Tiểu luận đ dạng sinh học: Loài xâm lấn loài nhập nội

Sinh Vật lạ xâm lấn: Là một loài, phân loài hoặc một taxon xuất hiện bên ngoài vùng phân bố tự nhiên lâu đời của chúng đã thích nghi và phát triển mạnh trong môi tr ờng sống mới và là ng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

KHOA MÔI TRƯỜNG

NỘI DUNG TRÌNH BÀY

 Nguyªn nh©n xuÊt hiÖn vµ chiÕm lÜnh n¬i c tró

 Ph©n lo¹i c¸c loµi ngo¹i lai x©m h¹i nguy hiÓm nhÊt trªn ThÕ giíi

 HiÖn tr¹ng cña loµi ngo¹i lai x©m h¹i ë ViÖt Nam

 L i ich vµ t¸c h¹i L i ich vµ t¸c h¹i ợi ich vµ t¸c h¹i ợi ich vµ t¸c h¹i

Các khái niệm

2 Sinh Vật lạ xâm lấn:

Là một loài, phân loài hoặc một taxon xuất

hiện bên ngoài vùng phân bố tự nhiên lâu

đời của chúng đã thích nghi và phát triển

mạnh trong môi tr ờng sống mới và là

nguyên nhân gây ra sự thay đổi và đe doạ

đa dạng sinh học bản địa

1 Sinh Vật lạ (Theo công ớc về ĐDSH)

Sinh vật lạ là một loài, phân loài hoặc

phân loại thấp hơn , xuất hiện bên …xuất hiện bên

phân loại thấp hơn , xuất hiện bên …xuất hiện bên

ngoài vùng phân bố tự nhiên tr ớc đây

hoặc hiện nay và phạm vi phát tán tự

nhiên của chúng

Loài khỉ Macaca

1

1

1

Đặc điểm chung

của các sinh vật ngoại lai xâm hại

* Sinh sản nhanh (cả vô tính và hữu tính), vd: Cây Mai D ơng

* Biên độ sinh thái rộng, thích ứng nhanh với những

thay đổi của môi tr ờng

* Khả năng cạnh tranh cao về nguồn thức ăn và nơi c trú

* Khả năng phát tán nhanh, vd: Lục Bình

Nguyên nhân xuất hiện

1 Phân bố địa lý của các loài SV đ ợc

giới hạn bởi các hàng rào cách ly do

chính các yếu tố môi tr ờng và khí hậu

tạo nên

2 Chế độ thuộc địa của các t bản

3 Nghề trồng cây cảnh, nuôi sinh vật

Nguyên nhân SVL chiếm lĩnh một cách nhanh

chóng nơi c trú của các loài bản địa

1 Nơi c trú mới ch a có loài thiên địch của SVL

(ĐV kẻ thù, các loài côn trùng, ĐV ký sinh, nấm bệnh, )

VD: Khi thỏ đ ợc mang đến châu ú c, chúng đã phát triển đến mức không kiểm soát đ ợc, ăn sạch các loài cỏ bản địa.

2 Do các đặc tính của các loài SVL

3 Nếu nơi c trú bị tàn phá hay ô nhiễm còn có cơ hội phục

hồi nh ng một khi mà loài SVL xâm nhập đã c trú tốt tại một nơi nào đó thì việc tách chúng ra khỏi

quần xã là điều rất khó.

4 Bản thân vùng sống của chúng đ ợc mở rộng

Phân loại các loài ngoại lai xâm hại nguy hiểm

1/ VSV (8 loài):

Nấm bệnh tôm, Virut gây bệnh thối

hoa chuối, Trùng bào tử ký sinh gây

bệnh sốt rét ở chim,…xuất hiện bên

bệnh sốt rét ở chim,…xuất hiện bên

2/ Thực vật thuỷ sinh (4 loài):

bèo Nhật Bản, Cỏ biển, Tảo bẹ,

3/ Thực vật ở cạn (32 loài):

Cỏ lào, cỏ tranh, cây ngũ sắc, cây

móng rồng, X ơng rồng đất, …xuất hiện bên

móng rồng, X ơng rồng đất, …xuất hiện bên

4/ Động vật không s ơng sống ở n ớc ( 8

loài): Sao biển nam Thái bình d ơng,

cua Xanh, Trai Trung hoa,…xuất hiện bên

cua Xanh, Trai Trung hoa,…xuất hiện bên

Phân loại các loài ngoại lai xâm hại

5/ Động vật không s ơng sống ở cạn (18

loài): Muỗi sốt xuất huyết, Muỗi sốt rét,

ốc b ơu vàng,

6/ L ỡng C (3 loài): Cóc biển, ếch ơng beo,

7/ Cá (8 loài): Cá hồi nâu, cá V ợc miệng

rộng,

8/ Chim (3 loài): Sáo nâu, Sáo đá xanh, Sáo nâu, Sáo đá xanh,…xuất hiện bên …xuất hiện bên

