nghiên cứu, đánh giá của ôp nhiễm môi trường làng nghề đến sức khỏe cộng đồng trên địa bàn tỉnh bắc ninh và đề xuất các biện pháp khắc phục

Trong suốt thời gian tiến hành nghiên cứu công trình này, tôi cũng đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của Trung tâm Nghiên cứu Môi trường – Viện Khoa học, Khí tượng Thủy văn và Môi trườn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

HÀ THỊ LIÊN

NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ ĐẾN SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH VÀ

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Để hoàn thành công trình luận văn Thạc sỹ này, tôi đã được sự hướng dẫn và

sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của TS Bùi Quốc Lập; các thầy cô trong tổ bộ môn

Quản lý Môi trường, các thầy cô trong khoa Sau Đại học của trường Đại học Thủy

Lợi Hà Nội

Trong suốt thời gian tiến hành nghiên cứu công trình này, tôi cũng đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của Trung tâm Nghiên cứu Môi trường – Viện Khoa học, Khí tượng Thủy văn và Môi trường; Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh Bắc Ninh;

Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh; Hiệp hội các làng nghề tỉnh Bắc Ninh và đặc biệt

là nhân dân địa phương tại các làng nghề như: làng nghề giấy Phong Khê (thành

phố Bắc Ninh); làng nghề gỗ Đồng Kỵ, làng nghề sắt Châu Khê (huyện Từ Sơn), làng nghề nấu rượu Đại Lâm (huyện Yên Phong) – đây là những địa phương tôi đã

tiến hành khảo sát, điền dã, nghiên cứu và thu thập số liệu phục vụ đề tài này

Qua đây, tôi xin chân thành cám ơn sự giúp đỡ tận tình của các quý thầy cô trong tổ bộ môn Quản lý Môi trường, các Sở ban nghành của tỉnh Bắc Ninh và nhân dân tại các làng nghề đã giúp đỡ để cho tôi được hoàn thành công trình này

Do thời gian nghiên cứu và kiến thức còn nhiều hạn chế, vì vậy luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Bởi vậy, tôi rất mong được sự tham góp ý kiến

của các thầy cô và bạn bè đồng nghiệp để công trình nghiên cứu của tôi được hoàn thiện hơn nữa

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà N ội, tháng 11 năm 2012

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là : Hà Th ị Liên

Học viên : Lớp CH17MT

Nghành : Khoa học môi trường

Trường : ĐH Thủy lợi

Tôi xin cam đoan quyển luận văn này được chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy giáo TS.Bùi Quốc Lập với đề tài nghiên cứu trong luận văn là

“Nghiên c ứu, đánh giá ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường làng nghề đến sức

kh ỏe cộng đồng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và đề xuất các biện pháp khắc phục”

đây là đề tài nghiên cứu mới, không giống với các đề tài luận văn nào trước đây do

đó không có sự sao chép của bất kì luận văn nào Nội dung luận văn được thể hiện theo đúng quy định, các nguồn tài liệu, tư liệu nghiên cứu và sử dụng trong luận văn đều được trích dẫn nguồn

Nếu xảy ra vấn đề gì đối với nội dung luận văn này, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm theo quy định

Người viết cam đoan

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

9T

1.1 Tổng quan về làng nghề9T 6 9T

1.1.1 Khái niệm về làng nghề9T 6 9T

1.1.2 Lịch sử phát triển làng nghề9T 6 9T

1.1.3 Những tồn tại trong phát triển làng nghề9T 99T

1.2 Tổng quan về sản xuất của làng nghề nghiên cứu và làng nghề thuần nông đối

chứng9T 11 9T

1.2.1 Làng nghề Phong Khê9T 11 9T

1.2.2 Làng nghề Châu Khê9T 15 9T

1.2.3 Làng nghề Đại Lâm9T 199T

1.2.4 Làng nghề Đồng Kỵ9T 21 9T

1.2.5 Làng nghề đối chứng9T 249T

2.2 Kết luận hiện trạng môi trường tại các làng nghề khảo sát và làng nghề thuần nông9T 59 9T

2.2.1 Môi trường không khí9T 59 9T

2.2.2 Môi trường nước9T 60 9T

2.2.3 Môi trường đất9T 61 9T

2.3 Hiện trạng xử lý chất thải9T 629T

2.4 Ảnh hưởng của môi trường đến sức khỏe cộng đồng dân cư tại làng nghề

nghiên cứu9T 64 9T

2.4.1 Hiện trạng sức khỏe cộng đồng dân cư tại các làng nghề nghiên cứu9T 65 9T

2.4.2 Mối quan hệ giữa sức khỏe cộng đồng dân cư và hoạt động sản xuất làng nghề9T 67 9T

2.4.3 Tính tương quan giữa yếu tố môi trường và bệnh tật của người dân9T 73

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

9T

3.1.2 Cơ sở tính toán phát thải 789T

3.1.3 Tính toán phát thải tại khu vực làng nghề9T 79 9T

3.2 Cơ sơ để xây dựng biện pháp để giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề9T 85 9T

3.2.1 Quan điểm phát triển bền vững làng nghề9T 85 9T

3.2.2 Căn cứ pháp lý9T 86 9T

3.3 Đề xuất biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề đến sức khỏe cộng đồng9T 879T

3.3.1 Các biện pháp quy hoạch và xử lý triệt để môi trường9T 879T

3.3.2 Giải pháp quản lý ô nhiễm môi trường làng nghề9T 89 9T

3.3.3 Giải pháp công nghệ giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề9T 92 9T

3.3.4 Biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng (Giải pháp về giáo dục nâng cao

nhận thức cộng đồng)9T 99 9T

9T

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

ATTP An toàn thực phẩm BĐMT Biến đổi môi trường BVMT Bảo vệ môi trường BTNMT Bộ Tài nguyên Môi trường CCN Cụm công nghiệp

CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CTSH Chất thải sinh hoạt

CTR Chất thải rắn PTCS Phổ thông cơ sở QCVN Quy chuẩn Việt Nam QLMT Quản lý môi trường

QĐ - BYT Quyết định - Bộ y tế KTXH Kinh tế xã hội

UBND Ủy ban nhân dân

VSMT Vệ sinh môi trường TTQTMT Trung tâm Quan trắc Môi trường TTCN Tiểu thủ công nghiệp

