skkn quy trình thiết kế bài giảng điện tử cho giáo viên thpt trên địa bàn thành phố yên bái

- Căn cứ vào ñiều kiện cơ sở vật chất của Trung tâm, việc vận dụng CNTT ñể hướng dẫn giáo viên thiết kế bài giảng ñiện tử là rất cần thiết ñể có thể vận dụng vào trong công việc và tiếp

SỞ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TỈNH YÊN BÁI

TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN TỈNH

-

ðỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

QUY TRÌNH THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ðIỆN TỬ CHO GIÁO VIÊN THPT TRÊN ðỊA BÀN THÀNH PHỐ YÊN BÁI

Họ và tên tác giả: Lê Thị Minh Hằng Chức vụ: Giáo viên

Tổ chuyên môn: Tin học ðơn vị: Trung tâm GDTX tỉnh Yên Bái

Yên Bái, tháng 4 năm 2009

PHẦN MỞ ðẦU

1 Lý do chọn ñề tài

- Năm học 2008 - 2009 Thực hiện chủ ñề năm học “ Năm học ứng dụng công nghệ thông tin và ñổi mới phương pháp dạy học” và phát huy vai trò chủ ñộng tích cực của học sinh gắn việc học tập với công tác thực hành

- Căn cứ vào nhu cầu học hỏi, tìm hiểu phương pháp giảng dạy mới của các giáo viên bộ môn các trường THCS và THPT trong ñịa bàn thành phố Yên Bái

- Căn cứ vào ñiều kiện cơ sở vật chất của Trung tâm, việc vận dụng CNTT

ñể hướng dẫn giáo viên thiết kế bài giảng ñiện tử là rất cần thiết ñể có thể vận dụng vào trong công việc và tiếp cận kịp thời với sự phát triển của Công Nghệ Thông Tin

- Căn cứ vào thực tế tình hình của Sở Giáo dục và ñào tạo tỉnh Yên Bái, việc Ứng dụng CNTT vào dạy học là mới bắt ñầu từ năm học 2008 – 2009 Và tình hình cơ sở vật chất của các trường trên ñịa bàn tỉnh Yên Bái nói chung và ñịa bàn Thành phố nói riêng còn thiếu thốn chưa ñược trang bị ñầy ñủ Vì vậy tôi quyết

ñịnh chọn ñề tài “ Quy trình thiết kế bài giảng ñiện tử cho giáo viên THPT trên ñịa bàn Thành phố Yên Bái”

3 ðối tượng nghiên cứu

* Quy trình thiết kế bài giảng ñiện tử gồm 3 quy trình

a Quy trình 1: Chuẩn bị

+ Mục tiêu bài giảng

+ Cấu trúc nội dung bài giảng, ý tưởng thiết kế

+ Multimedia hoá từng ñơn vị kiến thức

+ Tài nguyên tư liệu

+ Các phần mềm liên quan thiết kế bài giảng

b Quy trình 2: Ứng dụng CNTT ñể Thiết kế

+ Sử dụng các phần mềm hỗ trợ và trình diễn thiết kế

+ Xây dựng tiến trình dạy học thông qua các hoạt ựộng cụ thể

c Quy trình 3: Hoàn thiện và ựóng gói

+ Chạy thử chương trình, sửa chữa và hoàn thiện

+ đóng gói

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của ựề tài

Căn cứ vào thời gian làm ựề tài và ựiều kiện về cơ sở vật chất ựể áp dụng còn thiếu thốn Giới hạn ựề tài chỉ nghiên cứu Quy trình thiết kế bài giảng ựiện tử cho các môn tự nhiên :

Khả năng áp dụng ựề tài vào giảng dạy các môn tự nhiên Cho giáo viên THCS và THPT trên ựịa bàn Thành phố Yên Bái

Khách thể ựiều tra: Giáo viên bộ môn tự nhiên các trường THPT trên ựịa bàn thành phố Yên Bái

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lắ luận của quy trình thiết kế BGđT