9/ Bò sát (2 loài): Rắn nâu leo cây, Rùa tai

đỏ,

10/ Thú (14 loài): Mèo hoang, sóc nâu,

chuột nhắt, Hải Ly,…xuất hiện bên

chuột nhắt, Hải Ly,…xuất hiện bên

Hiện trạng các loài xâm lấn ở Việt Nam

mức độ ch a lớn nh ng đang tiềm ẩn nguy

cơ phát triển gây ảnh h ởng trực tiếp cho

sản xuất nông nghiệp

* ốc b ơu vàng: Tr ớc năm 1975, đ ợc đ a

vào VN với số l ợng nhỏ để làm cảnh Năm

1989 - ĐBSCL nuôi nhiều để xuất khẩu nh ng

do không kiểm soát đ ợc nên đã gây đại

dịch ở nhiều tỉnh ở ĐBSCL và đang phát

triển dần ra các tỉnh miền Trung, miền Bắc

Nạn dịch đã làm giảm sản l ợng lúa của địa

ph ơng và tốn hàng trăm triệu đồng để tiêu

diệt nh ng ch a đem lại kết quả nh mong

muốn

Hiện trạng các loài xâm lấn ở Việt Nam

* Cây Mai D ơng

- Xuất hiện ở ĐBSCL, rừng Tràm U Minh,

VQG Cát Tiên, khu du ịch Đồng Mô - Ngải

Sơn, có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới

Nam Mỹ Loài cây này xâm lấn các vùng

đất nông nghiệp, thảm thực vật, gây hại

đặc biệt cho lúa và vùng đầm lầy

- Hiện đã tìm thấy rất nhiều ở 2 bên bờ

sông Truồi và vùng phụ cận, một số gia

sông Truồi và vùng phụ cận, một số gia

đình vẫn trồng loại cây này để làm hàng

rào, chống châu bò phá v ờn, vì vậy phải …xuất hiện bên

rào, chống châu bò phá v ờn, vì vậy phải …xuất hiện bên

có những tuyên truyền, khuyến cáo để ng

ời dân hiểu đ ợc tác hại của chúng để

bảo vệ loài bản địa

Cây Mai D ơng (cây Trinh nữ)

Hiện trạng các loài xâm lấn ở Việt Nam

* Bèo Nhật Bản:

Xuất khẩu vào n ớc ta những năm 1930

theo đ ờng biển Khi chúng lan vào các

hồ ao n ớc ngọt gây suy thoái nghiêm

trọng đến đa dạng sinh học, tắc nghẽn

hệ thống t ới tiêu,

* Chuột Hải Ly ( nuôi thử nghiệm):

Mục đích ban đầu: phát triển chăn nuôi

lấy thịt và da xuất khẩu chống đói

nghèo.Nh ng do là loài gặm nhấm lớn,

sinh sản nhanh, chúng ăn cả những cây

nông nghiệp, đào hang và phá huỷ bờ

sông, đê điều và hệ thống thuỷ lợi,

Hiện trạng các loài xâm lấn ở Việt Nam

* Năm 1996: N ớc ta đã nhập 1 loại côn

trùng (Tenenbriomonitor) làm thức ăn cho

chim cảnh Loài này thuộc nhóm đa thực

có khả năng gây hại cho nhiều loại sản

phẩm nông nghiệp và đã bị cấm kịp thời

* Theo đánh giá mức độ xâm lấn của các

loài cây dại ở v ờn quốc gia Bạch Mã

1/ Khảo sỏt cho thấy có 70 loài cõy xõm lấn,

trong đú cỏc loài xõm lấn ở mức độ 3 và 4

mới chỉ dừng lại ở con số 24 loài

2./ Loài Panicum dilatatum phõn bố ở Bà Nà

hiện đó trở thành dịch xõm lấn với hàng

nghỡn m2 bị phủ xanh, đe dọa đến sự sống

cũn của cỏc cõy bản địa ở độ cao 1000m trở

lờn

3/ Tại huyện Nam Đông - V ờn quốc gia

bạch Mã mức độ tác động của các loài cây

xâm lấn tới HST bản địa rất cao (70 loài)

trong đó 50 loài đang ở tình trạng xâm lấn

ở mức độ 3 và 4

Hiện trạng các loài xâm lấn ở Việt Nam

L ỢI ÍCH I ÍCH

những loài gây hại.

