XÂY DỰNG hệ THỐNG tư LIỆU dạy học hóa học CHƯƠNG TRÌNH lớp 10 TRUNG học PHỔ THÔNG

Vì vậy, với sự chủ động, nhạy bén và sự trợ giúp đắc lực củanhững phương tiện hiện đại cho phép giáo viên ngoài việc biểu diễn thí nghiệm,dùng mô hình có sẵn, còn phải biết sưu tầm, sáng

MỞ ĐẦU

I Lí do nghiên cứu

Hóa học là môn khoa học của lí thuyết và thực nghiệm, trong đó các lí thuyếtcủa hóa học đều dựa trên thực nghiệm, kĩ năng thực tế được đòi hỏi cao trong hóahọc, do đó tư liệu dạy học có ý nghĩa rất to lớn trong dạy học hóa học ở trường PT

Tư liệu góp phần làm tăng thông tin của bài giảng, nhờ thế học sinh hiểu sâunắm vững kiến thức hơn Nếu giáo viên chỉ giảng trong nội dung sách giáo khoa thìbài giảng sẽ nghèo nàn khô khan Bài giảng có nhiều tư liệu sẽ sinh động hấp dẫnhơn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh do vậy sẽ làm cho học sinh thấy rõ lợiích của việc học, thêm yêu thích môn hóa.Tư liệu dạy học giúp giáo viên cập nhậtnhững kiến thức mới, thành tựu mới của khoa học, nhờ thế học sinh có vốn kiếnthức thực tế tốt hơn Giáo viên sử dụng thường xuyên tư liệu dạy học sẽ tập cho họcsinh khả năng liên hệ những điều đã học vào thực tế cuộc sống, sản xuất và côngnghiệp

Lênin đã đưa ra con đường biện chứng của nhận thức: “Từ trực quan sinhđộng đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Đó là con đườngbiện chứng của sự nhận thức chân lý, nhận thức thực tại khách quan” Và sự nhậnthức trong hoá học cũng không nằm ngoài qui luật ấy Đối với hoá học - một bộmôn khoa học thực nghiệm kết hợp với tư duy lý thuyết mang tính trừu tượng kháiquát cao thì việc sử dụng sơ đồ, mô hình, thí nghiệm trong giảng dạy lại càng cầnthiết hơn Hơn nữa, với khuynh hướng đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp dạyhọc; nhất là với những yêu cầu của việc dạy chương trình mới thì việc dùng hìnhảnh, phim lại càng thuận lợi trong cách dạy và học môn hóa học Hiện nay, phươngtiện dạy học ở trường phổ thông dù được trang bị ngày càng đầy đủ và hiện đại vẫncòn nhiều hạn chế, không phải thí nghiệm hóa học nào giáo viên cũng có thể thựchiện được trên lớp; nhất là các thí nghiệm độc hại, các thí nghiệm đòi hỏi những hóachất quí hiếm, các thí nghiệm khó thực hiện trong điều kiện bình thường, hoặc thờigian phản ứng lâu…, hoặc một giáo viên phải dạy nhiều lớp nên rất khó khăn trong

khâu chuẩn bị, biểu diễn thí nghiệm… Do đó, việc truyền thụ kiến thức khô khan,chưa hấp dẫn học sinh Vì vậy, với sự chủ động, nhạy bén và sự trợ giúp đắc lực củanhững phương tiện hiện đại cho phép giáo viên ngoài việc biểu diễn thí nghiệm,dùng mô hình có sẵn, còn phải biết sưu tầm, sáng tạo ra các hình ảnh tĩnh và động,các hình ảnh không gian 3 chiều, video-clip về các nhà hóa học, các phản ứng, cácứng dụng của hóa học trong đời sống… Chúng có nhiều ưu điểm nổi bật: không cầndụng cụ, hoá chất, lại gọn gàng, chuẩn bị một lần có thể sử dụng lâu dài…, nhưngvẫn phát huy được tính tích cực trong học tập và nâng cao mức độ lĩnh hội kiến thứccủa học sinh cũng như chất lượng bài giảng của giáo viên

Vì thế, tư liệu dạy học là một hành trang không thể thiếu được của người

giáo viên hóa học trung học phổ thông Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài “XÂY DỰNG HỆ THỐNG TƯ LIỆU DẠY HỌC HÓA HỌC CHƯƠNG TRÌNH LỚP

10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”.

II Mục đích nghiên cứu

1 Sưu tầm, tập hợp tư liệu về ứng dụng các kiến thức hóa học lớp 10 Trunghọc phổ thông trong thực tiễn như: sản xuất công nghệp, nông nghiệp, sinh hoạt đờisống, thực phẩm, y, dược

2 Thu thập thông tin về lịch sử và các câu chuyện kể hóa học: các giai đoạnphát triển của hóa học, lịch sử tìm ra các nguyên tố hóa học, chuyện kể về các nhàhóa học, các mẩu chuyện vui

3 Sưu tầm, chọn lọc các tư liệu giúp trí nhớ hóa học như: các bài thơ ca vềhóa học, ô chữ vui, câu đố hóa học

4 Xây dựng hệ thống các hình vẽ, sơ đồ, bảng biểu, tranh ảnh phục vụ choviệc học tập và nghiên cứu

5 Sưu tầm các thí nghiệm mô phỏng, đoạn phim thí nghiệm minh họa chocác bài giảng trong chương trình hóa học lớp 10

6 Sử dụng tin học để hệ thống hóa các tư liệu dạy học hóa học lớp 10chương trình cơ bản nhằm xây dựng một hệ thống tư liệu khoa học, được sắp xếphợp lí, trình bày rõ ràng, mạch lạc.

III Đối tượng nghiên cứu

Các tư liệu dạy học hóa học bao gồm: ứng dụng kiến thức hóa học trong thựctiễn; lịch sử và các câu chuyện kể hóa học; tư liệu giúp trí nhớ hóa học; các hình vẽ,

sơ đồ, bảng biểu, tranh ảnh; thí nghiệm mô phỏng, đoạn phim thí nghiệm

IV Phạm vi nghiên cứu

Chương trình hóa học lớp 10 trung học phổ thông

TỔNG QUAN

I Tình hình nghiên cứu

Đối với chương trình sách giáo khoa cũ trước đây, đã có một số khóa luận tốtnghiệp, luận văn tốt nghiệp nghiên cứu về đề tài xây dựng hệ thống tư liệu dạy họcphục vụ cho việc giảng dạy và học tập môn hóa ở trường phổ thông Tuy nhiên,trong những năm gần đây Bộ Giáo Dục đã ban hành bộ sách giáo khoa mới Theo

đó, những tư liệu dạy học trước đây đã không còn phù hợp với chương trình mới nữa

Mặt khác, các giáo viên và sinh viên chuyên ngành đã xây dựng hệ thống tưliệu dạy học cho chương trình sách giáo khoa mới tuy nhiên còn rất hạn chế, sơ sài

và mang tính cá nhân

II Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu về khái niệm, tác dụng, các nguyên tắc cơ bản khi sử dụng tưliệu dạy học cũng như phương tiện dạy học