- Nghiên cứu cách thức sử dụng một số phần mềm và khai thác Internet phục

vụ cho việc thiết kế BGđT

- Thiết kế BGđT cho các môn tự nhiên cơ bản bằng Power Point và VioletẦ

- đề xuất các biện pháp mới cho việc Ứng dụng quy trình thiết kế bài giảng ựiện tử tốt hơn

6 Phương pháp nghiên cứu

- điều tra khả năng sử dụng máy vi tắnh và tin học của giáo viên

- điều tra khả năng sử dụng các phần mềm hỗ trợ thiết kế bài giảng ựiện tử

- điều tra khả năng ứng dụng CNTT vào thiết kế bài giảng trên máy tắnh của giáo viên

- Tham khảo tài liệu, nghiên cứu các phần mềm hỗ trợ thiết kế bài giảng ựiện

tử, sưu tầm tư liệuẦ

- Phương pháp ựọc sách và tài liệu

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

7 Thời gian nghiên cứu: Với ựề tài này tôi nghiên cứu trong 2 năm

Phần 1: Tôi nghiên cứu bắt ựầu từ tháng 7 năm 2008 ựến tháng 4 năm 2009 Phần 2: Bắt ựầu tháng 6 năm 2009 ựến tháng 4 năm 2010

PHẦN NỘI DUNG đỀ TÀI

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA đỀ TÀI

a định nghĩa bài giảng ựiện tử: Là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở

ựó toàn bộ kế hoạch hoạt ựộng dạy học ựều ựược chương trình hoá do giáo viên ựiều khiển thông qua môi trường multimedia do máy vi tắnh tạo ra

b định nghĩa thiết kế BGđT

Thiết kế BGđT là trình bày lên tài liệu ựiện tử toàn bộ kế hoạch hoạt ựộng dạy học Kế hoạch ựó ựã ựược multimedia hóa một cách chi tiết giúp GV thuận lợi trong việc truy xuất các tài liệu liên quan trong khi tham khảo, có cấu trúc chặt chẽ và lôgic ựược quy ựịnh bởi cấu trúc của bài học

Thiết kế BGđT hỗ trợ GV tắch cực hóa hoạt ựộng nhận thức của HS dựa trên

cơ sở là muốn cung cấp cho GV các hoạt ựộng dạy học sao cho có thể giúp HS vừa học vừa chơi, tạo bớt áp lực cho các em khi học các phần lý thuyết khô khan, giúp các em có thể nắm bắt các ứng dụng của bài học trong cuộc sống hằng ngày chứ không phải chỉ ựơn thuần học lý thuyết

Trong quá trình thiết kế, cần linh hoạt khi thiết kế các hoạt ựộng khám phá, làm sao từ hoạt ựộng ựó giúp HS có nhiều hứng thú khi bắt ựầu học bài mới Hoạt ựộng khám phá cần ựược thiết kế sao cho HS có thể tự làm ựược, từ ựó có thể trả lời các câu hỏi mà GV nêu ra

c Những vấn ựề lý luận

Thực tế cho thấy trong lĩnh vực giáo dục ựào tạo (GD-đT), công nghệ thông tin có tác dụng mạnh mẽ, làm thay ựổi nội dung, phương pháp dạy học CNTT là phương tiện ựể tiến tới Ộxã hội học tậpỢ Mặt khác, giáo dục và ựào tạo ựóng vai trò quan trọng thúc ựẩy sự phát triển của CNTT thông qua việc cung cấp nguồn nhân lực cho CNTT Bộ Giáo dục và đào tạo cũng yêu cầu Ộựẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giáo dục ựào tạo ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học theo hướng dẫn học CNTT như là một công cụ hỗ trợ ựắc lực nhất cho ựổi mới phương pháp dạy học ở các mônỢ Việc vận dụng CNTT vào ựể thiết kế bài giảng ựiện tử không phải là ựơn giản ựối với tất cả các giáo viên, cần phải có một quy trình cụ thể thì việc thực hiện mới có hiệu quả