tính sinh sản nhanh, biện độ sinh thái rộng, khả năng thích ứng với sự thay đổi môi tr ờng tốt, …xuất hiện bên

môi tr ờng tốt, …xuất hiện bên

(chống xói mòn), làm phân xanh

6/ Làm thức ăn, làm đồ mỹ nghệ, ,…xuất hiện bên …xuất hiện bên

ời, …xuất hiện bên

ời, …xuất hiện bên

Tác hại của loài ngoại lai

1/ Phá hoại và ngăn cản khả năng tái

sinh của tập đoàn cây và con bản

địa một cách rõ rệt

( 20% các loài ĐV có x ơng sống bị lâm

nguy do sự xâm lấn của các loài ngoại

lai – 13% các loài nhạy cảm ở lục địa

và 31% các loài trên đảo), Viện TNTG.

2/ Cạnh tranh thức ăn và nơi cư trú của

Tác hại của loài xâm lấn

4/ Phá vỡ cân bằng sinh thái môi tr ờng

quan của các tuyến du lịch, cản

trở giao thông và đi lại của du

trở giao thông và đi lại của du

khách

7/ Làm giảm diện tích đất canh tác

nông nghiệp và lâm nghiệp

Các biện pháp phòng trừ các SV lạ xâm lấn

(Tổ chức bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế – IUCN,1999)

với đa dạng sinh học, sức khoẻ con ng ời và kinh tế xã hội ở các n ớc phát triển và đang phát triển.

2/ ư u tiên cho công tác ngăn chặn sự du nhập của các loài

SV lạ xâm lấn ở qui mô quốc gia cũng nh trên toàn thế giới.

3/ Giảm thiểu sự du nhập vô tình hoặc nhập lậu các loài

SV lạ xâm lấn.

4/ Đánh giá cẩn thận các tác động của một loài SV lạ có

thể gây ra, tr ớc khi quyết định cho phép nhập chúng

Các biện pháp phòng trừ các SV lạ xâm lấn

(Tổ chức bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế – IUCN,1999)

5/ Khuyết khích và th c hiện các biện pháp kiểm soát và tiêu diệt các loài SV lạ xâm lấn cũng nh từng b ớc nâng cao hiệu quả của các biện pháp đã có

6/ Tăng c ờng khung pháp luật cũng nh hợp tác quốc tế

trong công việc du nhập, kiểm soát và tiêu diệt các loài SV lạ xâm lấn

Một vài nhận định về các loài SV ngoại lai xâm hại

1 Hội thảo quốc tế (7 - 8/10/2003 - Hà Nội):

Ông John Mackinon (GĐ TTBTĐDSH Asean)

đã ví tác hại nguy hiểm của các loài SV

ngoại lai nh cái chết đen) và ông cũng ra “cái chết đen) và ông cũng ra

ngoại lai nh cái chết đen) và ông cũng ra “cái chết đen) và ông cũng ra

lời kêu gọi toàn thế giới hãy ngăn chặn

ngay cái chết đen này ”.

ngay cái chết đen này ”.

2 PGS Hà Đình Đức (ĐHKH-TN):

"Thận trọng khi nhập khẩu các loài SVL với

bất kỳ mục đích gì"

3 Thứ tr ởng Bộ Tài nguyên (Phạm Khôi Nguyên):

“cái chết đen) và ông cũng ra Hiện t ợng các SV ngoại lai tác động xấu

đến môi tr ờng và có thể trở thành thảm

hoạ với bất kỳ quốc gia nào”

Các biện pháp kiểm soát và tiêu diệt

1 Biện pháp cơ giới :

Nhổ, cắt bằng tay, xới đất làm bật rễ, phát đốt, san ủi, kéo l ới

2 Biện pháp Hoá học:

- Sử dụng các hoá chất để tiêu diệt

- u điểm: là nhanh, tốn ít nhân công và rẻ tiền nh ng th ờng gây ô

nhiễm cho môi tr ờng, đôi khi gây độc cho cả cây trồng, những loài bản địa và con ng ời

3 Biện pháp Sinh Vật học:

- sử dụng các loài thiên địch của các loài SV lạ tiêu diệt chúng

- u điểm: Không gây ô nhiễm môi tr ờng nh ng rất khó kiểm soát đ

ợc sự phát triển của các loài thiên địch sau khi chúng đã tiêu diệt hết các loài SV lạ

4 Biện pháp tổng hợp:

1

1

1

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN