Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn lào suvănthon bupphanuvông(thông tin đưa lên website)

Từ thực tế đó của ngành nghiên cứu văn học của Việt Nam, chúngtôi mạnh dạn chọn các sáng tác tiểu thuyết của SuvănthonBupphanuvông - một cây bút văn xuôi sung sức để nghiên cứu, nhằmlàm

MỞ ĐẦU

1 Ý nghĩa của đề tài

1.1 Việt Nam và Lào, hai nước liền kề nhau trên bán đảo ĐôngDương, có nhiều mối quan hệ với nhau trong lịch sử Tuy vậy,nghiên cứu văn học Lào, nhất là văn học hiện đại Lào ở Việt Nam và

ở các nước khác trên thế giới hãy còn ít ỏi Diện mạo văn học hiệnđại Lào chưa được các nhà khoa học Việt Nam đi sâu nghiên cứu,giới thiệu, đặc biệt là còn vắng bóng nhiều chuyên khảo về tác giả,tác phẩm, các khuynh hướng, trào lưu văn học của thời kì hiện đại

Từ thực tế đó của ngành nghiên cứu văn học của Việt Nam, chúngtôi mạnh dạn chọn các sáng tác tiểu thuyết của SuvănthonBupphanuvông - một cây bút văn xuôi sung sức để nghiên cứu, nhằmlàm sáng tỏ những bình diện lí luận tiểu thuyết, những đặc trưngnghệ thuật viết tiểu thuyết của Suvănthon, góp phần nhận diện rõ hơnnền văn xuôi hiện đại cách mạng Lào

1.2 Tiểu thuyết hiện đại Lào chính thức ra đời năm 1968 với tác

phẩm đầu tay Sỉ nọi (Bé Sỉ) của nhà văn Khămliêng Phônsêna Có

thể nói Khămliêng Phônsêna là nhà văn có vai trò đặt nền móng cho

sự ra đời của thể loại tiểu thuyết ở Lào Tuy vậy, người có vai tròtrong việc xây dựng và phát triển nền tiểu thuyết hiện đại Lào lạichính là nhà văn Suvănthon Ông là một cây bút viết khá sung sức vàthành công trên cả hai bình diện nội dung và nghệ thuật Vì vậy, việcnghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon là rất cần thiết

1.3 Một trong những yếu tố khẳng định tài năng và phong cáchcủa nhà văn Suvănthon chính là những đặc trưng nghệ thuật tiểuthuyết với những phương thức và cách thức tổ chức độc đáo mangđặc trưng văn hóa lối sống của dân tộc Lào Vì vậy, việc nghiên cứuđặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của ông qua các bình diện nghệthuật cụ thể trong các sáng tác là việc làm cần thiết, để qua đó, ngườiđọc không chỉ thấy được những nét riêng trong nghệ thuật tiểu thuyếtcủa ông, những giá trị tư tưởng được nhà văn phản ánh trong tácphẩm, mà còn hiểu hơn về đặc trưng văn hóa, lối sống, phẩm cáchcủa con người Lào

1.4 Mặt khác, trong quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào hiện nay,

đề tài nghiên cứu góp phần vào việc tăng cường quan hệ hữu nghị vàhợp tác đặc biệt Việt Nam – Lào trên tất cả mọi lĩnh vực của đờisống, trong đó có lĩnh vực văn hóa, khoa học và công nghệ của hainước

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích của luận án là nghiên cứu các sáng tác tiểu thuyết củaSuvănthon để tìm ra những đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhàvăn, để thấy được những đặc điểm của tiểu thuyết hiện đại Lào, gópphần vào kho tàng lí luận về thể loại tiểu thuyết hiện đại, một thể loạivẫn đang trong quá trình phát triển phong phú.

2.2 Trên cơ sở lí thuyết về thể loại tiểu thuyết hiện đại, luận án cónhiệm vụ phân tích, đánh giá các sáng tác tiểu thuyết của Suvănthontrên các bình diện khác nhau của thi pháp tiểu thuyết Từ đó hệ thốnghóa các đặc điểm làm nên phong cách, sắc thái tiểu thuyết củaSuvănthon

3 Giới hạn vấn đề nghiên cứu

3.1 Phạm vi văn bản

Trong tổng số năm bộ tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon

Bupphanuvông bao gồm: Hồi tưởng lại (2 tập), Hai chị em (3 tập), Tiểu đoàn Hai (4 tập), Hai bên bờ sông (2 tập), Người con gái của Đảng (2 tập), đã có hai bộ tiểu thuyết được dịch ra tiếng Việt là tiểu thuyết Hai chị em và tiểu thuyết Tiểu đoàn Hai Chúng tôi trực tiếp

khảo sát các tác phẩm đó trên cả tiếng Việt và tiếng Lào Ngoài ra,chúng tôi cũng khảo sát thêm một số cuốn tiểu thuyết bằng tiếng Làocủa các nhà văn khác để so sánh và đối chiếu với các tiểu thuyết củaSuvănthon

