Ứng dụng Nghiên cứu Khoa học trong sức khỏe cộng đồng

• Nghiên cứu rất cần thiết cho sự phát triển của xã hội, khoa học và y học • Nghiên cứu nhằm để tìm ra một kiến thức mới, bằng cách trả lời một câu hỏi nghiên cứu.. Phương pháp nghiên cứ

NCKH 2002 1

Ứng dụng Nghiên cứu Khoa học trong sức khỏe cộng đồng

TS Đỗ Văn Dũng Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh Website: http://www.fphhcm.org

• Nghiên cứu khoa học là gì? Nghiên cứu khoa học có gì khác biệt so với nghiên cứu? Khởi điểm của nghiên cứu khoa học bắt đầu từ đâu?

• EBM là gì? Khởi điểm của EBM là gì

• Để có số liệu cần xác định những yếu tố nào?

NCKH 2002 3

Nghiên cứu

• Nghiên cứu: Tìm kiếm một cách có hệ

thống các kiến thức mới, dựa trên sự tò mò

và nhu cầu được cảm nhận

• Research: The organized quest for new

knowledge, based on curiosity or on perceived needs

• Nghiên cứu rất cần thiết cho sự phát triển

của xã hội, khoa học và y học

• Nghiên cứu nhằm để tìm ra một kiến thức

mới, bằng cách trả lời một câu hỏi nghiên cứu

2 Last JM A dictionary of Epidemiology NewYork: International epidemiology association 1997; 146

• Làm thế nào có thể xác định được chỉ tiêu vận động sinh đẻ kế hoạch phù hợp?

• Tại sao sự tham gia của cộng đồng còn yếu?

• Nhà nước dựa vào đâu để có thể tính được tỉ lệ suy dinh dưỡng của các địa phương?

NCKH 2002 5

"Mirror, mirror on the wall, who's the fairest of them all?"

and to which the mirror would always reply,

“You are"

Vai trò của estrogen

• Nguy cơ bị bệnh tim mạch và ung thư ở phụ nữ mãn kinh cao hơn hay thấp hơn so với phụ nữ trẻ chưa

mãn kinh? Tại sao

• Nguy cơ bệnh tim mạch ở nam giới cao hơn hay thấp hơn ở nữ giới? Tại sao

NCKH 2002 7

Hormone Replacement Therapy

• Ở phụ nữ mãn kinh có cần điều trị thay thế sự thiếu hụt hormone hay không ?

Bệnh nhân hôn mê

• Ở bệnh nhân hôn mê, nguy cơ tử vong gia tăng là thường do nguyên nhân nào?

• So với người bình thường người bị hôn mê dễ hay khó bị nôn ói hơn?

• Tại sao người hôn mê ở người nôn

ói là rất nguy hiểm?

• Nên để bệnh nhân hôn mê ở tư thế nào để tránh ngạt thở?

NCKH 2002 9

Trẻ sơ sinh

• Ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi, nguy cơ

tử vong gia tăng là thường do nguyên nhân nào?

• So với người bình thường trẻ sơ sinh và nhũ nhi dễ hay khó bị nôn

Cot death !

• Nên cho trẻ sơ sinh nằm ở tư thế nào để tránh nguy cơ đột tử trong nôi ?

NCKH 2002 11

HRT

• HRT gây tăng thêm 5000 trường hợp ung thư vú và 2000 trường hợp ung thư tử cung ở Đức

• Các nhà quản lí y tế Đức đã ví HRT như thalidomide của 50 năm trước

Burgermeister

J Head of German medicines body likens HRT t

o thalidomide

BMJ  2004;327:767 

NCKH 2002 13

Định luật của Sackett

• Half of what you'll learn in medical

school will be shown to be either dead wrong or out of date within five years of your graduation; the trouble is that nobody can tell you which half

• Phân nửa những điều bạn học trong trường Y sẽ hoặc là sai lầm chết người hay bị lạc hậu trong vòng 5 năm sau khi tốt nghiệp; Điều khó khăn là khong ai cho bạn biết kiến thức ở phân nửa nào là sai lầm

NCKH 2002 18

Các triết lí nghiên cứu

• Dĩ kinh chú kinh (scholarship)

• Dĩ minh chú kinh (scientific research)

Phương pháp nghiên cứu khoa học

• Nghiên cứu khoa học là việc thu thập, phân tích và lí giải số liệu để góp phần

trả lời một câu hỏi nghiên cứu1

• Thí dụ: Thu thập số liệu, phân tích và lí giải số liệu nhân trắc và tiền sử bú sữa mẹ

để góp phần phòng ngừa béo phì trẻ em

1Varkevisser C, Pathmanathan I, Brownlee A Designing and

conductiong health system research projects IDRC, Ottawa

1991

2 Von Kries R, Koletzko B, et al Breast feeding and obesity:

cross-sectional study BMJ 1999; 319:147-150

NCKH 2002 20

Các loại mục tiêu nghiên cứu

• Điều trị có hiệu quả hay không?