TNN Tài nguyên nước WHO Tổ chức y tế thế giới

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Làng nghề đã hình thành và phát triển từ rất lâu đời trong nông thôn Việt Nam

và đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Sự phát triển của làng nghề đem lại

lợi ích kinh tế và song song với nó tồn tại nguy cơ gây ô nhiễm môi trường Do sự ý

thức của con người trong quá trình sản xuất không xử lý triệt để các chất thải ra môi trường sống xung quanh gây nên tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng

Ô nhiễm môi trường tại các làng nghề thường khá cao tại khu vực sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người lao động Chất lượng hầu hết khu vực sản xuất trong các làng nghề đều không đạt tiêu chuẩn Các nguy cơ mà người lao động tiếp xúc khá cao: 95% người lao động có nguy cơ tiếp xúc với bụi, 85,9 % tiếp xúc với nhiệt, 59,6% tiếp xúc với hóa chấtP0F

1 P Kết quả khảo sát 52 làng nghề điển hình trong cả nước của đề tài KC 08.09 (2005) cho thấy trong số đó, 46% làng nghề có môi trường

bị ô nhiễm nặng (đối với không khí hoặc nước hoặc đất hoặc cả ba dạng), 27% ô nhiễm vừa và ô nhiễm nhẹ Các kết quả quan trắc trong thời gian gần đây cho thấy

mức độ ô nhiễm của các làng nghề không giảm mà còn có xu hướng gia tăng

Sự ô nhiễm môi trường ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ đời sống của con người Tại các làng nghề ở Việt Nam nơi sản xuất đan xen với khu nhà ở, hầu hết dân cư của làng tham gia vào quá trình sản xuất nên nguy cơ ảnh hưởng của điều

kiện lao động và chất thải sản xuất đến sức khỏe người dân là rất lớn Do môi trường không khí, nước ngầm và nước mặt, đất đều bị ô nhiễm nên số người dân tại các làng nghề bị mắc các bệnh đường hô hấp, đau mắt, bệnh ngoài da, tiêu hóa, phụ khoa là rất cao Ngoài ra là một số bệnh mang tính nghề nghiệp như bệnh bụi phổi, ung thư, thần kinh, đau lưng, đau cột sống

Toàn tỉnh Bắc Ninh hiện có 62 làng nghề trong đó có 30 làng nghề truyền

thống, 32 làng nghề mới với những sản phẩm nổi tiếng như gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ,

sắt thép (Đa Hội, Châu Khê), giấy (Phong Khê, Phú Lâm), rượu (Tam Đa, Đại

1 Báo cáo hi ện trạng môi trường làng nghề quốc gia 2008

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Lâm), tái chế nhôm (Văn Môn)… Cũng giống như hiện trạng môi trường của các làng nghề trên toàn quốc, kết quả khảo sát điều tra chất lượng môi trường mới nhất

tại các làng nghề Bắc Ninh do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh thực hiện cho thấy

tất cả các mẫu nước mặt, nước ngầm, môi trường không khí tại đây đều có dấu hiệu

ô nhiễm với mức độ khác nhau Đất đai bị xói mòn, thoái hoá, chất lượng các nguồn nước suy giảm mạnh.P1F

Vì vậy “ Nghiên cứu, đánh giá ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường làng

ngh ề đến sức khoẻ cộng đồng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và đề xuất các biện pháp kh ắc phục ” là hết sức cần thiết và cấp bách

2.1 M ục tiêu chung

Mục tiêu của luận văn nghiên cứu, đánh giá tác động của các hoạt động sản

xuất, mức độ ô nhiễm môi trường tại các làng nghề ở tỉnh Bắc Ninh tới sức khỏe

cộng đồng, từ đó tạo cơ sở cho các nghiên cứu sau này để đề ra các giải pháp nhằm góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư các làng nghề

2.2 M ục tiêu cụ thể của luân văn bao gồm:

- Nghiên cứu, đánh giá hiện trạng về tình hình sản xuất tại các làng nghề điển hình trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn từ 2006 đến nay

- Nghiên cứu, đánh giá về tình hình phát sinh chất thải và hiện trạng môi trường

tại các làng nghề điển hình trên địa bàn tỉnh Bắc ninh từ 2006 đến nay

- Nghiên cứu, đánh giá về tình hình sức khỏe của các cộng đồng dân cư tại các làng nghề điển hình trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh từ 2006 đến nay

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

- Đánh giá mối liên quan giữa các hoạt động sản xuất và sức khỏe cộng đồng

Luận văn tập trung nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường liên quan đến sức khỏe cộng đồng tại 05 làng nghề điển hình và 01 làng thuần nông (khu

vực làm đối chứng) trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh Các làng nghề nghiên cứu bao gồm:

- Làng ngh ề tái chế giấy: Làng nghề giấy xã Phong Khê – TP Bắc Ninh

- Làng ngh ề tái chế kim loại: Làng nghề sắt thép Đa Hội - Châu Khê – TX Từ Sơn

- Làng ngh ề chế biến lương thực, thực phẩm: Làng nghề sản xuất rượu Đại

Lâm - Tam Đa – Yên Phong

- Làng ngh ề sản xuất đồ gỗ: Làng nghề Đồng Kỵ - Từ Sơn

- Điều tra đánh giá sức khỏe cộng đồng dân cư tại 01 làng thuần nông để làm

m ẫu đối chứng: Thôn Bảo Ngọc, xã Thái Bảo, huyện Gia Bình

 Tất cả các kết quả điều tra nghiên cứu hiện có về hiện trạng môi trường tỉnh

Bắc Ninh, quy hoạch môi trường tỉnh Bắc Ninh, các nghiên cứu khoa học

của các Dự án, các chương trình đã được triển khai trên địa bàn tỉnh

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

2) Phương pháp điều tra thống kê

Mặc dù có khá nhiều tư liệu, các số liệu khác nhau về hiện trạng môi trường trên địa bàn tỉnh nhưng các kết quả nghiên cứu trước đây thường theo các mục đích khác nhau, thiếu tính đồng bộ, gây nhiều khó khăn cho xử lý tổng hợp Do môi trường không khí, nước ngầm và nước mặt, đất đều bị ô nhiễm nên số người dân tại các làng nghề bị mắc các bệnh đường hô hấp, đau mắt, bệnh ngoài da, tiêu hóa, phụ khoa là rất cao Ngoài ra là một số bệnh mang tính nghề nghiệp như bệnh bụi phổi, ung thư, thần kinh, đau lưng, đau cột sống

Vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn có điều tra khảo sát thực tế, đồng thời thống kê tài liệu đã có để thấy rõ được mức độ ô nhiễm môi trường, hiện

trạng về sức khoẻ cộng đồng, mức độ ảnh hưởng ô nhiễm môi trường đến sức khoẻ công đồng dân cư hiện đang sinh sống tại các làng nghề

Trên cơ sở đó, đã đưa ra kiến nghị về các tiêu chí cụ thể trong đánh giá ảnh hưởng của môi trường làng nghề đến sức khỏe cồng đồng trên địa bàn tỉnh

3) P hương pháp điều tra thực địa: Phương pháp này giúp cho việc tìm hiểu

thực tế tại khu vực nghiên cứu nhằm bổ sung các dữ liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội để làm cơ sở cho việc đánh giá và đưa ra biện pháp

giảm thiểu các tác động bất lợi gây nên

4) P hương pháp so sánh: Trong quá trình làm luận văn phương pháp so sánh

được áp dụng trong dự báo các tác động có thể xảy ra đối với chất lượng nước, chất lượng không khí; các số liệu được sử dụng làm đối chứng trong phương pháp này Sử dụng phương pháp so sánh với QCVN và các tiêu chuẩn của WHO

5) Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến các chuyên gia trong quá trình

làm đề tài

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

- Đưa ra bức tranh tổng quan về hiện trạng môi trường làng nghề của tỉnh

- Đi sâu nghiên cứu một số làng nghề điển hình và đối chứng với làng nghề thuần nông để thấy được hiện trạng môi trường khu vực làng nghê nghiên cứu

- Đề tài đã tổng hợp cơ sở khoa học để đánh giá ảnh hưởng của môi trường làng nghề đến sức khỏe cộng đồng

- Dự báo xu thế diễn biến của môi trường làng nghề trong tương lai

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LÀNG NGHỀ CỦA TÌNH, TÌNH HÌNH SẢN

Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế làng nghề đang gây ra những

vấn đề ô nhiễm môi trường, đặc biệt tại các làng nghề sản xuất tái chế kim loại, tái

chế giấy và làng nghề sản xuất thực phẩm

Khái niệm về làng nghề được hiểu những làng có nghề phi nông nghiệp chiếm ưu thế về số hộ và thu nhập so với nghề thuần nông

Đặc trưng của làng nghề được nhìn nhận như là một đặc thù ở nông thôn

Việt Nam Làng nghề phát triển theo từng vùng nguyên liệu, tập quán sản xuất, phụ thuộc vào quan hệ xã hội và truyền thống lâu đồi của từng địa phương trên từng khu

vực lãnh thổ khác nhau

Quan điểm nhận dạng làng nghề dựa trên các tiêu chí:

- Số hộ và số lao động tham gia trực tiếp hoặc gián thiếp đối với nghề phi nông nghiệp chiếm ít nhất 30% so với tổng số hộ trong làng

- Giá trị sản xuất và thu nhập từ hoạt động phi nông nghiệp của làng nghề chiếm ít nhất 50% so với tổng giá trị sản xuất

- Sản phẩm phi nông nghiệp do cộng đồng làng nghề gia công hoặc sản xuất ra

phải mang đặc thù riêng của chính họ

Làng nghề ở Bắc Ninh có lịch sử tồn tại từ hàng trăm năm nay, được phân bố

rộng khắp trên địa bàn tỉnh và hoạt động hầu hết ở các ngành kinh tế chủ yếu Đến nay, tỉnh Bắc Ninh có 62 làng nghề, chủ yếu trong các lĩnh vực như đồ gỗ mỹ nghệ

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

chủ yếu ở 3 huyện Từ Sơn, Yên Phong và Gia Bình (3 huyện này có 42 làng nghề, chiếm gần 68% số làng nghề của tỉnh) Nhiều làng nghề của Bắc Ninh như: gỗ Đồng Kỵ, gốm Phù Lãng, đúc đồng Đại Bái, tranh Đông Hồ có từ lâu đời và nổi

tiếng cả trong và ngoài nước

Về phân loại làng nghề có nhiều tiêu chí khác nhau như:

- Làng nghề truyền thống và làng nghề mới: Theo tiêu chí này, hiện nay, tỉnh

Bắc Ninh có 30 làng nghề truyền thống và 32 làng nghề mới, chiếm khoảng 10%

tổng số làng nghề truyền thống của cả nước

- Theo tiềm năng tồn tại và phát triển của làng nghề Theo tiêu chí này, Trong

số 62 làng nghề ở Bắc Ninh, có thể phân thành 3 nhóm như sau:

1) Số làng nghề phát triển tốt: có 20 làng nghề, chiếm 32%; gồm các làng nghề

sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ, sắt, thép, đồng, giấy, Những làng nghề này sản

xuất các sản phẩm phù hợp với thị trường, luôn có sự đầu tư tăng cường năng

lực sản xuất

2) Số làng nghề hoạt động cầm chừng không phát triển được: 26 làng nghề,

chiếm 42%, bao gồm những làng nghề sản xuất, chế biến các sản phẩm từ nông nghiệp như chế biến từ gạo (mì, bún, bánh, nấu rượu ), nuôi trồng, chế

biến tơ tằm, mộc dân dụng

3) Số làng nghề hoạt động kém, có nguy cơ mai một, mất nghề: 16 làng nghề,

chiếm 26% Đây là những làng nghề mà sản phẩm làm ra không còn thích

hợp với thị trường, do sự cạnh tranh gay gắt của các sản phẩm công nghiệp như gốm, dụng cụ cầm tay, tranh dân gian, mây tre đan

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Hình 1.1: So sánh ho ạt động của các nhóm làng nghề trong tỉnh

- Dựa trên các tiêu chí khác như theo ngành sản xuất, loại hình sản phẩm; nguồn thải và mức độ ô nhiễm thì có thể phân chia làng nghề của tỉnh theo các nhóm ngành chính sau (tham khảo Báo cáo môi trường Quốc gia năm 2008 - Môi trường làng nghề Việt Nam):

1) Làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm, chăn nuôi và giết mổ Nhóm

làng nghề này chiếm số lượng lớn trong tổng số 62 làng nghề: 9TBánh đa thôn Đoài9T; 9Tbánh9T cuốn Mão Điền; 9TĐậu gù Trà Lâm9T; Bún Tiền Trong, Tiền Ngoài

Môn; đúc đồng Đại Bái, Quảng Bố; giấy Phong Khê, Phú Lâm;

5) Làng nghề thủ công mỹ nghệ: đồ gỗ Đồng Kỵ, Hương Mạc, Phù Khê

6) Làng nghề khác: làng chổi Xuân Hội

K ết luận: dựa trên các tiêu chí phân loại làng nghề như ở trên trong luận văn

tác giả đi sâu nghiên cứu 4 làng nghề điển hình cho sự phát triển của làng nghề

ỉnh nói chung và 4 làng nghề này đặc trưng riêng cho các mức độ ô nhiễm và

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

nguồn thải khác nhau Bên cạnh đó tác giả đưa vào luận văn một làng nghề thuần nông để so sánh đối chiếu với làng nghề nghiên cứu từ đó thấy được hiện trạng môi trường làng nghề trong tỉnh

Làng ngh ề nghiên cứu và đối chứng bao gồm:

- Làng nghề tái chế giấy Phong Khê: Làng nghề giấy xã Phong Khê – TP Bắc Ninh

- Làng nghề tái chế kim loại Châu Khê: Làng nghề sắt thép Đa Hội – xã Châu Khê – TX Từ Sơn

- Làng nghề chế biến lương thực thực phẩm: Làng nghề sản xuất rượu Đại Lâm – xã Tam Đa – Yên Phong

- Làng nghề sản xuất đồ gỗ: Làng nghề Đồng Kỵ - Từ Sơn

- Làng nghề thuần nông đối chứng: thôn Bảo Ngọc – xã Thái Bảo – huyện Gia Bình

Các làng nghề đã góp phần rất lớn trong việc giải quyết công ăn việc làm cho nhân dân trong tỉnh (trên 72.000 lao động thường xuyên và trên 10.000 lao động

thời vụ)

Tại các làng nghề, số người giàu và khá giàu ngày càng tăng, mức thu nhập ở các làng nghề cao gấp từ 3 đến 4,5 lần so với các làng thuần nông Nhờ vậy góp

phần giảm tỷ lệ đói nghèo của tỉnh Làng nghề còn là nơi cung cấp nguồn hàng xuất

khẩu quan trọng của tỉnh với kim ngạch từ 1.200 tỷ đến 1.500 tỷ đồng/ năm

Tuy nhiên, hiện nay các làng nghề ở Bắc Ninh đang phải đối mặt với rất nhiều

vấn đề như sản xuất còn chưa ổn định, khả năng tổ chức quản lý, nguồn thiết bị, tài chính, kiến thức thị trường, kết cấu hạ tầng, công nghệ đều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển Do đó chất lượng sản phẩm làm ra thấp, không cạnh tranh được thị trường trong và ngoài nước Ngoài ra, hầu hết các làng nghề trong tỉnh chưa được quy hoạch hoàn chỉnh, vẫn còn mang tính tự phát

Làng nghề truyền thống ở Bắc Ninh có sự phát triển khá nhanh và đóng góp

nhất định vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông nghiệp, nông thôn Bên cạnh mặt tích cực, sự phát triển của làng nghề đã và đang gây ra

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

những vấn đề tiêu cực về mặt xã hội và môi trường Phát triển bền vững kinh tế làng nghề gắn với bảo vệ môi trường và yếu tố con người đang đặt ra bài toán khó khi môi trường tại một số làng nghề trong tỉnh đang bị suy giảm nghiêm trọng Các vấn

đề được đặt ra như sau:

- Quy mô sản xuất nhỏ hẹp, đa số quy mô hộ gia đình: Sản xuất thường xen

lẫn trong các khu dân cư nên các phát thải ra môi trường ảnh hưởng lớn tới đời sống

của người dân Do công nghệ, thiết bị lạc hậu và thủ công nên giá trị sản phẩm thấp

Vốn đầu tư cho sản xuất, tiếp cận với thiết bị, công nghệ mới rất khó khăn nên ảnh hưởng tới chất lượng sản phẩm và tính cạnh tranh của sản phẩm Thực tế cho thấy,

hiện nay ở các làng nghề chỉ có 18% nhà xưởng kiên cố, 85% có sử dụng điện, 37% công việc được cơ giới hóa, còn lại làm bằng tay Mặt khác, việc sử dụng hóa chất, nguyên nhiên liệu rẻ tiền, tận dụng lao động tay nghề thấp; không trang bị các phương tiện bảo hộ lao động nên làm tăng mức độ ô nhiễm và tăng ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe người lao động

- Thị trường tiêu thụ hạn hẹp Công việc tiếp thị sản phẩm còn yếu kém, chưa

có khả năng mở rộng thị trường Hiện nay việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm trong các làng nghề truyền thống phụ thuộc nhiều vào chủ bao tiêu và chủ bao mua Do

phụ thuộc chủ bao tiêu về vốn và nguyên liệu, về thị trường tiêu thụ sản phẩm nên các cơ sở sản xuất, các hộ gia đình thường xuyên bị các chủ bao mua chi phối Bên

cạnh đó, công tác quảng bá, tiếp thị sản phẩm, xây dựng thương hiệu còn yếu kém,

vì vậy nhiều làng nghề rất bị động trong việc tiêu thụ sản phẩm

- Việc thực hiện quy hoạch, định hướng phát triển làng nghề còn chậm Một số CCN làng nghề tuy được hình thành với mục đích phát triển sản xuất công nghiệp

và chuyển toàn bộ số hộ sản xuất thủ công trong làng nghề ra CCN tập trung, giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường cục bộ nhưng việc vận động các hộ sản xuất xen lẫn trong khu dân cư ra CCN tập trung còn gặp nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân khác nhau