- Nghiên cứu về hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường PT

- Phân tích nội dung chương trình sách giáo khoa hóa học lớp 10 cơ bản

- Xây dựng hệ thống tư liệu dạy học dùng cho chương trình hóa học lớp 10trung học phổ thông

- Thực nghiệm sư phạm, tiến hành điều tra ý kiến các giáo viên, học sinh,sinh viên về việc sưu tầm và sử dụng tư liệu dạy học trong giảng dạy và học tậpmôn hóa chương trình lớp 10 trung học phổ thông

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1 TƯ LIỆU DẠY HỌC [1]

1.1.1 Khái niệm tư liệu dạy học

Theo Đại từ điển tiếng Việt NXB Văn hóa Thông tin 1999, Tư liệu có hainghĩa:

1 Tư liệu là vật liệu dùng trong sản xuất đời sống

2 Tư liệu là tài liệu (sách báo và các văn bản) sử dụng cho việc nghiên cứu,học tập

1.1.2 Tác dụng của tư liệu dạy học trong quá trình dạy học Hóa học ở trường phổ thông

Hóa học là môn khoa học của lí thuyết và thực nghiệm, trong đó các lí thuyếtcủa hóa học đều dựa trên thực nghiệm, kĩ năng thực tế được đòi hỏi cao trong Hóahọc Do đó, tư liệu dạy học có ý nghĩa rất to lớn trong dạy học Hóa học ở trườngphổ thông

Tư liệu dạy học góp phần làm tăng lượng thông tin của bài giảng nhờ thế màhọc sinh hiểu sâu, nắm vững kiến thức hơn Nếu giáo viên chỉ giảng bài trong nộidung sách giáo khoa thì bài giảng nghèo nàn, khô khan

Tư liệu giúp giáo viên cập nhật những kiến thức mới, thành tựu mới củakhoa học Qua sự truyền đạt của giáo viên, học sinh sẽ có vốn sống thực tế tốt hơn.Bài giảng có nhiều tư liệu sẽ sinh động, hấp dẫn giúp cho học sinh thêm hứng thúhọc tập, nhờ đó khả năng tiếp thu bài học được nâng cao

Việc giáo viên thường xuyên sử dụng các tư liệu dạy học sẽ tập cho học sinhkhả năng liên hệ những điều đã học với thực tế, có thói quen theo dõi sách báo, cácphương tiện thông tin đại chúng về các thành tựu khoa học

Mặt khác, việc sử dụng tư liệu dạy học hóa học trong giảng dạy và học tập sẽlàm cho học sinh thấy rõ lợi ích của việc học, thêm yêu thích môn hóa

Do đó, tư liệu dạy học là hành trang không thể thiếu của giáo viên hóa họctrung học phổ thông.

1.1.3 Phân loại tư liệu theo chủ đề

 Các kiến thức mới chuyên sâu về hóa học:

 Các kiến thức mở rộng

 Các kiến thức nâng cao

 Các thành tựu mới về hóa học

 Các ứng dụng của hóa học trong thực tiễn:

 Ứng dụng trong y, dược

 Ứng dụng trong thực phẩm

 Ứng dụng trong sản xuất công nghiệp

 Ứng dụng trong sinh hoạt đời sống

 Câu đố hóa học, ô chữ hóa học

1.1.4 Các nguồn tư liệu.

Có thể tìm kiếm ở các hiệu sách, thư viện, internet, các phương tiện thông tinđại chúng hoặc mượn cá nhân:

 Sách giáo khoa, tài liệu tham khảo trong và ngoài nước

 Các báo, tạp chí, tập san chuyên đề

 Sách phổ biến kiến thức hóa học

 Các trang web về hóa học

1.1.5 Lập hồ sơ tư liệu

 Ghi sổ:

Có thể ghi trong một hay nhiều cuốn Chia sổ thành nhiều phần, ghi theo chủ

đề hay theo nội dung chương trình hóa học phổ thông mà tài liệu phục vụ

 Làm túi hồ sơ:

Ghi tài liệu vào các phiếu cùng kích cỡ, cho vào các túi riêng (phân theo chủ

đề hoặc theo mục đích sử dụng ) Nếu phiếu là giấy khổ A4 thì túi có kích thước

24 x 32 là vừa Nên photo để tài liệu có tính thẩm mỹ và có độ chính xác cao

 Anbum hồ sơ:

Photo hoặc ghi tài liệu vào giấy A4 rồi lồng vào các túi nilon của cuốnanbum bán sẵn ở cửa hàng Cũng có thể đóng thành cuốn theo những nội dung khác nhau

 Lập thư mục các tài liệu đã tích lũy được

1.1.6 Các nguyên tắc cơ bản khi sử dụng tư liệu

 Cần có trước kế hoạch chuẩn bị và kế hoạch sử dụng cho từng bài, từng chương

 Tư liệu phải phù hợp với nội dung bài học

 Tư liệu phải được lựa chọn kỹ sao cho có chất lượng, không tham lam ômđồm đưa quá nhiều tư liệu vào bài giảng

 Khi sử dụng tư liệu cần trích dẫn nguồn để tăng độ tin cậy

1.2 SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG [2]

1.2.1 Khái niệm phương tiện dạy học

Các phương tiện dạy học là một tập hợp những đối tượng vật chất được giáoviên sử dụng với tư cách là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của họcsinh Đối với học sinh, đó là các nguồn tri thức phong phú sinh động, là các phươngtiện giúp cho các em lĩnh hội tri thức và rèn luyện các kỹ năng kỹ xảo Như vậy, cóthể coi phương tiện dạy học là những đối tượng vật chất được giáo viên và học sinh

sử dụng trực tiếp phục vụ cho việc dạy và học

1.2.2 Phân loại phương tiện dạy học

Các phương tiện dạy học cơ bản phổ biến rộng rãi trong nhà trường bao gồmbốn loại:

 Phương tiện trực quan (đồ dùng dạy học trực quan)

 Các phương tiện kĩ thuật dạy học

 Thí nghiệm nhà trường (bao gồm các thiết bị, dụng cụ phòng thí nghiệm, hóachất, kĩ thuật tiến hành các thí nghiệm trong nhà trường)

 Sách giáo khoa

1.2.3 Vai trò của phương tiện dạy học trong dạy học hóa học

Các phương tiện trực quan và các phương tiện kĩ thuật dạy học có vai trò tolớn trong dạy học hóa học

 Cung cấp cho học sinh những kiến thức đầy đủ, rõ ràng, chính xác, sâu sắc, bền vững

 Làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứng thú học tập hóa học, nângcao lòng tin của học sinh vào khoa học

 Phát triển năng lực nhận thức, đặc biệt là năng lực quan sát, năng lực tư duycủa học sinh Làm thay đổi phong cách tư duy và hành động của học sinh

