Rèn luyện kĩ năng dạy học khái niệm số tự nhiên cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học trường đại học sư phạm hà nội 2

Mục đích nghiên cứu Rèn luyện các kĩ năng dạy khái niệm số tự nhiên cho sinh viên sư phạm ngành Giáo dục Tiêu học, giúp sinh viên có kiến thức về kĩ năng và có khá năng thực hành các kĩ

NGUYEN THI HUONG

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG DẠY HỌC KHÁI NIỆM SÓ TỰ NHIÊN

CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC

TRUONG DAI HQC SU PHAM HA NỌI 2

LUAN VAN THAC Si GIAO DUC HOC

HA NOT, 2010

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo - PGS TS Vũ Quốc Chung, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện

đề tài

Em xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, phòng Sau đại học, khoa Giáo dục Tiểu học và Trung tâm Tin học và Thiết bị kĩ thuật - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo mọi điều kiện, giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo ở các trường tiêu học khu vực thị xã Phúc Yên và các bạn đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình thu thập thông tin về thực trạng dạy học, góp phần hoàn thiện luận văn

Mặc dù em đã cố gắng để hoàn thành song nội dung luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Em kính mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy cô và sự góp ý của các bạn quan tâm

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 04 tháng 10 năm 2010

Tác giả

Nguyễn Thị Hương

Tôi xin cam đoan nội dung luận văn “Rèn luyện kĩ nang day hoc khai niệm số tự nhiên cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không có sự sao chép từ bât kì tài liệu nghiên cứu nào, của tác giả nào

Tác giả

Nguyễn Thị Hương

Trang phu bia 1

1.2.3 Nội dung điều tra

1.2.4 Phương pháp điều tra

1.2.5 Kết quả điều tra

Chương 2: Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng dạy học khái niệm số

tự nhiên cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học

Sư phạm Hà Nội 2

2.1 Biện pháp rèn luyện kĩ năng phân tích nội dung chương trình dạy

học khái niệm số tự nhiên

2.1.1 Hệ thống các thao tác

2.1.2 Quy trình tổ chức thực hành

2.1.3 Ví dụ minh họa

2.1.4 Đánh giá kết quả rèn luyện

2.2 Biện pháp rèn luyện kĩ năng sử dụng đồ dùng, phương tiện dạy học đặc biệt là các phương tiện có sự ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

2.2.1 Hệ thống các thao tác

2.2.2 Quy trình tô chức thực hành

2.2.3 Ví du minh họa

2.2.4 Đánh giá kết quả rèn luyện

2.3 Biện pháp rèn luyện kĩ năng lựa chọn, sử dụng và khai thác hệ thống bài tập

2.3.4 Đánh giá kết quả rèn luyện 75

2.4 Biện pháp rèn luyện kĩ năng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của 46 hoc sinh

1 | Bang 1.1: Bang danh giá mức độ nhận thức của SV vê các KNDH 43

2 | Bang 3.1: Bang tiêu chí đánh giá nội dung (2) và (3) 87

3 | Bang 3.2 : Kếtquả kiêmtranội dung (1),(2),(), (4) trước thực nghiệm 88

4 | Bang 3.3: Kết quả kiêm tra nội dung (2), (3) trước thực nghiệm 89 5| Bảng 3.4: Kêt quả kiêm tra nội dung (1),(2), (3), (4) trước thực nghiệm 90 6_ | Bảng 3.5: Kết quả kiêm tra nội dung (2), (3) sau thực nghiệm 91

7 Bảng 3.6: Kết quả kiêm tra nội dung (1), (2), (3), (4) trước và sau thử nghiệm của 9 lớp đôi chứng

8 Bang 3.7: Kêt quả kiêm tra nội dung (2), (3) trước va sau thử nghiệm của lớp 93 đôi chứng

ọ Bang 3.8: Kết quả kiếm tra nội dung (1), (2), (3), (4) trước và sau thứ nghiệm của 93 lớp tực nghiệm

10 Bảng 3.9: Kết quả kiểm thực nghiệm tra nội dung (2), (3) trước và sau thử nghiệm của lớp 94

1 | Hình 1.1: Biêu đồ biêu thị mức độ nhận thức vê các KNDH của SV 44 2 | Hình3.1 : Biểu đồ đánh giá mức độ đạt các nội dung (1), (2),G), (4) trước thực nghiệm | 89 3| Hình3.2: Biểu đồ đánh giá mức độ đạt các nội dung (1), (2), (3), (4) sau thực nghiệm 90

4 Hinh 3.3: Biéu do đánh giá các nội dung (1), (2), (3), (4) trước và sau 92 thực nghiệm của lớp đôi chứng

5 Hình 3.4: Biêu đô so sanh két qua kiém tra ndi dung (1), (2), (3), (4) của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm 94

MỞ ĐẦU

1 Lido chon dé tai

Chúng ta đang sống trong những thập kỉ đầu tiên của thế kỉ XXI, thé ki của khoa học kĩ thuật và sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin Để có thé thích nghi, tồn tại và phát triển được trong môi trường xã hội đang có những biến đổi nhanh chóng từng ngày, từng giờ như vậy, con người không có cách nào khác là phải tự trang bị cho bản thân mình những kiến thức, kĩ năng cơ bản và cần thiết nhất Điều này chỉ có được khi chúng ta được học tập trong một môi trường giáo đục tốt đẹp

Nhận thức được tầm quan trọng của giáo đục, Đảng và Nhà nước ta đã xác định “phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo

nhân lực, bỗi dưỡng nhân tài” [L, điều 9] và “phát triển giáo dục phải gắn với nhu cau phát triển kinh tế xã hội, tiến bộ khoa học, công nghệ” [1, điều 9]