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

- Môi trường trong các làng nghề bị ô nhiễm quá nặng bởi khói bụi, nước thải, hóa chất và phế liệu Một số làng nghề bị ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng như Phong Khê, Đại Lâm; ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng như Châu Khê Sự ô nhiễm môi trường đã làm cho đời sống nhân dân cũng như sản xuất trong các làng nghề bị ảnh hưởng nghiêm trọng Cùng với nó là bệnh nghề nghiệp tại các làng nghề đang có xu hướng phát triển

Việc giữ gìn và phát huy giá trị của các làng nghề ngoài ý nghĩa kinh tế còn

có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển du lịch

Từ thực trạng trên, để làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh phát triển bền vững

gắn với BVMT cần có những giải pháp quản lý tổng hợp và phù hợp với thực tiễn

đối chứng

Sản xuất tại các làng nghề đã góp phần không nhỏ vào công cuộc CNH-HĐH

nền kinh tế của tỉnh; giải quyết được lượng lớn lao động của địa phương và lao động bên ngoài Đặc thù các làng nghề của tỉnh Bắc Ninh là có khá nhiều làng nghề tái chế kim loại, giấy Các làng nghề này sử dụng một lượng lớn nguyên liệu tái

chế, các nhiên liệu than củi; hóa chất khác nhau Bên cạnh việc phát triển sản xuất thì tại làng nghề cũng tồn tại các vấn đề phát sinh chất thải và ô nhiễm môi trường;

về trình độ tay nghề lao động và các vấn đề an toàn lao động

a) Gi ới thiệu chung

Làng giấy Phong Khê là một trong những làng nghề tái chế giấy đã có truyền thống từ lâu đời thuộc xã Phong Khê - huyện Yên Phong - tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc thành phố Bắc Ninh, dân số của xã khoảng 9.500 người với khoảng 2.220 hộ

Hiện nay, số lượng các cơ sở sản xuất tại làng nghề đã lên tới 263 cơ sở sản

xuất giấy Trong đó, có 67 cơ sở tại Cụm công nghiệp Phong Khê 1; 22 cơ sở tại CCN Phong Khê 2 (Cụm công nghiệp và dịch vụ thương mại Phong Khê- do Xí

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

nghiệp giấy Hợp Tiến làm chủ đầu tư); còn lại là các hộ nằm xen kẽ trong các khu dân cư của 4 thôn là: Dương ổ 142 cơ sở, Đào Xá 23 cơ sở, Châm Khê 8 cơ sở, Ngô Khê 01 cơ sở

Với 15 dây chuyền sản xuất ban đầu nhưng chỉ sau 10 năm số lượng dây chuyền sản xuất đã tăng lên gấp 10 lần Năm 2002, sản xuất được 30.000 tấn giấy, doanh thu được 100 tỷ đồng thì năm 2009 đạt 180.000 tấn, doanh thu đạt 990 tỷ đồng Tổng sản lượng năm 2010 của xã lên tới 200.000 tấn giấy/năm

Các sản phẩm chính của làng nghề giấy Phong Khê gồm:

- Giấy Kraft (giấy bìa, giấy bao ximăng, giấy Duplex ): 102 cơ sở

- Giấy vệ sinh, giấy ăn: 91 cơ sở

- Giấy vàng mã: 42 cơ sở

- Giấy viết, giấy in trắng: 18 cơ sở

B ảng 1.1: Nhu cầu sử dụng nguyên, nhiên liệu làng nghề Phong Khê

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

b) Quy trình s ản xuất

Sản xuất giấy tại làng nghề Phong Khê thải ra môi trường khoảng gần 5000mP

3 Pnước thải/ ngày Toàn bộ lượng nước thải này thải trực tiếp ra sông Ngũ Huyện Khê, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng nước khu vực hạ lưu Ngoài ra, các

loại chất thải khác như: chất thải rắn, các loại khí thải độc hại như bụi, SOR 2 R, NOR 2 R,

CO hàng ngày thải ra môi trường mà không được xử lý gây ảnh hưởng nghiêm

trọng tới môi trường và đời sống của người lao động, người dân trong khu vực Sơ

đồ dưới mô tả quy trình sản xuất giấy tái chế kèm theo dòng thải tại làng nghề Phong Khê

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Hình 1.2: Quy trình s ản xuất giấy tái chế

Hiện nay, sản xuất giấy tại Phong Khê đã giải quyết việc làm cho hơn 2.000 lao động trong xã và thu hút hơn 1.000 lao động bên ngoài làm việc trong các cơ sở

sản xuất Ngoài ra, còn tạo việc làm cho gần 1.000 người trong các khâu dịch vụ, cung ứng vật tư nguyên liệu Đa số lao động trình độ tay nghề thấp Người lao động chưa có ý thức về bảo hộ lao động; các phương tiện bảo hộ cho người lao động rất ít

Nghiền thủy lực

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

do đó đã có những tai nạn lao động xảy ra do hóa chất, máy móc, nổ lò hơi gây ảnh hưởng tới sức khỏe và tài sản

Diện tích sản xuất tại các cơ sở rất chật hẹp do xen lẫn khu ở của gia đình; tại CCN Phong Khê 1 và 2 tình trạng này cũng ít được cải thiện

a) Gi ới thiệu chung

Nằm trên địa bàn phường Châu Khê, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, Đa Hội là

một trong những làng nghề có tiếng trên cả nước về sản xuất sắt thép

Hiện nay phường Châu khê có 1.782 hộ sản xuất tiểu thủ công nghiệp trong đó

có 188 hộ sản xuất Đúc, Cán thép các loại; 07 hộ sản xuất dây truyền mạ; 385 hộ

sản xuất khác như: Sản xuất đinh, Hàn đấu đầu, cắt sắt, Hàn rút sắt…; Các hộ còn

lại tham gia vào nhiều loại hình sản xuất thủ công về sắt thép và kinh doanh khác như: Làm đồ Gỗ, Than…giải quyết việc làm cho từ 5 đến 7 nghìn lao động trong phường cũng như ngoài địa bàn

Năm 2002 sản lượng thép các loại đạt khoảng 85.000 tấn, đến năm 2008 sản lượng thép đã đạt tới 220.000 tấn Năm 2009, mặc dù chịu tác động của suy thoái kinh tế song sản lượng thép đạt gần 222.700 tấn, giải quyết việc làm thường xuyên cho khoảng 7.000 lao động,

Trong 06 tháng đầu năm 2011 tổng giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt 120.000 tấn, tổng doanh thu ước tính khoảng 1.326 tỷ đồng

(Ngu ồn: Báo cáo KT-XH 6 tháng đầu năm 2011- UBND Phường Châu Khê)

B ảng 1.2: Nhu cầu sử dụng nguyên, nhiên liệu làng nghề Châu Khê

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Hình 1.3: Quy trình tái ch ế sắt phế liệu và nguồn thải

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Tình hình lao động và phân bố nhà xưởng

Hiện nay, sản xuất tại làng nghề Châu Khê giải quyết việc làm cho từ 5000 đến 7000 lao động, trong đó lao động địa phương chiếm 50% Ngoài ra, còn tạo

việc làm cho nhân lực trong các khâu dịch vụ, cung ứng vật tư nguyên liệu Đa số lao động trình độ tay nghề thấp không được đào tạo về sản xuất và an toàn lao động

Những người lao động ở Châu Khê chỉ nhìn và học hỏi thao tác công việc lẫn nhau

Lực lượng lao động tự do không ổn định nên cũng rất khó khăn trong đào tạo, bồi dưỡng kiến thức an toàn lao động

Theo thống kê của Trạm y tế Phường Châu Khê, từ năm 2010 đến nay, ở làng nghề Châu Khê có gần 150 người tai nạn lao động đến sơ cứu và điều trị chủ yếu bị

bỏng, ngã, kẹp tay, chân…

Tại các cơ sở sản xuất trong làng nghề và CCN Châu Khê, diện tích sản xuất

rất chật hẹp Tại CCN Châu Khê diện tích thuê nhà xưởng chỉ đạt mức bình quân 425mP

2

P

Mặt khác tỷ lệ diện tích trồng cây xanh trong CCN chiếm khá nhỏ và trong các cơ sở sản xuất thì hầu như không có Hệ thống thoát nước thải của CCN Châu Khê thường xuyên xảy ra tình trạng ngập úng đường giao thông vào ban đêm do

mức xả nước thải vào giờ sản xuất cao điểm

Điều kiện lao động nguy hiểm và nhà xưởng chật hẹp tại làng nghề Châu Khê

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

a) Gi ới thiệu chung

Xã Tam Đa huyện Yên Phong là nằm dọc theo đê Sông Cầu có trên 2200 hộ

với hơn 10.000 người, diện tích đất tự nhiên là 798 ha Diện tích đất sản xuất nông nghiệp chiếm 67%, nông nghiệp là hoạt động sản xuất chủ yếu của địa phương Bên

cạnh việc trồng lúa và chăn nuôi gia súc, Tam Đa còn phát triển nghề chế biến lương thực thực phẩm Nghề nấu rượu, ban đầu chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của chính bản thân sau đó dần dần mở rộng cung cấp sản phẩm cho khắp nơi ở phía

Bắc Làng Đại Lâm, xã Tam Đa (Yên Phong) từ lâu đã nổi tiếng với nghề nấu rượu, lúc cao điểm cả thôn có khoảng 900 hộ tham gia sản xuất Sản lượng rượu của làng nghề ước tính 1,2 triệu lit Ngoài sản phẩm rượu, mỳ sợi, người dân còn phát triển

mạnh chăn nuôi lợn với quy mô trung bình 20 con/hộ/năm

Hiện nay, do nhu cầu tiêu thụ rượu sắn trên thị trường ngày càng giảm nên nghề phụ này có xu thế bị thu hẹp Song khu vực làng nghề sản xuất rượu Đại Lâm

đã gây ra hiện tượng ô nhiễm môi trường nước do sự phân huỷ các loại xác thực vật,

chất bã thải nông sản hàng hoá bị ứ đọng trên hệ thống cống rãnh, ao, hồ trong làng

B ảng 1.3: Nhu cầu sử dụng nguyên, nhiên liệu làng nghề Đại Lâm

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

b) Quy trình s ản xuất của làng nghề

Rượu Tam Đa được sản xuất từ sắn khô qua các công đoạn ngâm trong khoảng 12 giờ nhằm tách các hợp chất ra khỏi sắn, nấu sắn, ủ lên men rượu và chưng cất với phương thức hoàn toàn thủ công

- Nhiên liệu sử dụng là than cám và than bùn với lượng 50T/ngày cho việc đun nấu và chưng cất rượu, các khí thải độc hại thải ra NOR 2 R, HR 2 RS thải vào không khí cùng với khí NHR 3 R, NHR 4 R hình thành do phân hủy các hợp chất hữu cơ trong điều

kiệm yếm khí gây nên mùi hôi thối rất khó chịu Quy trình sản xuất rượu sắn kèm

Nước thải chứa: tinh bột,

ch ất hữu cơ Cung c ấp nhiệt Chưng cất, nhiệt độ

C

Bã rượu Chăn nuôi lợn

Nước thải:

chất hữu cơ, amoni, sunfua

Than đá

X ỉ than, khí thải

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Quy trình sản xuất rượu gạo tương tự như quy trình sản xuất rượu sắn Thời gian lên men rượu gạo là 5 ngày Lượng nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất rượu gạo ít hơn so với sản xuất rượu sắn

Hiện tại, sản xuất tại làng nghề Đại Lâm phát thải khoảng 2000 mP

3

P nước thải

với các nguồn thải chính như sau:

Nước thải nấu rượu và sản xuất mỳ sợi: trung bình mỗi ngày nước thải khoảng 1500mP

Nước thải sinh hoạt 300mP

3 P/ngày đêm

Từ năm 2009, thôn đã được đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước thải và 30%

số hộ chăn nuôi lợn được xây hầm biogas song môi trường nước của thôn vẫn bị ô nhiễm nghiêm trọng do nước thải sản xuất và nước thải chăn nuôi không được xử lý

Tình hình lao động và phân bố nhà xưởng sản xuất:

Các hộ sản xuất rượu và mỳ tại làng nghề Đại Lâm chủ yếu là các hộ gia đình, khu vực sản xuất xen kẽ khu ở của gia đình và tận dụng các khoảng trống, nhà ở để

sản xuất; quy mô sản xuất nhỏ, sử dụng lao động của gia đình

a) Gi ới thiệu chung

Phường Đồng Kỵ có khoảng 149 Hợp tác xã, doanh nghiệp và 3.134 hộ tham gia kinh doanh sản xuất đồ gỗ mĩ nghệ (chiếm 95% số hộ) Nghề truyền thống đã góp phần làm thay đổi diện mạo của làng và góp phần không nhỏ vào tăng trưởng

của làng nghề Tuy nhiên, do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế và suy thoái toàn cầu, những tháng cuối năm 2008, đầu năm 2009, thị trường tiêu thụ sản phẩm rơi vào tình trạng trì trệ nên không ít hợp tác xã, doanh nghiệp phải đóng cửa, người lao động phải nghỉ việc

Quy mô sản xuất của các hộ gia đình trong làng nghề có sự khác nhau, phần

lớn là các hộ sản xuất nhỏ có doanh thu từ 15 đến 20 triệu đồng/tháng chiếm khoảng 94%; Số còn lại là các hộ sản xuất lớn (thành lập hợp tác xã hoặc công ty TNHH) với doanh số có thể đạt tới 100 triệu đồng/tháng

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Gỗ là nguyên liệu cơ bản cho quá trình sản xuất, gồm các loại gỗ có giá trị cao thuộc nhóm quý hiếm như gụ, trắc, mun, lim, hương, pơmu Trong quá trình sản

xuất còn sử dụng nhiều nguyên vật liệu và hoá chất khác như keo (cồn), bột đắp,

giấy ráp, và đối với sản phẩm hoàn thiện còn dùng thêm cả sơn, dung môi và vecni

B ảng 1.4: Nguyên liệu và định mức sản xuất (áp dụng với quy mô sản xuất 4-6 bộ

b) Quy trình s ản xuất của làng nghề

Sản xuất tại làng nghề thu hút khoảng 1200 lao động (70% lao động địa phương và 30% lao động từ nơi khác) Đa số là các hộ sản xuất quy mô nhỏ, số còn

lại là các HTX, công ty với quy mô sản xuất lớn Do đặc thù của sản phẩm nên lực lượng lao động cũng khá đa dạng từ lao động đơn giản như đánh ráp; thợ xẻ gỗ đến tay nghề cao trạm trổ, khảm sản phẩm

Nhà xưởng sản xuất ở làng nghề chật hẹp, diện tích phổ biến từ 50-100mP

2 P, mái lợp proximăng và xen lẫn trong khu dân cư Các gia đình thường tận dụng sân, mái hiên để sản xuất Máy móc thiết bị nhiều nơi đặt không hợp lý như các máy chà, máy mài phát sinh nhiều bụi đặt đầu hướng gió gây ảnh hưởng tới sức khỏe người lao động Các khu vực sơn sử dụng các dung môi cũng không được tách biệt trong các xưởng sản xuất

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Hình 1.5 : Sơ đồ công nghệ sản xuất đỗ gỗ làng Đồng Kỵ kèm dòng thải

bụi, ồn, gỗ vụn, mùn cưa

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Năm 2010, năng suất lúa của thôn đạt trên 60 tạ/ha/vụ Hiện tại ở Bảo Ngọc

có 300 lao động đi làm ở thành phố Hồ Chí Minh và Quảng Ninh, 200 lao động làm

ở các lò gạch trong xã góp phần tích cực vào sự đa dạng của kinh tế hộ gia đình Làng có 15% hộ giàu, 50% hộ khá, hộ nghèo còn dưới 10% theo chuẩn mới, không

có hộ đói Làng đã có đường bê tông, có hệ thống đèn chiếu sáng ban đêm, có hệ

thống truyền thanh điều hành sản xuất và cập nhật thông tin

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ, SỨC KHỎE

Các chất thải phát sinh tại các làng nghề đã và đang gây ô nhiễm, suy thoái chất lượng môi trường nghiêm trọng; gây nhiều tác động xấu tới sức khỏe người lao động

và người dân xung quanh Ô nhiễm tại các làng nghề khảo sát có các đặc điểm sau:

- Ô nhiễm tại các làng nghề là dạng ô nhiễm phân tán trong phạm vi của làng nghề Do quy mô sản xuất nhỏ, xen lẫn trong khu dân cư nên đây là dạng ô nhiễm khó kiểm soát

- Ô nhiễm môi trường tại làng nghề mang đậm nét đặc thù hoạt động sản

xuất; những tác động của các chất thải cũng khác nhau Đối với loại hình sản xuất

giấy tái chế, sản xuất lương thực thực phẩm thì ô nhiễm hữu cơ mang nét đặc trưng điển hình, trong khi làng nghề tái chế kim loại thi ô nhiễm chất vô cơ Qua quá trình tìm hiểu về quy trình công nghệ sản xuất, tình trạng thiết bị, quy mô sản xuất của các cơ sở sản xuất trong các làng nghề cho thấy các dạng ô nhiễm như sau:

B ảng 2.1: Các dạng chất thải phát sinh tại các làng nghề nghiên cứu

Xỉ than

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

1 Phân loại Khí thải

Chất thải rắn

Bụi

Chất thải vô cơ, phế liệu

2 Đúc Khí thải Hơi kim loại, khí ô nhiễm do cháy các vật

liệu bám theo phế liệu, nhiệt độ, tiếng ồn

3 Cán, cắt, kéo

thép

Khí thải Nước thải

Bụi, hơi kim loại, CO, SOR 2 R, NOR 2 R, tiếng ồn Kim loại: Zn, Mn

Nước thải

Hơi axit, hơi kiềm Axit, ion kim loại

1 Nấu rượu Khí thải

Nước thải

Chất thải rắn

Bụi than, SOR 2 R, NOR 2 R, CO COD, BOD, NHR 3 R, SP

3 Bào, đục Khí thải

Chất thải rắn

Bụi gỗ, tiếng ồn Dăm bào, vụn gỗ

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Chất thải rắn

Hơi dung môi hữu cơ

Vỏ hộp sơn, véc-ni

1 Sinh hoạt Nước thải Nước thải sinh hoạt chứa các chất hữu cơ,

chất tẩy rửa

Chất thải rắn Rác thải sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và

chăn nuôi

Theo điều tra, khảo sát các làng nghề nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, các khí thải ô nhiễm phát sinh từ các cơ sở sản xuất chủ yếu do hai nguồn: quá trình đốt nhiên liệu tạo năng lượng cho hoạt động sản xuất và sự rò rỉ chất ô nhiễm từ quá trình sản xuất Hiện nay, ô nhiễm không khí từ quá trình sản xuất của các cơ sở sản

xuất trong các làng nghề hầu như không được kiểm soát, lan truyền ra ngoài gây tác động đến môi trường xung quanh

Ô nhiễm không khí diễn ra cục bộ ở một số làng nghề với công nghệ sản xuất

lạc hậu, thủ công như Châu Khê, Phong Khê với các chỉ số vượt giới hạn cho phép

là bụi, SOR 2 R, NOR 2 R Đây là các làng nghề tái chế kim loại và giấy đã có từ lâu đời với công nghệ sản xuất cũ và lạc hậu, hầu hết các cơ sở sản xuất trong các làng nghề đều chưa có hệ thống xử lý khói thải nồi hơi, lò đốt Mặt khác, lưu lượng xe ra vào

để vận chuyển nguyên vật liệu và sản phẩm ở các làng nghề này là rất lớn, trong khi

đó cơ sở hạ tầng chưa kịp đáp ứng gây nên ùn tắc giao thông làm gia tăng nồng độ các chất độc hại thải vào môi trường không khí Do đó, khí thải làng nghề thường

chứa các thành phần ô nhiễm như: Bụi, SOR 2 R, NOR 2 R, CO

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

Nhóm các làng nghề tái chế kim loại và tái chế giấy, chế biến lương thực

thực phẩm có sử dụng nhiên liệu than phát thải một lượng lớn các chất gây ô nhiễm môi trường

B ảng 2.2: Thải lượng ô nhiễm do đốt than tại các làng nghề

b) Số liệu quan trắc đo đạc của TTQTMT thực hiện vào năm 2011

- Vị trí quan trắc: Môi trường xung quanh bao gôm trường học, chợ, khu vực

dễ ảnh hưởng do khí thải sản xuất phát tán; môi trường lao động là nơi mà khu vực sản xuất gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe người lao động

- Thông số phân tích: vi khí hậu, tiếng ồn, bụi, SOR 2 R, NOR 2 R, CO

- Bảng số liệu hiện trạng môi trường không khí của làng nghề nghiên cứu được trình bày trong phần phụ lục của luận văn

Việc đánh giá mức độ ô nhiễm không khí dựa trên:

- Quy chuẩn so sánh môi trường không khí xung quanh: QCVN 05,06:2009/BTNMT; QCVN 26:2009/BTNMT

- Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng môi trường khu vực sản xuất TC 2002/QĐ - BYT

3733-Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

2.1.1.1 Làng ngh ề Phong Khê

Ô nhiễm không khí ở Phong Khê do quá trình đốt nhiên liệu ở các cơ sở sản

xuất cho hoạt động của nồi hơi Ngoài ra, môi trường không khí còn bị ảnh hưởng do

hoạt động của các phương tiện vận chuyển nguyên vật liệu và sản phẩm Qua số liệu đo đạc của Trung tâm Quan trắc Môi trường vào năm 2011 cho thấy môi trường không khí tại làng nghề Phong Khê bị ô nhiễm do bụi và các khí thải, ô nhiễm tiếng ồn (Bảng 2.3 và Bảng 2.4):

Theo số liệu đánh giá chất lượng môi trường không khí tại làng nghề Phong Khê từ năm 2008 đến năm 2011 của Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi trường Bắc Ninh tại vị trí khu dân cư giáp Nhà ông Nguyễn Văn Nhã, Dương Ổ cho

thấy nồng độ bụi, các chất ô nhiễm trong không khí biến đổi như sau:

Hình 2.1: So sánh n ồng độ chất ô nhiễm không khí làng nghề Phong Khê

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

B ảng 2.3: Môi trường không khí xung quanh làng nghề Phong Khê

Nguồn: Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi trường 2011

Nh ận xét: Qua bảng số liệu môi trường không khí xung quanh cho thấy:

Nồng độ bụi, khí SOR 2 Rvượt QCCP từ 1,1 đến 1,3 lần; Ô nhiễm tiếng ồn vượt QCCP

từ 1 đền 1.14 lần; Nồng độ SO2 ở một số vị trí quan trắc khá cao, một số vị trí xấp

xỉ giới hạn của quy chuẩn;

Hình 2.2: N ồng độ bụi, SO 2 không khí xung quanh làng ngh ề Phong Khê

K1 K2 K3 K4 K5 K6 K7 K8 K9 K10

Tiếng ồn, dBA QCVN 26:2010

Hình 2.3: Ti ếng ồn trong môi trường xung quanh làng nghề Phong Khê

Thông số Đơn vị QCVN

05:2009/BTNMT

Kết quả K1 K2 K3 K4 K5 K6 K7 K8 K9 K10

242 233

190 378

112 128 103

279 328

0 50 100 150 200 250 300 350 400 450

Nồng độ SO2, µg/m3 QCVN 05:2009

Luận văn thạc sỹ kỹ thuật Ngành: Khoa học – Môi trường

B ảng 2.4: Môi trường không khí trong khu vực sản xuất làng nghề Phong Khê

Thông

số Đơn vị

TC 3733/2002/

QĐ-BYT

K ết quả KK11 KK12 KK13 KK14 KK15 KK16 KK17 KK18 KK19 KK20

Ti ếng

ồn dBA 85 75-91 72-80 71-79 72-88 72-88 80-92 77-89 75-88 75-91 64-78 Bụi mg/m P

Nh ận xét: Qua bảng số liệu môi trường lao động tại các cơ sở sản xuất cho

th ấy: Nồng độ bụi, SOR 2 R vượt QCCP từ 1,1 đến 1,5 lần; Ô nhiễm tiếng ồn khu vực

sản xuất do công đoạn nghiền thủy lực Những xung ồn lớn nhất đến 92 dBA, gần

với ngưỡng kích thích màng nhĩ của con người

Hình 2.4: N ồng độ bụi, SO 2 khu v ực sản xuất làng nghề Phong Khê

91

80 79

92 89

82 91

78

70 75 80 85 90 95

5,16 4,71

3,14 4,89

2,04

6,27 5,37

3,82 5,88

1,76

0 1 2 3 4 5 6 7

Nồng độ SO2, mg/m3

TC 3733/2002/QĐ-BYT