Vai trò của đa dạng sinh loài trong kinh tế và văn hóa

Kh¸i niÖm vÒ ®a d¹ng loµi Loài: Loài là tập hợp những sinh vật được cách ly về mặt sinh học trong quá trình tiến hoá, giao phối tự do với nhau để cho thế hệ con cái hoàn toàn hữu t

Truêng §¹i häc khoa häc tù nhiªn

Khoa m«i tr êng

Vai trß cña ®a d¹ng loµi trong kinh tÕ - v¨n hãa

1 Kh¸i niÖm vÒ ®a d¹ng loµi

 Loài: Loài là tập hợp những

sinh vật được cách ly về mặt

sinh học trong quá trình tiến

hoá, giao phối tự do với nhau

để cho thế hệ con cái hoàn

toàn hữu thụ, cách ly với các

loài khác bởi sự khó kết hợp

với nhau về mặt sinh sản hữu

tính.

Đa dạng loài: Là số lượng và

sự đa dạng của các loài được

tìm thấy tại một khu vực nhất

định tại một vùng nào đó.

1 Kh¸i niÖm vÒ ®a d¹ng loµi

Đa dạng loài: là sự đa dạng của

một nhóm cá thể có quan hệ họ

hàng gần nhau, có khả năng trao

đổi thông tin di truyền, tức là giao

phối lẫn nhau tạo thành các thế hệ

trong quần thể, làm phong phú về

số lượng trong chủng quần (GS

Lê Văn Khoa)

Đa dạng loài: là tất cả sự khác

biệt trong một hay nhiều quần thể

của một loài cũng như đối với

quần thể của các loài khác nhau.

Thuật ngữ "đa dạng sinh học"

thường được dùng như một từ

đồng nghĩa của "đa dạng loài", đặc

biệt là "sự phong phú về loài",

thuật ngữ dùng để chỉ số lượng

loài trong một vùng hoặc một nơi

cư trú.

2 Số l ợng loài trên trái đất

Ước tớnh đến thời điểm này đó

cú khoảng 1,7 triệu loài đó được

xỏc định

Cũn tổng số loài tồn tại trờn

trỏi đất vào khoảng 5 triệu đến

gần 100 triệu

Theo như ước tớnh của cụng

tỏc bảo tồn, cú khoảng 12,5 triệu

loài trờn trỏi đất

Nếu xột trờn khỏi niệm số

lượng loài đơn thuần, thỡ sự

sống trờn trỏi đất chủ yếu bao

gồm cụn trựng và vi sinh vật.

3 Sè l îng loµi cñaViÖt nam

Tính đến năm 2005 Việt Nam có 11.458 loài động vật, 21.017 loài thực vật trong đó khoảng 10% số loài đặc hữu và khoảng 3.000 loài vi sinh vật đã được ghi nhận.

Gần đây các nhà khoa học đã phát hiện thêm một số loài thú mới như Sao La (pseudoryx nghetinhensis), Mang Lớn (Muntiacus vuquangensis), (Mang Trường Sơn Muntiacus truongsonensis), Chà vá chân sám Thỏ vằn trường sơn…

Đa dạng loài ở Việt nam

Nhóm loài Số loài đã biết ở Việt Nam

4 Vai trò của đa dạng loài về kinh

tế và văn hóa

Sếu đầu đỏ (Sarus Crane)

4 vai trß vÒ mÆt sinh th¸i cña loµi

Ví dụ, một loài cây của rừng mưa

nhiệt đới là nơi cư trú của một

hệ động vật không xương sống

bản địa với một trăm loài, hiển

nhiên đóng góp đối với việc duy

trì đa dạng sinh học toàn cầu là

lớn hơn so với một thực vật núi

cao châu Âu không có một loài

sinh vật nào phụ thuộc vào

Acer macrophyllum Bigleaf Maple

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

Kinh tế

 Đa dạng loài mang lại đa dạng loại hình sản phẩm Ước tính giá trị đa dạng loài trên toàn cầu đối với loài người 33.000 tỷ USD/năm

 Giá trị khai thác trực tiếp (làm thực phẩm, dược liệu, làm nhiên liệu…) Theo ước tính hơn 40% nền kinh tế thế

giới và 80% nhu cầu của người nghèo phụ thuộc vào đa dạng sinh học Giá trị gián tiếp (thẩm mỹ, văn hóa, tinh thần, môi trường…)

 Giá trị không khai thác trực tiếp (giải trí, du lịch) Năm

1986 các khu bảo tồn ở Mỹ thu được 3,2 tỷ USD từ tham quan giải trí

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

Vai trò của đa dạng loài đối với ngành nông nghiệp

 Đa dạng loài là cơ sở của nền nông nghiệp Ở Việt Nam, đa dạng loài bản địa và các loài liên quan đến các nhóm cây như lúa, khoai

sọ, chè, vải, nhãn v.v… tạo ra cho mỗi vùng miền có một loài cây chủ đạo tạo ra sản phẩm đặc sản.