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, xu thế hội nhập hợp tác và phát triển như

hiện nay, giáo đục phải đổi mới, đào tạo phải đáp ứng nhu cầu của xã hội Trước

yêu câu phải đổi mới, Đảng và Nhà nước ta xác định: đổi mới phải được thực

hiện một cách đồng bộ ở tất cả các khâu, các cấp học, trong đó có giáo dục đại

học

Với mục tiêu “đào tạo trình độ đại học, giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên môn và có kĩ năng thực hành thành thạo, có kĩ năng làm việc độc lập, sáng tạo và giải quyết vấn đề thuộc chuyên ngành được đào tạo” [1, điều 39], giáo dục đại học nói chung và giáo dục đại học sư phạm nói riêng đang có những đóng góp vô cùng to lớn trong sự nghiệp đào tạo giáo viên ở các cấp học, đội ngũ quyết định đến chất lượng giáo dục trước mắt và lâu dài của nước nhà Đào tạo giáo viên tiểu học là mục tiêu, nhiệm vụ của các ngành, khoa Giáo dục Tiểu học thuộc các trường đại học sư phạm Khác với các khoa, ngành

khác, sinh viên ra trường chỉ việc dạy một môn học thuộc chuyên ngành được đào tạo như Văn, Toán, Lý, ; sinh viên khoa Giáo dục Tiểu học khi ra trường phải dạy học nhiều môn cơ bản, trong đó có môn toán ở tiểu học

Môn toán ở tiểu học là một trong những môn học quan trọng góp phần hình thành kiến thức, kĩ năng thực hành, rèn luyện tư duy toán học cho học sinh tiểu học Nội dung chương trình môn toán ở tiểu học gồm nhiều vấn đề trong đó

van dé về Số học và cụ thé là việc dạy học hệ thống số, khái niệm ban đầu về số

tự nhiên là quan trọng nhất, đóng vai trò cốt lõi, nền tảng để học sinh tham gia học tập những nội dung toán học khác

Để có được những bài giảng toán hay, hấp dẫn; những hoạt động dạy học

về số tự nhiên có hiệu quả thì người giáo viên tiểu học phải có những kiến thức

và kĩ năng chuyên môn cơ bản, cần thiết Những kiến thức, kĩ năng nghề nghiệp này có được qua thực tế giảng đạy ở các trường tiêu học, qua nhiều năm tích lũy

kinh nghiệm của bản thân, qua học hỏi bạn bè đồng nghiệp Và hơn hết cả đó là

quãng thời gian học tập, tự trang bị kiến thức và kĩ năng trong bốn năm học ngồi trên ghế giảng đường đại học

Tuy nhiên thực tế sau khi ra trường, nhiều sinh viên tỏ ra lúng túng, thiếu

tự tin khi đứng trước học sinh; thậm chí có sinh viên còn mắc phải những lỗi hết

sức cơ bản về kiến thức và kĩ năng Phải chăng trong quá trình đào tạo ở trường đại học, chúng ta chưa có sự quan tâm đúng mức tới hoạt động rèn luyện nghiệp

vụ sư phạm, chưa chú ý thật sự tới việc rèn luyện những kĩ năng dạy học cho sinh viên? Phải chăng dạy học ở đại học còn mang nặng tính lý luận mà chưa đảm bảo “phương pháp đào tạo trình độ cao đăng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng ÿ thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên

cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kĩ năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng” [L, khoản 2, điều 40] Điều đó đặt ra trước mắt chúng ta, giáo dục đại học một yêu cầu cấp thiết hiện nay: bồi đưỡng nghiệp vụ sư phạm, rèn luyện các kĩ năng đạy học cho sinh viên phải trở thành vấn đề quyết định chất lượng giáo dục đại học

Chính vì những lí do trên, với mong muốn được đóng góp một phần những suy nghĩ nhỏ bé của mình vào việc rèn luyện kĩ năng nghề nghiệp cho sinh viên, chúng tôi đã quyết định lựa chọn đề tài: “Rèn luyện kĩ năng dạy học khái niệm số tự nhiên cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Sự phạm Hà Nội 2”

2 Mục đích nghiên cứu

Rèn luyện các kĩ năng dạy khái niệm số tự nhiên cho sinh viên sư phạm ngành Giáo dục Tiêu học, giúp sinh viên có kiến thức về kĩ năng và có khá năng thực hành các kĩ năng một cách thành thạo khi dạy học nội dung này

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu nội dung chương trình môn toán ở tiểu học, đặc biệt là nội dung dạy học khái niệm về số tự nhiên

- Tìm hiểu các kĩ năng dạy học khái niệm về số tự nhiên

- Tìm hiểu thực trạng việc rèn luyện các kĩ năng dạy học khái niệm về số

tự nhiên của sinh viên sư phạm ngành Giáo dục Tiểu học - Khoa Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

- Đề xuất một số biện pháp góp phần rèn luyện kĩ năng dạy học khái niệm

vê sô tự nhiên cho sinh viên

- Tién hanh thực nghiệm sư phạm, đánh giá khả năng thực hiện cua các

biện pháp đã đề xuất

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: các kĩ năng dạy học khái niệm về số tự nhiên trong chương trình môn toán ở tiêu học

- Phạm vi nghiên cứu: tập thể K33 Giáo dục Tiểu học - Khoa Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thống kê số liệu

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

6 Giá thuyết khoa học

Nếu sinh viên rèn luyện tốt các kĩ năng dạy học khái nệm về số tự nhiên theo các biện pháp đã đề xuất thì sẽ có kĩ năng dạy học tốt các nội dung còn lại của chương trình môn toán ở tiểu học và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở trường đại học sư phạm

NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

- Các khái niệm về “Kĩ năng”:

Kĩ năng là một khái niệm khá phức tạp Xung quanh khái niệm này đã có nhiều định nghĩa khác nhau:

Có tác giả quan niệm: Kĩ năng là sự biểu hiện kết quả thực hiện hành động trên cơ sở kiến thức đã có K7 năng là tri thức trong hành động

Lại có người cho rằng #7 năng là vận dụng kiến thức (khái niệm, cách thức, phương pháp) để giải quyết một nhiệm vụ mới

Về mặt chiết tự, theo từ điển Tiếng Việt [5]:

+ Kĩ: sự khéo léo (kĩ nghệ, kĩ thuật, )

+ Năng: khả năng, sự có thé

Nên có thể hiểu: Af nding là khả năng khéo léo khi vận dụng kiến thức, lý

thuyết nào đó vào trong hoạt động thực hành

Cũng theo [5]: Kĩ năng là khả năng vận dụng kiến thức đã thu nhận được trong một lĩnh vực nhất định vào thực tế.

Nhu vay, kf nang bao gid cing gin lién véi viéc thực hiện có kết quả một

thao tác, một hành động nào đó, trên cơ sở những tri thức đã có

+ Kĩ năng là khả năng vận dụng tri thức khoa học vào thực tiễn, trong đó

khả năng được hiểu là: sức đã có (về mặt nào đó) dé thực hiện một việc gì

+ Kĩ năng là khả năng của con người thực hiện có hiệu quả một công việc

để đạt được mục đích đã xác định bằng cách lựa chọn và áp dụng những cách

thức hành động phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và phương tiện nhất định

Tìm hiểu khái niệm này trong tâm lý học, ta thấy: thao tac —> hành động

— thói quen kĩ năng —> kĩ xảo

Như vậy, #7 năng là khả năng thực hiện có hiệu quả một hành động nao đó theo một mục đích trong những điều kiện xác định Nếu tạm thời tách tri thức và

kĩ năng để xem xét riêng thì các tri thức thuộc phạm vi nhận thức, thuộc về khả nang “biét”, còn kĩ năng thuộc phạm vi hành động, thuộc vé kha nang “biét lam” Các nhà giáo dục học cho rằng: “Mọi kiến thức bao gồm một phân là thông tin kiến thức thuần túy và một phân là kĩ nang”

Kĩ năng là một nghệ thuật, là khả năng vận dụng những hiểu biết ở mỗi người để đạt được mục đích Kĩ năng còn có thể được đặc trưng như một thói quen nhất định và cuối cùng kĩ năng là khả năng làm việc có phương pháp Mỗi kĩ năng bao gồm một hệ thống thao tác trí tuệ và thực hành, thực hiện trọn vẹn hệ thống này sẽ đạt được mục đích đề ra.

Có thể thấy kĩ năng bao giờ cũng xuất phát từ kiến thức, dựa trên kiến thức; kĩ năng là kiến thức trong hành động

- Các yếu tô của kĩ năng:

+ Kĩ năng kĩ thuật - công nghệ

+ Kĩ năng lao động chung:

/ Kĩ năng lập kế hoạch

/ Kĩ năng tổ chức lao động

/ Kĩ năng kiểm tra và điều chỉnh hoạt động lao động

Trong thời đại phát triển của khoa học kĩ thuật và công nghệ thông tin như hiện nay, kĩ năng càng trở nên quan trọng Có thể kể ra một số kĩ năng quan trọng như sau: Kĩ năng thông tin, giao tiếp, lập kế hoạch và tổ chức triển khai công việc, hợp tác, sử dụng toán học, giải quyết vấn đề, sử dụng công nghệ

- Đặc điểm của kĩ năng:

Từ những khái niệm về kĩ năng trình bày ở trên, ta thấy nó chứa đựng

— Hiểu những điều kiện để triển khai cách thức đó

+ Kiến thức là cơ sở của kĩ năng, khi kiến thức đó phán ánh đầy đủ các thuộc tính bản chất của đối tượng, được thử nghiệm trong thực tiễn và ton tại trong ý thức với tư cách là công cụ của hành động Cùng với vai trò cơ sở của tri thức, cần thấy rõ tầm quan trọng của kĩ năng Kĩ năng chỉ có thể được hình thành

và phát triển trong hoạt động Vì vậy phải hướng mạnh vào việc vận dụng những tri thức và rèn luyện kĩ năng

Kĩ năng được hình thành dần trong quá trình học tập và làm việc

- Các cấp độ của kĩ năng:

Theo B S Bloom, kĩ năng có thê phân chia thành 5 cấp độ:

+ Bắt chước: lập lại hành động theo quan sát, có hướng dẫn trực tiếp + Làm được: biết thực hiện các thao tác đúng trình tự hành động đã được

Năm cấp độ này là cơ sở để xác định quy luật hình thành kĩ năng Từ đó,

có kế hoạch rèn luyện các kĩ năng dạy học môn toán nói chung và kĩ năng dạy

học khái niệm số tự nhiên nói riêng theo đúng quy luật

* Kĩ năng sư phạm

Đối với nghề sư phạm, dựa vào những đặc điểm kĩ năng trên chúng ta có khái niệm kĩ năng sư phạm

- Quan niệm: Kĩ năng sư phạm là năng lực vận dụng những tri thức và kinh nghiệm sư phạm trong quá trình học tập và rèn luyện trong những điều kiện khác nhau để thực hiện có hiệu quả hoạt động sư phạm

- Phân loại:

Kĩ năng sư phạm cũng là một hệ thống các thao tác, hành động phức hợp,

kĩ năng thành phần Chúng có quan hệ mật thiết, đan xen, hỗ trợ và làm tiền đề cho nhau