 Tăng năng suất lao động của giáo viên và học sinh

1.2.4 Các lưu ý khi sử dụng phương tiện dạy học

 Cần biết lựa chọn đúng, sưu tầm tích lũy và chế tạo các mẫu vật, mô hình, sơ

đồ, hình vẽ, tranh ảnh có liên quan đến nội dung nghiên cứu của bộ môn

 Sử dụng phối hợp các phương tiện dạy học với nhau

 Khi sử dụng hình vẽ, sơ đồ, tranh ảnh trong bài giảng, giáo viên phải cânnhắc xem làm thế nào để học sinh quan sát chúng được sâu sắc, đầy đủ, tích cực vàtiến hành được những quan sát cần thiết

 Khi sử dụng các phương tiện kĩ thuật dạy học phải thực hiện các thao tácđúng theo quy tắc và quy trình sử dụng

 Có biện pháp bảo quản các phương tiện dạy học một cách hợp lí

1.2.5 Lựa chọn phương tiện dạy học

Để lựa chọn phương tiện dạy học có chất lượng cần dựa vào các chỉ tiêuchính sau: tính khoa học sư phạm, tính nhân trắc học, tính thẩm mỹ, tính khoa học

kỹ thuật và tính kinh tế

a Tính khoa học sư phạm

- Phương tiện dạy học phải bảo đảm cho học sinh tiếp thu một cách chủđộng kiến thức, kỹ năng kỹ xảo nghề nghiệp tương ứng với yêu cầu của chươngtrình học, giúp cho giáo viên truyền đạt một cách thuận lợi các kiến thức phức tạp,

kỹ xảo tay nghề làm cho họ phát triển khả năng nhận thức và tư duy logic

- Các phương tiện dạy học hợp thành một bộ phải có mối liên hệ chặt chẽ

về nội dung, bố cục và hình thức, trong đó nội dung và cấu tạo của phương tiện dạyhọc phải bảo đảm các đặc trưng của việc dạy lý thuyết và thực hành cũng như cácnguyên lý sư phạm cơ bản

b Tính nhân trắc học

Thể hiện ở sự phù hợp của các phương tiện dạy học với tiêu chuẩn tâm sinh

lý của giáo viên và học sinh, bảo đảm các yêu cầu về độ an toàn và không gây độchại cho thầy và trò, gây được sự hứng thú cho học sinh và thích ứng với công việc

sư phạm của thầy và trò

e Tính kinh tế

- Nội dung và đặc tính kết cấu của phương tiện dạy học phải được tính toán

để với một số lượng ít, chi phí nhỏ vẫn bảo đảm hiệu quả cao nhất

- Phương tiện dạy học phải có tuổi thọ cao và chi phí bảo quản thấp

1.2.6 Các biện pháp cần thực hiện khi sử dụng thí nghiệm và phương tiện trực quan

 Học sinh tự quan sát, nhận xét hiện tượng thí nghiệm và tính chất các chấtkhi quan sát trực tiếp thí nghiệm, mẫu vật, tranh ảnh, mô hình, phim, phần mềm dạyhọc

 Học sinh tự làm thí nghiệm khi học bài mới và khi ôn tập, củng cố, tự lắp ráp

mô hình

 Tăng dần việc sử dụng phương pháp nghiên cứu trong dạy học Hóa học nóichung và trong khi tiến hành thí nghiệm nói riêng

1.3 Đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông

 Hoạt động hóa người học nhằm nâng cao vai trò chủ thể hoạt động nhậnthức và tư duy tích cực, sáng tạo của học sinh

 Trang bị cho học sinh những kiến thức khoa học kĩ thuật hiện đại, tinh túynhất của nhân loại để họ có thể sử dụng được vào lao động sản xuất Người giáoviên cần chú ý dạy việc học, dạy cách học thông qua toàn bộ quá trình dạy học

 Phải chuẩn bị, rèn luyện một cách có hệ thống cho học sinh Từ khi còn bémỗi cá nhân phải tìm được con đường riêng, sáng tạo ra được một phương pháp mớiphù hợp với hoàn cảnh riêng của mình

 Học tập và sáng tạo, vai trò mới của người giáo viên

 Vai trò mới của người giáo viên với tư cách người thiết kế, ủy thác, điềukhiển và thể chế hóa Người giáo viên phải tạo ra những điều kiện tốt nhất cho họcsinh hoạt động sáng tạo có hiệu quả Học sinh phải tự lực hoạt động để tái tạo ranhững kiến thức và năng lực mà loài người đã tích lũy được để biến chúng thànhcủa mình Tuy nhiên học sinh không có thời gian và không có khả năng hoàn toàn

tự lực thực hiện điều đó như một nhà khoa học Cần có sự giúp đỡ, hướng dẫn củagiáo viên để học sinh có thể thực hiện được nhiệm vụ học tập một cách tốt nhất

trong một thời gian ngắn nhất Vai trò của người giáo viên lại càng nặng nề, quantrọng và phức tạp hơn Trước kia người giáo viên chỉ cần nắm vững nội dung mônhọc để giảng dạy, minh họa rõ ràng mạch lạc là đủ Vì vậy hễ có kiến thức là dạyhọc được Còn bây giờ, theo phương pháp dạy học mới, người giáo viên khôngnhững phải nắm vững nội dung môn học, mà còn phải am hiểu sâu sắc học sinh;giáo viên không trình bày những điều mình đã biết, đã chuẩn bị mà là tổ chứchướng dẫn cho học sinh hoạt động sáng tạo để họ đạt được những điều mà giáo viênđịnh đem lại cho họ hoặc là họ tự phát hiện thấy là cần thiết và tin tưởng có thể đạtđược.

 Tổ chức quá trình học tập của học sinh tương tự với quá trình nghiên cứu củacác nhà khoa học Ta có thể tổ chức quá trình học tập của học sinh tương tự với quátrình nghiên cứu của các nhà khoa học Cần chú ý là thực chất hai quá trình đó có sựkhác biệt rất lớn Muốn thành công phải chú ý xử lý những vấn đề có liên quan đếnđặc điểm của học sinh và những điều kiện làm việc của họ

 Tập dượt cho học sinh vượt qua những khó khăn trong khi áp dụng phuơngpháp khoa học

 Các biện pháp hoạt động hóa người học trong dạy học hóa học ở trường phổ thông

 Khai thác đặc thù môn hóa học tạo ra các hình thức hoạt động đa dạng phongphú của học sinh trong giờ học Đó là tăng cường sử dụng thí nghiệm Hóa học, cácphương tiện trực quan trong dạy học Hóa học Sử dụng phối hợp nhiều hình thứchoạt động của học sinh, nhiều phương pháp dạy học của giáo viên nhằm giúp họcsinh được hoạt động tích cực, chủ động

 Tăng thời gian dành cho học sinh hoạt động trong giờ học Có thể thực hiệnbiện pháp này bằng nhiều cách: Giảm thuyết trình của giáo viên xuống dưới 50%thời gian một tiết học Đàm thoại (vấn đáp) giữa thầy và trò, trong đó ưu tiên sửdụng phương pháp đàm thoại phát hiện Cho học sinh được thảo luận, tranh luận.Hoặc khi học sinh tự nghiên cứu sách giáo khoa tại lớp, cần yêu cầu học sinh trả lờicác câu hỏi tổng hợp đòi hỏi học sinh phải so sánh, khái quát hóa, suy luận nhằm

khắc sâu kiến thức Cần nêu những câu hỏi yêu cầu học sinh phải gia công thêm màkhông phải chép nguyên xi từ sách giáo khoa.