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận án sẽ tập trung nghiên cứu ở ba bình diện chủ yếu

trong nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon gồm: Đặc trưngnghệ thuật tổ chức nhân vật và sự kiện; Đặc trưng không gian và thờigian nghệ thuật; Đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật và các phương thứctrần thuật

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình triển khai nghiên cứu đề tài, chúng tôi sửdụng các phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp tiếp cận thipháp học, Phương pháp loại hình, Phương pháp nghiên cứu liênngành, Phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp để làm nổi bậtđặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu về đặc trưngnghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon Bupphanuvông

- Luận án là công trình đầu tiên làm rõ điểm thống nhất trong nghệthuật tiểu thuyết của Suvănthon chính là khả năng phản ánh và kháiquát sâu rộng mang tầm vóc sử thi trên tất cả các phương diện (nhânvật, sự kiện, không gian, thời gian, điểm nhìn ) và khả năng kết

hợp khéo léo các giá trị truyền thống - hiện đại trong cách tổ chức tácphẩm và sử dụng ngôn ngữ tiểu thuyết

- Luận án đã chỉ ra được nét đặc trưng cơ bản về nội dung và thipháp thể loại tiểu thuyết Lào là sự ảnh hưởng khá sâu đậm các giá trịcủa nền văn học truyền thống và các giá trị tư tưởng của văn hóaPhật giáo

- Luận án đóng góp một cái nhìn cụ thể, toàn diện và có hệ thống vềcác phương diện nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon qua

sự liên hệ so sánh với các tiểu thuyết của các nhà văn cùng thời ởLào Qua đó, công trình góp phần khẳng định tài năng, phong cách

và vai trò to lớn của nhà văn trong lịch sử hình thành văn xuôi hiệnđại Lào nói chung và tiểu thuyết nói riêng

- Qua sự phân tích, tổng hợp những giá trị nội dung và nghệ thuậttiêu biểu trong mỗi đơn vị tác phẩm của Suvănthon, luận án đónggóp một cách nhìn khái quát về lịch sử, văn hóa và con người Lào

6 Cấu trúc của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Luận án gồm

4 chương :

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Đặc trưng nghệ thuật tổ chức nhân vật và sự kiện trongtiểu thuyết của Suvănthon

Chương 3: Đặc trưng không gian và thời gian nghệ thuật trong tiểuthuyết của Suvănthon

Chương 4: Đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật và phương thức trần thuậttrong tiểu thuyết của Suvănthon

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Về thể loại tiểu thuyết hiện đại trong văn học Lào

1.1.1 Lí luận về tiểu thuyết

Tiểu thuyết là một thể loại còn uyển chuyển, mềm dẻo vàdường như không bị đóng khung trong những quy phạm trật hẹp nhưmột số thể loại khác Trong lịch sử thể loại, tiểu thuyết đã được nhậnthức từ nhiều góc độ khác nhau Những nhận thức đó đã phản ánhđược trình độ phát triển nhất định của bản thân tiểu thuyết Và mặtkhác, những nhận thức đồng thời cũng là những quan niệm về tiểuthuyết ấy, lại chế ước, tác động trở lại đến sự phát triển của tiểuthuyết tạo nên những đặc trưng của thể loại

1.1.2 Tiểu thuyết hiện đại Lào và những đặc trưng cơ bản của thể loại

Tiểu thuyết hiện đại Lào ra đời xuất phát từ nhu cầu tự thân,nội tại, từ nhu cầu phản ánh cuộc đấu tranh giải phóng của dân tộc,hoàn toàn chưa được chuẩn bị trước về mặt lí thuyết hoặc ít chịu ảnhhưởng của các yếu tố từ bên ngoài