Tuy nhiên nếu phân loại theo chức năng của người giáo viên thì kĩ năng sư phạm bao gồm:

+ Kĩ năng tô chức các hoạt động dạy học

+ Kĩ năng tô chức các hoạt động giáo duc

Trong đó kĩ năng tổ chức các hoạt động dạy học (kĩ năng dạy học, kĩ năng giảng dạy) là quan trọng vì nó thê hiện chức năng cơ bản của người giáo viên là dạy học

* Ki nang day hoc

Kĩ năng đạy học là một trong số các kĩ năng sư phạm của người GV tiểu

học Có thê nói đây là kĩ năng quan trọng nhất Bởi lẽ, đã là GV, đã đi dạy học

thì cần phải có kĩ năng dạy học Tuy nhiên trong thực tế nhiều GV còn hạn chế

về kĩ năng này

Cũng như trên ta có:

- Quan điểm:

+ Ki nang day hoc là hệ thống các thao tác, hành động phức hợp vận dụng kiến thức và kinh nghiệm sư phạm trong những điều kiện khác nhau nhằm thực hiện có hiệu quả hoạt động dạy học

+ Kĩ năng dạy học là khả năng của người dạy thực hiện có kết quả công việc của mình để đạt được mục đích dạy học đã xác định bằng cách lựa chọn và

sử dụng những cách thức hành động phù hợp với người học, điều kiện, hoàn cảnh và phương tiện nhất định

+ Kĩ năng dạy học là những kĩ năng đảm bảo cho hoạt động dạy học của người GV đem lại kết quả cao

- Đặc trưng của kĩ năng dạy học:

+ Tổ hợp các hành động giảng dạy đã được người dạy nắm vững

+ Có mối quan hệ chặt chẽ với kết quả học tập

+ Là một hệ thống bao hàm những kỹ năng dạy học chuyên biệt

- Phân loại:

Đề tổ chức việc dạy học thành công hay nói cách khác là hoàn thành chức

năng nghề nghiệp của mình, người giáo viên phải có các kĩ năng dạy học cơ bản

và cần thiết như:

+ Kĩ năng phân tích nội dung chương trình môn học

+ Kĩ năng thiết kế kế hoạch bài học (soạn giáo án)

+ Kĩ năng sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, có sự ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

+ Kỹ năng lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học theo định hướng

đổi mới

+ Kỹ năng giao tiếp và ứng xử tình huống sư phạm trong quá trình dạy học.

+ Kỹ năng tô chức các hoạt động ngoại khóa

+ Kỹ năng kiểm tra, đánh giá kết quả học toán của HS

+ Kỹ năng tổng kết kinh nghiệm đạy học bộ môn

Các kỹ năng này có quan hệ mật thiết với nhau, khi GV thực hiện thành thạo các hoạt động này thì có thể nói GV đó đã hình thành được kỹ năng dạy học

Kỹ năng dạy học được hình thành trên cơ sở mục tiêu, nội dung, chương trình, PPDH của từng môn học và thông qua quá trình luyện tập có hệ thống của

SV được đào tạo trong hệ thống các trường sư phạm

1.1.2 Kĩ năng dạy học khái niệm số tự nhiên ở tiểu học

* Kĩ năng dạy học môn toán ở tiểu học

Trong từng môn học, để dạy tốt, giáo viên vừa phải có các kĩ năng chung, vừa phải có các kĩ năng riêng, đặc trưng của việc dạy học môn học đó Chúng ta cũng có thể phân loại: kĩ năng dạy học toán ở tiểu học, kĩ năng dạy học tiếng Việt ở tiểu học Và với mỗi một nội dung của môn học, chúng ta cũng có thé có những kĩ năng tương ứng đề day hoc tốt nội dung đó Vì vậy, ở đây, ta tìm hiểu

về các kĩ năng dạy học khái niệm số tự nhiên trong chương trình dạy học toán ở tiểu học

Để hiểu được hệ thống những kĩ năng đạy học này, chúng ta tìm hiểu nội

dung dạy học khái niệm số tự nhiên ở tiểu học

* Kĩ năng dạy học khái niệm số tự nhiên ở tiểu học

a Nội dung dạy học toán ở tiểu học:

+ Giải toán có lời văn

Trong đó, nội dung Số học là trọng tâm, cốt lõi mà việc dạy học các mạch kiến thức còn lại hỗ trợ cho việc dạy học nội dung này

- Nội dung Số học bao gồm:

+ Hình thành khái niệm ban đầu về các hệ thống sỐ (số tự nhiên, phân SỐ,

- Mục đích yêu cầu của dạy học 86 tu nhién 6 tiéu hoc:

Day hoc số tự nhiên ở tiêu học nhằm giới thiệu cho học sinh khái niệm về

số tự nhiên và mười kí hiệu (tức là chữ số) để viết số, về các đơn vị đếm của hệ

thập phân, về sự sắp thứ tự và so sánh các số tự nhiên

Dạy học số tự nhiên nhằm giúp học sinh tiêu học nhận biết được quy tắc thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia và quan hệ giữa các phép tính đó, biết vận dụng các bảng tính và các tính chất của các phép tính để tính nhằm, tính

nhanh và tính đúng, biết thử lại các phép tính khi cần thiết, biết giải các bài toán

có lời văn và trình bày bài giải

- Nội dung dạy học số tự nhiên ở tiểu học gồm các vẫn đề:

+ Dạy khái niệm ban đầu về các số tự nhiên (hình thành biểu tượng số tự nhiên; đọc, viết; phân tích cấu tạo thập phân (hàng, lớp) của các số tự nhiên) + So sánh, sắp thứ tự các số tự nhiên có nhiều chữ số

+ Bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia các số tự nhiên có nhiều chữ số

+ Tính chất các phép tính trên sé tự nhiên

+ Tính chất của dãy số tự nhiên (chẵn, lẻ, chia hét, )

ai Nội dung dạy học hình thành khái niệm (biểu tượng) ban đâu về số tự nhiên ở tiểu học

Việc hình thành khái niệm ban đầu (biểu tượng) về các số tự nhiên được tiến hành theo các vòng số (các tập con của tập số tự nhiên) và được biên soạn ở từng lớp như sau:

- Don vi, chuc, tram, nghin

- Nhân số có hai chữ số với số có một chữ số (không nhớ)

- Nhân số có hai chữ số với số có một chữ số (có nhớ)

- Nhân số có ba chữ số với số có một chữ số (không nhớ, có nhớ một lần)

- Nhân số có bốn chữ số với số có một chữ 86 (không nhớ, có nhớ một

lần, có nhớ hai lần không liên tiếp)

- Nhân số có năm chữ số với số có một chữ số số (không nhớ, có nhớ một

lần, có nhớ hai lần không liên tiếp)

- Gidi thiéu nhan nham sé cé hai chit s6 v6i 11

- Nhân với số có ba chữ số (có chữ số 0 ở giữa một thừa số)

- Phép chia hết và phép chia có dư

- Chia số có hai chữ số cho số có một chữ số (chia hết, chia có dư)

- Dấu hiệu chia hết cho 2, 5, 9, 3

a„ Nội dung dạy học hình thành tính chất của các phép toán

* Phép toán cộng

LỚP 1, 2, 3:

- Số 0 trong phép cộng

- Thông qua các bài tập ngầm hình thành tính chất giao hoán, kết hợp

- Số 0 trong phép nhân và phép chia

- Số 1 trong phép nhân và phép chia

- Thông qua hệ thống các bài tập mà ân tàng hình thành tính chất giao

hoán, kết hợp,

LỚP 4:

- Tính chất giao hoán của phép nhân

- Nhân với 10, 100, 1000, Chia cho 10, 100, 1000,

- Tinh chất kết hợp của phép nhân

- Nhân với số có tận cùng là chữ số 0

- Nhân một số với một tổng

- Nhân một số với một hiệu

Nhận xét: Nhìn vào phân bố chương trình, ta thấy tập hợp số tự nhiên được chia thành các tập hợp con, ta thường gọi là các vòng số theo từng lớp học, phù hợp với lứa tuổi và sự phát triển nhận thức của học sinh Các vòng số được sắp xếp xen kẽ với các mạch kiến thức khác như các kiến thức về đại lượng và

đo đại lượng, các yếu tố hình học Các mạch kiến thức hỗ trợ nhau khiến cho các kiến thức số học trở nên có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc hơn

b Hệ thống các kĩ năng dạy học khái niệm SỐ tự nhiên ở tiểu học

Cũng giống như việc dạy học bất kì một môn học, một nội dung nảo, để dạy học khái niệm về số tự nhiên trong chương trình môn toán ở tiểu học, người

GV phải trang bị cho mình một hệ thống các kĩ năng cơ ban và cần thiết Cụ thể là:

bị KĨ năng phân tích nội dung dạy học khái niệm số tự nhiên

Đây là kĩ năng rất quan trọng, bởi muốn thực hiện được mục tiêu dạy học

khái niệm số tự nhiên, SV cần phải biết mục tiêu đó được thê hiện thông qua nội

dung như thế nào Với kĩ năng này, trước một chương, một lớp hay một bài học trong SGK toán tiêu học, SV có khả năng phân tích đặc điểm cấu trúc, những

yêu cầu về chuẩn kiến thức và kĩ năng của HS khi học toán ở thời điểm đạy học

những bài đó Quan trọng hơn nữa là: SV biết xác định mục tiêu, cấu trúc một bài lên lớp dé dam bao dạy học đúng mục tiêu, nội dung đầy đủ, chính xác, vừa sức, không dạy quá nội dung yêu cầu

Ví dụ: Để dạy HS có biểu tượng về những số mới đặc biệt là các số lớn (các số trong phạm vi 10 000 trở đi), SGK thường có từ 2 tới 3 tiết dạy Phân tích ra, SV sẽ thấy: mục tiêu của 3 tiết học này hoàn toàn khác nhau:

Tiết I: Giúp HS biết đọc, viết số có nhiều chữ số (trường hợp các chữ số ở

các hàng đều khác 0)

Tiết 2: Giúp HS biết đọc, viết số có nhiều chữ số (trường hợp có chữ số ở một hay một số hàng là 0)

Tiết 3: Giúp HS nắm được cấu tạo thập phân của các số có nhiều chữ số thông qua việc viết các số có nhiều chữ số thành tông giá trị các hàng và ngược lại

Đây là những mục tiêu cụ thể khi đạy học hình thành khái niệm số mới có

nhiều chữ số cho HS, nhưng nếu đặt cả ba mục tiêu này trong một bài thì nội dung bài học quá dài, không phù hợp với thời lượng học tập của HS tiêu học và cũng quá khá năng nhận thức của các em Như vậy việc biên soạn thành 3 tiết học là hoàn toàn phù hợp với khả năng nhận thức của HS

b> Ki nang xây dựng ké hoach bai hoc

Kĩ năng này còn gọi là kĩ năng soạn giáo án, một kĩ năng quan trọng Nhờ

có kĩ năng này mà SV có thể hình dung bước đầu kế hoạch đạy một bài lên lớp như thế nào Kĩ năng này bao gồm việc xác định mục đích, yêu cầu bài học (về

kiến thức, kĩ năng và thái độ); xác định các đồ dùng, phương tiện phục vụ dạy

học; xác định kiểu bài lên lớp và nội dung bài học để lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức dạy học phù hợp; thiết kế các hoạt động học tập để hình thành các đơn vị kiến thức, rèn luyện các kĩ năng tương ứng cho HS,

b; Kĩ năng thiết kế hệ thống câu hỏi gợi mở

Đây là kĩ năng liên quan đến hoạt động lựa chọn, sử dụng hệ thống những câu hỏi có tính chất gợi mở, dẫn dắt HS thông qua việc trả lời đúng mà tìm ra nội dung bài học mới Kĩ năng này yêu cầu người dạy phải có khả năng tư duy đặc

biệt là phép suy diễn và tư duy légic

bạ Kĩ năng xây dựng, lựa chọn hệ thống bài tập

Để hình thành được kiến thức bài học mới cho HS, GV phải tổ chức các

hoạt động luyện tập cho HS để các em có cơ hội vận dụng kiến thức, hình thành những kĩ năng thực hành tương ứng, qua đó phát triển các thao tác tư duy

Phương tiện để tổ chức các hoạt động này là hệ thống các bài tập luyện tập Để lựa chọn được những bài tập phù hợp mục tiêu, tính chất nội dung bài học, vừa sức với HS, phát huy nhận thức, hoạt động tư duy và hoạt động thực hành của

HS thì GV phải có kĩ năng lựa chọn, sử dụng và khai thác hệ thống bài tập có hiệu quả

bạ.KT năng lựa chọn, sử dụng các phương tiện dạy học, đặc biệt là các phương tiện có sự ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

Đây là kĩ năng lựa chọn, sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại trong quá trình dạy học

Vị dụ: băng hình dạy học, phần mềm dạy học toán, phần mềm Soạn giao

án điện tử hay những thiết bị trình chiếu

bạ Kĩ năng lựa chọn, vận dụng phối hợp các phương pháp dạy học và

hình thức tổ chức dạy học theo định hướng đổi mới

Đây là kĩ năng lựa chọn và sử dụng phối hợp hợp lí các phương pháp và hình thức tô chức dạy học dé tạo nên một phương pháp học tập tối ưu trong bai dạy Phương pháp tối ưu đó là phương pháp mà GV chỉ có vai trò định hướng, tổ chức, điều khiển các hoạt động học tập nhưng lại phát huy được tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của HS

b; Kĩ năng giao tiếp, ứng xử tình huống sư phạm

Quá trình dạy học là quá trình tương tác hoạt động giữa GV với HS, HS với HS nên sẽ náy sinh những tình huống giao tiếp GV phải làm gì để giải quyết các tình huống sư phạm nảy sinh trong quá trình đạy học là một biện pháp nghệ thuật, đòi hỏi GV phải có kĩ năng giao tiếp, ứng xử tình huống sư phạm

bạ Kĩ năng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Đây là kĩ năng GV tiến hành tổ chức các hoạt động kiểm tra, làm thi sau mỗi giai đoạn học tập của HS Phân tích các kết quả của bài kiểm tra giúp SV năm bắt được tình hình học tập của HS, những cái được và chưa được; nhận được những thông tin phản hồi từ phía người học về quá trình dạy và học đề có

những điều chỉnh phủ hợp

by KĨ năng tổ chức các hoạt động ngoại khóa

Bên cạnh những hoạt động chính khóa thì việc dạy học khái niệm số tự nhiên cho HS tiểu học còn được tiễn hành qua những hoạt động ngoại khóa Các hoạt động ngoại khóa về toán được giáo viên tổ chức trong lớp học hoặc cũng có thể đo Ban Giám hiệu nhà trường tổ chức trong phạm vi nhà trường, có thể ở những cấp cao hơn như thị xã, thành phó, tỉnh do Phòng Giáo dục và Đào tạo hay Sở Giáo đục và đào tạo tổ chức Thông qua những hoạt động ngoại khóa này, HS tiếp xúc với toán học theo những hình thức khác nhau: kê chuyện về

các nhà toán học, kế chuyện về các số tự nhiên, các cuộc thi về toán mà nội dung

khái niệm số tự nhiên là cốt lõi Do vậy, GV phải có kĩ năng tổ chức các hoạt

động ngoại khóa về toán

bio Ki nang tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

Để tổ chức có hiệu quả các hoạt động học tập của HS, GV phải có khả năng thực hiện các thao tác: thông báo một cách rõ ràng những yêu cầu của tiết học, lựa chọn phương pháp và hình thức phù hợp, sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập; Do đó, GV phải có kĩ năng dạy học này

Có một cách tiếp cận khác khi nói về các kĩ năng đạy học khái niệm số tự

nhiên trong chương trình môn toán ở tiểu học Đó là việc căn cứ vào nội dung các mạch kiến thức cũng có thê có những kĩ năng dạy học tương ứng Cụ thé:

- Kĩ năng hình thành khái niệm, biểu tượng ban đầu về số tự nhiên

- Kĩ năng dạy học so sánh, sắp thứ tự các số tự nhiên

- Kĩ năng dạy học các phép tính với số tự nhiên

- Kĩ năng dạy học tính chất các phép tinh

- Kĩ năng day hoc giải toán có nội dung liên quan tới số tự nhiên

Trong mỗi kĩ năng này, ta lại có thể căn cứ vào các nội dung hành động, hoạt động mà chia thành các kĩ năng thành phần:

- Kĩ năng dạy học hình thành kiến thức mới

- Kĩ năng dạy học luyện tập thực hành, vận dụng

- Kĩ năng dạy học ôn tập, kiêm tra đánh giá kết quả học tập của HS

Cứ như vậy khi chia nhỏ các kĩ năng này ra, ta lại có thể căn cứ vào các thao tác, hành động mà lại chia thành các kĩ năng thành phần

