Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Lào Suvănthon Bupphanuvông (tòm văn + tóm tắt)

Từ thực tế đó của ngành nghiêncứu văn học ở Việt Nam, chúng tôi mạnh dạn chọn các sáng tác tiểu thuyếtcủa Suvănthon Bupphanuvông để nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ những bìnhdiện lí luận tiể

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Ý nghĩa của đề tài 3

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

3 Giới hạn vấn đề nghiên cứu 7

4 Phương pháp nghiên cứu 8

5 Đóng góp mới của luận án 10

6 Cấu trúc của luận án 11

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 12

1.1 Về thể loại tiểu thuyết hiện đại trong văn học Lào ………… 12

1.1.1 Lí luận về tiểu thuyết……… 12

1.1.2 Tiểu thuyết hiện đại Lào và những đặc trưng cơ bản của thể loại 18

1.2 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon ……… 33

1.2.1 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon ở Lào………… 33

1.2.2 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvăthon ở Việt Nam ……… 36

1.2.3 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon ở một số nước trên thế giới 44

CHƯƠNG 2: ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC NHÂN VẬT VÀ SỰ KIỆN TRONG TIỂU THUYẾT CỦA SUVĂNTHON 46

2.1 Đặc trưng nghệ thuật tổ chức nhân vật 46

2.1.1 Phân tuyến nhân vật theo lí tưởng xã hội 47

2.1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật người anh hùng – chiến sĩ 54

2.1.2.1 Huyền thoại hóa khả năng phi thường của nhân vật 56

2.1.2.2 Lí tưởng hóa vẻ đẹp ngoại hình và phẩm chất của nhân vật 62

2.1.2.3 Đặt nhân vật trong nhiều mối quan hệ đa chiều … .66

2.2 Đặc trưng nghệ thuật tổ chức sự kiện 70

2.2.1 Kết cấu sự kiện theo biến cố lịch sử 72

2.2.2 Kết cấu sự kiện theo trật tự tuyến tính 76

2.2.3 Bút pháp nghệ thuât tổ chức sự kiện 80

2.3 Tiểu kết ……… 82

CHƯƠNG 3: ĐẶC TRƯNG KHÔNG GIAN, THỜI GIAN NGHỆ

THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA SUVĂNTHON 84

3.1 Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết của Suvănthon 85

3.1.1 Không gian công cộng 87

3.1.2 Không gian chiến trường 92

3.1.3 Không gian thiên nhiên 98

3.2 Thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết của Suvănthon 101

3.2.1 Thời gian lịch sử sự kiện 102

3.2.2 Thời gian đối sánh – quy kết 105

3.2.3 Thời gian thử thách và hi vọng 109

3.3 Tiểu kết ……… 111

CHƯƠNG 4: ĐẶC TRƯNG NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT VÀ CÁC PHƯƠNG THỨC TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA SUVĂNTHON .113

4.1 Đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết của Suvănthon113 4.1.1 Màu sắc dân gian và Phật giáo trong ngôn ngữ tiểu thuyết 114

4.1.2 Ngôn ngữ đối thoại, độc thoại nội tâm và ngôn ngữ song điệu 119

4.2 Các phương thức trần thuật trong tiểu thuyết của Suvănthon 132

4.2.1 Điểm nhìn trần thuật 132

4.2.2.1 Điểm nhìn của người trần thuật ……….134

4.2.2.2 Điểm nhìn không gian, thời gian 136

4.2.2.3 Điểm nhìn đánh giá tư tưởng, cảm xúc 139

4.2.2 Các cấp độ trần thuật 141

4.3 Tiểu kết ………145

KẾT LUẬN 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Ý nghĩa của đề tài

1.1 Việt Nam và Lào, hai nước liền kề nhau trên bán đảo Đông Dương, cónhiều mối quan hệ với nhau trong lịch sử Song quan hệ đặc biệt Việt Nam –Lào chỉ có ở thời kì chống Pháp, chống Mỹ và thời kì đương đại sau khi cảhai nước hoàn toàn được giải phóng, tiến lên xây dựng cuộc sống mới tronghòa bình Quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào ra đời trên cơ sở hai nước có cùngmột cảnh ngộ, cùng kẻ thù chung, cùng một mục tiêu đấu tranh giải phóngdân tộc vì hòa bình, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ Quan hệ Việt Nam – Làođược bắt đầu từ khi Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời và dần dần tình đoànkết chiến đấu đặc biệt giữa hai dân tộc Việt Nam – Lào được phổ biến, lanrộng, thấm sâu vào ý thức cách mạng của nhân dân hai nước Tình hữu nghịđặc biệt và sự hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào được phản ánh trong văn họcrất đậm nét, để lại một dấu ấn khó quên trong tình cảm của nhân dân hainước Tuy vậy, nghiên cứu văn học Lào, nhất là văn học hiện đại Lào ở ViệtNam và ở các nước khác trên thế giới hãy còn ít ỏi Diện mạo văn học hiệnđại Lào chưa được các nhà khoa học Việt Nam đi sâu nghiên cứu, giới thiệu,đặc biệt là còn vắng bóng nhiều chuyên khảo về tác giả, tác phẩm, các khuynhhướng, trào lưu văn học của thời kì hiện đại Từ thực tế đó của ngành nghiêncứu văn học ở Việt Nam, chúng tôi mạnh dạn chọn các sáng tác tiểu thuyếtcủa Suvănthon Bupphanuvông để nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ những bìnhdiện lí luận tiểu thuyết, những đặc trưng nghệ thuật viết tiểu thuyết củaSuvănthon, góp phần nhận diện rõ hơn nền văn xuôi hiện đại cách mạng Lào.1.2 Tiểu thuyết hiện đại Lào chính thức ra đời năm 1968 với tác phẩm

đầu tay – Sỉ nọi (Bé Sỉ) – của nhà nhà văn Khămliêng Phônsêna Có thể nói,

Khămliêng Phônsêna là nhà văn có vai trò đặt nền móng cho sự ra đời của thểloại tiểu thuyết ở Lào Tuy vậy, người có vai trò trong việc xây dựng và phát

triển nền tiểu thuyết hiện đại Lào lại chính là nhà văn Suvănthon Ông là mộtcây bút viết khá sung sức, liên tục và thành công

Suvănthon Bupphanuvông sinh ngày 13 tháng 4 năm 1925, tại huyệnSêpôn, tỉnh Sạvẳnnạkhệt, trong một gia đình khá giả Từ bé đã được chăm sóc

và thừa hưởng một nền giáo dục khá tốt từ gia đình Suvănthon chịu ảnhhưởng rất nhiều từ mẹ, người đã gần gũi chăm sóc ông từ thuở bé và truyềncho ông nguồn sức sống mãnh liệt từ kho tàng văn học dân gian qua nhữngcâu chuyện kể, những bài hát ru

Từ năm 1940 đến năm 1944, Suvănthon sang học Trung học ở Huế (ViệtNam), khoảng thời gian này có tác động rất lớn đến sự nghiệp sáng tác củaông sau này

Năm 1945, Suvănthon về nước, tham gia vào phong trào đấu tranhchống thực dân Pháp, giành độc lập dân tộc Tháng 2 năm 1946, ông bị bắt vàbị giam tại Paksê (tỉnh Chẳmpạsắc) Sau đó, ông trốn tù sang Thái Lan, thamgia phong trào yêu nước Lào ở Thái

Từ tháng 8 năm 1948, Suvănthon trở về nước tham gia kháng chiếnchống Pháp Thời gian tham gia hoạt động cách mạng, ông có điều kiện sốngchung với đồng chí Caysỏn Phômvihản và được truyền bá tư tưởng Chủ nghĩaMác một cách sâu sắc Chính sự trải nghiệm trong hoàn cảnh chiến đấu đãcung cấp cho ông vốn hiểu biết phong phú về cuộc sống của nhân dân vàchiến sĩ Lào những năm chiến tranh Đây là yếu tố hết sức quan trọng, gópphần tạo nên giá trị hiện thực trong sáng tác của ông Thời gian này, vừa thamgia kháng chiến, ông vừa sáng tác thơ, truyện nhưng không nhiều và chưa cóthành tựu

Năm 1960, Suvănthon sang học Trường Báo chí ở Việt Nam Nhà văn có

cơ hội tiếp xúc với nền văn học cách mạng của Việt Nam và nền văn học Xôviết qua phần dịch và giới thiệu ở Việt Nam Suvănthon còn có nhiều dịp

được tiếp xúc với các nhà thơ, nhà văn nổi tiếng ở Việt Nam như Tố Hữu,Nguyễn Đình Thi.

Sau khi tốt nghiệp, ông về làm việc tại Đài phát thanh Quốc gia Lào,thường phát mục “Câu chuyện truyền thanh”, tuyên truyền đường lối cáchmạng của Đảng và truyền thống yêu nước của dân tộc Ông làm việc say sưa,nhiệt tình và sáng tác nhiều Nhà văn tâm sự: “Trường học chính của tôi lànơi diễn ra cuộc đấu tranh cách mạng, là thực tế cuộc sống đã lăn lộn, là conđường tự học chứ không phải là các giảng đường” [dẫn theo 19, tr.75]

Sự nghiệp sáng tác của Suvănthon bắt đầu từ thời kì chống Pháp với thể

loại có tính chất thử bút là thơ Bài thơ đầu tiên của ông là bài “Đất nước Lào” Đây là một bài thơ giống như một diễn ca lịch sử, mô tả quá trình hình

thành, đấu tranh và phát triển của dân tộc

Những năm đầu thời kì chống Mỹ, nhà văn viết nhiều truyện ngắn với

nhiều đề tài khác nhau như đề tài người phụ nữ tham gia kháng chiến (Y tá, Một quả mìn, Những lời hứa hẹn không quên …), đề tài về sự thức tỉnh của binh sĩ Ngụy trở về với chính nghĩa (Về với mẹ, Anh em gặp lại nhau, Xin đầu hàng, Trở về với chính nghĩa…) Những truyện ngắn này, sau này được in trong tập Đất nước chúng ta (3 quyển); nội dung các truyện tuy chưa đạt đến

những giá trị nội dung và nghệ thuật của thể loại truyện, kí thực sự, nhưng đóchính là những phôi thai đầu tiên, chuẩn bị cho sự ra đời của thể loại truyện,

kí sau này

Năm 1972, nhà văn bắt đầu thử bút và thành công ở thể loại tiểu thuyết

Hồi tưởng lại (tập một) là cuốn tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Suvănthon được xuất bản năm 1972, đến năm 1974 xuất bản tập hai và đổi tên thành Hại nhân nhân hại Đây là bộ tiểu thuyết sự kiện, cốt truyện được triển khai từ

những biến cố lịch sử có thật và dựa vào cuộc đời của nhiều nhân vật lịch sử

Từ năm 1975, nhà văn cho ra đời liên tiếp nhiều bộ tiểu thuyết dài tậpvới nội dung và giá trị nghệ thuật cao, đánh dấu một bước tiến mới trong cuộc

đời sáng tác của ông Với hai bộ tiểu thuyết Hai chị em (Tập 1: 1975, Tập 2:

1976, Tập 3: 1977) và tiểu thuyết Tiểu đoàn Hai (Tập 1,2: 1977, Tập 3: 1980,

Tập 4: 1983) Suvănthon trở thành tiểu thuyết gia lớn nhất ở Lào

Viết về đề tài “Chiến tranh cách mạng”, từ năm 1982 đến năm 1987, nhà

văn còn xuất bản bộ tiểu thuyết hai tập Hai bên bờ sông Tác phẩm tái hiện lại

bức tranh hiện thực Lào những năm cuối cùng của cuộc kháng chiến chốngMỹ

Ngoài ra, tác giả cũng thử bút ở đề tài “Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã

hội ở Lào” với hai tiểu thuyết Người con gái của Đảng và Trai Lào, gái Lào, trong đó tiểu thuyết Người con gái của Đảng (hai tập) đã được xuất bản năm

1982 - 1984

Năm 1990, ông là chủ tịch đầu tiên của Hội nhà văn Lào

Như vậy, cũng như đa số các nhà văn Lào, nhà văn Suvănthon trước hết làmột người lính, là một người chiến sĩ cách mạng luôn thấm nhuần tư tưởng vàđường lối của Đảng; đồng thời là một nhà văn, là người nghệ sĩ tài ba Nhữngthành công trong tiểu thuyết của ông chính là kết quả của sự cố gắng và niềmsay mê nghệ thuật của người chiến sĩ chân chính Sự ra đời liên tiếp nhiều bộtiểu thuyết của nhà văn Suvănthon đã góp phần tạo nên diện mạo cho nền tiểuthuyết hiện đại ở Lào Vì vậy, việc nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon làrất cần thiết