 Tăng mức độ hoạt động trí lực chủ động tích cực của học sinh

- Tăng cường sử dụng các bài tập (câu hỏi) và bài toán đòi hỏi học sinhphải suy luận sáng tạo, trong đó có những bài tập dùng hình vẽ

- Thường xuyên sử dụng phương pháp dạy học phức hợp – dạy học đặt

và giải quyết vấn đề - và dạy cho học sinh giải quyết các vấn đề học tập từ thấp đến cao

- Từng bước đổi mới công tác kiểm tra đánh giá nhằm đánh giá cao những biểu hiện chủ động sáng tạo của học sinh và đánh giá cao kĩ năng thực hànhcũng như kĩ năng biết giải quyết những vấn đề của thực tiễn

 Đảm bảo điều kiện cho việc đổi mới phương pháp dạy học hóa học theohướng hoạt động hóa người học

 Phối hợp các phương pháp dạy học tích cực nâng cao hiệu quả dạy họchóa học Những phương pháp dạy học tích cực cần được phát triển ở trường phổthông là dạy học giải quyết vấn đề (hay dạy học nêu vấn đề, dạy học đặt và giảiquyết vấn đề), đám thoại phát hiện (hay vấn đáp tìm tòi), dạy học hợp tác trongnhóm nhỏ (hay phương pháp thảo luận nhóm)

 Áp dụng dạy học đặt và giải quyết vấn đề trong dạy học hóa học Đây làmột trong những hướng đổi mới và phối hợp các phương pháp dạy học Bản chấtcủa dạy học đặt và giải quyết vấn đề là giáo viên đặt ra trước học sinh các vấn đềcủa khoa học (các bài toán nhận thức) và mở ra cho các em những con đường giảiquyết các vấn đề đó; việc điều khiển quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh ở đâyđược thực hiện theo phương hướng tạo ra một hệ thống những tình huống có vấn

đề, những điều kiện đảm bảo việc giải quyết các tình huống đó và những chỉ dẫn cụthể cho học sinh trong quá trình giải quyết các vấn đề

 Áp dụng dạy học chương trình hóa trong dạy học hóa học Dạy họcchương trình hóa là một kiểu dạy mà nội dung dạy học được sắp xếp theo mộtchương trình trên cơ sở của nguyên tắc điều khiển hoạt động nhận thức, có tính toánđến đầy đủ khả năng tiếp thu tốt nhất của học sinh

 Sử dụng các phương tiện kĩ thuật dạy học, đặc biệt là công nghệ thông tin

và truyền thông trong dạy học hóa học Các phương tiện kĩ thuật dạy học bao gồmcác phương tiện nghe nhìn và các máy dạy học, trong đó các phương tiện nghe nhìnchiếm vị trí quan trọng nhất Cần mở rộng việc sử dụng các phương tiện kĩ thuậtdạy học, trước hết là máy chiếu và bản trong, đầu video và băng đĩa âm – hình, máy

vi tính

Chương 2 PHÂN TÍCH NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH

SÁCH GIÁO KHOA HÓA HỌC LỚP 10

 Cấu tạo nguyên tử

 Bảng tuần hoàn và định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học

 Liên kết hóa học (liên kết ion, liên kết cộng hóa trị)

 Phản ứng oxi hóa – khử

 Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học

 Các nhóm nguyên tố hóa học

 Nhóm halogen

 Oxi – lưu huỳnh

2.1.2 Các nguyên tắc sư phạm cần đảm bảo khi giảng dạy chương trình lớp 10 cơ bản [2]

 Trong chương trình hóa học lớp 10, hệ thống lí thuyết chủ đạo đóng vai tròrất quan trọng Những kiến thức trong các phần này là mới mẻ, trừu tượng và khóđối với học sinh Do đó, giáo viên phải tìm cách diễn đạt đơn giản, trong sáng vềngôn ngữ, phát huy được trí tưởng tượng của học sinh

 Cần sử dụng thường xuyên các phương tiện trực quan giúp học sinh dễ hìnhdung được những vấn đề trừu tượng, thấy rõ bản chất của các hiện tượng, hìnhthành kiến thức mới

 Giáo viên cần khai thác nội dung kiến thức về các lí thuyết chủ đạo như cấutạo nguyên tử, liên kết hóa học, bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và một sốkhái niệm cơ bản: độ âm điện, phản ứng oxi hóa – khử để hướng dẫn học sinh tự

tìm ra kiến thức về tính chất hoa học của đơn chất và hợp chất khi nghiên cứu cácnhóm nguyên tố hóa học.

 Chú ý sử dụng bài tập hợp lí để giúp học sinh vận dụng kiến thức được họcvào thực tế, học đi đôi với hành

 Giáo viên cần khai thác các khía cạnh thực tiễn giúp học sinh có kiến thứcthực tiễn, nhất là thực tiễn Việt Nam

HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG [7]

Với yêu cầu phân hoá học sinh theo năng lực nhận thức và phát triển thiênhướng, nguyện vọng, chương trình hoá học trung học phổ thông được xây dựngthành hai ban cơ bản (ban chuẩn) và nâng cao Chương trình được áp dụng đại trà từnăm học 2006 - 2007 và được xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc xây dựng chươngtrình và một số quan điểm định hướng, phát triển chương trình

2.2.1 Những quan điểm, định hướng xây dựng và phát triển chương trình chuẩn môn hóa học trung học phổ thông [7, tr 28]

Môn hóa học ban cơ bản trường trung học phổ thông cung cấp cho học sinh hệthống kiến thức, kĩ năng phổ thông, cơ bản, hiện đại thiết thực về hoá học, gắn vớiđời sống Nội dung chủ yếu bao gồm cấu tạo chất, sự biến đổi của các chất, nhữngứng dụng và những tác hại của các chất trong đời sống, sản xuất và môi trường.Những nội dung trên giúp học sinh có học vấn trung học phổ thông tương đối toàndiện để có thể giải quyết một số vấn đề có liên quan đến hoá học trong đời sống laođộng thường ngày và góp phần hình thành năng lực nhận thức và năng lực hànhđộng, hình thành nhân cách người lao động mới

Chương trình chuẩn môn hoá học giúp học sinh đạt được:

 Kiến thức: Phát triển và hoàn chỉnh những kiến thức hoá học ở cấp trung học cơ

sở, cung cấp một hệ thống kiến thức hoá học phổ thông cơ bản hiện đại, thiết thực ởmức độ thích hợp bao gồm:

+ Hoá đại cương: Bao gồm hệ thống lý thuyết chủ đạo, làm cơ sở để tìm hiểu cácchất cụ thể Ví dụ như cấu tạo nguyên tử, liên kết hoá học, hệ thống tuần hoàn và

định luật tuần hoàn các nguyên tố hoá học, phản ứng oxi hoá - khử, tốc độ phảnứng, cân bằng hóa học, lý thuyết sự điện li, thuyết cấu tạo hoá học…

Mức độ lý thuyết đề cập chủ yếu ở mức định tính, giúp học sinh vận dụng đểxem xét các chất hoá học cụ thể

+ Hoá vô cơ: Vận dụng lý thuyết chủ đạo để tìm hiểu các chất cụ thể như một vàinhóm nguyên tố, một số nguyên tố điển hình và các hợp chất có nhiều ứng dụngquan trong, gần gũi trong thực tế đời sống, sản xuất hoá học

Nội dung cụ thể là:

- Vị trí, cấu hình electron của nguyên tử, tính chất vật lý, tính chất hoá họcđặc trưng, ứng dụng và điều chế các nguyên tố như: Clo và các Halogen khác, Oxi –Lưu huỳnh, Nitơ – Photpho, kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm sắt…

- Cấu tạo phân tử, tính chất vật lí, tính chất hoá học, ứng dụng điều chế một

số hợp chất vô cơ tiêu biểu, ví dụ như HCl, H2S, NH3, HNO3, NaOH, hợp chất của sắt…

Ngoài ra, giới thiệu thêm một vài kim loại quan trọng có nhiều ứng dụngtrong đời sống như Crôm, đồng, niken, thiếc, chì…

+ Hoá hữu cơ: Vận dụng lý thuyết chủ đạo ở mức độ thích hợp để tìm hiểu chất hữu

cơ cụ thế, một số dãy đồng đẳng hoặc loại hợp chất hữu cơ tiêu biểu, có nhiều ứngdụng, gần gũi với đời sống sản xuất

Nội dung bao gồm:

- Công thức cấu tạo, tính chất vật lí, tính chất hoá học, điều chế, ứng dụngcủa Hidrocacbon như: ankan, anken, ankin, ankađien, aren…

- Công thức cấu tạo, tính chất, ứng dụng điều chế của một số hợp chất cónhóm chức tiêu biểu như: ancol, phenol, amin, andehit, axit cacboxylic…

- Thành phần, cấu tạo, tính chất của glucozo, saccarozo, tinh bột, xenlulozo,protein,…

- Khái niệm hợp chất polime và vật liệu polime Thành phần, cấu tạo, tìnhchất, ứng dụng của một số chất cụ thể, tiêu biểu cho mỗi loại

Trong chương trình còn có thêm một số vấn đề:

- Hoá học và vấn đề kinh tế: Vai trò của sản xuất hóa học trong việc tạo ra

chất lượng mới của cuộc sống như: các vật liệu mới, các chất mới, các sản phẩmmới…

- Hoá học và vấn đề xã hội: vai trò của hoá học đối với sự phát triển của xãhội loài nguời

- Hoá học và vấn đề môi truờng: vấn đề sản xuất hoá học và tác hại đối vớimôi truờng sống, xử lí chất thải của sản xuất hoá học

Những vấn đề trên vừa được lồng ghép trong khi học về chất cụ thể đồng thờiđuợc tách thành chương riêng nhằm góp phần tăng tính thiết thực của chương trình

 Kĩ năng: Phát triển kĩ năng bộ môn hoá học, kĩ năng giải quyết vấn đề đã có ởtiểu học và trung học cơ sở để phát triển năng lực nhận thức và năng lực hành độngcho học sinh như:

- Biết quan sát thí nghiệm, phân tích, dự đoán, kết luận và kiểm tra kết quả

- Biết làm việc với các tài liệu giáo khoa và tài liệu tham khảo hoá học nhưtóm tắt nội dung chính, phân tích và kết luận

- Biết thực hiện một số thí nghiệm hoá học đơn giản theo nhóm

- Biết cách làm việc với các học sinh khác trong nhóm nhỏ để hoàn thànhmột nhiệm vụ tìm tòi nghiên cứu

- Biết vận dụng kiến thức để giải quyết một số vấn đề đơn giản của cuộcsống hàng ngày có liên quan đến hoá học

 Thái độ: Tiếp tục hình thành ở học sinh những thái độ tích cực như:

- Sự say mê, hứng thú học tập bộ môn hoá học

- Có ý thức trách nhiệm với bản thân, tập thể, cộng đồng có liên quan đếnhoá học

- Nhìn nhận và giải quyết một cách khách quan, trung thực trên cơ sở phântích khoa học

- Có ý thức vận dụng những điều đã biết về hoá học vào cuộc sống và vậnđộng người khác cùng thực hiện

2.2.2 Những định hướng đổi mới và phát triển trong xây dựng chương trình chuẩn môn hoá học THPT

Chương trình chuẩn môn hoá học THPT, góp phần cung cấp cho học sinhnhững tri thức về thế giới tự nhiên, hình thành những năng lực nhận thức và nănglực hành động, có kĩ năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống để chuẩn bị học lênhoặc bước vào cuộc sống lao động

Mục tiêu môn hoá học chuẩn được thiết kế cụ thể cho từng lớp học theo ba nộidung cơ bản là kiến thức, kĩ năng, thái độ Mục tiêu này là cơ sở thiết kế nội dung,xác định phương pháp dạy, phương pháp học và nội dung, hình thức đánh giá kếtquả học tập của học sinh

b Đảm bảo tính phổ thông, cơ bản và thực tiễn trên cơ sở hệ thống tri thứccủa khoa học hoá học tương đối hiện đại

Hệ thống tri thức hoá học được lựa chọn cần đảm bảo: Kiến thức kĩ năng hoáhọc ở mức phổ thông, cơ bản tối thiểu và tính chính xác của khoa học hoá học; có

sự cập nhật một cách cơ bản những thông tin của khoa học hoá học hiện đại về nộidung và phương pháp Nội dung hoá học gắn với thực tiễn đời sống, sản xuất vàđược cấu trúc có hệ thống từ đơn giản đến phức tạp

c Đảm bảo một cách cơ bản tính đặc thù bộ môn hoá học

Quan điểm này được thể hiện:

- Nội dung thực hành, thí nghiệm hoá học được coi trọng và là cơ sở để xâydựng kiến thức và hình thành, rèn luyện kĩ năng hoá học

- Tính chất hoá học của các chất được chú ý xây dựng trên cơ sở lí thuyết chủđạo của chương trình và được kiểm nghiệm bằng thực nghiệm hoá học