Mặc dù, vào đầu những năm 60 của thế kỉ XX, những tiền đề líluận văn học nghệ thuật Mác – Lênin bắt đầu được phổ biến trongvùng giải phóng, nhưng chỉ trong một chừng mực nhất định, các nộidung của khái niệm chưa được giải thích sâu, còn đơn giản và sơlược Tuy vậy, Từ sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954 về Đông Dươngđược kí kết, lực lượng cách mạng Lào tập trung ở hai tỉnh Sầm Nưa

và Phông Sa Lì, tựa lưng vào miền Bắc Việt Nam và Trung quốc,văn học Lào có điều kiện giao lưu tiếp xúc với văn học các nước lánggiềng, văn học khu vực và trên thế giới Nhiều học sinh, sinh viên,cán bộ chiến sĩ từ vùng giải phóng Lào ra nước ngoài đào tạo, họctập, trao đổi trên nhiều lĩnh vực khoa học, giáo dục, văn hóa, chínhtrị đã trở thành cầu nối để một số tác phẩm tiêu biểu của văn học

thế giới được phổ biến ở Lào như Người mẹ (M Gorki), Thép đã tôi thế đấy (N.A Ôtrôpxki), Những người khốn khổ (Vichto Huygô), Eugénie Grandet (H Balzac), Cái sân gạch (Đào Vũ) Và điều đặc

biệt, phần lớn trong số họ, khi trở về nước đều trở thành những nhàvăn chiến sĩ vừa cầm súng vừa cầm bút

Đến cuối những năm 60 của thế kỉ XX, trong không khí toànquân toàn dân, một lòng nhất tề đứng lên chống lại những âm mưutàn bạo của đế quốc Mỹ, với biết bao sự kiện lịch sử đi qua và biếtbao tấm gương anh dũng kiên cường đã ngã xuống, thì văn xuôi trởthành thể loại phù hợp hơn thơ ca bởi nó có khả năng ghi nhận hếtthảy các sự cố, có thể miêu tả các sự kiện lịch sử một cách tỉ mỉ và

nó có thể dung nạp nhiều tình tiết, nhiều biến cố, nhiều cuộc đời vớinhiều thủ pháp nghệ thuật khác nhau vào trong một chỉnh thể nghệthuật (nhất là tiểu thuyết) Vì vậy, năm 1965, truyện ngắn Lào chínhthức ra đời, đến năm 1968, tiểu thuyết hiện đại Lào cũng bắt đầuxuất hiện và phát triển nhanh chóng liên tục trong khoảng hai thập kỉtiếp theo với nhiều bộ tiểu thuyết dài tập Từ sau năm 1990 đến nay,tiểu thuyết Lào có xu hướng suy giảm, một số tiểu thuyết gia đãthành danh cũng không tiếp tục sáng tác, nhưng nhiều bộ tiểu thuyếtgắn với tên tuổi của một số nhà văn Lào như Khămliêng Phônsêna,Suvănthon Bupphanuvông, Chănthi Đưởnsạvẳn vẫn khẳng định được

vị trí của nó trong tiến trình xây dựng và phát triển nền tiểu thuyếtLào hiện đại

Như vậy, không thể so với nền tiểu thuyết thế giới, chỉ so vớikhu vực Đông Nam Á thì tiểu thuyết hiện đại Lào có lẽ ra đời muộnnhất trong khu vực Và điều đặc biệt, tiểu thuyết hiện đại Lào ra đờikhông gắn liền với sự ra đời của lí luận và quan niệm về tiểu thuyếtnhư trong các nền văn học khác Hiện thực cuộc kháng chiến chống

Mỹ sôi động đã không chờ đợi những quan niệm về tiểu thuyết Cácsáng tác tiểu thuyết lần lượt ra đời ở Lào trong hơn hai thập kỉ 70, 80của thế kỉ XX là sự thể nghiệm của các cây bút từng sống, học tập vàtiếp thu các quan điểm lí luận thể loại ở Việt Nam, ở Pháp, ở Nga

Tuy vậy, thực tế đời sống và truyền thống văn học dân tộc đãquy định và chi phối quá trình tiếp thu văn học Đông – Tây trongtiểu thuyết hiện đại Lào Đặc trưng cơ bản của tiểu thuyết Lào có thểđược khái quát trên một số phương diện sau:

Về phương diện chủ đề, đề tài Ra đời và bám chắc vào hiện

thực khói lửa của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, đề tài bao trùm

của nền tiểu thuyết Lào là đề tài Đấu tranh cách mạng Cũng như

các tác phẩm truyện, kí, tiểu thuyết Lào tập trung viết về hai cuộckháng chiến chống Pháp và chống Mỹ Nếu tiểu thuyết trước năm

1975 chỉ dừng lại phản ánh một sự kiện lịch sử tiêu biểu, một sốphận xã hội điển hình, thì tiểu thuyết sau 1975 có quy mô phản ánhrộng lớn hơn, cùng một lúc, tác phẩm phản ánh nhiều sự kiện lịch sửtrọng đại trong thời gian và không gian rộng lớn, kéo dài với nhiều

số phận, cảnh đời đan xen Tác phẩm do đó cùng một lúc phản ánhnhiều đề tài; nhiều chủ đề, tư tưởng hàm chứa trong một chỉnh thểnghệ thuật nhất định