1.3 Một trong những yếu tố khẳng định tài năng và phong cách của nhàvăn Suvănthon chính là những đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết với nhữngphương thức và cách thức tổ chức độc đáo mang đặc trưng văn hóa lối sốngcủa dân tộc Lào Vì vậy, việc nghiên cứu đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết củaông qua các bình diện nghệ thuật cụ thể trong các sáng tác là việc làm cầnthiết, để qua đó, người đọc không chỉ thấy được những nét riêng trong nghệthuật tiểu thuyết của ông, những giá trị tư tưởng được nhà văn phản ánh trong

tác phẩm, mà còn hiểu hơn về đặc trưng văn hóa, lối sống, phẩm cách của conngười Lào

1.4 Mặt khác, trong quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào hiện nay, đề tàinghiên cứu góp phần vào việc tăng cường quan hệ hữu nghị và hợp tác đặcbiệt Việt Nam – Lào trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống, trong đó có lĩnhvực văn hóa, khoa học và công nghệ của hai nước

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích của luận án là nghiên cứu các sáng tác của Suvănthon để tìm ranhững đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn, để thấy được những đặcđiểm của tiểu thuyết hiện đại Lào, góp phần vào kho tàng lí luận về thể loạitiểu thuyết hiện đại, một thể loại vẫn đang trong quá trình phát triển phongphú

2.2 Trên cơ sở lí thuyết về thể loại tiểu thuyết hiện đại, luận án có nhiệm vụphân tích, đánh giá các sáng tác tiểu thuyết của Suvănthon trên các bình diệnkhác nhau của thi pháp tiểu thuyết Từ đó hệ thống hóa các đặc điểm làm nênphong cách, sắc thái tiểu thuyết của Suvănthon

3 Giới hạn vấn đề nghiên cứu

3.1 Phạm vi văn bản

Trong tổng số năm bộ tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon

Bupphanuvông bao gồm: Hồi tưởng lại (2 tập: Tập 1 xuất bản năm 1972 và Tập 2 xuất bản năm 1974), Hai chị em (Tập 1: 1975, Tập 2: 1976, Tập 3: 1977), Tiểu đoàn Hai (Tập 1,2: 1977, Tập 3: 1980, Tập 4: 1983), Hai bên bờ sông (Tập 1: 1982, Tập 2: 1987), Người con gái của Đảng (Tập 1: 1982, Tập

2: 1984), đã có hai bộ tiểu thuyết được dịch ra tiếng Việt gồm: Tiểu thuyết

Hai chị em do Lê Ngọ dịch năm 1978, Lý Khắc Cung hiệu đính năm 1997, Nhà xuất bản Phụ nữ; tiểu thuyết Tiểu đoàn Hai do Hùng Phi dịch năm 1984,

Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân Chúng tôi trực tiếp khảo sát các tác phẩm

đó trên cả hai thứ tiếng (tiếng Việt và tiếng Lào)

Ngoài ra, chúng tôi cũng khảo sát thêm một số cuốn tiểu thuyết bằng

tiếng Lào của các nhà văn khác như: tiểu thuyết Sỉ nọi (Bé Sỉ) xuất bản năm

1968 của nhà văn Khămliêng Phônsêna, tiểu thuyết Con đường sống xuất bản năm 1970 của nhà văn Chănthi Đưởnsavẳn, tiểu thuyết Bão táp cuộc đời xuất bản năm 1979 của nhà văn Đao Nửa, tiểu thuyết Tình yêu xuất bản năm 1981 của nhà văn Khămliêng Phônsêna và tiểu thuyết Vượt ngục xuất bản năm

1982 của nhà văn Thoongsợp … để so sánh và đối chiếu với các tiểu thuyếtcủa Suvănthon

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của Suvănthon được biểu hiện trên

nhiều bình diện khác nhau Luận án tập trung nghiên cứu ở ba bình diện chủyếu và đặc sắc trong nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn, bao gồm:

- Đặc trưng nghệ thuật tổ chức nhân vật và sự kiện

- Đặc trưng không gian - thời gian nghệ thuật

- Đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật và các phương thức trần thuật

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tiếp cận thi pháp học Theo V.Vinogradov, “thi pháp học là

khoa học về các hình thức, các dạng thức, các phương tiện, phương thức tổchức tác phẩm của sáng tác ngôn từ, về các kiểu cấu trúc và các thể loại tácphẩm văn học” [122, tr.5] Như vậy, thi pháp học là câu chuyện về hình thứcbên trong, hình thức mang tính quan niệm Phương pháp này còn được hiểu làphương pháp hình thức “Phương pháp hình thức là phương pháp phân tíchcác khía cạnh hình thức của tác phẩm văn học nghệ thuật để rút ra ý nghĩathẩm mỹ của chúng” [24, tr.76]

Phương pháp tiếp cận thi pháp học được sử dụng trước hết trong việc

định hướng nghiên cứu về Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon Từ góc nhìn của thi pháp, chúng tôi lựa chọn một số yếu tố mang

ý nghĩa thi pháp điển hình trong nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn, đó là các

phạm trù: không – thời gian nghệ thuật, hình tượng nhân vật và ngôn ngữ.Ngoài ra, phương pháp tiếp cận thi pháp học còn được sử dụng khi triển khaitừng vấn đề nghiên cứu trong đề tài, các vấn đề về lí luận thể loại qua tiểuthuyết của Suvănthon Từ đó xác định được đặc trưng phong cách nhà văn,phong cách tiểu thuyết của ông, đồng thời khái quát được những vấn đề cótính chất lí luận về tiểu thuyết Suvănthon nói riêng và tiểu thuyết hiện đại Làonói chung.

- Phương pháp loại hình: Loại hình là “tập hợp sự vật, hiện tượng cùng cóchung những đặc trưng cơ bản nào đó” [dẫn theo 25, tr.287] Phương pháp

loại hình là phương pháp “phân loại các sự vật để xác định danh tính và ý nghĩa của chúng trong hệ thống, đồng thời nhận dạng cấu trúc của hệ thống

đó” [25, tr288] Phương pháp loại hình được sử dụng trong luận án hướng tớiviệc tìm hiểu cách phân tuyến nhân vật của Suvănthon trong tiểu thuyết, từ đó

có thể thấy được nét đặc trưng trong nghệ thuật tổ chức nhân vật của nhà văn.Ngoài ra, phương pháp loại hình còn được vận dụng khi khảo sát các loại hìnhkhông – thời gian nghệ thuật, các cấp độ trần thuật, các tín hiệu ngôn ngữtrong tiểu thuyết của ông

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Phương pháp này được sử dụng khi

triển khai nghiên cứu về các vấn đề thuộc phạm trù đặc trưng thể loại tiểuthuyết Bằng phương pháp liên ngành, chúng tôi nghiên cứu các vấn đề củatiểu thuyết Suvănthon trong mối liên hệ với các yếu tố thuộc phạm trù lịch sử,văn hóa, ngôn ngữ để thấy được nét đặc trưng khu biệt trong tiểu thuyết hiệnđại Lào nói chung và tiểu thuyết của Suvănthon nói riêng trên các phươngdiện: nhân vật, sự kiện, thời gian, không gian, ngôn ngữ Đây cũng là mộtphương pháp nghiên cứu góp phần thể hiện được mối quan hệ giữa văn học,văn hóa, ngôn ngữ và lịch sử

- Phương pháp so sánh: Phương pháp so sánh được sử dụng khi nghiên cứunhững đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của Suvănthon trong mối liên hệ với

sáng tác tiểu thuyết của một số nhà văn khác cùng thời ở Lào Trên cơ sởnhững tương đồng và khác biệt, chỉ ra những đặc điểm riêng của tiểu thuyếtSuvănthon và rút ra những đặc điểm mang tính phổ quát của tiểu thuyết Lào.

- Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng các phương pháp và thao tác khác như:Phân tích, tổng hợp … nhằm làm rõ và minh xác luận điểm nghiên cứu

5 Đóng góp mới của luận án

5.1 Nếu những công trình nghiên cứu trước đây đi vào khảo sát diện mạochung của văn xuôi hiện đại Lào hoặc một khía cạnh nghệ thuật trong tiểuthuyết của nhà văn Lào Suvănthon Bupphanuvông, thì luận án là công trìnhđầu tiên nghiên cứu chuyên sâu về đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhàvăn

5.2 Luận án là công trình đầu tiên đưa ra những khái quát lí luận về đặc trưngnghệ thuật tổ chức nhân vật và sự kiện, đặc trưng không gian và thời giannghệ thuât, đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật và phương thức trần thuật trongtiểu thuyết của nhà văn Lào Suvănthon Bupphanuvông Từ đó làm rõ điểmthống nhất trong nghệ thuật tiểu thuyết của Suvănthon là khả năng phản ánhsâu rộng mang tầm vóc sử thi trên tất cả các phương diện: nhân vật, sự kiện,không gian, thời gian, điểm nhìn Và khả năng kết hợp khéo léo các giá trịtruyền thống và hiện đại trong cách tổ chức tác phẩm của ông

5.3 Trên cơ sở khám phá và phát hiện những đặc trưng nghệ thuật trong tiểuthuyết của nhà văn Suvănthon, luận án đưa ra những kết luận có tính chất kháiquát về lí luận tiểu thuyết hiện đại Lào trên cả hai phương diện nội dung vàthi pháp thể loại Qua đó, chúng tôi đã chỉ ra được nét đặc trưng của tiểuthuyết Lào là sự ảnh hưởng khá sâu đậm các giá trị của nền văn học truyềnthống cũng như các giá trị tư tưởng của văn hóa Phật giáo

5.4 Luận án đóng góp một cái nhìn cụ thể, toàn diện và có hệ thống về cácphương diện nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon qua sự liên hệ sosánh với các tiểu thuyết của các nhà văn cùng thời ở Lào Qua đó, công trình

góp phần khẳng định tài năng, phong cách và vai trò to lớn của nhà văn tronglịch sử hình thành văn xuôi hiện đại Lào nói chung và tiểu thuyết nói riêng 5.5 Qua sự phân tích, tổng hợp những giá trị nội dung và nghệ thuật tiêu biểutrong mỗi đơn vị tác phẩm của Suvănthon, luận án đóng góp một cách nhìnkhái quát về lịch sử, văn hóa và con người Lào.