– Thử nghiệm lâm sàng

• Sàng lọc có hiệu quả hay không?

– Thử nghiệm lâm sàng

• Nguyên nhân của bệnh là gì?

– Thử nghiệm lâm sàng; đoàn hệ; Bệnh chứng – Thăm dò: NC tương quan (sinh thái)

• Xét nghiệm có tốt hay không?

– Nghiên cứu đoàn hệ (cắt ngang?)

• Mọi người làm gì và nghĩ gì về bệnh tật

– Đoàn hệ, cắt ngang, nghiên cứu định tính

định lượng

• Statistics is the science and practice

of developing knowledge through the use of empirical data expressed

in quantitative form

NCKH 2002 24

NCKH 2002 26

Phương pháp nghiên cứu khoa học

Số liệu : Kết quả của việc thu thập các đặc tính hay đại lượng của các đối tượng

Thông tin : Số liệu đã được phân tích Kiến thức : Thông tin được lí giải và được sử dụng để giải quyết một vấn đề hay trả lời câu hỏi nghiên cứu

NCKH 2002 28

Số liệu: giá trị của biến số

10.2 13.7 10.4 14.9 11.5 12.0 11.0 13.3 12.9 12.1 9.4 13.2 10.8 11.7 10.6 10.5 13.7 11.8 14.1 10.3 13.6 12.1 12.9 11.4 12.7 10.6 11.4 11.9 9.3 13.5 14.6 11.2 11.7 10.9 10.4 12.0 12.9 11.1 8.8 10.2 11.6 12.5 13.4 12.1 10.9 11.3 14.7 10.8 13.3 11.9 11.4 12.5 13.0 11.6 13.1 9.7 11.2 15.1 10.7 12.9 13.4 12.3 11.0 14.6 11.1 13.5 10.9 13.1 11.8 12.2

Hemoglobin ph n mang thai ở phụ nữ mang thai ụ nữ mang thai ữ mang thai

Hemoglobin ph n mang thai ở phụ nữ mang thai ụ nữ mang thai ữ mang thai

Thông tin: số liệu được phân tích

Hemoglobin Tần suất Phần trăm Phần trăm tích lũy

10-10,9 14 20.00 25.71 11-11,9 19 27.14 52.86 12-12,9 14 20.00 72.86 13-13,9 13 18.57 91.43 14-14,9 5 7.14 98.57 15-15,9 1 1.43 100.00

NCKH 2002 30

Kiến thức: thông tin được lí giải để trả lời

câu hỏi nghiên cứu

• Có một số lớn phụ nữ mang thai (26%) bị thiếu máu

• Biết được tỉ lệ phụ nữ thiếu máu để giúp BS khám tiền sản có chiến

lược phù hợp để sàng lọc thiếu máu

ở phụ nữ mang thai

NCKH 2002 32

Thời gian bú sữa mẹ Tỉ lệ hiện mắc (%) của

Quá cân Béo phì Không bao giờ (n=4022) 12.6 (12.4 to 12.9) 4.5 (4.4 to 4.6)

Có thể giảm nguy cơ béo phì ở trẻ em bằng việc cho bú sữa mẹ: nếu trẻ được

bú mẹ từ 3 đến 5 tháng nguy cơ béo phì vào lúc 5-6 tuổi sẽ giảm 35%

NCKH 2002 34

Các triết lí nghiên cứu

• Dĩ kinh chú kinh (scholarship)

– Trẻ nằm sấp bị cản trở hô hấp– Phụ nữ mãn kinh bị bệnh tim vì thiếu các nội tiết tố như estrogen và

progestin => cần phải điều trị hormone thay thế (HRT) và nên có quan niệm mới xem xem mãn kinh là bệnh lí mãn tính và khuyến cáo phụ nữ mãn kinh sử dụng HRT suốt đời

• Dĩ minh chú kinh (scientific research)

NCKH 2002 36

Cấu trúc báo cáo nghiên cứu khoa học

• Đặt vấn đề:

• Tổng quan tài liệu:

• Phương pháp và đối tượng

Cần thông tin gì ? Cần số liệu gì? Thu thập các biến số gì trên

đối tượng nào?

Những thông tin (kết quả phân tích số liệu)

Kiến thức gì để giải quyết vấn đề

Uniform Requirements for Manuscripts Submitted to Biomedical

Journals: Writing and Editing for Biomedical Publication

http://www.icmje.org

Cấu trúc báo cáo nghiên cứu khoa học

3.3 Kế hoạch thu thập số liệu

3.4 Kế hoạch xử lí và phân tích số liệu

3.5 Xem xét về đạo đức

3.6 Nghiên cứu dẫn đường

4 Kế hoạch hoạt động (bao gồm mô tả nhóm đề án)

5 Tài chính (giải thích các mục chi tiêu chính)

6 Kế hoạch điều hành, theo dõi và sử dụng kết quả

Phụ lục1 Tài liệu tham khảo Phụ lục 2 Các chữ viết tắt

Phụ lục 3 Các dụng cụ thu nhận thông tin (bao gồm questionnaire).