d Các luận ựiểm, quan ựiểm khoa học

Ngày nay, ựưa CNTT vào các lĩnh vực là một ựiều tất yếu Trong lĩnh vực giáo dục ựào tạo, CNTT bước ựầu ựã ựược ứng dụng vào giảng dạy, học tập Tuy nhiên, so với nhu cầu thực tiễn hiện nay, việc ứng dụng CNTT trong giáo dục còn rất hạn chế Thực tế ựó ựòi hỏi cần phải nhanh chóng nâng cao chất lượng giảng dạy bằng cách phát huy những ưu thế của lĩnh vực CNTT, phải biết tận dụng nó, biến nó thành công cụ hiệu quả phục vụ cho sự nghiệp giáo dục

e Cơ sở Chắnh trị và pháp lý

Thực hiện tinh thần chỉ ñạo trên, nhận thức ñược rằng, việc ứng dụng CNTT phục vụ cho việc ñổi mới phương pháp dạy học là một trong những hướng tích cực nhất, hiệu quả nhất trong việc ñổi mới phương pháp dạy học và chắc chắn sẽ ñược sử dụng rộng rãi trong nhà trường phổ thông trong một vài năm tới Tôi ñã mạnh dạn tìm hiểu và vận dụng CNTT vào việc thiết kế bài giảng ñiện tử theo một quy trình nhất ñịnh

Kết luận : Việc thiết kế BGðT ñược xây dựng phù hợp với yêu cầu ñổi mới

PPDH, nó sẽ là công cụ hữu ích hỗ trợ GV trong việc tham khảo và khai thác, nhằm phục vụ tốt cho việc giảng dạy, mang lại sự yêu thích của HS trong quá trình học các môn tự nhiên, từ ñó chất lượng học tập của tiết dạy ñược nâng cao

II THỰC TRẠNG CỦA ðỀ TÀI

1 Sơ lược lịch sử vấn ñề nghiên cứu

Năm học 2007 – 2008 tôi ñã nghiên cứu ñề tài “Ứng dụng chương trình Power Point vào thiết kế bài giảng ñiện tử cho giáo viên ngoại ngữ Trung tâm GDTX tỉnh Yên Bái”

2 Các luận ñiểm, các kết quả:

Qua nghiên cứu ñề tài và ứng dụng vào thực tiễn tôi nhận thấy ñề tài ñã giúp cho giáo viên Ngoại ngữ tại trung tâm thiết kế bài soạn trên phần mềm Power Point thuận lợi hơn mang tính chuyên nghiệp hơn Mặc dù còn một số khó khăn là giáo viên phải lên lớp nhiều nên ít có thời gian ñể ñầu tư cho việc sưu tầm tài liệu, khai thác tài nguyên… và sử dụng một số phần mềm hỗ trợ khác…

3 Tình hình ñề tài hiện nay:

ðể giáo viên có thể soạn bài giảng ñiện tử một cách chuyên nghiệp hơn nữa, cụ thể hơn, bài bản hơn và có thể ứng dụng CNTT rộng hơn ñể soạn giáo án

ñiện tử Năm này tôi quyết ñịnh tiếp thục nghiên cứu ñề tài “Quy trình thiết kế bài giảng ñiện tử cho giáo viên THPT trên ñịa bàn Thành phố Yên Bái”

Tuy nhiên, trong quá trình ứng dụng CNTT trong việc thiết kế bài giảng ñiện tử - nhất là ñối với các môn học - vẫn còn gặp không ít những khó khăn (Giáo viên hầu hết chỉ biết soạn thảo văn bản ñơn giản, tự mày mò ñể tạo thành bài giảng chứ không tuân theo một quy trình nào cả, việc kết hợp các cộng cụ ñể

hỗ trợ thiết kế bài giảng là chưa biết)

* Qua thời gian nghiên cứu tôi ñã thống kê ñược một vài ñịa bàn nghiên cứu

trên thành phố Yên Bái như sau:

- Giáo viên và Cơ sở vật chất

Cơ sở vật chất

Tên trường

Số.lượng máy Số phòng máy Máy chiếu

* Khả năng của giáo viên Ứng dụng CNTT vào soạn bài

Mức ñộ sử dụng máy vi tính % Tên ñịa bàn Nội dung tìm hiểu S.lượng

GV toàn trường Thành

thạo

Biết qua ñồng nghiệp

Biết

cơ bản

K.biết

1 Giáo viên có khả năng sử dụng

3 Quan ñiểm bản thân:

Trong ñề tài này tôi xin trình bày quy trình thiết kế bài giảng ñiện tử sao cho hợp lý nhất nhằm nâng cao chất lượng dạy học cho một số môn có sự hỗ trợ của CNTT mà cụ thể là “Dạy học bằng giáo án ñiện tử” ñể cùng trao ñổi, thảo luận và

ñi ñến những ý kiến thống nhất nhằm nâng cao chất lượng dạy học nói chung và

dạy học cho từng môn nói riêng trong thời gian tới Mong nhận ñược sự ñộng viên và góp ý của các thầy cô ñồng nghiệp

4 Các nhiệm vụ cần giải quyết

a Quy trình 1: Chuẩn bị

+ Mục tiêu bài giảng: Mục tiêu là cái ñích cần phải ñạt tới sau mỗi bài

học, do chính GV ñề ra ñể ñịnh hướng hoạt ñộng dạy học

Xác ñịnh mục tiêu ñúng, cụ thể mới có căn cứ ñể tổ chức hoạt ñộng dạy học khoa học và ñánh giá khách quan, lượng hóa kết quả dạy học Trong dạy học, hướng tập trung vào HS, thông thường mục tiêu phải chỉ rõ học xong bài HS ñạt ñược cái gì

Mục tiêu ñược ñề ra nhằm vào việc ñảm bảo thực hiện nhiệm vụ Liên quan với ba nhiệm vụ cơ bản của lí luận dạy học, bài học thường có các mục tiêu

về kiến thức, kĩ năng, thái ñộ

+ Cấu trúc nội dung bài giảng, ý tưởng thiết kế: Cần chọn ñúng các kiến

thức cơ bản khi thiết kế BGðT ðể chọn ñúng kiến thức cơ bản khi thiết kế BGðT cần quan tâm ñến các quan ñiểm sau:

- Nắm vững ñối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của bộ môn Do tính tổng hợp cao của khoa học bộ môn mà nội dung tri thức liên quan ñến hàng loạt ngành khoa học khác

- Bám sát vào chương trình dạy học và SGK bộ môn Căn cứ vào ñó ñể lựa chọn kiến thức cơ bản, ñảm bảo tính thống nhất của nội dung bài học trong toàn quốc

- Nắm vững chương trình và SGK, ngoài nắm vững nội dung từng bài, từng chương GV phải có cái nhìn khái quát chung toàn bộ chương trình và mối liên

hệ móc xích giữa chúng ñể thấy tất cả các mối liên quan và sự kế tiếp

- Việc chọn lọc kiến thức cơ bản của bài dạy học có thể gắn với việc sắp xếp lại cấu trúc của bài ñể làm nổi bật các mối liên hệ giữa các hợp phần kiến thức của bài, từ ñó làm rõ thêm trọng tâm của bài

+ Multimedia hoá từng ñơn vị kiến thức: ðây là bước quan trọng nhất cho

việc thiết kế BGðT, multimedia hóa kiến thức ñược thực hiện qua các bước:

- Dữ liệu hóa thông tin kiến thức

- Phân loại kiến thức ñược khai thác dưới dạng văn bản, bản ñồ, ñồ họa, ảnh tĩnh, phim, âm thanh…Kiến thức cho một bài lên lớp thường rất nhiều, hình thức tổ chức hoạt ñộng dạy học rất phong phú và ña dạng GV cần chọn lựa nội dung kiến thức nào ñược trình bày dưới dạng văn bản, sơ ñồ, tranh ảnh, video clip… Những hình ảnh, sơ ñồ, video clip ñó ñược trình bày dưới dạng nguồn tri thức hỗ trợ cho HS hoạt ñộng học tập chứ không chỉ minh họa ñơn thuần

- Xử lí các tư liệu thu ñược ñể nâng cao chất lượng về hình ảnh, âm thanh Khi sử dụng các ñoạn phim, hình ảnh, âm thanh cần phải ñảm bảo các yêu cầu

về mặt nội dung, phương pháp, thẩm mĩ và ý ñồ sư phạm

+ Tài nguyên tư liệu: - Tiến hành sưu tập hoặc xây dựng nguồn tư liệu sẽ sử

dụng trong bài học Nguồn tư liệu này thường ñược lấy từ một phần mềm dạy học nào ñó hoặc từ Internet, Encarta… hoặc ñược xây dựng mới bằng ñồ họa, bằng ảnh quét, ảnh chụp, quay video, bằng các phần mềm ñồ họa chuyên dụng như Macromedia Flash

+ Các phần mềm liên quan thiết kế bài giảng: - Chọn lựa các phần mềm

dạy học có sẵn cần dùng ñến trong bài học ñể ñặt liên kết và sử dụng các phần mềm liên quan ñến bài giảng

b Quy trình 2: Ứng dụng CNTT ñể Thiết kế

+ Sử dụng các phần mềm hỗ trợ thiết kế: Phần mềm Sketchpad, Cabri

Geometer, vẽ ñồ thị môn toán ñể vẽ các hình chuyển ñộng và các ñồ thị hàm số; Phần mềm Crocodile Physics môn vật lý thiết kế trực quan các thí nghiệm và thực hành ngay với các thí nghiệm ảo trong các lĩnh vực cơ học, ñiện học, quang học, ñiện tử; Phần mềm Hóa học cho phép thiết các bài thí nghiệm; Phần mềm

sinh học

+ Sử dụng phần mềm trình diễn bài thiết kế: phần mềm Frontpage, Power

Point, Violet… ñều là những phần mềm hỗ trợ thiết kế và trình diễn bài giảng ñiện tử một cách hữu hiệu

Phần mềm FrontPage cho phép soạn thảo văn bản khá thuận tiện, số lượng chữ trên một trang tùy ý, dễ dàng thay ñổi font chữ, cỡ chữ, kiểu chữ, màu chữ và di chuyển ñến các vị trí ñánh dấu với chức năng Bookmark Rất thuận tiện cho việc tìm kiếm, tiết kiệm thời gian truy cập thông tin FrontPage cho phép chèn vào trang soạn thảo các hình ảnh ở nhiều ñịnh dạng khác nhau: ñuôi Gif, JPEG, PGN

Phần mềm Power Point là phần mềm hay ñược sử dụng trong thiết kế bài

giảng vì: về tính tương thích cao với hệ ñiều hành Windows (là hệ ñiều hành phổ

biến trên các máy PC ở Việt Nam)

Khả năng hỗ trợ multimedia rất mạnh

Sự ña dạng về hiệu ứng, nhưng sử dụng hiệu ứng lại ñơn giản

Tính nhất quán trong bộ MS Office giúp người ñã biết dùng WinWord dễ dàng

sử dụng PowerPoint

Phần mềm Violet: Hỗ trợ việc thiết kế các dạng bài tập vô cùng thuận lợi…

c Quy trình 3: Hoàn thiện và ñóng gói

+ Chạy thử chương trình, sửa chữa hoàn thiện

Sau khi bài soạn thiết kế xong Tiến hành chạy thử một lần từ ựầu ựến hết Kiểm tra xem ựã ựược chưa nếu chưa ựược tiến hành sửa chữa từng phần Sau khi sửa xong lại tiến hành chạy thử bao giờ thấy hoàn hảo rồi thì bài giảng mới gọi là hoàn thiện

Nếu thiết kế bằng phần mềm Power Point ựể chạy thử kắch chọn nút View show ở góc dưới trái cửa sổ khung Slide hoặc Slide show -> View show

Nếu thiết kế bằng Violet thì kắch nút lệnh next góc dưới phải cửa sổ ựể kiểm tra Muốn sửa phần nào thì ta chọn phần ựó ựể sửa

+ đóng gói

Sau khi kiểm tra hoàn thiện chương trình ta tiến hành ựóng gói chương trình lại

để khi chạy trên máy khác không cần cài ựặt phần mềm vẫn chạy ựược

PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN đỀ

Xây dựng tiến trình dạy học thông qua các hoạt ựộng cụ thể

Thiết kế GAđT Môn Vật lý 10 - Bài 12: Lực ựàn hồi của lò xo - định luật húc

Quy trình 1: Chuẩn bị

a Mục tiêu bài học: Với bài học này cần xác ựịnh các mục tiêu sau

Nêu ựược ựặc ựiểm của lực ựàn hồi của lò xo ựặc biệt là về ựiềm ựặt và hướng

Phát biểu và viết công thức của ựịnh luật Húc, nêu rõ ý nghĩa các ựại lượng

có trong công thức và ựơn vị của các ựại lượng ựó

Nêu ựược những ựặc ựiểm về lực căng của dây và lực pháp tuyến của hai bề mặt tiếp xúc là hai trường hợp ựặc biệt của lực ựàn hồi

Biết ựược ý nghĩa của các khái niệm: giới hạn ựàn hồi của lò xo cũng như của các vật có khả năng biến dạng ựàn hồi

Giải thắch ựược sự biến dạng ựàn hồi của lò xo; biểu diễn ựược lực ựàn hồi của lò xo khi bị dãn và khi bị nén; sử dụng ựược lực kế ựể ựo lực

Vận dụng ựược ựịnh luật Húc ựể giải các bài tập có liên quan ựến bài học Thận trọng, biết xem xét giới hạn ựo của một dụng cụ ựo trước khi sử dụng

b Cấu trúc nội dung và ý tưởng thiết kế

Bài học có các ý chắnh sau:

- Xác ựịnh hướng và ựiểm ựặt của lực ựàn hồi của lò xo

- ðộ lớn của lực ñàn hồi của lò xo ðịnh luật Húc

+ Mô tả ñược thí nghiệm

+ Giới hạn của lực ñàn hồi

+ Nêu ñịnh luật húc

+ Nêu các ñiểm cần chú ý

Ý tưởng thiết kế: Tùy theo phương pháp giảng dạy của từng giáo viên ta có thể sử dụng các phương pháp khác nhau Vì vậy mỗi giáo viên sẽ có cách thiết kế riêng cho bài giảng của mình ( Ví dụ có giáo viên muốn sử dụng tranh ảnh, phim, tài liệu minh họa trước xong mới ñi ñến khái quát… có giáo viên thì lại khái quát xong mới giới thiệu và liên hệ….)

c Multimedia hoá từng ñơn vị kiến thức

Trong bài có 2 phần chính ñược Multimedia hóa dạng văn bản, hình ảnh, mô phỏng thí nghiệm, sơ ñồ

d Tài nguyên tư liệu

Trong bài dạy này phải chuẩn bị 3 lò xo giống nhau có giới hạn ñàn hội thỏa mãn với yêu cầu của TN; một vài quả nặng; thước thẳng ñộ chia nhỏ nhất ñến mm + Một vài lực kế có giới hạn ño khác nhau, kiểu dáng khác nhau

Chuẩn bị 3 thí nghiệm

* Thí nghiệm 1: Khi vật ñứng cân bằng

Xây dựng bằng các hiệu ứng Power Point

* Thí nghiệm 2: Giới hạn ñàn hồi

Xây dựng bằng Flash hoặc bằng Powe Point