6 Cấu trúc của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Luận án gồm 4chương :

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Đặc trưng nghệ thuật tổ chức nhân vật và sự kiện trong tiểu thuyếtcủa Suvănthon

Chương 3: Đặc trưng không gian, thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết củaSuvănthon

Chương 4: Đặc trưng ngôn ngữ nghệ thuật và các phương thức trần thuậttrong tiểu thuyết của Suvănthon

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Trong kho tàng nghiên cứu lí luận văn học Đông – Tây, vấn đề đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết vốn đã được đặt ra từ rất lâu và được nghiên cứu

ở nhiều cấp độ khác nhau với nhiều thành tựu to lớn Tuy vậy, việc tìm hiểuđặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon trong nền tiểu thuyếthiện đại Lào lại là một vấn đề còn khá mới mẻ

Để việc tiếp cận, nhận thức, và làm sáng rõ những đặc trưng nghệ thuậttrong tiểu thuyết của nhà văn Lào Suvănthon Bupphanuvông, ngoài việc khảosát các sáng tác tiểu thuyết của ông thì điều cần thiết và quan trọng là phảinắm được những vấn đề lí luận và thực tiễn liên quan đến đề tài nghiên cứu.Trong chương Tổng quan này, chúng tôi đặt ra và giải quyết hai vấn đề cơbản: 1/ Đề tài nghiên cứu từng được nghiên cứu ở những cấp độ nào? (thựctiễn) và 2/ Có những vấn đề nào liên quan đến đề tài nghiên cứu? (lí luận).Vấn đề thứ nhất thực chất là vấn đề thực tiễn nghiên cứu được thực hiện quaviệc khảo sát tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước Vấn đề thứ hai

đề cập đến các vấn đề lí luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu Việc đặt ra

và giải quyết những vấn đề này, mục đích là làm cơ sở cho việc lựa chọn vàkhảo sát các bình diện nghệ thuật làm nên đặc trưng trong phong cách tiểuthuyết của nhà văn Suvănthon được nghiên cứu cụ thể ở các chương sau

1.1 Về thể loại tiểu thuyết hiện đại trong văn học Lào

1.1.1 Lí luận về tiểu thuyết

Tiểu thuyết là một thể loại còn uyển chuyển, mềm dẻo và dường nhưkhông bị đóng khung trong những quy phạm chật hẹp như một số thể loạikhác Khái niệm tiểu thuyết hình thành dần trong quá trình phát triển của thểloại, nó được phân biệt với sử thi cổ đại, tình ca, anh hùng ca trung cổ, châmbiếm trào phúng Tiểu thuyết luôn tìm cho mình những hình thức mới, nếuđưa ra những giới hạn, những định nghĩa thì có nghĩa là sẽ xuất hiện những

khả năng vi phạm những giới hạn và những định nghĩa đó Quan điểm xácđịnh bản chất của tiểu thuyết bằng một số đặc trưng thẩm mĩ của thể loại chứkhông phải chỉ bằng một đặc trưng được xem là một sự lựa chọn đúng đắn.Bakhtin nói: “Tôi không xây dựng một định nghĩa cho một quy phạm tiểuthuyết đang tác động trong văn học (trong lịch sử văn học) như một hệ thốngcác dấu hiệu thể loại cố định Nhưng tôi sẽ cố gắng tìm ra những đặc điểmcấu trúc cơ bản nhất của cái thể loại mềm mại nhất này, những đặc điểm quyđịnh cả phương hướng biến đổi của chính bản thân nó lẫn phương hướng ảnhhưởng và tác động của nó đến toàn bộ văn học” [90, tr.36] Và từ phương diệnthi pháp, Bakhtin đã tìm thấy ba đặc điểm cơ bản làm cho tiểu thuyết khácbiệt về nguyên tắc với tất cả các thể loại khác là: “1/ tính ba chiều có ý nghĩaphong cách học tiểu thuyết, gắn liền với ý thức đa ngữ được thể hiện trongtiểu thuyết; 2/ sự thay đổi cơ bản các tọa độ thời gian của hình tượng văn họctrong tiểu thuyết; 3/ khu vực mới, nơi xây dựng hình tượng văn chương tiểuthuyết, chính là khu vực tiếp xúc tối đa với cái hiện tại (đương thời) ở thì

không hoàn thành của nó” [90, tr.36] Milan Kundera trong Nghệ thuật tiểu thuyết cũng lí giải về các yếu tố như: đối tượng phản ánh của tiểu thuyết, con

người trong tiểu thuyết, tiểu thuyết xử lí lịch sử như thế nào để trả lời cho

câu hỏi “Tiểu thuyết là gì?” Nhà nghiên cứu Phan Cự Đệ trong Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại thì cho rằng, đặc trưng thẩm mĩ chủ yếu của tiểu thuyết là

“tính chất gần gũi với cuộc sống”, đặc trưng này “quy định những đặc trưngkhác như tính “văn xuôi” của tiểu thuyết, như dung lượng lớn và bản chất

tổng hợp của tiểu thuyết” [39, tr.591] Phương Lựu trong Lí luận văn học

quan tâm tìm hiểu sáu đặc trưng cơ bản của tiểu thuyết phân biệt với các thểloại văn học khác: 1/ phản ánh cuộc sống từ góc độ đời tư; 2/ chất văn xuôi;3/ nhân vật; 4/ các yếu tố trong tác phẩm; 5/ thể loại dân chủ; 6/ khả năng

tổng hợp Lý Hoài Thu trong Lí luận văn học do Hà Minh Đức chủ biên, khi

bàn về đặc trưng của tiểu thuyết lại quan tâm đến bốn yếu tố : 1/ khả năng mở

rộng tầm vóc hiện thực; 2/ đi sâu khám phá số phận con người; 3/ tính đadạng về màu sắc thẩm mĩ; 4/ bản chất tổng hợp Mặc dù mỗi nhà nghiên cứu,xuất phát từ những mục đích khác nhau đã khảo sát tiểu thuyết ở những đặctrưng khác nhau, tuy nhiên, đối với những đặc trưng thẩm mĩ mang tính đặcthù của thể loại, chúng ta vẫn có thể tìm thấy những mối tương quan nhất định

từ những quan điểm riêng ấy Căn cứ vào mục đích nghiên cứu của đề tài,chúng tôi tập trung khái quát sáu đặc trưng thẩm mĩ của tiểu thuyết như sau:

1 Trong mối tương quan với các thể loại khác, tiểu thuyết nổi bật lên ởkhả năng phản ánh “cuộc sống toàn diện, phong phú và nhiều mặt” [39,tr.575] theo hướng tiếp xúc “gần gũi nhất với cuộc sống” [39, tr.575] Xácđịnh nguồn gốc của tiểu thuyết, Bakhtin cho rằng: “Tiểu thuyết ngay từ đầu

đã được xây dựng không phải trong hình tượng xa cách của quá khứ tuyệt đối,

mà ở khu vực tiếp xúc trực tiếp với cái hiện tại không hoàn thành ấy” [90,

tr.83] Christian Salmon trong cuộc trò chuyện với Milan Kundera về Nghệ thuật tiểu thuyết đã khẳng định : “Tiểu thuyết không phải là một lời tự thú của

tác giả mà là một cuộc thăm dò cuộc sống con người trong cái thế giới đã trởthành cạm bẫy” [86, tr.13] Là một thể loại lớn tiêu biểu cho phương thức tự

sự, tiểu thuyết có khả năng bao quát lớn về chiều rộng của không gian cũngnhư chiều dài của thời gian Sự phá vỡ giới hạn này là một ưu thế đặc biệt củatiểu thuyết tạo điều kiện để các nhà văn mở rộng đến mức tối đa tầm vóc hiệnthực trong tác phẩm của mình Nhiều tác phẩm tiểu thuyết được coi là nhữngpho “bách khoa toàn thư” về đời sống xã hội Chúng ta có thể tìm thấy ở đónhững vấn đề triết học, văn nghệ, chính trị, quân sự, kinh tế, đạo đức mà nhânloại hằng quan tâm, sự hình thành tính cách của một con người, những néttinh tế, phức tạp của tâm hồn, tấn bi kịch của một cá nhân, bức tranh có quy

mô sử thi của một xã hội rộng lớn, hình ảnh đầy màu sắc rực rỡ của thiênnhiên đất nước “Nếu nói rằng, văn học chính là cuộc đời thì điều ấy có lẽphù hợp nhất đối với tiểu thuyết” [43, tr.190] Tuy nhiên, một nhà sử học có

thể ghi chép lại những sự kiện đã xảy ra còn sự kiện trong tiểu thuyết hoàntoàn không phải là một hiện thực nguyên vẹn Milan Kundera nói: “Tiểuthuyết khảo sát không phải hiện thực mà khảo sát cuộc sống Và cuộc sốngkhông phải là những gì diễn ra, cuộc sống là vùng các khả năng của conngười, tất cả những gì con người có thể trở nên, tất cả những gì nó có thể Cácnhà tiểu thuyết vẽ nên tấm bản đồ cuộc sống bằng cách khám phá ra khả năngnày hay khả năng khác của con người” [86, tr.21]

2 Theo đó, có thể thấy, nét đặc trưng thẩm mĩ thứ hai của tiểu thuyết làkhả năng đi sâu khám phá số phận cá nhân Milan Kundera cho rằng “mọitiểu thuyết của mọi thời đại đều chăm chú vào bí ẩn của cái tôi” [86, tr.11].Đây là đặc trưng làm cho tiểu thuyết khác với sử thi (anh hùng ca)

3 Hai đặc trưng thẩm mĩ nêu trên đã quy định tính văn xuôi và tính tự sựcủa tiểu thuyết – một đặc trưng cơ bản làm cho tiểu thuyết có sự khác biệt rõrệt nhất so với thơ ca Hêghen là người đầu tiên nói một cách khá sâu sắc vềtính văn xuôi của thể loại tiểu thuyết Ông cho rằng “tiểu thuyết theo ý nghĩa

hiện đại giả thiết phải có một hiện thực đã thành văn xuôi làm tiền đề cho nó”,

“hiện thực trong tính khách quan văn xuôi của nó – nói theo quan điểm lí

tưởng – nội dung cuộc sống thường ngày được nắm bắt trong sự chuyểnbiến và sự quá độ cuối cùng của nó” [dẫn theo 39, tr.592], tức là một sự táihiện cuộc sống không thi vị hóa, lãng mạn hóa, lí tưởng hóa Miêu tả cuộcsống như một thực tại cùng thời đang sinh thành Tiểu thuyết hấp thụ vào bảnthân nó mọi yếu tố ngổn ngang bề bộn của cuộc đời bao gồm cái cao cả và cáithấp hèn, cái đẹp và cái xấu, chất thơ và chất văn xuôi những màu sắc thẩm

mĩ này tác động lẫn nhau, pha trộn với nhau một cách đặc biệt đến mức độbiến thành một thể toàn vẹn mới, một sự thống nhất độc đáo của những yếu tốmâu thuẫn và dường như không thể tách rời ra từng yếu tố đứng độc lập.Phẩm chất mới này của tiểu thuyết giúp ta phân biệt nó với các thể loại vănnghệ khác Trong kịch cũng tồn tại dung hợp nhiều màu sắc thẩm mĩ nhưng

các màu sắc thẩm mĩ mới chỉ kết hợp với nhau chứ không pha trộn lẫn nhaunhư trong tiểu thuyết.

4 Nếu nhân vật trong truyện ngắn chỉ được miêu tả thông qua một “látcắt” về số phận, thì nhân vật trong tiểu thuyết được nhà văn “đi đến tận cùngcục diện hiện sinh của anh ta” [86, tr.18] mà theo Heidegger, đặc trưng của sựsinh tồn đó là “tồn tại – trong – thế giới” [dẫn theo 86, tr.18] Có nghĩa là,nhân vật luôn được miêu tả trong những hoàn cảnh cụ thể, nhà văn khôngtách nó ra khỏi hoàn cảnh một cách nhân tạo, không cô lập nó cũng nhưkhông cường điệu sức mạnh của nó Nó miêu tả nhân vật như một con ngườiđang trưởng thành, biến đổi và do đời dạy bảo Khuôn khổ rộng lớn của tiểuthuyết với sự bao la, vô tận của thời gian, không gian cho phép người viết tiểuthuyết khai thác nhân vật một cách “toàn diện, tỉ mỉ theo từng bước thăngtrầm của số phận” [43, tr.192] Đặc trưng của thể loại không chỉ thuận lợi choviệc nhà văn đưa một khối lượng lớn nhân vật vào tác phẩm mà còn tạo điềukiện để nhà văn đi sâu mô tả những nếm trải của số phận Vì vậy, khác vớinhân vật sử thi, nhân vật kịch, nhân vật truyện trung cổ, thường là nhân vậthành động, nhân vật tiểu thuyết là “con người nếm trải” [79, tr.392] Nhân vậttiểu thuyết cũng hành động và trong văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa, nhânvật còn tích cực tham gia cải tạo môi trường nhưng khi hành động nhân vậttiểu thuyết “lãnh đủ” mọi tác động của đời Tính cách nhân vật có một sự pháttriển tự thân như là trong cuộc đời thật, nhưng “nhân vật không phải là sự môphỏng một con người sống thật Đó là một con người tưởng tượng Một cái tôithử nghiệm” [86, tr.17] Do đó, “một trong những đề tài cơ bản có tính nội tạicủa tiểu thuyết chính là đề tài nhân vật không tương hợp với số phận và vị thếcủa nó Con người hoặc cao lớn hơn thân phận mình, hoặc nhỏ bé hơn tínhngười của mình Nó không thể hoàn toàn rốt cuộc chỉ là một viên chức, mộtđịa chủ, một lái buôn, một vị hôn thê, một kẻ cả ghen, một người cha ” [90,tr.80]