Đặc điểm nghiên cứu khoa học tốt

• Phải có tính định hướng vào hành động và đề ra các giải pháp

• Phải có tính thời sự: kết quả phải có kịp thời để đưa ra các quyết định đúng đắn.

• Thiết kế nghiên cứu đơn giản và thực hiện trong thời gian ngắn

• Nên có tính chất chi phí - hiệu quả Tốt nhất nếu nghiên cứu được tiến hành với chi phí thấp và do các nhân viên, cán bộ y tế thực hiện cùng với công việc hàng ngày.

• Kết quả phải được trình bày theo hình thức hữu dụng cho các nhà quản lí, nhà hoạch định chính sách và cộng đồng: Cần có tóm tắt những kết quả chủ yếu của nghiên cứu và nêu bật những điểm lí thú cho đối tượng của bản báo cáo Dựa theo kết quả có thể trình bày giải pháp để giải quyết một vấn đề và

so sánh ưu khuyết điểm của việc tiến hành giải pháp và không tiến hành giải pháp.

NCKH 2002 42

Đặc điểm nghiên cứu khoa học tốt

• Nghiên cứu cần phải được đánh giá không chỉ dựa vào số các bài báo được xuất bản mà cần phải xem xét sự ảnh hưởng của

nó đến chính sách y tế hay thay đổi cung cách phục vụ và cuối cùng là tác động lên sức khoẻ người dân

• Đối với nghiên cứu y tế công cộng cần phải đặt thêm hai đặc điểm sau:

– Sẽ tốt hơn nếu có sự tham gia của nhiều ngành, nhiều khoa

– Nghiên cứu cần có tính chất tham gia của mọi thành viên có liên quan

trong tất cả các bước của quá trình tiến hành nghiên cứu

NCKH 2002 44

Câu hỏi thảo luận

• Trong bài giảng có điều gì anh chị còn chưa nắm vững – hãy yêu cầu các đồng nghiệp khác giải thích

• Trong nhóm thảo luận, anh chị hãy cho biết mình đã làm những nghiên cứu gì? (nếu bản thân anh chị chưa làm những nghiên cứu khoa học hãy thảo luận những nghiên cứu

do đơn vị của anh chị tiến hành)

• Đối chiếu với yêu cầu của nghiên cứu khoa học, anh chị nghĩ rằng những nghiên cứu này có những điểm gì cần được cải thiện

Một số những thay đổi quan điểm trong y học

• Pha chế ORS

• Cắt tầng sinh môn

NCKH 2002 46

NCKH 2002 48

Thảo luận nhóm

• Trong nhóm nhỏ gồm 6-8 người, từng người hãy cho biết trong

nghiên cứu sắp tới mình sẽ dự kiến phát hiện được kiến thức mới gì?

Những người còn lại sẽ cho biết kiến thức đó có thực sự mới hay không và có thể tìm được bằng phương pháp khoa học hay không?

Hỏi và trả lời

“Nếu tôi có một giờ để giải quyết một vấn đề và cuộc đời của tôi phụ thuộc vào việc giải quyết vấn đề đó

Tôi sẽ dành 55 phút đầu tiên

để đặt câu hỏi đúng, và một khi tôi biết câu hỏi đúng, tôi

có thể giải quyết vấn đề trong vòng dưới 5 phút”

• Mục tiêu nghiên cứu có ràng hay không

• Nghiên cứu là mô tả hay phân tích?

Nghiên cứu xác định số đo quy mô (tỉ lệ hiện mắc, tỉ suất mới mắc) hay số đo liên quan (RR, RD, AF, ARR, NTT, v.v) – Nếu NC phân tích có loại bỏ tác động yếu

tố gây nhiễu hay không

• Định nghĩa cụ thể cho biến số trong NC

Bản kiểm đánh giá báo cáo nghiên cứu khoa học

• Thiết kế nghiên cứu sử dụng là nghiên cứu gì?

• Dân số đích của nghiên cứu là gì? Dân số nghiên cứu (mẫu) có đại diện cho dân số mục tiêu hay không?

• Có biện minh đầy đủ về cỡ mẫu?

• Có trình bày biện pháp khắc phục sai số lấy mẫu, sai lệch thông tin, sai lệch gây nhiễu

• Trình bày phần mềm thống kê và phương pháp phân tích số liệu

• Bàn luận về vấn đề y đức

• Bàn luận có lí giải tính đại diện của dân

số nghiên cứu hay không?

• Bàn luận có so sánh kết quả với các tác giả khác hay không?

• Tác giả có bàn luận về tính chính xác và đúng của nghiên cứu ?