Tuy vậy, khi khai thác những mảng hiện thực của đời sống,tiểu thuyết Lào vẫn dựa chủ yếu vào các quan niệm truyền thống Cáitriết lí dân gian thiện thắng ác, hiền gặp lành … đối với các hiệntượng đời sống trong sự đối sánh, tương phản, đã hạn chế quá trìnhnhận thức, phản ánh hiện thực Hiện thực được nhận thức, phản ánhcòn đơn giản, chưa thấy được sự đa dạng phức tạp muôn hình muôn

vẻ của nó

Về phương diện kết cấu tác phẩm Người dân Lào thường có

thói quen thích nhập tâm văn nói hơn văn viết Vả lại, với hệ tưtưởng đạo Phật, sống ngay thẳng, thật thà, hòa đồng bác ái nên lối kểchuyện quanh co phức tạp, đảo lộn thời gian, miêu tả nhân vật ởchiều sâu nội tâm thường chưa hợp với số đông độc giả Bởi vậy,thời gian trong tiểu thuyết Lào thường là thời gian vật lí đơn chiều,kiểu kết cấu thời gian tâm lí đa chiều vẫn còn mới mẻ Hầu hết cáctiểu thuyết Lào đều có một kết thúc viên mãn theo kiểu kết thúc của

các truyện cổ dân gian (thường là thiện thắng ác, chính thắng tà, lytán sẽ đoàn tụ…)

Nhiều tiểu thuyết Lào không tạo được một kết cấu chặt chẽ,bởi cốt truyện lỏng lẻo, yếu tố ngẫu nhiên, bàn tay sắp đặt của tác giảxuất hiện can thiệp quá nhiều vào quá trình phát triển cốt truyện Tuyvậy, từ sau năm 1975, tiểu thuyết Lào bắt đầu có kết cấu chặt chẽ

hơn, quy mô hơn, một số tác phẩm đã xây dựng được một cốt truyện

kết hợp được cả hai yếu tố truyền thống và cách tân, sự kiện và tâm

lí

Về nhân vật tiểu thuyết.Văn xuôi hiện đại Lào nói chung và

tiểu thuyết nói riêng, ra đời trong ngọn lửa đấu tranh giải phóng, bắtnguồn từ nền văn học yêu nước, trong vùng giải phóng, dưới sự lãnhđạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào Vì vậy, nhân vật trung tâm,chính diện của tiểu thuyết là hình tượng những con người xả thân vì

sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, mưu cầu hạnh phúc cho nhândân Đó là những nhân vật vừa mang phẩm chất anh hùng của thờiđại, vừa thể hiện tính dân tộc đậm đà

Về ngôn ngữ tiểu thuyết, đây là yếu tố thể hiện đậm nhất tính

dân tộc của thể loại Trong tiểu thuyết hiện đại Lào, ngôn ngữ đờithường, ngôn ngữ quần chúng là nguồn chất liệu chủ yếu để xâydựng tác phẩm, trong đó, ngôn ngữ dân gian, lối nói ví von so sánhđược các nhà văn sử dụng nhiều hơn cả Ngoài một số tiểu thuyết códấu hiệu đổi mới trong ngôn ngữ trần thuật qua việc sử dụng kiểutrần thuật phi tụ điểm, tính độc thoại và tính song điệu trong ngôn

ngữ (như tiểu thuyết Sỉ nọi của Khămliêng, tiểu thuyết Hai chị em

của Suvănthon), thì đặc trưng chủ yếu của ngôn ngữ trong tiểu thuyếthiện đại Lào là mang nhiều tính chất ngôn ngữ báo chí Điều nàyxuất phát từ hoàn cảnh ra đời và nhiệm vụ của thể loại trong nền vănhọc yêu nước Tính chất báo chí khiến cho ngôn ngữ tiểu thuyết thiên

về thống kê, mô tả mà chưa lột tả được tính cách của nhân vật

Có thể nói, tiểu thuyết Lào, ngay từ khi ra đời đã bắt nhịpngay với những nhiệm vụ, nội dung và tính chất mới của một nềnvăn học Nhiệm vụ, nội dung và tính chất mới đó là, các nhà viết tiểuthuyết phải miêu tả hiện thực một cách chân thực, cụ thể, miêu tảlịch sử trong sự phát triển hiện thực Và như vậy, nhiệm vụ đặt racho các nhà viết tiểu thuyết là phát hiện ra hiện thực của ngày maitrong cái thực tại ngày hôm nay, phải vạch rõ bản chất của cuộc sống

xã hội và quy luật phát triển khách quan của nó, phải bồi dưỡng chủnghĩa yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, thấm nhuần niềm tin yêu cách

mạng và những ước mơ về tương lai tươi sáng của Tổ quốc Chính

điều này đã chi phối đặc trưng thi pháp thể loại.

Sự tổng hợp giữa tính lí tưởng và tính hiện thực Tiểu thuyết

Lào ra đời trong môi trường văn học dân gian là chủ yếu, một nềnvăn học coi trọng tính lí tưởng, coi trọng đời sống tinh thần, coi trọngnhững quan hệ cộng đồng Những lí tưởng cao đẹp trong quá khứ,vừa có cơ sở vững chắc trong quần chúng lao động nghèo khổ và yêunước, trong các chùa chiền, vừa chưa bị chủ nghĩa cá nhân tư bảnlàm mai một đã được người anh hùng mới hiện nay tiếp thu và nângcao trên cơ sở một thế giới quan mới, thế giới quan Mácxít Hai cuộckháng chiến chống chủ nghĩa thực dân và đế quốc đã đưa lí tưởngyêu nước của dân tộc lên một tầm cao mới Ngoài ra, trong quanđiểm chỉ đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về văn học nghệthuật, cũng đề cao tính lí tưởng, chú trọng chức năng giáo dục củavăn nghệ, vai trò và trách nhiệm của người cầm bút

Từ những lí do trên, từ sau khi ra đời, tiểu thuyết Lào đã đốtlên ngọn lửa sáng trong tâm hồn người đọc, góp phần giáo dục chủnghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân đạo cho quần chúng Là tiếng nóiđáp ứng nhu cầu tình cảm, nguyện vọng của toàn thể nhân dân, chiến

sĩ Nhân vật trong tiểu thuyết do đó phải là những người anh hùngcách mạng có tinh thần chiến đấu quả cảm, có lí tưởng cách mạngcao đẹp, là những hình mẫu lí tưởng của thời đại

Sự tổng hợp giữa chất sử thi, kịch và trữ tình Tiểu thuyết

hiện đại Lào ra đời trong bối cảnh các nền tiểu thuyết trên thế giới vàtrong khu vực đã đạt được những thành tựu to lớn qua nhiều bướctổng hợp quan trọng về nghệ thuật Do đó tiểu thuyết Lào không thểlàm lại tất cả những bước mà nền tiểu thuyết thế giới đã đi qua Nóchỉ tổng hợp những bước mang tính chất quy luật, không thể bỏ quatrên cơ sở kế thừa những kinh nghiệm, những bước tổng hợp của tiểuthuyết thế giới Sự tổng hợp giữa các yếu tố sử thi – kịch – trữ tình làmột bước không thể bỏ qua trong sự ra đời của thể loại tiểu thuyếtLào

Qua sự tổng hợp các yếu tố sử thi – kịch – thơ ca, tiểu thuyếtLào đã bước đầu tạo được đặc trưng phong cách thể loại Trong nềntiểu thuyết hiện đại Lào, không có thể loại gọi là tiểu thuyết tâm lí,tiểu thuyết đời tư thế sự đặc trưng tiêu biểu của thể loại là tiểuthuyết mang âm hưởng sử thi, tiểu thuyết tính cách cũng nằm trongmối quan hệ với các sự kiện lịch sử và hoàn cảnh xã hội, chất sử thi,chất kịch và chất thơ luôn được tổng hợp vào nhau để làm nổi bật

chủ đề tư tưởng của tác phẩm Điều này được biểu hiện rõ nét quanhiều bộ tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon.

1.2 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon

Hiện nay, nếu tính tổng số lượng các công trình nghiên cứu

về văn xuôi hiện đại Lào cả ở Việt Nam, ở Lào và ở một số nước trênthế giới là không ít Tuy vậy, ở hầu hết các công trình đều quan tâmnghiên cứu một số nội dung cơ bản của văn xuôi hiện đại như: vấn

đề cơ sở lịch sử - xã hội, các chặng đường hình thành và phát triển,

đề tài, chủ đề, hình tượng nhân vật Chỉ có rất ít những công trìnhnghiên cứu hoặc những bài viết đăng trên các tạp chí có những tìmtòi và phát hiện về đặc trưng loại hình và thể loại Riêng về tiểuthuyết, những đặc trưng nghệ thuật của tiểu thuyết Lào nói chung vàtiểu thuyết Suvănthon nói riêng, vẫn còn là một vấn đề mới mẻ, một

số công trình tuy đã đặt vấn đề nghiên cứu tiểu thuyết củaSuvănthon, song mới chỉ đề cập được một hoặc hai khía cạnh nghệthuật trong tác phẩm Những vấn đề thi pháp của thể loại, vấn đề đặctrưng phong cách của nhà văn hay những phương diện nghệ thuậttiêu biểu trong sáng tác của ông vẫn chưa được nghiên cứu chuyênsâu, do đó chưa có được những khái quát lí luận về đặc trưng thể loạitiểu thuyết Lào cũng như những đặc trưng nghệ thuật trong tiểuthuyết của Suvănthon Tuy nhiên, tất cả những nghiên cứu của cáchọc giả đi trước đều là những cơ sở lí luận và thực tiễn để chúng tôitriển khai các bình diện lí luận nghệ thuật tiểu thuyết của nhà vănSuvănthon

CHƯƠNG 2 ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC NHÂN VẬT

VÀ SỰ KIỆN TRONG TIỂU THUYẾT CỦA SUVĂNTHON 2.1 Đặc trưng nghệ thuật tổ chức nhân vật trong tiểu thuyết của Suvănthon

2.1.1 Phân tuyến nhân vật theo lí tưởng xã hội

Là cách phân tuyến nhân vật dựa trên phương diện tư tưởng,tức là quan hệ đối với lí tưởng xã hội của nhà văn Nhân vật đượcchia làm hai loại: nhân vật chính diện và nhân vật phản diện Nhânvật chính diện hay còn gọi là nhân vật tích cực, là những nhân vật cóđạo đức, lí tưởng cao đẹp, thể hiện quan điểm tư tưởng tích cực củanhà văn Khi nhân vật chính diện mang ý nghĩa chuẩn mực cho cảmột giai cấp, tầng lớp, dân tộc sẽ trở thành nhân vật lí tưởng Đối lậpvới nhân vật chính diện, nhân vật phản diện luôn là đối tượng để nhàvăn gửi gắm trong đó thái độ phê phán, phủ định của mình

* Tuyến nhân vật chính diện

Trong chiến tranh và trong Công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội, những con người được coi là đẹp nhất, là tinh hoa của dân tộc

và thời đại là những chiến sĩ trên trận tuyến, những thanh niên ưu túluôn tiên phong trong các phong trào xây dựng cuộc sống mới Viết

về hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ và công cuộc xâydựng chủ nghĩa xã hội của Lào, Suvănthon đã xây dựng thành côngtuyến nhân vật chính diện là những người anh hùng trên hai mặt trận

ấy

Tuyến nhân vật chính diện trong tiểu thuyết của Suvănthonluôn có sự thống nhất giữa cái phi thường và cái bình thường Họ cótác phong giản dị, giàu lòng yêu nước thương dân, đoàn kết cộngđồng, có ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với dân tộc

* Tuyến nhân vật phản diện

Tuyến nhân vật phản diện trong tiểu thuyết của Suvănthonluôn được miêu tả trong sự đối lập về diện mạo, tác phong, lối sống,nhân cách với nhân vật chính diện Khi khắc họa chân dung nhân vậtphản diện, nhà văn thường sử dụng ngôn ngữ so sánh phóng đại vớigiọng điệu phê phán giễu cợt nhằm lột trần bản chất xấu xa của nhânvật ngay từ những lần xuất hiện đầu tiên Trong nhiều trường hợp,nhà văn còn dùng những từ ngữ phàm tục như “con quỷ dâm dục”(phỉ pop phu sảo) để làm nổi bật những bản chất xấu xa, sự tàn bạothiếu nhân tính vốn luôn tiềm ẩn trong con người chúng

Có thể nói, việc xây dựng nhiều tấm gương chiến sĩ, nhằmngợi ca sự nghiệp cách mạng anh hùng và giáo dục ý thức tráchnhiệm đối với Tổ quốc cho các thế hệ là biểu hiện cơ bản trong quanniệm nghệ thuật của Suvănthon về con người thời đại Việc xây dựngcác nhân vật phản diện trong tác phẩm là một dụng ý nghệ thuật củanhà văn nhằm khẳng định chất phi thường của người anh hùng -chiến sĩ trong sự đối lập với cái tầm thường của các thế lực thù địch

2.1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật người anh hùng – chiến sĩ 2.1.2.1 Huyền thoại hóa khả năng của nhân vật