5 Về kết cấu tác phẩm Nếu trong truyện ngắn, truyện vừa, mọi yếu tốtác phẩm được tổ chức sát với sự vận động của cốt truyện và tính cách, hầunhư không có gì “thừa”, thì tiểu thuyết hoàn toàn ngược lại Nó chứa baonhiêu cái “thừa” so với truyện, nó bao gồm: “các suy tư của nhân vật về thếgiới, về đời người, sự phân tích cặn kẽ các diễn biến tình cảm, sự trình bàytường tận các tiền sử của nhân vật, mọi chi tiết về quan hệ giữa người vớingười, về đồ vật và môi trường, và nói chung về toàn bộ tồn tại của con người ” [79, tr.393] Nhưng tất cả lại là những yếu tố quan trọng trong kết cấu thểloại, thể hiện chủ đề, tư tưởng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

Cũng như mọi loại hình nghệ thuât khác, tiểu thuyết cũng dung nạpnhững yếu tố ước lệ nhưng nhìn chung, nó có khuynh hướng muốn phá vỡmọi thứ quy phạm, nguyên tắc tiên nghiệm và ít bằng lòng với những thủpháp nghệ thuật mang tính ước lệ tượng trưng Thông thường, người kểchuyện trong tác phẩm có vai trò là một nhân vật trung gian có nhiệm vụmiêu tả và kể lại đầu đuôi diễn biến câu chuyện Sự tồn tại này là một ước lệnghệ thuật cho bất cứ một hình thức tự sự nào Tuy nhiên, trong tiểu thuyết,người kể chuyện không nhất thiết phải đứng ở vị trí của nhân vật trung gian

mà tác giả có thể giao chức năng ấy cho một nhân vật nào đó trong tác phẩm.Như vậy, khoảng cách giữa người trần thuật và nội dung trần thuật được xóa

bỏ, người trần thuật do đó có thể tiếp xúc, nhìn nhận các nhân vật một cáchgần gũi, có thể có thái độ thân mật thậm chí suồng sã với nhân vật Và từ đó,

có thể nhìn hiện tượng từ nhiều chiều, sử dụng nhiều giọng nói, tạo ra nhiềuđiểm nhìn khác nhau trong tác phẩm Chính khoảng cách gần gũi này làm chotiểu thuyết trở thành một thể loại mang tính dân chủ

6 Tiểu thuyết “là thể loại văn học có khả năng tổng hợp nhiều nhất cáckhả năng nghệ thuật của các thể loại văn học khác” [79, tr.394] Trong lời tựa

Tấn trò đời, Balzac đã nhận xét về tiểu thuyết lịch sử của Scott: “Ông đặt vào

đó tinh thần của những thời đại cũ, ông tập hợp ở đó cả kịch, đối thoại, chân

dung, phong cảnh, tả cảnh; ông đưa vào đó cái kì diệu và cái chân thực,những yếu tố của sử thi, ông cho sát cánh với chất thơ, tính thông tục củanhững ngôn ngữ tầm thường nhất” [dẫn theo 39, tr.604] Vũ Ngọc Phan chorằng, tiểu thuyết “như một con ong biết hút nhụy của trăm hoa, tận hưởnghương thơm và sắc nắng của bốn mùa, tiểu thuyết thế kỷ XIX và XX đã trởnên giàu có và phong phú vì biết tổng hợp vào bản thân mình những đốitượng và biện pháp miêu tả của nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau” [dẫntheo 39, tr.606] Đỗ Đức Hiểu cũng có lời nhận xét khá sinh động: “Tiểuthuyết là thể loại sinh sau đẻ muộn Vì vậy, nó tiếp thu những cái tốt của cácthể loại đã có (anh hùng ca, thơ, kịch ), sáng tạo thêm những yếu tố mới Như một “đứa con lai”, nó đẹp, nó khỏe, nó đầy sức sống” [54, tr.18] Tiểuthuyết bao giờ cũng hướng tới sự đa dạng, muôn màu, là “một bản giaohưởng” trong khi truyện ngắn chỉ là “một khúc solo” Nhiều thiên tài nghệthuật đã định hình phong cách từ khả năng tổng hợp này của thể loại và do đócũng có nhiều loại tiểu thuyết khác nhau, trường hợp nhà văn Lào SuvănthonBupphanuvông với chất sử thi trong tiểu thuyết của ông là một minh chứngcho đặc trưng này của tiểu thuyết.

Có thể thấy rằng, trong lịch sử thể loại, tiểu thuyết đã được nhận thức

từ nhiều góc độ khác nhau Những nhận thức đó đã phản ánh được trình độphát triển nhất định của bản thân tiểu thuyết Và mặt khác, những nhận thứcđồng thời cũng là những quan niệm về tiểu thuyết ấy, lại chế ước, tác động trởlại đến sự phát triển của tiểu thuyết tạo nên những đặc trưng của thể loại

1.1.2 Tiểu thuyết hiện đại Lào và những đặc trưng cơ bản của thể loại

Tiểu thuyết hiện đại Lào ra đời xuất phát từ nhu cầu tự thân, nội tại, từnhu cầu phản ánh cuộc đấu tranh giải phóng của dân tộc, hoàn toàn chưa đượcchuẩn bị trước về mặt lí thuyết

Mặc dù, vào đầu những năm 60 của thế kỉ XX, những tiền đề lí luận vănhọc nghệ thuật Mác – Lênin bắt đầu được phổ biến trong vùng giải phóng,

nhưng chỉ trong một chừng mực nhất định, các nội dung của khái niệm chưađược giải thích sâu, còn đơn giản và sơ lược

Từ sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954 về Đông Dương được ký kết, lựclượng cách mạng Lào tập trung ở hai tỉnh Sầm Nưa và Phông Sa Lì, tựa lưngvào miền Bắc Việt Nam và Trung quốc, văn học Lào bắt đầu có điều kiệngiao lưu tiếp xúc với văn học các nước láng giềng, văn học khu vực và trênthế giới Nhiều học sinh, sinh viên, cán bộ chiến sĩ từ vùng giải phóng Lào ranước ngoài đào tạo, học tập, trao đổi trên nhiều lĩnh vực khoa học, giáo dục,văn hóa, chính trị đã trở thành cầu nối để một số tác phẩm tiêu biểu của văn

học thế giới được phổ biến ở Lào như Người mẹ (M Gorki), Thép đã tôi thế đấy (N.A Ôtrôpxki), Những người khốn khổ (Vichto Huygô), Eugénie Grandet (H Balzac), Cái sân gạch (Đào Vũ) Và điều đặc biệt, phần lớn

trong số họ, khi trở về nước đều trở thành những nhà văn chiến sĩ vừa cầmsúng vừa cầm bút Tuy vậy, thực tế đời sống và truyền thống văn học dân tộc

đã quy định và chi phối quá trình tiếp thu văn học Đông – Tây trong tiểuthuyết hiện đại Lào

Thực tế, vào cuối những năm 60 của thế kỉ XX, ở Lào bắt đầu xuất hiệntầng lớp tư sản và tiểu tư sản thành thị, giai cấp công nhân cũng bắt đầu pháttriển Đời sống văn học dân gian trước đây thực sự không còn thích hợp vớiđối tượng công chúng mới là tầng lớp thị dân Mặt khác, trong không khí toànquân toàn dân, một lòng nhất tề đứng lên chống lại những âm mưu tàn bạocủa đế quốc Mỹ, với biết bao sự kiện lịch sử đi qua và biết bao tấm gương anhdũng kiên cường đã ngã xuống, thì văn xuôi trở thành thể loại phù hợp hơnthơ ca bởi nó có khả năng ghi nhận hết thảy các sự cố, có thể miêu tả các sựkiện lịch sử một cách tỉ mỉ và nó có thể dung nạp nhiều tình tiết, nhiều biến

cố, nhiều cuộc đời với nhiều thủ pháp nghệ thuật khác nhau vào trong mộtchỉnh thể nghệ thuật (nhất là tiểu thuyết) Vì vậy, năm 1965, truyện ngắn Lào

chính thức ra đời với hai tác phẩm Sóng Mê Kông và Bánh tét chĩa lấy súng

của Khămma Phômcoong Đến năm 1968, , tiểu thuyết hiện đại Lào cũng bắt

đầu xuất hiện Tập một cuốn tiểu thuyết Sỉ nọi (Bé Sỉ) của nhà văn Khămliêng

Phônsêna ra đời năm 1968 là tác phẩm đầu tay của tác giả và cũng là tácphẩm đầu tiên của nền tiểu thuyết Lào Sau đó hai năm (1970), Chănthi

Đưởnsạvẳn cho ra đời tiểu thuyết tự truyện Con đường sống, phát triển trên

cơ sở truyện kí Ánh sáng cách mạng của ông viết năm 1965 Hai năm sau (1972), Suvănthon Bupphanuvông xuất bản tập một tiểu thuyết Hồi tưởng lại

rồi tập hai vào năm 1974 Cũng trong năm 1974, nhà văn Khămliêng cho ra

đời tập hai tiểu thuyết Sỉ nọi với tên gọi Mười bảy năm sau Đó là những cuốn

tiểu thuyết viết trong chiến tranh, khẳng định sự ra đời thực sự của nền tiểuthuyết Lào hiện đại

Từ sau ngày đất nước giải phóng năm 1975, Suvănthon Bupphanuvôngcho ra đời hàng loạt bộ tiểu thuyết dài tập đã được tác giả thai nghén và bắt

tay viết từ trong chiến tranh như: Hai chị em, Tiểu đoàn Hai, Hai bên bờ sông, Người con gái của Đảng Ngoài ra, còn có tiểu thuyết Bão táp cuộc đời của Đao Nửa (1979), tiểu thuyết Tình yêu của Khămliêng Phônsêna (1981), tiểu thuyết Vượt ngục của Thoongsợp (1982) So với giai đoạn trước 1975,

tiểu thuyết giai đoạn sau 1975 có những bước tiến mới không chỉ về số lượng

mà còn về quy mô và chất lượng tác phẩm Từ sau năm 1990 đến nay, tiểuthuyết Lào có xu hướng suy giảm, một số tiểu thuyết gia đã thành danh cũngkhông tiếp tục sáng tác, nhưng nhiều bộ tiểu thuyết gắn với tên tuổi của một

số nhà văn Lào như Khămliêng Phônsêna, Suvănthon Bupphanuvông,Chănthi Đưởnsạvẳn vẫn khẳng định được vị trí của nó trong tiến trình xâydựng và phát triển nền tiểu thuyết Lào hiện đại

Như vậy, không thể so với nền tiểu thuyết thế giới, chỉ so với khu vựcĐông Nam Á thì tiểu thuyết hiện đại Lào có lẽ ra đời muộn nhất trong khuvực Và điều đặc biệt, tiểu thuyết hiện đại Lào ra đời không gắn liền với sự rađời của lí luận và quan niệm về tiểu thuyết như trong các nền văn học khác

Hiện thực cuộc kháng chiến chống Mỹ sôi động đã không chờ đợi nhữngquan niệm về tiểu thuyết ở Lào Các sáng tác tiểu thuyết lần lượt ra đời ở Làotrong hai thập kỷ 70, 80 của thế kỷ XX là sự thể nghiệm của các cây bút từngsống, học tập và tiếp thu các quan điểm lí luận về thể loại ở Việt Nam, ởPháp, ở Nga Thời điểm này, ở Việt Nam, lí luận tiểu thuyết được đặt ra “đểgiải quyết các vấn đề phục vụ cho nhu cầu đẩy mạnh sáng tác và tiếp nhậntiểu thuyết theo mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đấtnước và xây dựng chủ nghĩa xã hội” [02, tr.10] Điều này có ảnh hưởng nhấtđịnh đến nội dung, tư tưởng trong các sáng tác tiểu thuyết hiện đại Lào Nhàvăn Suvănthon cũng từng xác nhận, mình chịu ảnh hưởng của nền văn học Xôviết và văn học Việt Nam Nhà văn tâm sự: “Trước khi viết các bộ tiểu thuyết,

tôi có nghiên cứu Chiến tranh và hòa bình của đại văn hào L Tônxtôi, Người

mẹ của đại văn hào M Gorki và tiểu thuyết Vỡ bờ của nhà văn Nguyễn Đình

Thi” [19, tr.74]

Tuy vậy, đối với một nền văn học mà truyện thơ là thể loại chủ yếu,công chúng văn học chủ yếu là nông dân và coi đạo Phật là quốc giáo, thì việctiếp thu những ảnh hưởng văn học Đông – Tây vẫn còn nhiều hạn chế bởimặc dù “những yếu tố truyền thống luôn được lưu lại để chuyển vào tiểuthuyết và cũng được biến cải đi cho phù hợp với hoàn cảnh mới, thời đại mới,nhưng những yếu tố có tính chất hiện đại, đổi mới cũng phần nào bị gọt rũa,giảm lược đi cho phù hợp với môi trường xã hội” [150, tr.1] Đặc trưng cơbản của tiểu thuyết Lào có thể được khái quát trên một số phương diện sau:

Về phương diện chủ đề, đề tài, tiểu thuyết Lào ra đời và trưởng thành

vào thời điểm đời sống hiện thực và đấu tranh ở Lào có nhiều thay đổi, tiểuthuyết là thể loại “công nghiệp nặng” của nền văn học yêu nước, phải trởthành một vũ khí, một công cụ đấu tranh và xây dựng đất nước Những đề tàixưa của văn học quá khứ như ngợi ca tình yêu tự do, chung thủy nhưng đầyngang trái, những đề tài lấy từ kho Phật thoại … được các nhà văn khai thác

dưới ánh sáng của tư tưởng mới Tiểu thuyết Lào mặc dù có kế thừa tư tưởngnhân văn, chủ nghĩa yêu nước và nhân đạo mà văn học truyền thống đã đềcập, nhưng đó không phải là thứ chủ nghĩa nhân đạo thụ động của giáo lí nhàPhật, mà là chủ nghĩa nhân đạo chủ động tích cực.