Năm 2003 ngành nông nghiệp đã đóng góp khoảng 21% trong

GDP với các sản phẩm lương thực truyền thống và các giống lai mới.

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

Vai trò của đa dạng loài đối với ngành thủy sản

 Các sản phẩm của ngành thủy sản phụ thuộc trực tiếp và gián tiếp vào đa dạng loài

 Nghề cá Việt Nam mang lại nguồn thu nhập chính cho 8 triệu

người và một phần thu nhập cho 12 triệu người.

 Năm 2006 kim ngạch xuất khẩu của ngành thủy sản ước đạt 3,2tỷ USD.

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

Vai trò của đa dạng loài đối với ngành lâm nghiệp

 Các giá trị sản phẩm của rừng như gỗ, song mây, hoa quả, cây

thuốc….

 Năm 2003 giá trị xuất khẩu lâm sản đạt 567triệu USD.

 Có khoảng 25triệu người sống trong hoặc gần rừng và 20% thu nhập hộ gia đình của họ từ lâm sản phi gỗ.

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

 Đa dạng loài duy trì chất lượng đất

 Đa dạng loài duy trì chất lượng nước

 Đa dạng loài duy trì chất lượng không khí

 Đa dạng loài tạo cơ sở cho sức khỏe con người

Tổ chức y tế thế giới ước tính rằng hàng năm khoảng 80% dân số

trên thế giới vẫn dựa vào những dược phẩm mang tính truyền thống lấy từ các loài động vật, thực vật cho sơ cứu ban Ví dụ như ở Đông Nam Á các thầy thuốc đã sử dụng khoảng 6.500 loài thực vật khác

nhau trong việc chữa trị các bệnh như bệnh sốt rét, viêm loét dạ dày

và các loại bệnh khác Trung quốc có trên 5000 loài động thực vật,

Việt Nam có 3.000 loài động thực vật sử dụng cho mục đích chữa

bệnh.

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

Văn hóa

 Một số loài động vật được coi

là biểu tượng của các lễ hội như: Trọi Trâu, lễ thả chim Bồ câu…

 Nhiều cây con đã trở thành

thiêng liêng hoặc vật thờ cúng, như gốc đa, các khu rừng

thiêng, rừng ma…tạo ra văn hóa bản địa Ví dụ rừng thiêng của dân tộc Thái, tỉnh Sơn La.

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

Văn hóa

 Làm cho con người gần gũi

hơn với thiên nhiên.

 Đa dạng loài sẽ tạo ra đa

dạng văn hóa cho các vùng

4 Vai trß cña ®a d¹ng loµi vÒ kinh tÕ

vµ v¨n hãa

Văn hóa

 Đa dạng loài tạo ra

văn hóa ẩm thực cho các vùng miền, các khu vực khác nhau

 Đa dạng loài làm tạo

ra đa dạng các loại hình nghệ thuật (tranh đông hồ, thơ ca… )

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

gi¸ trÞ kinh tÕ

Chè đắng là loài cây tự nhiên, từ bao

đời nay sinh trưởng và phát triển

trong những cánh rừng trên đất Cao

Bằng, Trong lá tươi của nó có 16 loại

Axít amin, các Axít amin này chiếm

55,92% thành phần của lá có tác

dụng tăng cường quá trình trao đổi

chất và có quan hệ chặt chẽ đến cơ

cấu dinh dưỡng của cơ thể, ngoài

việc dùng như trà uống thì chè đắng

còn có giá trị về mặt dược liệu: Chữa

cảm nắng, tiêu viêm, giải độc, giải

rượu, kích thích tiêu hóa, điều hoà

huyết áp, kháng suy lão , từng là

sản phẩm quí mà người Trung Quốc

dùng để tiễn vua chúa ngày xưa.

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

loài cây gỗ quý hiếm có giá

trị đặc biệt như : mun sọc

(Diospyros saletti), huê

mộc (Dalbergia sp.) là hai

loài cây gỗ rất tốt, bền,

chịu được mối mọt, ẩm, có

vân hoa rất đẹp, vì vậy đã

trở thành hàng gỗ đặc biệt

có giá trị kinh tế rất cao

Các loài gỗ đó đang được

buôn lậu với giá trị tính

bằng kg Thời điểm đắt

nhất, giá gỗ huê mộc lên

tới 30-40 triệu đồng/khối

(1997)

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

gi¸ trÞ kinh tÕ

Nhóm cây dầu nhựa: 86 loài, trong đó nhóm cây cho nhựa cứng là 19 loài, tinh dầu: 46 loài, dầu béo: 21 loài Đáng chú ý nhất là cây trầm dó, nhưng đã bị khai thác cạn kiệt.

