Chế độ hưu trí ở tỉnh Thái Bình thực trạng và giải pháp

Chế độ hưu trí ở tỉnh Thái Bình thực trạng và giải pháp

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG I: VẤN ĐỀ BHXH VÀ CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ 3

1 Bảo hiểm xã hội 3

1.1 Khái niệm về BHXH 3

1.2 Vai trò của BHXH 4

1.3 Nguyên tắc và chức năng của BHXH 6

2 Những nội dung cơ bản của BHXH 11

2.1 Khái niệm về chế độ hưu trí 11

2.2 Quỹ BHXH, Hệ thống tổ chức BHXH 12

3 Chế độ hưu trí trong BHXH 17

3.1 Vai trò của chế độ hưu trí 17

3.2 Cơ sở hình thành chế độ hưu trí trong hệ thống BHXH 18

CHƯƠNG II: CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ Ở TỈNH THÁI BÌNH 25

1 Vài nét về kinh tế - xã hội ở tỉnh Thái Bình 25

2 Vài nét về BHXH tỉnh Thái Bình 27

2.1 Công tác tổ chức quản lý và tổ chức hoạt động 27

2.2 Một số kết quả thực hiện công tác BHXH ở tỉnh Thái Bình 28

3 Tình hình thực hiện chế độ hưu trí ở tỉnh Thái Bình 34

3.1 Tình hình chế độ hưu trí trước năm 1993 34

3.2 Giai đoạn từ năm 1993 đến nay 41

3.3 Thực trạng đời sống người về hưu ở tỉnh Thái Bình 60

CHƯƠNG III: NHỮNG GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ Ở TỈNH THÁI BÌNH TRONG THỜI GIAN TỚI 66

1 Những quan điểm đổi mới chế độ hưu trí 67

1.1 Đổi mới về nhận thức, đối tượng tham gia BHXH và hình thức tham gia BHXH 67

1.2 Đổi mới và hoàn thiện chế độ chính sách bảo hiểm hưu trí 68

1.3 Đổi mới chế độ chính sách bảo hiểm hưu trí hiện hành sang chế độ chính sách bảo hiểm hưu trí mới 69

2 Các giải pháp hoàn thiện chế độ bảo hiểm hưu trí 70

2.1 Giải pháp về chế độ chính sách 70

2.2 Về mặt tổ chức quản lý 78

3 Khuyến nghị 79

3.1 Về chế độ chính sách 79

3.2 Về tổ chức quản lý 83

KẾT LUẬN 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

Bảng 1: Nguồn tài chính của một số nước 13

Bảng 2: Độ tuổi nghỉ hưu của một số nước trên thế giới 21

Bảng 3: Tổng hợp số lao động tham gia BHXH 29

Bảng 4: Tình hình thu - chi BHXH 30

Bảng 5: Số người được hưởng chế độ hưu trí (1989 - 1993) 38

Bảng 6: Cơ cấu người nghỉ hưu theo nhóm tuổi 40

Bảng 7: Số người được hưởng chế độ bảo hiểm hưu trí (1993 - 2000) 44

Bảng 8: Biểu tuổi đời, thời gian công tác và tiên lương bình quân của người về hưu 54

Bảng 9: 55

Bảng 10: Mức sống vật chất của nhóm xã hội về hưu phân theo nơi ở và giới tính 61

Bảng 11: Đời sống tinh thần của người hưu trí so với trước khi nghỉ hưu 63

Sơ đồ bộ máy hoạt động BHXH Việt Nam 17

LỜI NÓI ĐẦU

BHXH là một nội dung mà bất kỳ quốc gia nào cũng quan tâm, xã hộicàng phát triển thì sự nghiệp BHXH càng được phát triển Với Việt NamBHXH là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, nó góp phần ổn định đờisống cho người lao động, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy sựnghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, chính sách BHXH được thực hiện từnhững năm 1930, nhưng nó thực sự được trở thành một chính sách xã hội củaĐảng và Nhà nước kể từ năm 1961

Cùng với sự phát triển của đất nước, các chế độ chính sách BHXH cũngđược sửa đổi và bổ sung cho phù hợp với tình hình mới Để phù hợp với côngcuộc đổi mới toàn diện nền kinh tế - xã hội của đất nước, từ năm 2000 Nhànước đã bắt đầu đổi mới các chế độ chính sách BHXH Sau 7 năm thực hiệnquy định của Bộ Luật Lao động được Quốc hội thông qua ngày 23 tháng 6năm 1994 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2000, Bảo hiểm xãhội Việt Nam từng bước được củng cố và phát triển: Hệ thống chính sáchBHXH từng bước được hoàn thiện, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế.Trong hệ thống chính sách BHXH chế độ hưu trí cũng được sửa đổi cho phùhợp hơn Thực tế cho thấy: chế độ hưu trí quyết định đời sống vật chất, tinhthần của người lao động khi về nghỉ Câu hỏi đặt ra là thay đổi bổ sung vàthực hiện chế độ BHXH đối với người về hưu như thế nào để đạt được hiệuquả nhất? Muốn trả lời cần đánh giá được thực trạng việc thực hiện chế độnày đối với người lao động khi về nghỉ hưu, trong đó phải chú ý tới giới tính,ngành nghề khi người lao động nghỉ chế độ hưu trí Đồng thời tìm ra nhữnggiải pháp để hoàn thiện hợp lý hơn chế độ này, nhằm thực hiện tốt sự quantâm của Đảng và Nhà nước đối với người về hưu

Thái Bình là một tỉnh nông nghiệp, có số dân đông gần 2 triệu người, sốngười tham gia BHXH ngày càng tăng Số đối tượng hưởng chế độ hưu lớn

Do vậy nghiên cứu làm rõ thực trạng chính sách BHXH (CĐHT) ở Thái Bìnhvới tất cả những ưu điểm, nhược điểm của nó là một nhiệm vụ rất cần hiện

nay Nhận thức rõ vấn đề này, tôi đã chọn đề tài: "Chế độ hưu trí ở tỉnh Thái

Bình thực trạng và giải pháp" Làm đề tài chuyên đề tốt nghiệp Đề tài

nhằm: Làm rõ thực trạng và nguyên nhân của thành công, thiếu sót của chế độchính sách BHXH ở Thái Bình, qua đó góp phần hoàn thiện và thực hiện tốthơn các chế độ chính sách BHXH trên địa bàn tỉnh

Hoàn thành chuyên đề này, em đã được sự gợi ý, giúp đỡ của thầy, côgiáo bộ môn Kinh tế Bảo hiểm Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đặc biệt là

cô Nguyễn Thị Hải Đường

Em chân thành cảm ơn!

bị để trình Quốc hội phê chuẩn.

BHXH được hiểu là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhậpcho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do đau ốm, thai sản, tainạn lao động hay bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất dựatrên cơ sở một quỹ "quỹ BHXH" do dự đóng góp của các bên tham gia.BHXH có sự bảo tồn của Nhà nước theo pháp luật quy định, nhằm đảm bảo

an toàn cho người lao động và gia đình họ, bảo đảm an sinh xã hội

Việt Nam chúng ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, kinh tế thấp kém,lại trải qua hậu quả của 2 cuộc kháng chiến lâu dài, vấn đề việc làm của ngườilao động chưa được giải quyết đầy đủ

Bệnh tật và tai nạn do chiến tranh để lại vẫn còn, do vậy chưa đủ điềukiện thực hiện chế độ BHXH cho nhân dân Phúc lợi công cộng còn hạn chế,đời sống của nhân dân lao động nói chung còn có nhiều khó khăn, vì vậy xâydựng chế độ BHXH đối với người lao động là tất yếu khách quan

Lực lượng lao động của nước ta dồi dào với những đặc điểm riêng: laođộng nông nghiệp rất lớn, họ trải qua một quá trình cách mạng lâu dài, cónhiều cống hiến cho đất nước, do đó chính sách BHXH phải quán triệtphương châm: Mọi đãi ngộ về BHXH là nhằm bảo đảm những điều kiện cầnthiết về vật chất và tinh thần cho người lao động và gia đình họ trong trườnghợp hiểm nghèo Mức đãi ngộ cho mỗi người phải dựa theo nguyên tắc

"Hưởng theo lao động" có chú ý tới mức độ cống hiến, thành tích, thời giancông tác nhiều hay ít để tránh tình trạng bình quân Ngoài ra cần có sự ưu đãivới những người làm nghề đặc biệt nặng nhọc có hại đến sức khoẻ

Những đại ngộ về BHXH nói chung phải thấp hơn tiền lương khi đanglàm việc, nhưng mức trợ cấp thấp nhất cũng được bảo đảm bằng một mứcsinh hoạt tối thiểu Mức đãi ngộ cao hay thấp, phạm vi thi hành rộng ha hẹpphải phù hợp với trình độ kinh tế, chính trị - xã hội của đất nước trong từnggiai đoạn cách mạng theo xu hướng tăng dần

BHXH là một nhiệm vụ xã hội phức tạp, khó khăn, liên quan đến đờisống của hàng triệu người lao động nên cần phải thận trọng và có một thể chế

rõ ràng về BHXH

Trong điều kiện hiện nay, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đang trong quátrình phát triển cả về tổ chức, cơ chế, điều hành và những chính sách chế độhiện đang còn khá nhiều các quy định tạm thời, chế độ chinh sách còn nhiềubất cập, vì vậy hoàn thiện thể chế BHXH là một yêu cầu tất yếu

1.2 Vai trò của BHXH.

Trong cuộc sống của mỗi người muốn tồn tại và phát triển trước hết conngười phải ăn, mặc, ở và đi lại, Để đáp ứng nhu cầu thiết yếu đó con ngườiphải lao động làm ra những sản phẩm cần thiết đáp ứng nhu cầu của mình.Trong thực tế, không phải lúc nào con người cũng gặp những thuận lợi, cóđầy đủ thu nhập và điều kiện sinh sống bình thường Trái lại có rất nhiềutrường hợp khó khăn bất lợi, có nhiều phát sinh gây ảnh hưởng đến chính

cuộc sống của họ Chẳng hạn bị rủi ro vì ốm đau, tai nạn lao động, khi gặpnhững rủi ro này, không vì thế mà các nhu cầu cần thiết của họ mất đi ngượclại nhiều nhu cầu còn tăng thêm hoặc xuất hiện nhu cầu mới.

Bởi vậy, con người đã tìm ra một phương pháp: hạn chế hay san sẻ rủi rokhi người lao động không may gặp phải đó là tham gia BHXH nói chung đốivới mọi người nhất là tham gia BHXH nói riêng đối với người lao động

Như vậy BHXH ra đời và trở thành một lĩnh vực không thể thiếu đượcđối với người lao động và người sử dụng lao động nói chung, đồng thời đây làmột chính sách xã hội lớn của mỗi quốc gia bởi vì:

Thứ nhất: Với người lao động:

BHXH đã giúp người lao động và gia đình họ ổn định cuộc sống khi họgặp khó khăn do mất, hay giảm thu nhập Khi chưa có BHXH, người lao độnggặp rất nhiều khó khăn, khi có rủi ro xảy ra như đau ốm, thai sản, tai nạn laođộng hoặc bệnh nghề nghiệp, lúc này người lao động không làm việc được

và họ không có lương, do vậy cuộc sống của họ đã khó khăn, lại càng khókhăn hơn Nhưng nhờ có BHXH mà họ có thể bù đắp một phần thu nhập của

họ khi bị mất hoặc giảm do không làm việc, chính vì vậy mà cuộc sống củangười lao động bớt đi khó khăn và ổn định hơn

Thứ hai: Với người sử dụng lao động

BHXH là tấm lá chắn giúp người sử dụng lao động trong sản xuất, kinhdoanh ổn định hơn Nghĩa là BHXH đã giúp họ chi trả những khoản tiền lớnkhi người lao động không may gặp phải rủi ro hoặc ốm đau, thai sản, tai nạnlao động, mắc bệnh nghề nghiệp, Điều này làm cho người sử dụng lao độngyên tâm hơn khi tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh của mình Đồngthời không ảnh hưởng đến tài chính của người sử dụng lao động Do đó người

sử dụng lao động yên tâm lãnh đạo, chỉ đạo sản xuất, kinh doanh có hiệu quả.Những điều nhìn nhận ở đây là người sử dụng lao động đã tham gia đóng

BHXH cho người lao động theo tỷ lệ % quỹ lương của mình vào quỹ BHXH(15%).

Thứ ba: Với Nhà nước và xã hội

BHXH là chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước Thông qua các chínhsách này Nhà nước thực hiện quyền được tham gia BHXH của người lao độngđồng thời BHXH cũng góp phần ổn định đời sống về vật chất cũng như vềtinh thần của người lao động khi họ không may gặp phải rủi ro ốm đau, taisản, Tuy nhiên về mặt xã hội, BHXH là nguồn cổ vũ động viên lớn đối vớingười lao động cũng như người sử dụng lao động, giúp họ yên tâm lao độngsản xuất tạo ra nhiều của cải cho xã hội

Như vậy BHXH góp phần đảm bảo cho cả người sử dụng lao động,người lao động và cả xã hội, đây là mối quan hệ chặt chẽ không thể tách rời

Vì vậy nó giúp cho nền kinh tế ổn định và bền vững, tạo điều kiện phát triểncho đất nước ở những giai đoạn tiếp theo

1.3 Nguyên tắc và chức năng của BHXH.

về môi trường về kinh tế - xã hội, về chính sách và pháp luật, về cơ chế quản

lý Đồng thời người sử dụng lao động và người lao động phải thực hiện tráchnhiệm đóng góp tài chính của mình vào quỹ BHXH Không có sự đóng góp

này thì chính sách BHXH khó thực hiện Vì vậy, thực hiện trách nhiệm đónggóp tài chính xây dựng quỹ BHXH là điều kiện cơ bản để người lao động cóquyền được hưởng các chế độ đãi ngộ thích hợp.

Biểu hiện cụ thể quyền được hưởng BHXH của người lao động là họđược hưởng trợ cấp BHXH theo chế độ quy định Các chế độ này gắn với tannạn rủi ro xảy ra đối với người lao động làm giảm hoặc mất nguồn sinh sốngcủa họ Đây là điều kiện cần để họ được hưởng BHXH, còn điều kiện đủ là họphải tham gia đóng BHXH theo quy định

Nhà nước, người sử dụng lao động phải thực hiện chính sách BHXH chongười lao động, đồng thời người lao động cũng phải tự thấy rõ trách nhiệmcủa mình đóng góp cho quỹ BHXH đó là sự hài hoà giữa các lợi ích

Nhìn chung trong mối quan hệ ba bên của BHXH, Nhà nước có vai tròquan trọng trong quản lý vĩ mô Với vai trò này, Nhà nước có trong tay nhiềutiềm năng vật chất, nhiều công cụ cần thiết để thực hiện vai trò của mình.Nhất là trong việc giải quyết hậu quả không mong muốn, những rủi ro tai nạncủa người lao động Trong những trường hợp này nếu không có BHXH thìNhà nước phải chi ngân sách để giúp đỡ người lao động dưới các hình thứckhác Sự giúp đỡ này sẽ không làm cho đời sống của người lao động ổn định

mà còn ảnh hưởng đến ngay cả sự phát triển của sản xuất

Đối với người sử dụng lao động muốn ổn định và phát triển sản xuấtkinh doanh, thì ngoài việc phải chăm lo đầu tư về trang thiết bị máy móc,công nghệ hiện đại cần chăm lo đời sống của người lao động mà mình sửdụng Khi người lao động làm việc bình thường, người sử dụng lao động phảitrả lương cho họ, khi họ không may gặp rủi ro như ốm đau, thai sản, TNLĐ

và bệnh nghề nghiệp, người sử dụng lao động phải có trách nhiệm BHXH chohọ

Trong nhiều trường hợp rủi ro, có rất không ít trường hợp gắn liền vớiquá trình lao động Như vậy muốn đảm bảo cho người lao động yên tâm, tích

cực lao động sản xuất, tăng năng suất lao động, người sử dụng lao động phảithực hiện nghĩa vụ của mình là đóng BHXH cho người lao động Còn đối vớingười lao động không may gặp phải rủi ro, họ phải chấp nhận rủi ro này.Nhưng để san sẽ rủi ro này, họ phải tham gia BHXH cho chính bản thânmình, tức họ phải tham gia cùng với người sử dụng lao động đóng BHXHtheo quy định của Bộ Luật lao động.

Mức hưởng BHXH thấp hơn mức lương khi họ đang làm việc, nhưngphải đảm bảo mức sống tối thiểu cho người được hưởng BHXH Trợ cấpBHXH nói ở đây là loại trợ cấp thay thế thu nhập, khi người lao động bị ốmđau, thai sản, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, hưu trí tuổi già,

Như chúng ta đã biết thu nhập là khoản tiền lương mà người lao độngđược hưởng để họ tái sản xuất sức lao động, tức là giúp người lao động cóđiều kiện sức khoẻ bình thường để họ lao động Trong thực tế cuộc sống luônluôn có những rủi ro bất ngờ không lường trước được, do vậy khi bị ốm đau,thai sản, TNLĐ và bệnh nghề nghiệp, người lao động không đủ điều kiệnsức khoẻ để lao động, mà trước đó họ có tham gia BHXH thì họ được hưởngtrợ cấp BHXH Tuy nhiên mức trợ cấp này không thể bằng mức lương khi họđang làm việc vì nếu vậy họ có thể tìm mọi cách để nhận trợ cấp BHXH Dovậy mức trợ cấp BHXH phải thấp hơn mức tiền lương khi đang làm việc vàmức lương thấp nhất cũng bằng mức lương tối thiểu, nhằm bảo đảm nhu cầutối thiểu cho người lao động khi họ không may gặp rủi ro

BHXH được thực hiện trên cơ sở lấy số đông bù số ít? Bất cứ người laođộng nào khi tham gia BHXH đều phải đóng phí số phí này được dựa trên tỷ

lệ phần trăm tiền lương của người lao động làm căn cứ để tính mức đóng Tuynhiên để được hưởng trợ cấp BHXH không phải ai cũng được hưởng ngay,mặc dù họ đã tham gia BHXH từ lâu hoặc mới tham gia Tuy nhiên họ cũngđược nhận trợ cấp ốm đau, thai sản, TNLĐ và bệnh nghề nghiệp, Điều nàythể hiện được quy luật (Lấy số đông bù số ít) tức là số tiền của hầu hết những

người lao động đóng vào quỹ BHXH, dùng để chi trả cho một số người khi bị

ốm đau, thai sản, TNLĐ và bệnh nghề nghiệp, số còn lại để tăng trưởng quỹ,giảm bớt một số kinh phí cho ngân sách Nhà nước cấp Như vậy ngoài nhữngchế độ trên người lao động có đủ điều kiện nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và

có 15 năm đóng BHXH trở lên được hưởng chế độ hưu trí khi họ về già

BHXH vừa mang tính chất bắt buộc, vừa mang tính tự nguyện Để đảmbảo cho lúc tuổi già và khi mất sức lao động tạm thời, người lao động có mứcsống ổn định ở mức bình thường hoặc tối thiểu nhất, BHXH đã quy định vềnguyên tắc hình thức bắt buộc để đảm bảo quy luật số lớn và có hệ số an toàncao Song do quy luật số lớn chi phối nên BHXH phải tận dụng triệt đểnguyên tắc tự nguyện Bảo hiểm tự nguyện tiến tới Bảo hiểm toàn dân đangtrong quá trình hình thành Điều đang quan tâm ở đây là sự an toàn về nguồnvốn và thực thi chính sách Muốn bảo đảm được điều này tất yếu Nhà nướcphải ban hành những văn bản cụ thể trong từng giai đoạn để người lao độngyên tâm và tin tưởng đóng BHXH

- Người lao động tham gia BHXH có quyền được hưởng các chế độ vềBHXH theo quy định của Nhà nước Do vậy, giữa quyền lợi, nghĩa vụ tráchnhiệm giữa người lao động, chủ sử dụng lao động và cơ quan BHXH bảo đảmcông bằng, dân chủ

Chức năng của BHXH.

Chức năng là sự khái quát của nhiệm vụ cơ bản, là hoạt động đặc trưng

và phổ quát nhất của tổ chức hay cá nhân gắn với chức danh nào đó trong mộtphạm vi nhất định của xã hội BHXH có các chức năng sau:

- Góp phần bảo đảm, ổn định đời sống cho người lao động và gia đình

họ, khi người lao động bị giảm hoặc mất khả năng lao động

- Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những người thamgia BHXH

Sự phân phối này cụ thể là phân phối loại thu nhập những người laođộng trẻ và lao động già yếu, giữa những người lao động đang làm việc vàngười lao động đã nghỉ hưu, giữa những người lao động độc thân và ngườilao động có thân nhân phải nuôi dưỡng; giữa một bên là những người thườngxuyên đóng BHXH nhưng chưa gặp rủi ro nên chưa được hưởng và một bên

là những người đóng BHXH nhưng gặp phải rủi ro được quỹ BHXH chi trảtrợ cấp trước Lúc này số tiền đóng BHXH của mọi người được chuyển chomột số ít người gặp rủi ro Ngoài ra còn có sự phân phối lại thu nhập giữanhững người có thu nhập cao và những người có thu nhập thấp thông qua sựchuyển giao tiền và sự đóng góp của những người có mức lương cao sangnhững người có mức lương thấp

- Gắn lợi ích của người lao động với chủ sử dụng lao động và Nhà nước.Đây là vấn đề đặc biệt quan tâm trong điều kiện của nền kinh tế hànghoá vì nếu không có các chế độ chính sách BHXH do Nhà nước quy định, thìdoanh nghiệp vì một lý doa nào đó phải ngừng sản xuất, giải thể, hoặc phásản, do đó người lao động sẽ bị mất việc làm và các nguồn thu nhập Hoặckhông được sự trợ giúp nào để bảo đảm ổn định cuộc sống tạm thời Do vậylợi ích của hai bên giữa người sử dụng và người lao động được bảo đảmthông qua sự đóng góp của mỗi bên cùng với sự trợ giúp của Nhà nước

- Đảm bảo an toàn xã hội

Thông qua phương thức dàn trải rủi ro thiệt hại theo không gian và thờigian BHXH đã giúp giảm thiểu thiệt hại cho một số người trong xã hội, đồngthời làm tăng khả năng giải quyết rủi ro, khó khăn của người lao động khitham gia bảo hiểm với tổng dự trữ ít nhất Đối với Nhà nước việc chi trả trợcấp vào quỹ bảo hiểm là phần chi ít nhất, nhưng nó lại giải quyết được khâurủi ro, khó khăn cho người lao động và gia đình họ góp phần ổn định sản xuất,

ổn định kinh tế chính trị và an toàn xã hội Đây là mối quan tâm hàng đầu củabất cứ người lao động nào, giúp họ yên tâm hơn trong lao động sản xuất

Đối tượng tham gia BHXH

Theo điều 141 và điều 149 Bộ luật lao động được cụ thể hoá tại Điều lệBHXH ban hành kèm theo Nghị định 12/CP ngày 26 tháng 01 năm 1991,Nghị định 45/CP ngày 15 tháng 7 năm 1991, Nghị định số 09/CP ngày 23tháng 01 năm 2003, Nghị định số 73/CP ngày 19 tháng 8 năm 1991, Nghịđịnh số 152/CP ngày 20 tháng 9 năm 1995 và Quyết định số 37/QĐ-Tg ngày

21 tháng 3 năm 2006 của Chính phủ những đối tượng sau được tham gia vàhưởng chế độ BHXH

- Tất cả những người làm việc trong các cơ quan Đảng, đoàn thể chínhquyền từ cấp huyện trở lên, quân đội, công an, cán bộ chủ chốt xã, phường,thị trấn

- Tất cả những người làm việc trong các doanh nghiệp của Nhà nước,các liên doanh có vốn đầu tư của nước ngoài

- Tất những người làm việc trong các cơ sở doanh nghiệp tư nhân có sửdụng từ 10 lao động trở lên

- Tất cả những người làm việc trong các cơ sở y tế, giáo dục, văn hoá,thể dục, thể thao ngoài công lập

2 Những nội dung cơ bản của BHXH

2.1 Khái niệm về chế độ hưu trí

Chế độ hưu trí là các quy định cụ thể về (đối tượng, phạm vi, điều kiệnhưởng ) và nêu rõ sự bố trí, sắp xếp các phương tiện để thực hiện luật hoặccác văn bản pháp luật, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi nướctrong từng giai đoạn lịch sử cụ thể Các chế độ hưu trí có tính chất pháp lýchặt chẽ, có những chế định rõ ràng

- Chế độ BHXH là sự cụ thể hoá chính sách BHXH bao gồm các chế độtrợ cấp như: Chăm sóc y tế, trợ cấp ốm đau, thai sản, trợ cấp thất nghiệp, trợ

cấp tuổi già, trợ cấp TNLĐ - BNN, trợ cấp người tàn tật và trợ cấp người nuôidưỡng.

Tuỳ theo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia mà hìnhthành hệ thống các chế độ BHXH thích hợp

Ở Việt Nam, theo quy định trong điều lệ BHXH ban hành kèm theoNghị định 12/CP ngày 26 tháng 01 năm 1991 và Nghị định 45/CP ngày 15tháng 7 năm 1991 của Chính phủ đang thực hiện 6 chế độ sau:

- Chế độ trợ cấp nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khoẻ

Chính phủ ban hành Quyết định số 20/CP chuyển giao BH Y tế ViệtNam sang BHXH Việt Nam do đó BHXH Việt Nam đang thực hiện chế độchăm sóc y tế (Bảo hiểm Y tế)

2.2 Quỹ BHXH, Hệ thống tổ chức BHXH.

- Quỹ BHXH

Vào những năm đầu của thế kỷ 20, để bình ổn xã hội, giúp người laođộng yên tâm sản xuất, và đáp ứng nguyện vọng chung nhất của người laođộng trên thế giới Ngày 28 tháng 6 năm 1952 Hội nghị toàn thể của tổ chứclao động quốc tế (ILO) đã nhất trí thông qua công ước số 102 (công ước vềđảm bảo XH) BHXH là trụ cột của bảo đảm xã hội Đặc trưng của nó là hoạtđộng theo nguyên tắc ba bên cùng đóng phí bảo hiểm (Người sử dụng laođộng, người lao động và sự hỗ trợ của Nhà nước) chủ yếu là theo hình thứcbắt buộc; tiền đóng góp của mỗi bên tham gia BHXH được hình thành nên

quỹ riêng, để chi trả trợ cấp cho từng loại chế độ khi mà người lao độngkhông may gặp phải rủi ro phần quỹ nhàn rỗi được đầu tư để sinh lời, tăngtrưởng quỹ BHXH nhằm bổ sung cho nguồn tài chính của quỹ Mức trợ cấpphụ thuộc vào sự đóng góp (thời gian) của mỗi người Phần lớn các nước trênthế giới đều hình thành quỹ BHXH từ ba nguồn trên.

Bảng 1: Nguồn tài chính của một số nước

Germany Bù thiếu Người lao động 16,3 - 22,6% quỹ lương France Bù thiếu 14,8 - 18,8 tiền lương 19,68%

Indonesia Ngân hàng thương mại 11,82% 6,5%

Philipin Ngân hàng thương mại 3% 6,83 - 8,05%

- Nguồn quỹ BHXH chủ yếu là do sự đóng góp của người lao động, chủ

sử dụng lao động và sự hỗ trợ của Nhà nước

- Việc đóng và hưởng BHXH phải dựa trên cơ sở công bằng thu - chi vìnguyên tắc này mà tổ chức lao động quốc tế (ILO) thường khuyên các nước

đưa ra một mức đóng góp cao để có số thu lớn hơn số chi nhằm ổn địnhnguồn quỹ BHXH.

- Đóng BHXH thực chất là thế hệ sau nuôi thế hệ trước, trên cơ sở nàyviệc tổ chức BHXH dựa trên hai mô hình sau:

Mô hình thứ nhất:

Tự chủ có sự trợ giúp của Chính phủ về tài chính nên còn gọi là bán tưcách pháp nhân Vì vậy cơ quan BHXH phải được quản lý với sự chỉ đạo củamột số bộ có liên quan Mô hình này được áp dụng phổ biến ở những nướccho đối tượng tham gia BHXH chủ yếu là công nhân viên chức ở khu vựcNhà nước

Mô hình thứ hai:

Tự chủ hoàn toàn trên cơ sở cân bằng thu - chi, không có sự hỗ trợ củaChính phủ Vì vậy cơ quan BHXH được tổ chức hoạt động độc lập và thốngnhất

Qua hai mô hình trên Hiện nay tổ chức bộ máy quản lý hoạt độngBHXH nước ta được thực hiện theo quy chế tổ chức và hoạt động của BHXHViệt Nam ban hành theo Quyết định số 606/TTg ngày 26 tháng 9 năm 2000của Thủ tướng Chính phủ BHXH Việt Nam đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp củaThủ tướng Chính phủ

Trong đó bộ máy BHXH Việt Nam gồm:

Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam là cơ quan quản lý cao nhất BHXHViệt Nam, thành viên của Hội đồng quản lý bao gồm: Đại diện có thẩm quyềncủa Bộ lao động thương binh - xã hội; Bộ tài chính; Tổng liên đoàn lao độngViệt Nam và Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam

BHXH Việt Nam được tổ chức thành hệ thống từ trung ương đến địaphương

- Cấp trung ương là BHXH Việt Nam.

- Cấp địa phương là BHXH các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

- Cấp huyện là BHXH các huyện, thị xã trực thuộc BHXH tỉnh, thànhphố

Ở các xã, phường, thị trấn đó là ban đại diện chi trả trợ cấp BHXH dochính quyền cấp đó cử ra làm hợp đồng BHXH

Xuất phát từ nhiệm vụ chủ yếu của BHXH - cơ quan BHXH là cơ quanquản lý quỹ BHXH và thực hiện các chế độ chính sách BHXH theo pháp luậtcủa Nhà nước Hoạt động của bộ máy quản lý BHXH ở nước ta có những đặcđiểm sau:

+ Là cơ quan trực thuộc Thủ tướng Chính phủ, BHXH Việt Nam cóchức năng giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo công tác quản lý quỹ BHXH vàthực hiện các chế độ BHXH theo pháp luật và tham gia quản lý Nhà nước vềBHXH

Để bảo đảm quyền lợi cho người lao động, tổ chức lao động quốc tế(ILO) đã giúp các nước định hướng trong việc xây dựng hệ thống các chế độBHXH, các chế độ này bao gồm 9 chế độ BHXH

Vì vậy là một cơ quan hành chính sự nghiệp trong hệ thống hành phápcủa Nhà nước hoạt động của BHXH Việt Nam phải tuân theo quy chế hoạtđộng của Chính phủ của các cơ quan quản lý và pháp luật của Nhà nước.+ BHXH Việt Nam có nhiệm vụ tổ chức thu - chi BHXH đối với các đốitượng tham gia BHXH Đó chính là công tác phục vụ phát triển kinh tế - xãhội của Đảng và Nhà nước thực hiện một chinh sách xã hội lớn của Đảng vàNhà nước như thực hiện một dịch vụ công cộng của xã hội Cho nên dịch vụnày phải có mục đích phục vụ đầy đủ, kịp thời và thuận tiện đối với các đốitượng có nhu cầu Hiệu quả hoạt động của nó là hiệu quả của kinh tế - xã hộichứ không vì mục tiêu lợi nhuận.

BHXH là cơ quan quản lý quỹ BHXH, đây là một quỹ tài chính lớn cómột phần nhàn rỗi chưa qua sử dụng, được phép tổ chức các hoạt động đầu tư

để đảm bảo và tăng trưởng quỹ theo quy định của Chính phủ với nhữngnguyên tắc nhất định như: an toàn (không bị rủi ro) có tăng trưởng và dễthanh toán khi cần thiết Từ những đặc điểm trên nên bộ máy quản lý, hoạtđộng của BHXH không phải là cơ quan hành chính đơn thuần, cũng khôngphải là một đơn vị kinh doanh bảo hiểm mà là một đơn vị sự nghiệp đặc thùvới nhiệm vụ chủ yếu là thu - chi BHXH và giải quyết các chế độ chính sáchBHXH

Sơ đồ bộ máy hoạt động BHXH Việt Nam

Ngoài ra còn có các phòng ban trực thuộc Tổng Giám đốc như: Phòngquốc phòng an ninh, Phòng đối ngoại Để thực hiện việc quản lý của mìnhBHXH Việt Nam tiến hành quản lý thu BHXH, giải quyết các chế độ chínhsách BHXH, quản lý công tác chi trả cho đối tượng hưởng các chế độ BHXH

3 Chế độ hưu trí trong BHXH

3.1 Vai trò của chế độ hưu trí

Chế độ hưu trí là một trong các chế độ của BHXH Đây là chế độ hết sứcquan trọng của bất cứ quốc gia nào, khi áp dụng các chế độ do tổ chức lao

động quốc tế đặt ra Do vậy chế độ không thể thiếu được trong hệ thốngBHXH Điều này được thể hiện ở những khía cạnh sau:

+ Chế độ hưu trí có mối quan hệ chặt chẽ với các chế độ BHXH khác.Chế độ này giúp cho việc đảm bảo cuộc sống của người lao động khi về hưuhay không đủ điều kiện sức khoẻ tham gia lao động khi họ bị rủi ro về ốmđau, thai sản, TNLĐ - BNN những trường hợp có đủ điều kiện về hưu mặc

dù chính sách hưởng có thể là hàng tháng hoặc trợ cấp 1 lần

+ Thông qua chế độ hưu trí người lao động có thể tự bảo vệ mình khi hếttuổi lao động hoặc đủ điều kiện nghỉ hưu, đây là một cách tự do cho bản thânngười lao động một cách hợp lý nhất Tất nhiên là họ phải là những người cótham gia BHXH

+ Trợ cấp hưu trí là nguồn thu nhập thường xuyên và ổn định của người

về hưu Tuy nhiên ngoài phần trợ cấp lương hưu ra người về hưu còn đượccấp thẻ BHYT để họ được khám bệnh khi bị ốm, đau

+ Trợ cấp hưu trí là một trong những chế độ dài hạn, do đó nó cũng tácđộng vào nhận thức của người lao động, giúp họ nhận thức được sử đảm bảovững chắc về phần thu nhập khi họ về hưu, giúp họ yên tâm hăng hái lao độngsản xuất tốt hơn, tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội

+ Trợ cấp hưu trí là một trong những chế độ chính sách, thể hiện sự quantâm của Đảng và Nhà nước đối với người lao động

Như vậy ngoài những vai trò tất yếu là bảo đảm nguồn thu nhập khingười lao động về nghỉ hưu, chế độ hưu trí còn có mối quan hệ mật thiết vớicác chế độ khác trong hệ thống chế độ chính sách của BHXH, và nó mangtính xã hội cao

3.2 Cơ sở hình thành chế độ hưu trí trong hệ thống BHXH

* Sự cần thiết khách quan của chế độ bảo hiểm hưu trí

Trong cuộc sống của mỗi con người không ai tránh khỏi quy luật của tựnhiên (Sinh, lão, bệnh, tử) Do vậy đối với người lao động khi còn trẻ khoẻ,

họ có thể lao động không biết mệt mỏi để tạo ra nhiều của cải vật chất, nhằmphục vụ cho chính cuộc sống của họ và gia đình họ Nhưng cùng với thời giansức khoẻ cũng giảm dần, họ không còn đủ điều kiện sức khoẻ để tham gia laođộng sản xuất, phải chăng khi không còn làm việc, họ sẽ không còn khoản thunhập nào nữa Nhưng cuộc sống không không muốn thế, dù già cả, ốm yếunhưng họ vẫn phải tồn tại, phải ăn, phải ở Trong khi tham gia lao động có thunhập, tuỳ từng điều kiện của mỗi người khi về hưu có người có tích luỹ, do đó

họ để lại cho mình một khoản tiền để hưởng lúc về già, trong khi những ngườikiếm tiền chỉ đủ ăn Vậy khi về hưu họ sẽ ra sao? có thể nhờ vả vào concháu song nhìn chung là hiệu quả thấp

Để đảm bảo quyền lợi của người lao động khi họ hết tuổi lao động vàgiúp họ có nguồn thu nhập ổn định, thường xuyên khi họ không còn khả nănglàm việc và lao động được nữa Do vậy cần tiến hành giải pháp là cho ngườilao động tham gia BHXH có thể lồng nhiều hình thức khác nhau (bắt buộchoặc tự nguyện) để người lao động yên tâm lao động và công tác tạo ra nhiềucủa cải vật chất cho xã hội, cho chính bản thân họ và gia đình họ Mặt khác

họ không phải lo lằng gì khi họ không làm việc nữa, vì họ đã có một khoảntiền nhất định hàng tháng hoặc một lần do được trợ cấp từ chế độ trợ cấp hưutrí chi trả

- Đặc trưng cơ bản của bảo hiểm hưu trí

Bảo hiểm hưu trí là chế độ dài hạn, nằm ngoài quá trình lao động Đặctrưng này thể hiện cả quá trình đóng và hưởng, được thể hiện qua người laođộng tham gia đóng phí bảo hiểm trong suốt quá trình lao động và đượchưởng lương hưu trong suốt thời gian còn lại của cuộc đời Mức hưởng lươnghưu cao hay thấp, phụ thuộc vào thời gian đóng BHXH, mức lương cấp bậc,chức vụ, trong 5 năm liền trước khi nghỉ hưu, và tuổi đời khi nghỉ - dù cao

hay thấp cũng chỉ được hưởng không quá 75% tiền lương bình quân 5 nămđóng BHXH.

Trong chế độ hưu trí có sự tách biệt tương đối giữa đóng và hưởng vìđây là quá trình không thuộc phạm vi của quá trình lao động Người lao độngtham gia đóng phí BHXH trong suốt quá trình lao động và họ được hưởngmột số chế độ BHXH trong thời gian này

Nhưng ngược lại đối với chế độ hưu trí của họ, chỉ được hưởng khi kếtthúc quá trình lao động, tham gia đóng BHXH Tỷ lệ phần trăm tiền lươngcủa họ đóng vào quỹ BHXH, từ quỹ BHXH sẽ được chi trả cho thế hệ trước.Như vậy có tính kế thừa liên tiếp quỹ của các thế hệ lao động trong việc hìnhthành quỹ bảo hiểm hưu trí

Bảo hiểm hưu trí phụ thuộc chặt chẽ vào quan hệ sử dụng lao động giữachủ sử dụng lao động và người lao động Nó có mối quan hệ chặt chẽ vớinhau, người lao động khi về già cần có khoản thu nhập để đảm bảo cuộc sốngcủa mình Trong khi đó người sử dụng lao động muốn ổn định phát triển sảnxuất kinh doanh, ngoài việc họ đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho xí nghiệp, họcòn phải chăm lo đến đời sống người lao động của mình bằng cách trả lươngcho họ Điều đặc biệt ở đây là chủ sử dụng lao động còn đảm bảo cho ngườilao động về lâu dài là hàng tháng họ nộp cho quỹ BHXH theo tỷ lệ phần trămquỹ lương của mình

- Tuổi nghỉ hưu và điều kiện hưởng trợ cấp bảo hiểm hưu trí

Tuổi nghỉ hưu là một trong những nhân tố quan trọng trong việc hìnhthành chế độ hưu trí ở mỗi quốc gia Tuỳ theo các điều kiện về kinh tế - xãhội, văn hoá mà người ta đưa ra những quy định riêng về tuổi nghỉ hưu, ngay

cả tuổi nghỉ hưu giữa nam và nữ

Đối với mỗi quốc gia có nền kinh tế khác nhau thì tuổi nghỉ hưu cũngkhác nhau Chúng ta có thể nhận thấy ở những nước có nền kinh tế phát triển,

tuổi trung bình được nhận lương hưu của nam là 65 tuổi, nữ từ 60 - 65 tuổi,với những nước đang phát triển, đặc biệt là các nước trong khu vực ĐôngNam Á tuổi trung bình được nhận lương hưu là 55 - 65 tuổi có thể thấy rõ vấn

đề này qua bảng sau:

Bảng 2: Độ tuổi nghỉ hưu của một số nước trên thế giới

Với Việt Nam tuổi nghỉ hưu nam là 60 tuổi, nữ là 55 tuổi Tuy nhiên cónhững quy định riêng cho những trường hợp cá biệt ở dưới độ tuổi này vẫn đủđiều kiện nghỉ hưu nếu người lao động tham gia lao động ở những công việcnặng nhọc, độc hại, tham gia chiến đấu ở các chiến trường B, C, K Ngoài ra

điều kiện nghỉ hưu còn phụ thuộc vào thời gian tham gia đóng BHXH, điềukiện về sức khoẻ, mất sức khoẻ từ 61% trở lên.

Như vậy việc xác định độ tuổi nghỉ hữu là vấn đề hết sức quan trọng đây

là nội dung cơ bản của chế độ hưu trí ở mỗi quốc gia

- Quan điểm về người nghỉ hưu và chính sách bảo hiểm hưu trí

Người về hưu là những người lao động có thời gian làm việc trong các

cơ quan, xí nghiệp, có tham gia BHXH, dù là giới chủ hay giới thợ, họ đềutham gia tạo ra cơ sở vật chất cho xã hội nói chung và phục vụ cuộc sống chochính bản thân họ và gia đình họ Điều ta quan tâm ở đây là chế độ bảo hiểmhưu trí có mang lại cuộc sống ổn định cho người lao động? khi họ khôngtham gia lao động sản xuất nữa?

Chúng ta thấy rằng chế độ bảo hiểm hưu trí là một phương tiện, mộtcông cụ để mỗi quốc gia có thể ổn định đời sống của phần lớn người lao độngnghỉ hữu Đặc biệt trong số những người nghỉ hưu này có một số người côđơn không nơi nương tựa, hoặc có những người có sự đóng góp to lớn cho xãhội, Như vậy khi thực hiện tốt chế độ bảo hiểm hưu trí sẽ nâng cao đời sống

xã hội giảm bớt khó khăn cho người về hưu cũng như một số bộ phận khác(những người còn phụ thuộc vào họ), nâng cao vai trò của bảo hiểm xã hội vàchế độ bảo hiểm hưu trí Có thể nói trong những chế độ BHXH ngoài quátrình lao động thì bảo hiểm hưu trí là một chế độ hàng đầu, bản thân nó đang

là một trong những chế độ bảo hiểm hưu trí có quy mô hoạt động lớn cả về sốlượng và chất lượng, mang ý nghĩa sâu sắc trong xã hội Thể hiện qua việc chitrả chế độ hưu trí bao giờ cũng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số chi trả chođối tượng hưởng chế độ BHXH

Chế độ bảo hiểm hưu trí là một công cụ, giúp cho việc giải quyết chế độchính sách cho người về hưu và chi trả lương hưu cho họ Tuy nhiên mức trợcấp này đối với từng người được quy định cụ thể, dựa vào thời gian tham giađóng bảo hiểm xã hội, tuổi đời, tình trạng sức khoẻ, công việc của họ đang

làm của người về hưu để tính mức lương hưởng có thể là trợ cấp lương hưuthường xuyên, trợ cấp 1 lần theo điều 28 Điều lệ BHXH như ở nước ta.

Tuy nhiên một số nước lại áp dụng tỷ lệ 40% cho những người lao độngkhông có trình độ tay nghề, dưới 40% cho những người có trình độ tay nghề,

vì lương của họ cao hơn Cơ sở để tính lương hưu là mức lương bình quân giaquyền của cả thời gian làm việc, chứ không phải là tiền lương của tháng cuốitrước khi nghỉ hưu Cũng không phải là mức lương cao nhất trong suốt thời

kỳ lao động sản xuất của người lao động

Quỹ thời gian để tính mức lương bình quân có thể là 3 năm, 5 năm, 10năm tùy theo phương pháp thống kê, song với hoạch định chính sách về chế

độ bảo hiểm hưu trí cũng phải chọn một đột dài thời gian thích hợp, đơn giản

dễ hiểu nhất đối với người lao động về mặt tính toán tỷ lệ lương hưu so với tỷ

lệ tiền lương Ta thấy rằng một số nước còn áp dụng theo độ dài thâm niên,tức là làm việc càng lâu dài thì mức hưởng lương hưu càng cao, đây là mộttrong những quan điểm khuyến khích đối với người lao động làm việc lâunăm

Theo quan điểm của tổ chức lao động quốc tế (ILO) trong hai điều kiệnnghỉ hưu là (Thời gian đóng BHXH và tuổi đời) thì tuổi đời là quan trọng hơn

vì chế độ hưu trí là chế độ cho tuổi già, còn tham gia đóng BHXH thì chỉ cầnđạt tới một thời gian nhất định theo quy định Từ vấn đề này chúng ta thấyrằng nếu chỉ chú trọng vào tuổi đời mà không quan tâm đến thời gian thamgia đóng BHXH là không hợp lý vì BHXH là một chính sách lớn của mỗiquốc gia, do đó nó cũng có những nguyên tắc nhất định như (có đóng cóhưởng, không đóng không hưởng, đóng nhiều hưởng nhiều, đóng ít hưởng ít).Ngoài ra khi người lao động nghỉ hưu lại có quan điểm cho rằng những ngườinày khi về hưu phải bắt buộc nghỉ mọi hình thức lao động Về mặt lý thuyếtkhông thể có vừa hưởng lương vừa hưởng chế độ hưu trí Mặt khác ở một sốnước, do mức lương hưu thấp, nên người lao động được phép làm việc và vẫn

tiếp tục đóng BHXH Nhìn nhận ở quan điểm này thấy rằng, đối với người laođộng, trí óc, văn nghệ sỹ, các nhà khoa học khi về già họ cũng có khả nănglàm việc, thì quan điểm là hoàn toàn hợp lý, tuy vậy cũng cần sự tách biệtgiữa các ngành nghề khác nhau để vận dụng cho phù hợp hơn, tránh tình trạngngười không làm vẫn được hưởng tiền lương cao hơn người tích cực tham gialao động sản xuất và có đóng BHXH ở thời gian làm thêm khi họ đã đủ điềukiện về hưu.

Ở Việt Nam, nước ta còn là nước đang phát triển, do vậy trình độ kỹthuật tay nghề còn hạn chế đối với những người lao động trẻ, trong khi nhữngngười có trình độ tay nghề cao lại là những người đã có tuổi Do vậy khinhững người này về hưu thì họ vẫn được mời lại làm việc nếu công việc cầnthiết có họ, mà họ được trả bằng một khoản phụ cấp trong khi đó họ vẫnhưởng lương hưu: Không tham gia đóng BHXH Mặt khác, có những ngườikhi về hưu do đồng lương quá thấp không đủ tiêu dùng cho họ và gia đình họ,

do vậy họ không có cách nào khác phải tích cực tăng gia lao động sản xuất, cóthể đi làm thuê, hoặc sản xuất theo quy mô điều kiện củ gia đình Để tạo rathu nhập ngoài tiền lương hưu, nhằm trang trải những nhu cầu của cuộc sống.Như vậy chế độ bảo hiểm hưu trí đối với người về hưu là một nội dungrất cần sự quan tâm của các tổ chức Chính phủ, đồng thời nó đòi hỏi ở các tổchức ngày phải có biện pháp - như không ngừng hoàn thiện về chế độ chínhsách bảo hiểm hưu trí, để chế độ này thực sự trở thành chỗ dựa vững chắc chongười lao động khi họ về hưu

CHƯƠNG II:

CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ Ở TỈNH THÁI BÌNH

1 Vài nét về kinh tế - xã hội ở tỉnh Thái Bình

Thái Bình là một tỉnh nông nghiệp thuần nông, dân số đông, lực lượnglao động nông nghiệp dồi dào, đời sống của nhân dân nói chung là còn nhiềukhó khăn; Qua hai cuộc kháng chiến lâu dài và anh dũng của dân tộc, con emThái Bình đã đóng góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến của dân tộc.Hoà bình Đảng bộ và nhân dân Thái Bình một lòng một dạ, đoàn kết, xâydựng quê hương ngày càng phát triển Những cánh đồng lúa, những làng dệt,làng may, những làng sản xuất hàng mây tre đan xuất khẩu, hàng mỹ nghệcao xuất khẩu ngày càng nhiều Nằm ở châu thổ sông Hồng Thái Bình là mộttỉnh đồng bằng duy nhất trong cả nước không có một ngọn núi, quả đồi, cụmrừng, làng mạc đan xen đồng ruộng, vườn tược với những con đê bao quanhThái Bình có diện tích 1537 km2, dân số 1.785.600 người, là tỉnh đất hẹpngười đông, mật độ gần 1.200 người/km2 - chỉ đứng sau Thành phố Hồ ChíMinh và Hà Nội Từ xa xưa khi nói về Thái Bình là nói đến một vùng quê lúa,nơi trồng ra thóc gạo nổi tiếng Người nông dân quanh năm "bán mặt cho đất,bán lưng cho trời" mong kiếm lấy đủ miếng ăn Song nhiều năm mất mùa vì

bị đói Năm 1945 do giặc nhiều đã có 28 vạn người chết đói (gần bằng 1/3dân số toàn tỉnh)