Ra đời và bám chắc vào hiện thực khói lửa của cuộc đấu tranh giải

phóng dân tộc, đề tài bao trùm của nền tiểu thuyết Lào là đề tài Đấu tranh cách mạng Cũng như các tác phẩm truyện, kí, tiểu thuyết Lào tập trung viết

về hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ Tuy nhiên, nếu tiểu thuyếttrước năm 1975 chỉ dừng lại phản ánh một sự kiện lịch sử tiêu biểu, một sốphận xã hội điển hình, thì tiểu thuyết sau 1975 có quy mô phản ánh rộng lớnhơn, cùng một lúc, tác phẩm phản ánh nhiều sự kiện lịch sử trọng đại trongthời gian và không gian rộng lớn, kéo dài với nhiều số phận, cảnh đời đanxen Tác phẩm do đó cùng một lúc phản ánh nhiều đề tài; nhiều chủ đề, tưtưởng hàm chứa trong một chỉnh thể nghệ thuật nhất định

Tuy nhiên, khi khai thác những mảng hiện thực của đời sống, tiểuthuyết Lào vẫn dựa chủ yếu vào các quan niệm truyền thống Cái triết lí dângian thiện thắng ác, hiền gặp lành … đối với các hiện tượng đời sống trong sựđối sánh, tương phản, đã hạn chế quá trình nhận thức, phản ánh hiện thực.Hiện thực được nhận thức, phản ánh còn đơn giản, chưa thấy được sự đa dạngphức tạp muôn hình muôn vẻ của nó

Về phương diện kết cấu tác phẩm, người dân Lào thường có thói quen

thích nhập tâm văn nói hơn văn viết Vả lại, với hệ tư tưởng đạo Phật, sốngngay thẳng, thật thà, hòa đồng bác ái nên lối kể chuyện quanh co phức tạp,đảo lộn thời gian, miêu tả nhân vật ở chiều sâu nội tâm thường chưa hợp với

số đông độc giả Bởi vậy, thời gian trong tiểu thuyết Lào thường là thời gianvật lí đơn chiều, kiểu kết cấu thời gian tâm lí đa chiều vẫn còn mới mẻ Hầuhết các tiểu thuyết Lào đều có một kết thúc viên mãn theo kiểu kết thúc của

các truyện cổ dân gian (thường là thiện thắng ác, chính thắng tà, li tán sẽ đoàntụ…)

Nhiều tiểu thuyết Lào không tạo được một kết cấu chặt chẽ, bởi cốttruyện lỏng lẻo, yếu tố ngẫu nhiên, bàn tay sắp đặt của tác giả xuất hiện can

thiệp quá nhiều vào quá trình phát triển cốt truyện Tiểu thuyết Sỉ nọi của nhà văn Khămliêng mặc dù có nhiều thành công trong xây dựng tính cách nhân

vật, miêu tả hoàn cảnh điển hình nhưng cốt truyện có nhiều đoạn bình luậnngoại đề, lộ rõ thái độ thiếu khách quan của người kể chuyện

Tuy nhiên, từ sau năm 1975, tiểu thuyết Lào bắt đầu có kết cấu chặt chẽ

hơn, quy mô hơn, một số tác phẩm đã xây dựng được một cốt truyện kết hợp

được cả hai yếu tố truyền thống và cách tân, sự kiện và tâm lí Tiểu thuyết

Tình yêu của Khămliêng Phônsêna là một dạng kết cấu mới của văn học Lào.

Tác giả xây dựng cốt truyện tính cách, kết thúc không có hậu, kết cấu “tìnhyêu” đã giúp tác giả chuyển dịch được các mâu thuẫn xã hội sang những xungđột của các số phận cá nhân Đây là sự cách tân đáng kể

Về nhân vật tiểu thuyết, văn xuôi hiện đại Lào nói chung và tiểu thuyết

nói riêng, ra đời trong ngọn lửa đấu tranh giải phóng, bắt nguồn từ nền vănhọc yêu nước, trong vùng giải phóng, dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dânCách mạng Lào Vì vậy, nhân vật trung tâm, chính diện của tiểu thuyết làhình tượng những con người xả thân vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dântộc, mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân Đó là những nhân vật vừa mang phẩmchất anh hùng của thời đại, vừa thể hiện tính dân tộc đậm đà Tính dân tộc củanền văn học Lào được cấu thành từ nhiều yếu tố, trong đó, yếu tố Phật giáogóp phần không nhỏ tạo nên bản sắc của nền văn học Lào Bởi vì, “Phật giáotiểu thừa ảnh hưởng và uốn nắn tính cách người Lào mạnh hơn bất cứ một thếlực nào khác” [62, tr.89] Tính cách, lối sống, kiểu thức tư duy, ứng xử củangười Lào chịu sự chi phối khá mạnh của Phật giáo Lòng vị tha, nhân từ, đức

kiên nhẫn, hi sinh, tính ôn hòa, hồn hậu là những phẩm chất tốt đẹp của ngườiLào theo đạo Phật.

Nền văn học trung đại Lào bao gồm cả văn học dân gian và văn họcthành văn, đã tập trung mô tả nhiều loại hình nhân vật, trong đó loại hìnhnhân vật nhân từ, vị tha theo tư tưởng nhà Phật xuất hiện khá nhiều trongdòng văn học Phật giáo

Văn học hiện đại Lào trong đó có tiểu thuyết đã kế thừa văn học trungđại, xây dựng thành công nhiều loại nhân vật, nhiều tuyến nhân vật, trong đónhân vật “khôn đíp” ( 7qofy[) và “khôn súc” (7qol5d) là những loại hình

nhân vật đặc biệt xuất hiện trong nhiều tiểu thuyết “Khôn súc” (người chín)

là lớp người đã qua tu hành, hoàn tục, đã được giáo hóa Trong cách gọi tên

những khôn súc, người ta gắn tên Phật như Xiêng (-P'), Thít (myf), Chan

(9ko) kèm theo tên cúng cơm Người Lào đi tu tu xong lấy danh sư là Xiêng,

tu thành sư gọi là Xabemon, mãn tu lấy danh là Thít, đã thành sư khi mãn tu lấy danh tu là Chan Họ là những người đã qua một thời gian đi tu ở chùa,

được học văn hóa, đạo đức, họ hiểu biết, gương mẫu, giàu lòng nhân ái, là chỗdựa tinh thần cho bà con dân bản “Khôn đíp” (người sống) là những ngườichưa qua tu hành nhưng họ là những Phật tử tin theo đạo Phật, gắng làm điềuthiện và tu nhân tích đức, thực hiện “ngũ giới” (lboshk) của đạo Phật Sau

khi đã được giáo hóa, khôn đíp sẽ trở thành khôn súc.

Lào là một đất nước theo đạo Phật, có số tín đồ Phật tử rất lớn Phật tử

ở Lào tích đức bằng thiện nghiệp (làm việc thiện) Để tích đức cho kiếp sau

và tỏ lòng hiếu thảo, đa số người Lào đến tuổi trưởng thành đều đi tu ở chùatrong một thời gian nào đó thích hợp Người chưa có điều kiện đi tu ở chùacũng phải chuẩn bị tu thiện để có dịp vào chùa Lòng nhân từ, vị tha, sẵn sànglàm việc thiện, luôn lấy việc làm phúc “đem cho” mọi người làm niềm vuisướng của cuộc đời, là phẩm chất đáng quý của người Lào

Trong nhiều tác phẩm văn xuôi, đặc biệt là các bộ tiểu thuyết lớn củaKhămliêng Phônsêna, Suvănthon Bupphanuvông, Đao Nửa… hình ảnh nhữngXiêng, Thit, Chan của loại hình nhân vật “Khôn súc” và nhiều nhân vật thuộcloại hình nhân vật “khôn đíp” đã xuất hiện như là một sự kế thừa tất yếutruyền thống văn học dân tộc Và trong số họ, đa số đều trở thành nhữngngười lính, người chiến sĩ Pathet Lào, những cán bộ cách mạng mẫu mựcmang trong mình những lí tưởng cao đẹp và truyền thống anh dũng của dântộc.

Về ngôn ngữ tiểu thuyết, đây là yếu tố thể hiện đậm nhất tính dân tộc

của thể loại Nhân vật trong tiểu thuyết là những người lính, những nữ thanhniên, là những con người bình thường mà vĩ đại Vì vậy ngôn ngữ đời thường,ngôn ngữ quần chúng, là nguồn chất liệu chủ yếu để xây dựng tác phẩm,trong đó, ngôn ngữ dân gian, lối nói ví von so sánh được các nhà văn sử dụngnhiều hơn cả

Tuy nhiên, ngoài một số tiểu thuyết có dấu hiệu đổi mới trong ngônngữ trần thuật qua việc sử dụng kiểu trần thuật phi tụ điểm, tính độc thoại và

tính song điệu trong ngôn ngữ (như tiểu thuyết Sỉ nọi của Khămliêng, tiểu thuyết Hai chị em của Suvănthon), thì đặc trưng chủ yếu của ngôn ngữ trong

tiểu thuyết Lào là mang nhiều tính chất ngôn ngữ báo chí Điều này xuất phát

từ hoàn cảnh ra đời và nhiệm vụ của thể loại trong nền văn học yêu nước.Tính chất báo chí khiến cho ngôn ngữ tiểu thuyết thiên về thống kê, mô tả màchưa lột tả được tính cách của nhân vật

Có thể nói, tiểu thuyết Lào, ngay từ khi ra đời đã bắt nhịp ngay vớinhững nhiệm vụ, nội dung và tính chất mới của một nền văn học Nhiệm vụ,nội dung và tính chất mới đó là, các nhà viết tiểu thuyết phải miêu tả hiệnthực một cách chân thực, cụ thể, miêu tả lịch sử trong sự phát triển hiện thực

Và như vậy, nhiệm vụ đặt ra cho các nhà viết tiểu thuyết là phát hiện ra hiệnthực của ngày mai trong cái thực tại ngày hôm nay, phải vạch rõ bản chất của

cuộc sống xã hội và quy luật phát triển khách quan của nó, phải bồi dưỡngchủ nghĩa yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, thấm nhuần niềm tin yêu cáchmạng và những ước mơ về tương lai tươi sáng của Tổ quốc Chính điều này

đã chi phối đặc trưng thi pháp thể loại.