- Tăng cường nội dung gắn liền kiến thức hoá học với thực tiễn đời sốnghàng ngày để làm cho việc học hoá học trở nên có ý nghĩa đối với học sinh.

d Đảm bảo một cách cơ bản định hướng đổi mới phương pháp dạy học hoáhọc theo hướng dạy học tích cực

Hệ thống nội dung hoá học cơ bản được tổ chức, sắp xếp sao cho giáo viên

có thể thiết kế, tổ chức các hoạt động học tập để học sinh tích cực học tập tìm tòi,nghiên cứu thu nhận kiến thức và hình thành kĩ năng mới, vận dụng kiến thức đểgiải quyết một số vấn đề thực tiễn được mô phỏng dưới dạng các bài tập hoá học

Trong dạy học hoá học chú trọng khuyến khích giáo viên tích cực sử dụngthiết bị dạy học, trong đó có ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

e Đảm bảo một cách cơ bản định hướng về đổi mới cách đánh giá kết quảhọc tập hoá học của học sinh

Hệ thống câu hỏi và bài tập hoá học dung để kiểm tra cần đảm bảo yêu cầu

đa dạng, có sự kết hợp trắc nghiệm khách quan và tự luận, kiểm tra lí thuyết và thựcnghiệm hoá học Hệ thống bài tập này nhằm đánh giá kiến thức, kĩ năng của họcsinh ở ba mức độ biết, hiểu và vận dụng, phù hợp với yêu cầu về nội dung vàphương pháp của chương trình chuẩn

f Đảm bảo tính kế thừa thành tựu của giáo dục hoá học trong nước và thế giớiChương trình chuẩn môn hoá học phổ thông đảm bảo tiếp cận ở mức độ nhấtđịnh với chương trình hoá học của một số nước tiên tiến và trong khu vực về nộidung, phương pháp, mức độ kiến thức, kĩ năng hoá học phổ thông Đồng thờichương trình cũng đảm bảo kế thừa và phát huy những ưu điểm của chương trìnhhoá học cũ và chương trình THPT thí điểm, khắc phục một số hạn chế của cácchương trình hoá học trước đây của Việt Nam

g Đảm bảo tính phân hoá trong chương trình hoá học phổ thông

Chương trình chuẩn môn hoá học nhằm đáp ứng nguyện vọng và phù hợpvới năng lực của mọi học sinh Ngoài chương trình hoá học phổ thông cơ bản, tốithiểu từ lớp 8 đến lớp 12 còn có chương trình tự chọn về hoá học dành cho học sinh

có nhu cầu luyện tập thêm hoặc tìm hiểu về một lĩnh vực nhất định hoặc nâng cao

kiến thức hoá học Nội dung trong chương trình tự chọn góp phần giúp học sinh cóthể tiếp tục học lên cao đẳng, đại học hoặc bước vào cuộc sống lao động sản xuất.

2.2.3 Phân tích nội dung chương trình hóa học lớp 10 Trung học phổ thông [7, tr 41]

Chương 1: Nguyên tử

Nội dung của chương nhằm hình thành khái niệm nguyên tử với các nộidung về thành phần cấu tạo, kích thước, khối lượng, hạt nhân nguyên tử, nguyên tốhóa học, obitan nguyên tử, vỏ nguyên tử Nếu như ở THCS, khái niệm về các loạihạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử được hình thành để học sinh thừa nhận nguyên tử

có cấu tạo phức tạp thì ở chương trình này các khái niệm về nguyên tử được nghiêncứu sâu sắc theo các quan điểm hiện đại và nội dung của nó đã trở thành cơ sở líthuyết để nghiên cứu các chương tiếp theo trong chuơng trình Các khái niệm về hạtnhân nguyên tử, lớp vỏ electron, obitan nguyên tử, cấu hình electron luôn được đềcập đến trong việc hình thành các khái niệm và giải thích, dự đoán tính chất của cácchất được nghiên cứu trong chương trình

Chương 2: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và định luật tuần hoàn

Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học được xây dựng trên cơ sở sự tăng dầnđiện tích hạt nhân nguyên tử và nguyên tắc sắp xếp các electron vào lớp vỏ nguyên

tử Sự biến thiên của điện tích hạt nhân dẫn đến sự biến thiên tuần hoàn về cấu hìnhelectron lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố và là nguyên nhân của sự biếnđổi tuần hoàn về tính chất các nguyên tố Với chương trình nâng cao còn nghiêncứu thêm các vấn đề về sự biến đổi một số đại lượng vật lí, biến đổi tính kim loại,tính phi kim của các nguyên tố hóa học Đây cũng là cơ sở lí thuyết chủ đạo giúpcho việc dự đoán, giải thích tính chất của các chất, sự biến thiên tính chất của cácnhóm nguyên tố A, B được nghiên cứu trong chương trình

Chương 3: Liên kết hóa học

Các kiến thức về cấu tạo nguyên tử và hệ thống tuần hoàn là cơ sở để hìnhthành các khái niệm về liên kết hóa học, nguyên nhân hình thành liên kết, các dạngliên kết và bản chất của chúng theo quan điểm của các học thuyết hóa học hiện đại

(lí thuyết sóng và hạt của các electron) Chương trình nâng cao còn đề cập đến kháiniệm lai hóa các obitan nguyên tử, sự xen phủ các obitan, hình thành liên kết đơn,đôi, ba, liêm kết kim loại và sự xác định dạng liên kết hóa học dựa vào hiệu độ âmđiện của các nguyên tố tham gia liên kết Khái niệm hóa trị, số oxi hóa được hìnhthành để chuẩn bị cho việc tiếp thu kiến thức về phản ứng oxi hóa – khử Các kiếnthức về liên kết hóa học, các dạng tinh thể giúp học sinh xác định và mô tả được cấutrúc phân tử các chất nghiên cứu và từ đó mà dự đoán, lí giải tính chất vật lí, tínhchất hóa học của các chất.

Chương 4: Phản ứng hóa học

Trên cơ sở các kiến thức về cấu tạo nguyên tử, liên kết hóa học, khái niệmhóa trị và số oxi hóa mà khái niệm phản ứng hóa học nói chung, phản ứng oxi hóa –khử nói riêng được xem xét một cách khoa học và đi sâu vào bản chất của chúng.Định nghĩa về phản ứng oxi hóa – khử, các khái niệm về sự oxi hóa, sự khử, chấtoxi hóa, chất khử, quá trình oxi hóa, quá trình khử cũng được thể hiện đầy đủ và sâusắc hơn so với khái niệm đã nghiên cứu ở THCS Sự phân loại phản ứng hóa họccũng được đề cập ở mức độ khái quát cao hơn khi dựa vào cơ sở sự thay đổi số oxihóa để phân chia phản ứng hóa học thành hai loại: phản ứng oxi hóa – khử và khôngphải oxi hóa – khử Khái niệm phản ứng tỏa nhiệt và phản ứng thu nhiệt được đưa

ra trong chương trình nâng cao nhằm giới thiệu phương trình nhiệt hóa học, mộtdạng phương trình mô tả trạng thái của chất và nhiệt phản ứng, đồng thời cũng giớithiệu một cách phân loại phản ứng hóa học nữa nếu căn vào dấu hiệu năng lượngcủa quá trình Như vậy, sự phân loại phản ứng hóa học trong hóa vô cơ ở chươngtrình phổ thông đến đây cũng được xem là đầy đủ và trọn vẹn

Kiến thức trong các chương 1, 2, 3 được coi là lí thuyết chủ đạo của chươngtrình hóa học THPT nói riêng và hóa học phổ thông nói chung Từ đây các nhómnguyên tố hóa học và các chất hóa học trong chương trình được nghiên cứu trên cơ

sở lí thuyết này Trong chương trình cũng có nội dung lí thuyết khác nhưng chúngđều được hình thành trên cơ sở của thuyết electron về cấu tạo chất.