Bằng sự kết hợp giữa hiện thực và lãng mạn, Suvănthon đã

tạo ra màu sắc huyền thoại trong các tác phẩm khi miêu tả kỳ tích

anh hùng của nhân vật Ngòi bút của nhà văn khi miêu tả các trậnđánh như tung hoành, sảng khoái cùng chiến công của nhận vật.Người anh hùng – chiến sĩ dưới ngòi bút của ông mang dáng dấp củangười dũng sĩ mình đồng da sắt, bất khả chiến bại, có sức mạnh củathần thánh có thể tả xung hữu đột giữa bọn địch đầy xe tăng, đại bác

để giành thắng lợi

Không chỉ được biểu hiện nơi trận tuyến, các nhân vật chínhdiện trong tiểu thuyết của Suvănthon luôn tiềm ẩn một khả năng phithường trong mọi tình huống, đặc biệt trong những hoàn cảnh bịđộng, bị bao vây cô lập nhất thì sức mạnh phi thường của nhân vậtlại được tỏa sáng hơn bao giờ hết

Miêu tả hành động dũng cảm của các nhân vật, nhà văn đãchứng minh rằng lí tưởng cách mạng cao cả và lòng căm thù giặc sâusắc đã dồn ý chí, sự say mê của những anh hùng tập trung về mộtphía và tạo cho họ một sức mạnh phi thường Nhân vật trong tiểuthuyết của Suvănthon do đó mang vẻ đẹp lãng mạn cách mạng, một

vẻ đẹp bắt nguồn từ hiện thực, gắn liền chặt chẽ với một cơ sở hiệnthực sâu sắc Đó là tính chất lãng mạn chân chính không tô vẽ thực

tế, nó gắn liền với việc nhận thức bản chất anh hùng trong cuộc sống,

mô tả cuộc sống trong sự vận động phát triển về tương lai Bản thâncuộc sống đặt cơ sở cho tính hiện thực của lí tưởng và lí tưởng soisáng cho ý nghĩa của cuộc đấu tranh

Bằng sự kết hợp giữa hiện thực và lí tưởng, nhà văn xây

dựng hình tượng nhân vật trong tác phẩm như hình tượng người anh hùng, người làm nên sự tích anh hùng của một tập thể, một dân tộc,

nhân vật mang đặc điểm của thời đại, phản ánh những biến động vềtâm lí con người, những trào lưu chính trị - lịch sử Ở các nhân vật, lítưởng chính trị được chuyển hóa thành những ý thức, tình cảm trongcuộc sống, là hình tượng con người – công dân, con người – chiến sĩ,

là sản phẩm của một thời kì lịch sử, một nhân vật tư tưởng

Thể hiện khả năng phi thường của nhân vật, nhà văn muốnkhẳng định sự chiến thắng tất yếu của chính nghĩa, đây cũng là yếu

tố làm nên giá trị nhân đạo trong mỗi tác phẩm của ông

2.1.2.2 Lí tưởng hóa vẻ đẹp ngoại hình và phẩm chất của nhân vật

Vẻ đẹp ngoại hình của nhân vật anh hùng – chiến sĩ trongtiểu thuyết của Suvănthon được gắn liền với kích thước của núi rừng,sông suối, hoa cỏ, chim muông là những cảnh vật và môi trườngsống của cộng đồng Dựa trên kiểu so sánh được thiết lập trên sựtương đồng về tính chất của sự việc và sắc thái khâm phục ngợi ca

mà các hình ảnh gợi đến đã khắc họa nên vẻ đẹp khỏe khoắn, tựnhiên của người anh hùng – chiến sĩ, bởi thước đo của vẻ đẹp ấychính là những gì quen thuộc trong thiên nhiên một miền rừng núi,

nó gắn liền với nếp nghĩ, nếp cảm của nhân dân các bộ tộc Lào

Chuẩn mực vẻ đẹp bề ngoài của người anh hùng – chiến sĩtheo quan niệm của Suvănthon, không chỉ ở vấn đề toàn thiện, toàn

mĩ mà vẻ đẹp ấy phải phù hợp với khí phách hào hùng, với nhiệm vụbảo vệ cộng đồng dân tộc Đó cũng là một kiểu vóc dáng mang âmhưởng sử thi mà nhà văn luôn cố gắng tìm tòi để tổng hợp vào trongtác phẩm của mình.