Tiểu thuyết Lào ra đời với đội ngũ sáng tác là những nhà văn, trước khitrở thành người cầm bút, họ đã trực tiếp cầm súng chiến đấu, hoạt động tíchcực trong các phong trào yêu nước, họ là những chiến sĩ tuyên truyền, chiến sĩlực lượng vũ trang Những sáng tác của họ nhằm phục vụ cho một lực lượngđông đảo bao gồm toàn quân và dân trong cả nước, những con người có cùngchung lí tưởng và mục đích đấu tranh vì cuộc sống yên bình của dân tộc Tiểuthuyết Lào do đó, ngoài chức năng nhận thức, chức năng thẩm mỹ, còn hướngtới chức năng giáo dục, nhằm giới thiệu, giải thích và khẳng định các nguyên

lí mĩ học Mac – Lênin Bởi vậy, các nhà viết tiểu thuyết Lào ngay từ nhữngtác phẩm mở đầu đã có sự tiếp thu sâu sắc những thành tựu sáng tạo của vănhọc hiện thực Xã hội chủ nghĩa, nhằm đối lập với nền văn học chịu ảnhhưởng trực tiếp của chủ nghĩa thực dân mới Một số vấn đề lí luận như sự kếthợp giữa tính lí tưởng và tính hiện thực, giữa chất sử thi, kịch và trữ tình đã

mở đường cho sự ra đời và phát triển của tiểu thuyết Lào

Sự tổng hợp giữa tính lí tưởng và tính hiện thực Tiểu thuyết Lào ra đời

trong môi trường văn học dân gian là chủ yếu, một nền văn học coi trọng tính

lí tưởng, coi trọng đời sống tinh thần, coi trọng những quan hệ cộng đồng.Những lí tưởng cao đẹp trong quá khứ, vừa có cơ sở vững chắc trong quầnchúng lao động nghèo khổ và yêu nước, trong các chùa chiền, sư sãi, vừachưa bị chủ nghĩa cá nhân tư bản làm mai một, đã được người anh hùng mớihiện nay tiếp thu và nâng cao trên cơ sở một thế giới quan mới, thế giới quanMácxít Hai cuộc kháng chiến chống chủ nghĩa thực dân và đế quốc đã đưa lítưởng yêu nước của dân tộc lên một tầm cao mới Ngoài ra, trong quan điểmchỉ đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về văn học nghệ thuật, cũng đề

cao tính lí tưởng, chú trọng chức năng giáo dục của văn nghệ, vai trò và tráchnhiệm của người cầm bút.

Từ những lí do trên, từ sau khi ra đời, tiểu thuyết Lào đã đốt lên ngọnlửa sáng trong tâm hồn người đọc, góp phần giáo dục chủ nghĩa yêu nước,chủ nghĩa nhân đạo cho quần chúng Là tiếng nói đáp ứng nhu cầu tình cảm,nguyện vọng của toàn thể nhân dân, chiến sĩ Nhân vật trong tiểu thuyết do đóphải là những người anh hùng cách mạng có tinh thần chiến đấu quả cảm, có

lí tưởng cách mạng cao đẹp, là những hình mẫu lí tưởng của thời đại

Để làm nổi bật vẻ đẹp lí tưởng của nhân vật, các nhà văn thường pháttriển theo hướng miêu tả cái hùng hơn cái bi, ít khai thác những mất mát, hisinh của nhân vật, mà chỉ tập trung khai thác yếu tố lãng mạn cách mạngnhằm cổ vũ chiến đấu Các anh hùng cổ đại luôn hấp dẫn nhân loại bởi sứcmạnh thần thánh của họ, nó phản ánh niềm tin và ước mơ của con người vềkhả năng siêu phàm để chiến thắng kẻ thù Trong tiểu thuyết hiện đại Lào,yếu tố phi thường như một thủ pháp nghệ thuật để thể hiện tài trí tuyệt vời củanhân vật, nhờ đó các nhà văn đã tạo ra màu sắc huyền thoại khi miêu tả những

kỳ tích anh hùng của nhân vật trong chiến đấu cũng như trong công cuộc xâydựng đất nước

Nhấn mạnh tính lí tưởng, các nhà văn Lào cũng quan tâm tổng hợp trong

tiểu thuyết của mình chất hiện thực sinh động Do đó các nhân vật anh hùng

trong tiểu thuyết đều mang vẻ đẹp lãng mạn cách mạng, một vẻ đẹp bắt nguồn

từ hiện thực, gắn liền chặt chẽ với một cơ sở hiện thực sâu sắc Đó là tính chấtlãng mạn chân chính không tô vẽ thực tế, nó gắn liền với việc nhận thức bảnchất anh hùng trong cuộc sống, mô tả cuộc sống trong sự vận động phát triển

về tương lai Bản thân cuộc sống đặt cơ sở cho tính hiện thực của lí tưởng và

lí tưởng soi sáng cho ý nghĩa của cuộc đấu tranh

Các nhân vật trong tiểu thuyết Lào tuy được nhấn mạnh về mặt lí tưởngnhưng vẫn mang tính hiện thực rõ nét Những hành động anh hùng của các

nhân vật không phải là những hành động cá biệt, mà tiêu biểu cho hành độnganh hùng của một tập thể anh hùng.

Nhân vật Phả trong tiểu thuyết Tình yêu của Khămliêng tuy được nhấn

mạnh về mặt lí tưởng (anh đã hi sinh tình yêu để đi theo tiếng gọi của lítưởng), nhưng điều đó hoàn toàn không tách rời với hoàn cảnh, với hiện thựccuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Nam Lào

Nhân vật Thao Khôm trong tiểu thuyết Hồi tưởng lại của Suvănthon

luôn được đặt trong các mối quan hệ nhiều chiều, trái ngược nhau để làm nổibật tính hiện thực cũng như tính lí tưởng Thao Khôm tuy sống chung và làmviệc theo mệnh lệnh của những kẻ có mưu đồ chống lại nhân dân, nhưngThao Khôm không mất lập trường cách mạng, cùng đồng đội đứng về phíacách mạng Như vậy, mối quan hệ thứ nhất chỉ là hình thức, mối quan hệ thứhai mới là bản chất, là chính con người anh Trong mối quan hệ thứ hai khôngchỉ biểu hiện lí tưởng cách mạng của nhân vật mà còn cho thấy một hiện thựctrong cuộc chiến tranh chống Mỹ của nhân dân Lào Thực tế trong cuộc chiếntranh ấy, Thao Khôm không phải là một hiện tượng cá biệt mà còn có rấtnhiều những binh sĩ, sĩ quan trung lập yêu nước chân chính đã đứng về phía

cách mạng, về phía nhân dân cùng Neo Lào hắc xạt (Mặt trận Lào yêu nước)

chống chủ nghĩa đế quốc và tay sai

Trong tác phẩm, để gia tăng chất hiện thực, các nhà văn thường chú ýđặt nhân vật trong những hoàn cảnh cụ thể, trong mối quan hệ khăng khít giữavận mệnh cá nhân và đời sống xã hội, miêu tả nhân vật trong sự vận động phùhợp với logic khách quan của lịch sử và sự phát triển của tâm lí Môi trườnghoạt động và vị trí nhân vật do đó luôn được mở rộng: có khi là những đứa trẻlang thang đi ăn xin, làm thuê cuốc mướn; có khi trở thành cán bộ cốt cán củacách mạng; có lúc trở thành thầy thuốc cách mạng Khi thì ở làng quê, lúclại sống ở vùng giải phóng, ở thủ đô, ở nước ngoài Không gian rộng lớnluôn được mở ra với các nhân vật, điều đó làm cho quá trình vận động của các

nhân vật phù hợp với quy luật vận động của đời sống khách quan, làm tănggiá trị hiện thực của tác phẩm.

Ngoài ra, để thực hiện bước tổng hợp giữa tính hiện thực và tính lítưởng, các nhà tiểu thuyết Lào thường đặt nhân vật của mình trong mối quan

hệ giữa hoàn cảnh xã hội rộng lớn và hoàn cảnh sinh hoạt cụ thể riêng biệt, từ

đó làm nổi bật những tích cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình Conngười trong mối quan hệ phức tạp nhiều chiều với cuộc sống, với xã hội, vớihoàn cảnh luôn có những biến động nội tâm, mâu thuẫn nội tâm Nhân vật bé

Sỉ trong tiểu thuyết Sỉ nọi của Khămliêng, trong lúc cùng đường đã dám cầm

dao dọa giết vợ Xã trưởng nhưng sau đó khi được cứu thoát, em đã vô cùng

sợ hãi, giục anh bỏ trốn Tâm lí trẻ em đã biểu hiện khá rõ trong hoàn cảnh

đó Nhân vật Thao Khôm trong Hồi tưởng lại của Suvănthon khi trả lời

Keomani (một cô gái thuộc phe phái hữu có tình cảm đặc biệt với anh và đangdùng mọi lời hay ý đẹp để lôi kéo mua chuộc anh) là “chưa có thì giờ để nghĩđến chuyện riêng tư” với suy nghĩ “phải cảnh giác” đã bộc lộ khá rõ tâm lícủa người lính đang cầm súng chiến đấu, nhưng bên trong lại có tiếng nóikhác vang lên “cứ thử một phen xem sao” làm cho nhân vật trở nên thực hơn,không khuôn sáo thuyết lí

Tuy vậy, ngoài một vài tiểu thuyết (tiêu biểu là tiểu thuyết Sỉ nọi của

nhà văn Khămliêng) đã bước đầu xây dựng được những nhân vật có cá tính,phát triển hợp logic khách quan và miêu tả chiều sâu tâm lí, thì hầu hết cácnhân vật trong tiểu thuyết Lào đều được miêu tả ở diện rộng của sự hoạtđộng, thiếu chiều sâu tâm lí và ít có sự dằn vặt về nội tâm Do sự ảnh hưởngcủa phương pháp truyền thống quá lớn, thường chỉ tô đậm một nét đặc trưngthẩm mỹ, thậm chí lí tưởng hóa nhân vật, nên trong nhiều tiểu thuyết, các nhàvăn chưa xây dựng được nhiều tính cách đa dạng, điển hình nghệ thuật cònyếu, do tính chất ngẫu nhiên còn can thiệp quá sâu vào quá trình phát triểntính cách của nhân vật Trong truyện cổ dân gian Lào, khi giải quyết các xung

đột, mâu thuẫn thì tác giả dân gian thường phải mượn một lực lượng siêunhiên phù hộ (như Tiên, Phật, Đạo sĩ …), với tiểu thuyết Lào, nhiều nhân vậtmuốn phát triển thì phải nhờ bàn tay sắp xếp của tác giả Người viết có thể tạo

ra những tình thế, tạo dựng những tình tiết, biến cố bất ngờ và “đón lõng”trước các hành động sẽ xảy ra

Sự tổng hợp giữa chất sử thi, kịch và trữ tình Sự tổng hợp giữa các yếu

tố sử thi, kịch, trữ tình, đã được các nhà tiểu thuyết trên thế giới thực hiện vào

cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX như Tấn hài kịch của Balzăc, Đỏ và đen của S.tăngđan, Đêvít Coppơphin của Đíchken, Hội chợ phù hoa của Tháccơrê Tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình của L.Tônxtôi đã tổng hợp một cách

nhuần nhuyễn giữa sử thi và tâm lí, giữa “biện chứng pháp hành động và biệnchứng pháp tâm hồn”

Những bước tổng hợp đó của nghệ thuật nhân loại chỉ có thể thực hiệnđược trên cơ sở những điều kiện khách quan của lịch sử - xã hội và nhữngđiều kiện chủ quan của nhà văn Nếu các nhà hiện thực phê phán Nga nửacuối thế kỷ XIX đạt đến một thứ duy vật tự phát có yếu tố biện chứng, nóicách khác là duy vật biện chứng thô sơ, thì đến M Gorki (nửa đầu thế kỷ XX)

đã vượt qua chủ nghĩa duy vật biện chứng thô sơ, chiếm lĩnh chủ nghĩa duyvật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để hình thành chủ nghĩa hiện thực

xã hội chủ nghĩa Tiểu thuyết Người mẹ, đặc biệt là tiểu thuyết anh hùng ca Cuộc đời Cơlim Xăngghim của ông chứng tỏ một khả năng tổng hợp mới

Tiểu thuyết hiện đại Lào ra đời là sự phát triển đột biến của một nềnvăn học mà văn vần mạnh hơn văn xuôi Ra đời trong bối cảnh các nền tiểuthuyết trên thế giới và trong khu vực đã đạt được những thành tựu to lớn quanhiều bước tổng hợp quan trọng về nghệ thuật Do đó tiểu thuyết Lào khôngthể làm lại tất cả những bước mà nền tiểu thuyết thế giới đã đi qua Nó chỉtổng hợp những bước mang tính chất quy luật, không thể bỏ qua trên cơ sở kếthừa những kinh nghiệm, những bước tổng hợp của tiểu thuyết thế giới Sự

tổng hợp giữa các yếu tố sử thi – kịch – trữ tình là một bước không thể bỏ quatrong sự ra đời của thể loại tiểu thuyết Lào Đây cũng là thành tựu và đặctrưng nghệ thuật của thể loại