Chương 5: Nhóm halogen và chương 6: Nhóm oxi

Nội dung hai chương này nghiên cứu về hai nhóm nguyên tố phi kim quantrọng và có nhiều ứng dụng trong thực tiễn nhằm vận dụng kiến thức lí thuyết chủđạo để dự đoán, giải thích tính chất các đơn chất, hợp chất của các nguyên tố trongnhóm và sự biến thiên tính chất các nguyên tố trong nhóm Các kiến thức về cácnhóm nguyên tố này còn giúp cho việc hoàn thiện dần các kiến thức lí thuyết chủđạo như các khái niệm về các loại phản ứng oxi hóa – khử, các dạng liên kết, dạngmạng tinh thể

Chương 7: Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học

Các khái niệm được hình thành trong chương nhằm nghiên cứu mặt độnghọc của quá trình biến đổi chất Các khái niệm được xem xét toàn diện về hai mặtđịnh tính và định lượng

Về mặt định tính xem xét đến các khái niệm tốc độ phản ứng, các yếu tố ảnhhưởng đến tốc độ phản ứng, cân bằng hóa học, sự chuyển dịch cân bằng hóa học vàcác yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng hóa học

Về mặt định lượng có xem xét đến các biểu thức toán học biểu thị và tínhtoán tốc độ phản ứng trung bình, hằng số cân bằng trong các hệ đồng thể và dị thể

Các kiến thức về tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học là cơ sở để hiểu đượccác biện pháp kĩ thuật được áp dụng trong sản xuất hóa học

2.2.4 Phân tích cấu trúc logic của chương trình sách giáo khoa lớp 10

 Kích thước và khối lượng nguyên tử

 Thành phần cấu tạo nguyên tử

 Điện tích và số khối của hạt nhân nguyên tử:

 Hạt nhân nguyên tử

 Nguyên tố hóa học

 Đồng vị

 Nguyên tử khối và nguyên tử khối trung bình

 Cấu tạo vỏ nguyên tử:

 Sự chuyển động của electron trong nguyên tử

 Lớp electron và phân lớp electron

 Số electron tối đa của lớp và phân lớp

 Năng lượng của các electron trong nguyên tử

 Cấu hình electron nguyên tử của 20 nguyên tố đầu

 Luyện tập (3 tiết)

Chương 2 BẢNG TUẦN HOÀN VÀ ĐỊNH LUẬT TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC

9 tiết (7 lí thuyết + 2 luyện tập)

 Bảng tuần hoàn các nguyên tó hóa học:

 Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn

 Cấu tạo của bảng tuần hoàn (ô nguyên tố, chu kì, nhóm nguyên tố)

 Sự biến đổi tuần hoàn tính chất các nguyên tố (nhóm A)

 Cấu hình electron nguyên tử của các nguyên tố

 Bán kính nguyên tử

 Độ âm điện

 Tính kim loại và phi kim

 Hóa trị

 Tính axit – bazo của oxit và hidroxit

 Ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:

 Mối quan hệ giữa vị trí, cấu tạo và tính chất

 So sánh tính chất hóa học của một nguyên tố với các nguyên tố lân cận

Chương 3 LIÊN KẾT HÓA HỌC

8 tiết (6 lí thuyết + 2 luyện tập)

 Liên kết ion:

 Sự hình thành ion, cation, anion

 Sự tạo thành liên kết ion

 Mạnh tinh thể ion và tính chất chung của hợp chất ion

 Liên kết cộng hóa trị:

 Sự tạo thành kiên kết cộng hóa trị

 Liên kết đơn, liên kết đôi và liên kết ba

 Liên kết cộng hóa trị có cực và liên kết cộng hóa trị không cực

 Độ âm điện và liên kết hóa học

 Mạng tinh thể nguyên tử và mạng tinh thể phân tử, tính chất chung của mạngtinh thể nguyên tử và mạng tinh thể phân tử

 Hóa trị và số oxi hóa:

 Điện hóa trị và cách xác định điện hóa trị trong hợp chất ion

 Cộng hóa trị và cách xác định cộng hóa trị trong hợp chất cộng hóa trị

 Số oxi hóa và quy tắc xác định số oxi hóa

Chương 4 PHẢN ỨNG OXI HÓA – KHỬ

6 tiết (3 lí thuyết + 2 luyện tập + 1 thực hành)

 Phản ứng oxi hóa – khử:

 Chất khử và chất oxi hóa, sự khử và sự oxi hóa, phản ứng oxi hóa - khử

 Lập phương trình hóa học của phản ứng oxi hóa – khử

 Ý nghĩa của phản ứng oxi hóa – khử trong thực tiễn

 Sự phân loại phản ứng hóa học trong hóa học vô cơ:

 Phản ứng hóa học có sự thay đổi số oxi hóa

 Phản ứng hóa học không có sự thay đổi số oxi hóa

Chương 5: NHÓM HALOGEN

10 tiết (6 lí thuyết + 2 luyện tập + 2 thực hành)

 Khái quát về nhóm halogen:

 Vị trí của nhóm halogen trong bảng tuân hoàn

 Cấu hình electron nguyên tử, cấu tạo phân tử, sụ biến thiên tính chất vật lí vàtính chất hóa học.

 Độ âm điện và các nguyên tử trong nhóm

 Clo và hợp chất của Clo:

 Tính chất vật lí và tính chất hóa học của Clo, trạng thái tự nhiên, ứng dụng, điều chế

 Hidro Clorua (cấu tạo phân tử, tính chất vật lí, tính chất hóa học), axit

Clohidric (tính chất vật lí, tính chất hóa học, điều chế), muối Clorua (một số muốiclorua, nhận biết ion clorua)

 Sơ lược về hợp chất có oxi của Clo (nước giaven, Clorua vôi), tính chất, ứngdụng, điều chế

 Sơ lược về các Halogen khác:

 Flo và hợp chất của flo (tính chất, ứng dụng và điều chế)

 Brom và hợp chất của Brom (tính chất, ứng dụng và điều chế)

 Iot và hợp chất của iot (tính chất, ứng dụng và điều chế)

Chương 6: OXI – LƯU HUỲNH

10 tiết (6 lí thuyết + 2 luyện tập + 2 thực hành)

 Ứng dụng, trạng thái tự nhiên, sản xuất lưu huỳnh

 Hợp chất của lưu huỳnh:

 Hidro sunfua: tính chất vật lí, tính chất hóa học, ứng dụng, điều chế trongphòng thí nghiệm và trong công nghiệp

 Lưu huỳnh dioxit: tính chất vật lí, tính chất hóa học, ứng dụng, điều chếtrong phòng thí nghiệm và trong công nghiệp.

 Lưu huỳnh trioxit: tính chất, ứng dụng và sản xuất

 Axit sunfuric: tính chất vật lí, tính chất hóa học, ứng dụng và sản xuất

 Muối sunfat: muối trung hòa và muối axit, nhận biết ion SO42-

 Luyện tập: (2 tiết)

 Thực hành: (2 tiết)

Chương 7: TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG VÀ CÂN BẰNG HÓA HỌC

6 tiết (3 lí thuyết + 2 luyện tập + 1 thực hành)

 Tốc độ phản ứng hóa học:

 Khái niệm tốc độ phản ứng hóa học

 Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng (nống độ, áp suất, nhiệt độ, diệntích bề mặt, xúc tác)

 Ý nghĩa của tốc độ phản ứng

 Cân bằng hóa học:

 Phản ứng một chiều, phản ứng thuận nghịch và cân bằng hóa học

 Sự chuyển dịch cân bằng hóa học

 Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng hóa học (nồng độ, áp suất, nhiệt độ)

 Ý nghĩa của tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học trong sản xuất hóa học

Chương 3 XÂY DỰNG HỆ THỐNG TƯ LIỆU DẠY HỌC DÙNG CHO CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Trong phạm vi thời gian nghiên cứu cho phép, chúng tôi đã tiến hành sưutầm, tổng hợp và xây dựng được hệ thống tư liệu gồm:

 Khoảng 556 hình vẽ, sơ đồ, bảng biểu, tranh ảnh

 Khoảng 263 phim thí nghiệm, thí nghiệm mô phỏng

 Khoảng 137 tư liệu giúp trí nhớ, câu chuyện kể, thơ

3.1 SƯU TẦM HÌNH VẼ

3.1.1 Số lượng hình vẽ

 Chương 1: Nguyên tử

 Bài 1: Thành phần nguyên tử: 11 hình ảnh

 Bài 2: Hạt nhân nguyên tử: 1 hình ảnh

 Bài 3: Cấu tạo vỏ nguyên tử: 18 hình ảnh

 Bài 5: Cấu hình electron nguyên tử: 1 hình ảnh

 Chương 2: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

- Các dạng bảng tuần hoàn: 21 hình ảnh

- Các nhà bác học: 43 hình ảnh

- Các nguyên tố hoá học: 66 hình ảnh

- Độ âm điện các nguyên tố: 1 hình ảnh

 Chương 3: Liên kết hóa học

 Bài 12: Liên kết ion – tinh thể ion

- Ion các nguyên tố: 7 hình ảnh

- Tinh thể ion: 8 hình ảnh

 Bài 13: Liên kết cộng hóa trị: 50 hình ảnh

 Bài 14: Tinh thể nguyên tử và tinh thể phân tử: 54 hình ảnh

 Bài 15: Hóa trị và số oxi hóa

 Chương 4: Phản ứng oxi hóa khử

- 2 hình ảnh

 Chương 5: Nhóm Halogen

 Bài 21: Khái quát về nhóm halogen

- Trạng thái, cấu tạo, cấu hình e: 5 hình ảnh

 Bài 25: Flo – Brom – Iot

Cấu tạo, trạng thái

 Chương 6: Oxi – Lưu huỳnh

 Bài 29: Oxi – Ozon

Cấu tạo, cấu hình e 4 hình ảnh 1 hình ảnh

 Bài 30: Lưu huỳnh

- Trạng thái thiên nhiên, dạng tồn tại: 7 hình ảnh

 Bài 33: Axit sunfuric – muối sunfat

- Trạng thái thiên nhiên, dạng tồn tại, cấu tạo: 10 hình ảnh

 Bài 38: Cân bằng hóa học: 3 hình ảnh

3.1.2 Sử dụng hình ảnh trong bài 30 Lưu huỳnh:

Hình ảnh lưu huỳnh trong tự nhiên

Lưu huỳnh trong các quặng

Hình ảnh tính chất vật lí của Lưu huỳnh

Hình ảnh khai thác lưu huỳnh

Hình ảnh sản xuất lưu huỳnh

Hình ảnh ứng dụng của lưu huỳnh

> 113 0 C > 119 0 C > 445 0 C

> 113 0 C > 119 0 C > 445 0 C

Quặng Pyrite Quặng Sphalerite

Quặng Pyrite Quặng Sphalerite

N ước nĩng

Hình 6.10: Thiết bi khai thác lưu huỳnh (phương pháp Frasch)

Lưu huỳnh nĩng ch ảy

H2SO4

3.2 SƯU TẦM PHIM THÍ NGHIỆM

3.2.1 Số lượng các phim thí nghiệm

 Chương 1: Nguyên tử

 Bài 1: Thành phần nguyên tử: 7 phim thí nghiệm, thí nghiệm mơ phỏng

 Bài 2: Hạt nhân nguyên tử: 3 phim thí nghiệm

 Bài 4: Cấu tạo vỏ nguyên tử: 9 phim thí nghiệm

 Bài 5: Cấu hình electron nguyên tử

 Chương 2: Bảng tuần hồn các nguyên tố hĩa học

- 14 phim thí nghiệm

 Chương 3: Liên kết hĩa học

 Bài 12: Liên kết ion – tinh thể ion: 17 phim thí nghiệm

 Bài 13: Liên kết cộng hĩa trị: 22 phim thí nghiệm

 Bài 14: Tinh thể nguyên tử và tinh thể phân tử: 1 phim thí nghiệm

 Bài 15: Hĩa trị và số oxi hĩa

 Chương 4: Phản ứng oxi hĩa khử

 Chương 5: Nhĩm Halogen

 Bài 21: Khái quát về nhĩm halogen: 3 phim thí nghiệm

 Bài 22: Clo: 29 phim thí nghiệm

 Bài 23: Hidro clorua: 31 phim thí nghiệm

 Bài 25: Flo – Brom – Iot: 24 phim thí nghiệm

 Chương 6: Oxi – Lưu huỳnh

 Bài 29: Oxi – Ozon: 27 phim thí nghiệm

LƯU HUỲNH

LƯU HOÁ CAO SU

THUỐC TRỪ SÂU DƯỢC PHẨM

THUỐC TRỪ SÂU DƯỢC PHẨM

90% SẢN

XUẤT AXIT

SUNFURIC