Ngoài vóc dáng mang vẻ đẹp của thiên nhiên đất trời tiêubiểu cho sức mạnh về thể chất và tinh thần của cộng đồng dân tộc,người anh hùng – chiến sĩ trong tiểu thuyết của Suvănthon còn sángngời vẻ đẹp của đức hạnh, tâm hồn … Tất cả được biểu hiện qua tácphong, lối sống và những hành động cao cả của nhân vật

Trong nhiều tác phẩm, để khắc họa vẻ đẹp phẩm chất củanhân vật, nhà văn đặc biệt quan tâm miêu tả tâm hồn nghĩa hiệp củangười chiến sĩ

Bằng sự kết hợp miêu tả vẻ đẹp ngoại hình và nhân cách củanhân vật, chân dung nhân vật người anh hùng – chiến sĩ trong nhiềutiểu thuyết của Suvănthon được hiện lên rõ nét với tất cả vẻ đẹp toànvẹn Khi khắc họa vẻ đẹp ngoại hình và nhân cách của nhân vật,Suvănthon thường để nhân vật tự bộc lộ hoặc thông qua điểm nhìncủa nhân vật khác Vì vậy vẻ đẹp lí tưởng của nhân vật có tính kháchquan và có giá trị hiện thực sâu sắc

2.1.2.3 Đặt nhân vật trong nhiều mối quan hệ đa chiều

Phẩm chất của người anh hùng – chiến sĩ trong tiểu thuyếtcủa Suvănthon thông thường được biểu hiện qua hai mối quan hệ cơbản là mối quan hệ giữa người anh hùng với đồng đội và nhân dân vàmối quan hệ giữa người anh hùng với kẻ thù

Trong mối quan hệ với đồng đội và nhân dân, nhân vật luôn

là người có ý thức tập thể, gắn bó mật thiết với quần chúng Tinhthần tập thể của người anh hùng được lí giải trong quan niệm phảisống và chiến đấu vì nhân dân và phải dựa vào dân để sống và chiếnđấu, đó cũng chính là quan niệm đặt lợi ích của cộng đồng dân tộclên trên lợi ích cá nhân Và do đó, nhân vật luôn có một niềm tintuyệt đối vào nhân dân và dân tộc, vào sự chiến thắng tất yếu củachính nghĩa

Nếu như niềm tin yêu mà nhân vật dành cho đồng đội vànhân dân càng lớn bao nhiêu thì lòng căm thù của nhân vật đối với

kẻ thù càng lớn bấy nhiêu Lòng căm thù ấy không chỉ biểu hiệntrong tư tưởng mà nó còn thể hiện bằng lời nói và hành động Để tiêudiệt kẻ thù, người anh hùng sẵn sàng chấp nhận hi sinh bản thânmình Theo quan niệm của người anh hùng, hi sinh không phải làhành động vô ích, hi sinh bản thân mình để tiêu diệt kẻ thù, mang lại

lợi ích cho toàn dân tộc là niềm vinh hạnh, niềm tự hào lớn lao củabản thân.

Việc đặt nhân vật trong hai mối quan hệ đặc biệt, Suvăthon

đã tái hiện được những nét tính cách đa dạng về người chiến sĩ giảiphóng quân Lào

2.2 Đặc trưng nghệ thuật tổ chức sự kiện trong tiểu thuyết của Suvănthon

2.2.1 Kết cấu sự kiện theo biến cố lịch sử

Khảo sát toàn diện năm bộ tiểu thuyết của nhà văn, chúng tôinhận thấy, tất cả các sự kiện lớn, quan trọng trong cuộc kháng chiếnchống chủ nghĩa đế quốc của nhân dân Lào đều được phản ánh khásâu sắc và chân thực

Có thể nói, kết cấu sự kiện trong tiểu thuyết của Suvănthontrước hết là dựa vào yếu tố lịch sử, chủ yếu bắt nguồn từ hiện thựccuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân các bộ tộc Lào Biến cốlịch sử chính là nguồn chất liệu chủ yếu để nhà văn tổ chức sự kiệntrong tác phẩm và phát triển cốt truyện

2.2.2 Kết câu sự kiện theo trật tự tuyến tính

Các tiểu thuyết của Suvănthon đều sử dụng một kết cấu biênniên truyền thống, các sự kiện được tác giả miêu tả nối tiếp nhautheo dòng chảy của lịch sử Kết cấu các tiểu thuyết của Suvănthonthường theo kiểu truyền thống, lấy một sự kiện lịch sử làm trung tâmcâu chuyện, các nhân vật, các số phận xoay xung quanh sự kiệntrung tâm đó

Tiếp thu tư tưởng truyền thống của dân tộc và những đặc trưngvăn hóa, lối sống của con người Lào, cách miêu tả xung đột, giảiquyết mâu thuẫn trong tiểu thuyết của Suvănthon thường dẫn đếnmột kết thúc hoàn thiện, hoàn mĩ Ở đây vừa thể hiện quy luật tất yếucủa cuộc chiến tranh chính nghĩa, vừa thể hiện nỗi khát vọng, niềmlạc quan của quần chúng nhân dân, bắt nguồn sâu xa từ cách nhìndân gian, triết lí dân gian