Trong nhiều bộ tiểu thuyết Lào, đặc biệt là các bộ tiểu thuyết của nhàvăn Suvănthon, tính chất sử thi được biểu hiện khá đậm đặc Chất sử thi,trước hết, được biểu hiện qua bức tranh hiện thực hoành tráng được phản ánhtrong tác phẩm Bức tranh đó có khả năng bao quát một không gian rộng lớn

và có khả năng mở rộng đường biên đến nhiều hoàn cảnh khác nhau, có thểmiêu tả được nhiều địa điểm, nhiều môi trường trong nước và nước ngoài;đồng thời có khả năng bao quát được một giai đoạn lịch sử với nhiều biến cố,

sự kiện trọng đại Qua đó, nhà văn bộc lộ cảm hứng lịch sử, một trong nhữngcảm hứng chủ đạo của sử thi

Tính sử thi, cảm hứng sử thi trong tiểu thuyết Lào còn biểu hiện ở việc

các tác giả đưa vào tác phẩm một khối lượng lớn nhân vật, hoạt động trongnhiều địa điểm và môi trường khác nhau và nhằm hướng đến những mục đíchkhác nhau xét từ động cơ bên trong; có nhiều mảng sống được tái hiện bêncạnh nhau, không trực tiếp giao cắt nhau xét từ quan hệ nhân quả Đó cũngchính là biểu hiện của cảm hứng nhân dân trong sử thi

Với kết cấu đa tuyến, các tác phẩm cùng một lúc thể hiện nhiều chủ đề.Mỗi một tuyến hành động, một lớp nhân vật, một mạch truyện thường có mộtchủ đề đặc trưng, quán xuyến và mang một sắc thái thẩm mĩ nổi bật Nếu

tuyến nhân vật chính diện thể hiện chủ đề tình yêu nước và lòng căm thù giặc thì tuyến nhân vật phản diện lại thể hiện chủ đề tội ác chiến tranh Cũng từ

đó, trong nhiều tiểu thuyết Lào, thường có sự tồn tại và đan xen hai mảng cốttruyện: cốt truyện về số phận và cốt truyện về lịch sử Hai mảng chất liệu này

bổ sung cho nhau, soi sáng lẫn nhau, phát huy đến tối đa biên độ dao độngrộng lớn của dung lượng tiểu thuyết, thể hiện tính độc đáo trong sự đánh giácon người qua xã hội và xã hội qua con người

Ngoài yếu tố sử thi, kịch cũng là yếu tố quan trọng được các nhà tiểuthuyết Lào quan tâm và tổng hợp trong tác phẩm của mình Tiểu thuyết Lào

đã tổng hợp vào nó những thủ pháp miêu tả của bi kịch, hài kịch qua việc giatăng các mối quan hệ xung đột trong tác phẩm, trong đó mối xung đột giữa ta

và địch, giữa một bên là những nhà yêu nước cách mạng với một bên là bọnthực dân đế quốc cùng bè lũ tay sai bán nước, là mối xung đột lớn xuyên suốttoàn bộ cốt truyện tiểu thuyết

Xung đột tính cách, một đặc trưng trong nghệ thuật kịch cũng được

tổng hợp trong tiểu thuyết khá rõ nét Coong Lơ trong tiểu thuyết Hồi tưởng lại của Suvănthon là một nhân vật lịch sử, người được Mỹ đào tạo thành tay

sai Mặc dù hàng ngày đưa quân đi đàn áp nhân dân yêu nước, nhưng ông ta

không khỏi nơm nớp lo sợ bị cách mạng, bị Neo Lào hắc xạt (Mặt trận Lào

yêu nước) trừng trị Ông ta cũng luôn tỏ ra ghen tị với các tướng tá quan thầycấp trên, vì vậy, ông ta đã làm cuộc đảo chính chống lại quan thầy, bắt tay vớiMặt trận Lào yêu nước chống đế quốc, mặc dù chính bản thân ông ta cũngkhông ưa gì cách mạng Xung đột trong tính cách của nhân vật này là mốixung đột giữa ý chí cá nhân chủ quan và tính tất yếu của lịch sử, vừa biểuhiện xung đột tâm lí của một tên tay sai Mỹ

Ngoài xung đột tâm lí trong tính cách nhân vật, các nhà tiểu thuyết Làocòn quan tâm tái hiện xung đột giữa tính cách nhân vật và hoàn cảnh kháchquan Mối xung đột này diễn ra căng thẳng quyết liệt gắn với quá trình nhậnthức của nhân vật về cuộc sống Hành động nổi dậy, cầm dao chống lại mụ vợ

tên Xã trưởng của bé Sỉ trong tiểu thuyết Sỉ nọi là biểu hiện rõ nét sự xung đột

hợp với chất lãng mạn, chắp cánh cho lí tưởng bay cao, cảm hứng anh hùng

ca kết hợp với cảm hứng lãng mạn tạo nên âm hưởng hào hùng, đem lại niềmtin tưởng sâu sắc vào sự tất thắng ở ngày mai Do đó, mặc dù viết về đề tàiđấu tranh cách mạng, nhưng tiểu thuyết hiện đại Lào không đưa đến chongười đọc cảm giác mất mát đau thương, ngược lại là nguồn khích lệ, độngviện, là nguồn cổ vũ tinh thần yêu nước, lòng dũng cảm trong đấu tranh vàxây dựng Tổ quốc

Qua sự tổng hợp giữa tính lí tưởng – tính hiện thực, sự tổng hợp cácyếu tố sử thi – kịch – thơ ca, tiểu thuyết Lào đã bước đầu tạo được đặc trưngphong cách thể loại Trong nền tiểu thuyết hiện đại Lào, không có thể loại gọi

là tiểu thuyết tâm lí, tiểu thuyết đời tư thế sự đặc trưng tiêu biểu của thểloại là tiểu thuyết mang âm hưởng sử thi, tiểu thuyết tính cách cũng nằmtrong mối quan hệ với các sự kiện lịch sử và hoàn cảnh xã hội Chất sử thi,chất kịch và chất thơ luôn được tổng hợp vào nhau để làm nổi bật chủ đề tưtưởng của tác phẩm

1.2 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon

Tình hình nghiên cứu tiểu thuyết Lào nói chung và tiểu thuyết củaSuvănthon nói riêng ở Việt Nam và ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đượcbắt đầu từ những năm 80 của thế kỉ XX sau khi một số tiểu thuyết Lào đượcdịch sang tiếng Việt Chúng tôi có thể chia ra một số nhóm công trình nhưsau:

1.2.1 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon ở Lào

Thực tế, cho đến nay, tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, chưa

có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về nhà văn Suvănthon hay tácphẩm của ông (điều này xuất phát từ thực tế của chuyên ngành nghiên cứu lí

luận, phê bình văn học ở Lào, cho đến nay, vẫn chưa được quan tâm), chỉ có một số công trình có tính chất giới thiệu cả một nền văn học trong đó có giới

thiệu về tác giả Suvănthon và tiểu thuyết của ông như:

Công trình nghiên cứu “;aoot7tfu]k;” (Văn học Lào) của

[=jcl'7=k ;q'fk]k (Bòsẻngkhăm Vôngđala)F xuất bản năm 1987 và đượctái bản năm 2009 là công trình văn học sử, nghiên cứu tổng hợp, toàn diệnvăn học Lào từ văn học dân gian đến văn học hiện đại Hướng nghiên cứuchính của các tác giả là sự kết hợp giữa lịch sử và thành tựu văn học, mỗi giaiđoạn văn học đều gắn với một giai đoạn lịch sử nhất định Sự ra đời và thànhtựu của văn xuôi cách mạng Lào được đặt trong bối cảnh ra đời và phát triểncủa văn học hiện đại Lào Trong phần nghiên cứu về đề tài “Đấu tranh cáchmạng” của văn xuôi hiện đại Lào, các tác giả đã khẳng định : "Tiểu thuyết

Tiểu đoàn Hai của nhà văn Suvănthon Bupphanuvông là tác phẩm có dung

lượng đồ sộ nhất trong nền văn xuôi hiện đại Lào nói chung và trong thể loạitiểu thuyết nói riêng, đồng thời cũng khẳng định, nhà văn Suvănthon là mộttrong những người đi đầu có công xây dựng và hoàn thiện nền văn xuôi hiệnđại Lào nói chung và tiểu thuyết nói riêng" [166, tr.403] Từ đó, các tác giảkhái quát đặc điểm tác phẩm trên một số phương diện :

- Về cơ sở hình thành, tiểu thuyết Tiểu đoàn Hai của nhà văn

Suvănthon ra đời dựa trên một sự kiện lịch sử có thật xảy ra vào giai đoạn đầucủa cuộc kháng chiến chống Mỹ : Tiểu đoàn Hai với hơn hai trăm người gồm

cả phụ nữ và trẻ em đã rút ra khỏi vòng vây dày đặc của quân đội tay sai Mỹđông gấp năm sáu lần, từ Cánh đồng Chum Xiêng Khoảng trở về căn cứ antoàn

- Chủ đề chính của tác phẩm là ca ngợi chiến công oanh liệt của Tiểuđoàn Hai, đơn vị anh hùng đã kiên quyết đấu tranh chính trị, quân sự, ngoạigiao, mưu trí táo bạo phá vòng vây địch, bảo toàn lực lượng để tiếp tục cuộcchiến đấu; ca ngợi sự trưởng thành nhanh chóng của lực lượng vũ trang cáchmạng và phong trào yêu nước của nhân dân các bộ tộc Lào, đồng thời, tácphẩm lột trần bản chất hiếu chiến xâm lược của đế quốc Mỹ và tay sai trong

âm mưu phá hoại chính sách hòa hợp dân tộc ở Lào

Ngoài ra, trong phần nghiên cứu về văn học Lào giai đoạn từ 1976 đến

1985, khi nói về sự thắng lợi của tiểu thuyết trong giai đoạn này, các học giảmột lần nữa khẳng định vai trò tiên phong của nhà văn Suvănthon và nêu lênnhững thành công trong tiểu thuyết của ông, trong đó bộ tiểu thuyết ba tập

Hai chị em được đánh giá là một trong hai thành quả vĩ đại của nhà văn trong

sự nghiệp sáng tác Trên cơ sở giới thiệu một số phương diện của tác phẩmnhư : cơ sở ra đời tiểu thuyết, đề tài, chủ đề, kết cấu, cốt truyện các học giả

cho rằng, tiểu thuyết Hai chị em ra đời là “thành quả mới của nhà văn trên

con đường đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết dân tộc”

Ngoài những công trình nghiên cứu nêu trên, cuốn Giáo trình văn học hiện đại Lào và Giáo trình cơ sở lí luận văn học của Khoa Ngữ văn Trường

Đại học Sư phạm Viêng Chăn cũng đề cập đến sự ra đời và thành tựu của vănxuôi hiện đại Lào Tuy nhiên, cũng như các công trình nghiên cứu trước đây,

sự ra đời và thành tựu của văn xuôi cách mạng Lào chỉ được đặt trong bốicảnh ra đời và phát triển của văn học hiện đại Lào Trong phần đề cập đến nhàvăn Suvănthon và tiểu thuyết của ông, các tác giả cũng chỉ dừng lại giới thiệukhái quát về vị trí của nhà văn trong nền văn học dân tộc và tóm tắt sơ lược

một số tác phẩm tiêu biểu của ông như : Hai chị em, Tiểu đoàn Hai, Hai bên

bờ sông

Những công trình nghiên cứu trên, do hướng nghiên cứu mang tínhchất giới thiệu và khái quát lịch sử văn học dân tộc, vì vậy chưa đi vào nhữngvấn đề cụ thể trong tiểu thuyết Lào nói chung và tiểu thuyết của nhà vănSuvănthon nói riêng Tuy nhiên, qua các công trình này, bức tranh toàn cảnhcủa nền văn học Lào được thể hiện rõ các đường nét, màu sắc, hình vẽ, từ đó,chúng ta có thể nắm bắt được vị trí và vai trò của nhà văn Suvănthon trongnền văn xuôi hiện đại Lào, đồng thời cũng có được những kiến thức cơ bản vềcác tiểu thuyết của ông như : hoàn cảnh ra đời, đề tài, chủ đề tư tưởng, cốttruyện

1.2.2 Nghiên cứu tiểu thuyết của Suvănthon ở Việt Nam

1.2.2.1 Nhóm công trình có tính chất giới thiệu cả một nền văn học, một giai đoạn văn học trong đó có giới thiệu về tác giả Suvănthon và tiểu

thuyết của ông.