1.2 Cơ sở thực tiễn:

(Thực trạng việc tổ chức rèn luyện kĩ năng dạy học khái niệm số tự nhiên của sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2)

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 được thành lập ngày 14/8/1967 với nhiệm vụ ban đầu là đào tạo giáo viên khoa học tự nhiên cho các trường phô thông khu vực phía Bắc Trải qua hơn 40 năm xây dựng và trưởng thành, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 nay đã khẳng định được vị thế của mình, xứng đáng

là một trong số các trường đại học đào tạo giáo viên đứng đầu trong cá nước Trải qua mấy chục năm, nhà trường đã đào tạo nên những lớp thầy cô giáo trẻ sẵn sàng kế tục xứng đáng lớp người đi trước trong sự nghiệp trồng người

Khoa Giáo dục Tiểu học của trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 được thành lập năm 1997 Tuy tuổi đời còn khá non trẻ song khoa đã sớm gặt hái được nhiều thành tích đáng kể trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo Hiện nay, khoa Giáo dục Tiểu học có 12 cán bộ giảng viên trong đó có I1 Phó Giáo sư - Tiến sĩ, 2

nghiên cứu sinh, 8 thạc sĩ Từ năm 2006 (bắt đầu từ Khóa 33), khoa đào tạo 2

ngành sư phạm (hệ chính quy) là: Giáo dục Tiểu học và Giáo dục Mầm non Cho đến nay, cả khoa có 12 lớp hệ chính quy với tông số sinh viên lên đến 600 em Bên cạnh hệ chính quy, nhà trường mở nhiều lớp hệ vừa làm vừa học tại hầu hết các tỉnh thuộc miền Bắc nhằm chuẩn hóa, nâng cao trình độ GVTH 1.2.1 Mục đích điều tra

Bước đầu tìm hiểu thực trạng rèn luyện các kĩ năng dạy học khái niệm số

tự nhiên của sinh viên K33 ngành Giáo dục Tiểu học - Khoa Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Từ đó đưa ra một số biện pháp rèn luyện các

kĩ năng dạy học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo GVTH

1.2.2 Đối tượng điều tra

Sinh viên K33 ngành Giáo dục Tiểu học (hệ chính quy) - Trường Đại học

Sư phạm Hà Nội 2

1.2.3 Nội dung điều tra

- Tìm hiểu công tác tổ chức rèn luyện kĩ năng dạy học toán tiểu học nói chung và dạy học về khái niệm số tự nhiên nói riêng cho sinh viên của khoa Giáo

dục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

- Tìm hiểu những yếu tố ánh hưởng tới việc rèn luyện kĩ năng dạy học

khái niệm số tự nhiên của SV ngành Giáo đục Tiểu học.

- Phân tích, đánh giá thực trạng rèn luyện kĩ năng day học toán tiểu học nói chung và dạy học về khái niệm số tự nhiên nói riêng của SV

1.2.4 Phương pháp điều tra

- Điều tra: thiết kế phiếu điều tra (phiếu thăm dò ý kiến) gửi trực tiếp cho

SV và GVTH

- Đàm thoại: Trao đổi với các giáo viên giảng dạy ở trường sư phạm, giáo viên tiêu học để có thêm thông tin về vấn đề rèn luyện kĩ năng dạy học khái niệm

số tự nhiên cho SV ngành giáo dục tiểu học Trao đối với SV để nắm được tâm

tư nguyện vọng của người học về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

- Quan sát: dự giờ, thăm lớp, quan sát, tìm hiểu quá trình dạy học

- Nghiên cứu lí luận: tìm hiểu, nghiên cứu Chương trình đào tạo hệ cử nhân khoa học ngành Giáo đục Tiểu học (hệ chính quy) của khoa Giáo đục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

1.2.5 Kết quá điều tra

1.2.5.1 Kết quả từ nghiên cứu lý luận chương trình đào tạo và tổng kết thực tiễn học tập của sinh viên ngành Giáo đục tiểu học

Ta thấy thực trạng rèn luyện các kĩ năng dạy học khái niệm số tự nhiên

diễn ra như sau:

Việc hình thành các kỹ năng dạy học giúp sinh viên có kiến thức, kĩ năng

và sử dụng kĩ năng một cách thành thạo trong dạy học là một nội dung rất quan trọng trong quá trình đào tạo, được nhà trường và khoa chú ý ngay từ khi biên soạn chương trình đào tạo, cụ thể thông qua 3 hoạt động chính sau:

* Rèn luyện kỹ năng dạy học thông qua việc dạy học các môn học trên lớp Đây là hoạt động cơ bản trong quá trình đào tạo, rèn luyện tay nghề, hình thành kiến thức, kỹ năng chuyên ngành cho sinh viên Đặc biệt thông qua các nội dung môn học Phương pháp dạy học toán tiêu học I và 2 không chỉ trang bị cho sinh viên hệ thống tri thức lý luận cơ bản của nghề sư phạm mà còn rèn luyện cho sinh viên một số kỹ năng đạy học, giáo dục tổ chức các hoạt động tập thẻ,

giúp sinh viên biết cách thực hiện một số nội dung, thao tác khi nội dung bài học

có liên quan đến kỹ năng đạy học nào đó

học

Cụ thể:

e Học phần: Phương pháp dạy học toán 1

Tổng số tiết: 45 tiết, trong đó: Lý thuyết: 30 tiết

Thực hành: 15 tiết, gồm các nội dung:

+ Thực hành tìm hiểu các mạch kiến thức trong chương trình

+ Thực hành và xem băng minh họa các phương pháp dạy học toán ở tiểu

+ Thực hành các phương pháp và xem trích đoạn

+ Thực hành và xem băng tông hợp sự vận dụng phương pháp

+ Thực hành và xem băng tìm hiểu một số hình thức tổ chức dạy học đang được ứng dụng trong trường tiêu học

học

+ Giới thiệu một số đồ dùng dạy học và thực hành thiết kế đồ dùng dạy

+ Thực hành phân tích một số kế hoạch bài giảng

+ Thực hành phân tích một số đề kiêm tra đánh giá môn toán ở tiêu học

e Học phần: Phương pháp dạy học toán 2

Tổng số tiết: 75 tiết, trong đó: Lý thuyết: 45 tiết

Thực hành: 30 tiét, gdm cdc ndi dung:

+ Thực hành soạn - giảng, xem băng dạy học nội dung phan số ở tiểu học + Thực hành soạn - giáng, xem băng đạy học nội dung số thập phân ở tiểu học

+ Thực hành đo và ước lượng các đại lượng hình học

+ Thực hành soạn và trình bày bài soạn các bài có nội dung hình học + Thực hành soạn và trình bày bài soạn về các đại lượng cơ bản

+ Thực hành soạn và trình bày bài soạn về các yếu tô thống kê mô tả + Thực hành giải toán điển hình trong chương trình toán tiêu học

Qua tìm hiểu nội dung chương trình, ta thấy khi dạy học toán ở tiểu học,

chương trình có dành thời gian cho các hoạt động thực hành Tuy nhiên, với riêng nội dung dạy học khái niệm số tự nhiên thì không có hoạt động cụ thể, có hay chăng chỉ là do GV hoặc SV tự lựa chọn một số nội dung để tập soạn và giảng

* Rèn luyện kĩ năng dạy học thông qua hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, thực hành sư phạm

Gồm 2 hoạt động chính:

- Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên: là hoạt động diễn ra trong từng kì học, liên tục trong 4 năm đào tạo, nhất là từ kì 5 trở đi khi sinh viên bước vào năm học chuyên ngành, bao gồm: tìm hiểu nội dung chương trình môn toán

ở tiểu học đặc biệt là nội dung Số học về hình thành khái niệm số tự nhiên; tìm

hiểu các phương pháp và các hình thức tổ chức đạy học; tìm hiểu cách hình thành một khái niệm, đối tượng toán phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh tiểu học; tập soạn và tập giảng nội dung hình thành khái niệm số tự nhiên ở từng lớp,

Nội dung này gọi vắn tắt là “Hướng dẫn rèn nghề (nội dung toán tiểu học)”, được phân bổ trong chương trình đào tạo theo từng học kỳ như sau:

+ Học kỳ 3: tập luyện những kỹ năng có tính công cụ của người giáo viên dạy toán ở tiểu học (các kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết; sử dụng các đồ dùng dạy học: êke, compa, thước kẻ ; sử dụng tia số trong dạy học về số tự nhiên; trình bày nội dung ghi bảng ; kĩ năng xử lý một số tình huống nảy sinh trong quá trình đạy học toán) Thời gian: 2 tuần

+ Học kỳ 6: tiến hành soạn và tập giảng các nội dung Thời gian: 4 tuần + Học kỳ 7: soạn và tập giảng Thời gian: 6 tuần

- Rèn luyện nghiệp vụ sư pham tập trung: tô chức các đợt thực hành sư phạm, kiến tập, thực tập sư phạm tại các trường tiểu học

+ Học kỳ 2: Kiến tập tại trường Tiểu học Xuân Hòa (Xuân Hòa A), Xuân

Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc Thời gian: 2 tuần

+ Học kỳ 4: Kiến tập tại trường Tiểu học Đồng Xuân (Xuân Hòa B), Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc Thời gian: 4 tuần

+ Học kỳ 5: Kiến tập tại trường Tiểu học Đồng Xuân (Xuân Hòa B), Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc Thời gian: 4 tuần

+ Học kỳ 7: Thực tập sư phạm lần 1 tai các trường tiểu học Thời gian: 2 tuần

/ Tiêu học Xuân Hòa (Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc)

/ Tiêu học Đồng Xuân (Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc)

/ Tiểu học Ngô Quyền (Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc)

/ Tiểu học Liên Minh (Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc)

/ Tiểu học Đống Đa (Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc)

/ Tiểu học Lưu Quý An (Phúc Yên, Vĩnh Phúc).

/ Tiểu học Trưng Nhị (Phúc Yên, Vĩnh Phúc)

/ Tiểu học Sóc Sơn (Sóc Sơn, Hà Nội)

/ Tiểu học Phủ Lỗ A (Sóc Sơn, Hà Nội)

+ Học kỳ 8: thực tập sư phạm lần 2 tại các trường tiểu học trên Thời gian:

§ tuần

Sinh viên được rèn luyện kĩ năng dạy học một cách toàn diện: tiếp XÚc với học sinh, phụ huynh, giáo viên, làm công tác giáo viên chủ nhiệm và dạy học Như vậy, nội dung rèn luyện nghiệp vụ sư phạm có ý nghĩa quan trọng tới việc rèn luyện các kĩ năng dạy học cho SV Thông qua hình thức rèn luyện thường xuyên, SV có thời gian tập dượt các kĩ năng dạy hoc cơ bản Còn ở hình thức rèn luyện tập trung, SV được thực tế rèn luyện các kĩ năng Qua đó, SV hiểu sâu hơn những nội dung lí luận đã được học

* Việc rèn luyện còn được tổ chức thực hiện thông qua các hoạt động ngoại khóa

+ Thi lam dé ding day hoc: “Em khéo tay, em hay làm” Thời gian tô chức: tháng 10 hàng năm

+ Thi viết chữ, trình bay bang dep: “Thi nét chữ, nết người ” Thời gian tô