một trò chơi mới tìm hiểu tổ chức cho tổ

chơi một em làm quản trò

( Cả lớp bình chọn tổ nào làm quản trò hay nhất 10 điểm , nhì 9 điểm ,ba 8điểm )

Qua 2 vòng thi tổ nào có số điểm cao nhất là thắng cuộc

Giáo viên tổng kết tuyên dương tổ thắng cuộc

Qua trò chơi này giúp học sinh biết thêm nhiều trò chơi mới , phát huy được kĩnăng nhanh nhẹn ,tinh thần tập thể , bởi trò chơi dân gian rất đa dạng, phongphú nếu chúng ta biết phát huy tốt

VI/ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Qua một quá trình tổ chức thực hiện với nhiều biện pháp và sự nổ lực của bảnthân có nhiều kết quả cụ thể :

- Tích cực tham gia tìm hiểu các trò chơi dân gian

- Đa số các em nắm vững được cách thức chơi một số trò chơi dân gian

- Biết cách tổ chức trò chơi ,thuộc được nhiều bài hát đồng dao

- Qua việc chơi trò chơi giúp các em rèn được thể chất ,phản xạ nhanh khéoléo , thể hiện tinh thần tập thể , đoàn kết gắn bó với nhau hơn

- Sau giờ chơi các em có hứng thú tích cực tham gia vào các hoạt độnghọc tập chất lượng học tập nâng lên rõ ràng

- Mở rộng kiến thức và có thêm hiểu biết về trò chơi dân gian

- Hứng thú tham gia các trò chơi một cách tích cực không những các emtham gia mà còn động viên các bạn cùng tham gia

Kết quả được đánh cụ thể như sau

TSHS :26

Ham thích trò chơi dân gian 22/22

Hiểu biết về trò chơi dân gian 22/22

Mạnh dạn tự tin khi tham gia hoạt động 21/22

Thể hiện tinh thần đoàn kết 22/22

Trên đây là một số kinh nghiệm trong phát huy trò chơi dân gian cho học sinhtiểu học Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp

VIII/ ĐỀ NGHỊ :