Công trình có tính chất mở đường cho chuyên ngành nghiên cứu văn

học Lào ở Việt Nam là cuốn “Chương trình giảng dạy văn học Lào” (1968)

do Lê Duy Lương làm chủ biên Công trình gồm 3 phần: I/ Văn học dân gianLào, II/ Văn học thành văn Lào, III/ Văn học hiện đại Lào Nội dung chủ yếucủa phần văn học hiện đại Lào gồm: 1/ Thơ ca cách mạng Lào từ 1945 –

là tác giả của nhiều sáng tác truyện, kí cách mạng

Cuốn tư liệu in năm 1970 tại thư viện Viện Nghiên cứu Đông Nam Á

với nhan đề Sơ bộ tìm hiểu văn học cách mạng Lào trong giai đoạn chống đế quốc Mỹ xâm lược (qua một số truyện ngắn và bút kí) tập trung nghiên cứu

hai phương diện của văn xuôi cách mạng Lào Một là, từ những cơ sở lịch sử

xã hội, các tác giả đã xác định được mốc ra đời của hai thể loại truyện, kí Hai

là, từ việc nghiên cứu hệ thống đề tài, chủ đề và nội dung phản ánh của vănxuôi cách mạng để đưa ra những nhận xét chung về những giá trị và tồn tạicủa văn xuôi giai đoạn này Các tác giả khẳng định: về mặt nội dung, vănxuôi cách mạng Lào đã góp phần xây dựng một chế độ mới, một xã hội mới ởkhu giải phóng, đồng thời cũng khẳng định sự tất thắng của nhân dân Làotrong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, giải phóng dân tộc, giải phóng đất nước

Để chứng minh cho luận điểm này, các tác giả đã nêu khái quát nội dung một

số truyện, kí tiêu biểu, trong đó nhiều truyện kí của nhà văn Suvănthon cũngđược đưa ra làm ví dụ Về mặt nghệ thuật, các tác giả cho rằng: văn xuôi cáchmạng Lào có nhiều đổi mới cách tân so với nền văn học truyền thống trongnghệ thuật tổ chức cốt truyện, nhân vật, thời gian, không gian, đặc biệt là đãxây dựng được nhiều nhân vật có tính cách, có lí tưởng Mặc dù công trìnhchưa đưa ra những đánh giá cụ thể về nhà văn Suvănthon và sáng tác của ôngtrong giai đoạn này, nhưng qua sự phân tích chung về nội dung và nghệ thuậtvăn xuôi cách mạng Lào, trong đó có truyện kí của Suvănthon, chúng ta cũngthấy được nội dung tư tưởng chung trong sáng tác của ông

Năm 1987, Đức Ninh viết bài Thử dựng lại tiến trình phát triển của văn học cận hiện đại Lào, đăng trên Tạp chí văn học số ba, đã khái quát toàn

bộ diện mạo văn học Lào từ năm 1893 đến năm 1987 Năm 2000, Đức Ninh chủ biên cuốn Văn học khu vực Đông Nam Á, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội

và dành một phần viết về văn học hiện đại Lào Tiếp đó, năm 2004, ông tập

hợp một số bài viết (trong đó có văn học Lào) trong cuốn Nghiên cứu văn học Đông Nam Á, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội Các công trình nghiên cứu của

Đức Ninh phát triển theo hướng nghiên cứu văn học sử, các thể loại truyệnngắn, bút kí hay tiểu thuyết Lào được đặt trong quá trình hình thành và pháttriển chung của văn xuôi cách mạng Lào Trong đó tác giả đã có những kháiquát rộng và sâu hơn trên các mặt: tiền đề cho sự phát triển, thành tựu và hạnchế biểu hiện trong mỗi giai đoạn cụ thể Khi bàn về văn xuôi cách mạng Làogiai đoạn 1955 – 1975, tác giả đặc biệt quan tâm đến thể loại tiểu thuyết trong

đó hai tiểu thuyết tiêu biểu nhất của nhà văn Suvănthon là Tiểu đoàn Hai và Hai chị em cũng được giới thiệu khá kĩ về đề tài, cốt truyện, chủ đề, tư tưởng,

kết cấu tác phẩm Công trình tuy không đặt vấn đề nghiên cứu chuyên sâucác phương diện cụ thể của nội dung và nghệ thuật trong tiểu thuyết củaSuvănthon nhưng theo chúng tôi, đây chính là những công trình đầu tiên ởViệt Nam giới thiệu về nhà văn Suvănthon và tác phẩm của ông

Công trình nghiên cứu Diện mạo văn học cận hiện đại Lào, Nxb Khoa

học Xã hội, năm 2007 của Đức Ninh và Trần Thúc Việt, đặt vấn đề nghiêncứu văn xuôi hiện đại Lào với tư cách là một thể loại độc lập Các vấn đề có ýnghĩa về mặt lí luận của văn xuôi như đề tài, chủ đề, kết cấu, nhân vật, …được các tác giả nhìn nhận trên hai phương diện : truyền thống (dân gian) vàcách tân (hiện đại) Ngoài ra, các tác giả cũng có những phát hiện về mặt nghệthuật thi pháp trong văn xuôi hiện đại Lào, tiêu biểu là các tiểu thuyết của nhàvăn Suvănthon và nhà văn Khămliêng trên các phương diện như: vấn đề điểmnhìn trần thuật, nhịp điệu, không – thời gian Từ đó những phong cách tácgiả, những đặc trưng nghệ thuật của tác phẩm cũng được đề cập đến Côngtrình là bản tổng kết đầu tiên về những thành tựu của thể loại văn xuôi hiệnđại Lào trong đó có tiểu thuyết Đây cũng là công trình đầu tiên mở ra hướngtiếp cận đối với tiểu thuyết Lào, một thể loại hoàn toàn mới mẻ và chưa cónhiều thành tựu

Cuốn tư liệu Văn học Lào từ năm 1976 đến nay của các nhà nghiên cứu

thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, năm 1985, đặt vấn đề nghiên cứu mộtgiai đoạn văn học, tuy nhiên các tác giả lại chủ yếu quan tâm đến thể loại tiểuthuyết, đặc biệt là tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon Các tác giả khẳng định:

Từ sau năm 1975 là thời kỳ “lên đường” và phát triển đến cao trào của thểloại tiểu thuyết với sự xuất hiện liên tiếp nhiều bộ tiểu thuyết của nhà vănSuvănthon Bupphanuvông Một số đặc điểm về đề tài, chủ đề (như đề tài ánhsáng cách mạng, đề tài đấu tranh giải phóng, đề tài xây dựng cuộc sống mới)

và các hình tượng nhân vật trung tâm (nhân vật người thanh niên, nhân vậtphụ nữ) của tiểu thuyết ra đời sau năm 1976 đều được nhìn nhận qua nhiều bộ

tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon như: Hai chị em, Tiểu đoàn Hai, Hai bên

bờ sông Mặc dù công trình không đặt vấn đề nghiên cứu chuyên sâu các

phương diện cụ thể về nội dung và nghệ thuật của tiểu thuyết Suvănthon hoặcnghiên cứu những vấn đề lí luận của thể loại tiểu thuyết Lào nói chung, nhưng

qua một số nội dung cơ bản trong công trình như: tóm tắt tác phẩm, giới thiệukhái quát về tác giả và một số nhân vật chính, cũng có thể giúp chúng ta cóđược cái nhìn sơ lược về nhà văn Suvănthon và tác phẩm của ông.

1.2.2.2 Nhóm công trình nghiên cứu những đặc trưng thể loại tiểu thuyết hiện đại Lào

Những công trình nghiên cứu về đặc trưng thể loại bao gồm cả nhữngcông trình nghiên cứu về những đặc trưng của loại hình văn xuôi hiện đại Lào

và cả những công trình nghiên cứu về đặc trưng thể loại tiểu thuyết ở Lào.Những công trình này đều đề cập tương đối nhiều đến nhà văn Suvănthon vàtiểu thuyết của ông

Bài viết Người phụ nữ Lào trong kháng chiến chống thực dân đế quốc qua một số tác phẩm văn học cách mạng của Đinh Việt Anh, đăng trên Tạp chí

Văn học, số 4, năm 1984, dành một phần giới thiệu về hình ảnh nhân vật phụ

nữ trong tiểu thuyết Hai chị em của nhà văn Suvănthon.

Bài viết Tiểu thuyết Lào mười năm qua của Changxayvang Xômsỉ đăng

trên Tạp chí Văn học, số 1, năm 1986, đã nêu khái quát một số kết quả củatiểu thuyết Lào trong mười năm từ 1976 đến 1986 Trên cơ sở phân tích haivấn đề cơ bản của tiểu thuyết giai đoạn này là hệ thống đề tài và hệ thốngnhân vật, tác giả cho rằng : “Trong các bộ tiểu thuyết ra đời từ sau năm 1975

thì tiểu thuyết Hai chị em, Tiểu đoàn Hai của nhà văn Suvănthon và tiểu thuyết Tình yêu của nhà văn Khămliêng đã xây dựng được những nhân vật

tương đối hoàn chỉnh, những tính cách ít nhiều thành công Điều đó đã đưatiểu thuyết lên vị trí chính thức trong văn xuôi cách mạng Lào cùng với sựkhẳng định vai trò “công nghiệp nặng ” của tiểu thuyết trong tương lai nềnvăn xuôi hiện đại Lào” [18, tr.96] Tác giả cũng chỉ rõ “Tiểu thuyết nói riêng

và văn xuôi cách mạng Lào trong mười năm qua nói chung, mang nhiệm vụmới, nội dung và tính chất mới Nhiệm vụ mới, nội dung và tính chất mới đóđòi hỏi các nhà viết tiểu thuyết phải miêu tả hiện thực một cách chân thực, cụ

thể, lịch sử trong sự phát triển cách mạng của nó Nhiệm vụ mới đặt ra chocác nhà viết tiểu thuyết là phải phát hiện ra hiện thực của ngày mai trong cáithực tại ngày hôm nay, phải vạch rõ bản chất của cuộc sống xã hội và quy luậtphát triển khách quan của nó, phải bồi dưỡng chủ nghĩa yêu nước, yêu chủnghĩa xã hội, thấm nhuần niềm tin yêu cách mạng và những ước mơ về tươnglai tươi sáng của Tổ quốc” [18, tr.102]

Luận án Văn xuôi hiện đại Lào và một số vấn đề lí luận về chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa của Changxayvang Xômsỉ bảo vệ tại Đại học Tổng

hợp Hà Nội năm 1988, đi vào nghiên cứu ba vấn đề : 1/Nghiên cứu nhữngtiền đề của sự hình thành và phát triển nền văn xuôi hiện đại Lào, của chủnghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa trong văn xuôi Lào, 2/Đánh giá những tácgiả và tác phẩm tiêu biểu trong hai thể loại truyện ngắn và tiểu thuyết, 3/Một

số vấn đề lí luận trong sự phát triển của nền văn xuôi hiện đại Lào đặc biệt làtiểu thuyết Khi nghiên cứu về tiểu thuyết, tác giả đặc biệt quan tâm đến nhàvăn Suvănthon và tiểu thuyết của ông Khi bàn về nhà văn Suvănthon,Changxayvang khẳng định : “Suvănthon là người thư kí trung thành của thờiđại, là nhà viết sử biên niên của cách mạng Lào Trong tiểu thuyết của ông,hầu hết các sự kiện lớn quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứunước của dân tộc đều được phản ánh khá sâu sắc và chân thực” [19, tr.72].Ngoài việc giới thiệu tóm tắt đề tài, chủ đề, cốt truyện của các tiểu thuyết, tácgiả còn giới thiệu và phân tích một số nhân vật tiêu biểu như nhân vật

Coonglơ trong tiểu thuyết Hồi tưởng lại, nhân vật Khăm Mặn trong tiểu thuyết Tiểu đoàn Hai Những vấn đề lí luận của thể loại như: tính sử thi, tính

lí tưởng, tính hiện thực, lãng mạn cách mạng cũng được nhà văn đề cập quakhảo sát một số tiểu thuyết của nhà văn Suvănthon Mặc dù những phân tích

và lập luận của tác giả còn vụng về, xa trọng tâm vấn đề do hạn chế về ngônngữ, nhưng tất cả những vấn đề đặt ra trong công trình là một sự gợi ý có ý