Nhiều cây có thể cung cấp tinh dầu có giá trị thuộc họ Long não (Lauraceae) nh màng tang,

re, bời hời, quế lợn; các cây trong họ Ngũ gia bì (Araliaceae) như chân chim, lọng; và một số loài trong họ Cam quýt (Rutaceae), họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) Còn các cây thuộc họ Trám (Burseraceae) và họ Dầu có thể cung cấp loại nhựa dầu.

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

gi¸ trÞ kinh tÕ

Nhóm cây làm thuốc: 186 loài Trong VQG có sự

phân bố tập trung của loài trầm dó (Aquilaria

crassna) là cây thuốc có giá trị đặc biệt, nhưng

đã bị khai thác cạn kiệt Cũng có thể tìm thấy một số loài cây thuốc quý có giá trị cao khác

như: hồi núi (Illicum parviflorum), vàng đắng (Coscinium fenestratum), lá khôi (Ardisia

sylvestris), ba kích (Morinda officinalis), thổ

phục linh (Smilax grabla) Còn lại hầu hết là các

loài cây thuốc phổ thông không có giá trị đặc biệt cao Cần có các đề tài nghiên cứu để sử dụng bền vững các loài cây thuốc nói trên

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

gi¸ trÞ kinh tÕ

Nhóm cây ăn được: 156 loài, trong đó nhóm cho tinh bột

và quả gồm 91 loài, nhóm làm rau: 65 loài Đây là nhóm cây đáng chú ý trong vùng trám, sấu, sim, chay cóc, xoài, xoay, bứa, dâu da hàng năm cho một lượng quả khá lớn, là nguồn thức ăn quan trọng của nhóm khỉ hầu trong vùng Các loài có khả năng làm rau như: bầu, bí,

me, lá lót, rau tàu bay, rau sắng cũng tương đối phổ biến trong vùng

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

gi¸ trÞ kinh tÕ

Nhóm cây dùng đan lát và cho sợi: 42 loài Đáng

chú ý nhất là các loài thuộc phân họ Tre nứa (Bambusoideae) có khả năng cung cấp nguyên liệu hàng thủ công, mỹ nghệ Một số loài thuộc

nhóm Song mây (Calamus) là nguồn tài nguyên

quan trọng dùng để đan lát, đặc biệt có hai loài song có giá trị kinh tế và xuất khẩu cao là song mật (Calamus platyacanthus), song bột

(Calamus poilanei) Ngoài ra còn có một số cây

cũng thuộc họ Cau dừa (Arecaceae) cung cấp nguyên liệu cho nghề làm nón và lợp nhà như :

lá nón (Livistona chinensis), móc (Caryota

urens) Các loài cây thuộc họ Đay (Tiliaceae),

họ Trôm (Sterculiaceae) cũng có thể cho sợi tốt

Nhóm cây làm cảnh và cây bóng mát: 93 loài Đa

số các loài thuộc họ Phong lan (Orchidaceae) ở đây có thể dùng làm cây cảnh Họ Mua (Melastomataceae), họ Thu hải đường (Bergoniaceae), họ Bóng n ước (Impatien) cũng

có một số loài có hoa đẹp có thể thuần hoá làm cây cảnh Nhiều cây gỗ có dáng đẹp, có thể dùng làm cây cảnh, cây trồng lấy bóng mát ven đường phố hoặc trong công viên như : kim giao

(Podocarpus pleuruy), thông tre (Podocarpus

neriifolius), giáng h ương (Pterocarpus

macrocarpus), gùa (Ficus callosa), chò nhai

(Annogeissus tonkinensis), các loài cây trong họ

Thích (Aceraceae), họ Na (Annonaceae

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

gi¸ trÞ kinh tÕ

Nhóm cây cho thuốc nhuộm: 54 loài, trong đó có một

số loài cho thuốc nhuộm quý hiếm như vàng đắng

(Coscinium fenestratum), ba kích (Morinda officinalis), thổ phục linh (Smilax grabla), bách bộ (Stemona tuberosa), sa nhân (Amomum xanthioides)

5 Mét sè vÝ dô vÒ ®a d¹ng loµi cã

gi¸ trÞ kinh tÕ

Đa dạng loài đóng vai trò quan trọng trong kinh tế và văn hóa

Trong nền kinh tế thị trường rất cần đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng loài quyết định đa dạng hóa sản phẩm.

Đa dạng loài làm góp phần làm nên đa dạng văn hóa

Để hướng tới phát triển bền vững chúng ta cần có kế hoạch bảo tồn và sử dụng hợp lý đa dạng loài.

KÕt luËn

Xin chân thành cám ơn!