Sau cách mạng tháng 8 thực hiện lời kêu gọi của Hồ Chủ Tịch kính yêu.Thái Bình cùng quân dân cả nước tập trung sức để chống giặc đói, diệt giặcdốt, khắc phục thiên tai dịch hoạ, trong bom trong đạn đất vẫn sinh sôi, lúavẫn lên xanh tốt đã làm nên những mốc son lịch sử trở thành "Quê hương 5tấn, 10 tân, 12 tấn" Một thời thóc thừa, quân vượt mức

Hơn 20 năm đổi mới thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, Thái Bình

đã có những bước đột phá đáng kể, là tỉnh đi đầu trong xây dựng cơ sở hạ

tầng điện, đường, trường, trạm làm cho bộ mặt nông thôn ngày càng thêmkhởi sắc Năng suất lúa vượt lên đỉnh cao mới trên 12tấn/ha/năm, vượt quamốc sản lượng 1 triệu tấn lương thực/năm Thực hiện đường lối của Đảng vềcông nghiệp hoá, hiện đại hoá, ngày nay Thái Bình không còn là một tỉnhthuần nông Nền công nghiệp đang phát triển, thu hút hàng vạn lao độngchuyên nghiệp có kỹ thuật cao, hàng năm sản xuất ra giá trị sản lượng chiếmphần đáng kể trong cơ cấu kinh tế của tỉnh phục phụ tiêu dùng và xuất khẩu.Đời sống của nhân dân ngày càng cải thiện và nâng cao Lương thực bìnhquân đầu người đạt 600 kg thuộc loại cao ở các tỉnh phía Bắc Hiện Thái Bình

có 99,5% số hộ dùng điện thắp sáng 87,7% có nhà kiên cố và bán kiên cố (Tỷ

lệ này cả nước là 60%)

Về địa lý hành chính - tỉnh Thái Bình gồm 8 huyện và một thị xã

Mỗi địa bạn huyện, thị xã đều có thế mạnh riêng Các vùng lúa, đầmtôm, làng nghề được phát huy Hệ thống trường học, đường nhựa, trạm xá,nối liền giữa các địa phương trong tỉnh được hoàn thiện

Con em Thái Bình giàu lòng yêu nước, sẵn sàng nhận và hoàn thành bất

cứ nhiệm vụ nào khi Đảng gọi Nhân dân Thái Bình sống ở khắp mọi miềncủa đất nước với tinh thần lao động cần cù, trí thông minh, luôn luôn phát huyđược bản chất của người Thái Bình và được các địa phương ghi nhận Donhững nét đặc thù riêng về địa lý, lịch sử, phong tục tập quán, con người TháiBình cũng có sắc thái riêng Sau những năm dài công tác, học tập, lao độngsản xuất ở địa phương trong cả nước; khu tuổi già đều có nguyện vọng trở vềquê hương sinh sống, về với cuội nguồn, với làng xóm Do vậy đối tượnghưởng chế độ chính sách bảo hiểm xã hội ở tỉnh Thái Bình rất đông, cao nhất

có lúc gần 9 đến 10 vạn Hiện nay đối tượng đang quản lý và chi trả chế độBHXH là gần 7 vạn; đây là một khối lượng công việc không nhỏ

2 Vài nét về BHXH tỉnh Thái Bình

Trước nhu cầu tham gia BHXH của người lao động ngày càng tăng lên,cần nâng cao biện pháp quản lý đối tượng tham gia BHXH và xét hưởng trợcấp cho đối tượng tham gia bảo hiểm Trước yêu cầu đòi hỏi của sự nghiệpcách mạng trong giai đoạn mới, ngày 16 tháng 02 năm 2000 Chính phủ đãban hành Nghị định 19/CP về việc thành lập BHXH Việt Nam trên cơ sở hợpnhất 2 tổ chức; Bảo hiểm do Bộ LĐTB - XH và Tổng liên đoàn lao động ViệtNam quản lý trước đây là một tổ chức mới BHXH Việt Nam Đây là biệnpháp nhằm thực hiện cơ chế quản lý thống nhất BHXH từ Trung ương xuốngđịa phương theo tinh thần này BHXH tỉnh Thái Bình được thành lập theoQuyết định số 03/QĐ ngày 15 tháng 6 năm 2000 của Tổng Giám đốc BHXHViệt Nam Trên cơ sở hợp nhất tổ chức Bảo hiểm do Liên đoàn lao động tỉnhquản lý, và BHXH thuộc sở LĐTB - XH Thái Bình

Từ khi được thành lập và đi vào hoạt động BHXH tỉnh Thái Bình đãthực hiện nhiều nhiệm vụ của mình

2.1 Công tác tổ chức quản lý và tổ chức hoạt động

- BHXH huyện Kiến Xương

- BHXH huyện Tiền Hải

2.2 Một số kết quả thực hiện công tác BHXH ở tỉnh Thái Bình

Qua hơn 10 năm tổ chức và thực hiện, BHXH tỉnh Thái Bình đã đạtđược những kết quả sau:

- Số lao động tham gia BHXH ngày càng tăng, quản lý đi vào nề nếp

Bảng 3: Tổng hợp số lao động tham gia BHXH

1000 đơn vị, nhưng mới chỉ tham gia rất ít; Số lao động còn đông, chưa thamgia BHXH, điều này đặt ra yêu cầu là các ngành, các cấp, cùng với BHXHphải có biện pháp chỉ đạo hữu hiệu, yêu cầu các chủ sử dụng lao động phảitham gia BHXH theo quy định của nhà nước Đồng thời có những biện phápcần thiết để xử lý những đơn vị trốn nộp BHXH

- Công tác quản lý, thu - chi cũng có sự chuyển biến rõ rệt BHXH tỉnhcăn cứ vào quy định Thông tư số 58/TC năm 2000 của Bộ Tài chính và cáccăn bản hướng dẫn của BHXH Việt Nam phân cấp thu BHXH cho các huyện,thị xã theo địa bàn quản lý Kết quả thu BHXH đi vào nề nếp; người lao động,chủ sử dụng lao động thấy rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình trong việctham gia BHXH Nhiều đơn vị đưa vào danh hiệu thi đua hàng năm về hoạtđộng chuyên môn, công tác Đảng Do vậy hiệu quả công tác thu đã có tiến bộ

rõ rệt Số nợ đọng (BHXH) đã giảm rất nhiều Tuy nhiên vẫn còn một số

doanh nghiệp Nhà nước do không có việc làm, người lao động không cólương, do vay tồn đọng về BHXH lớn.

Hàng năm chưa quyết toán được đã tới hàng tỷ đồng

- Chi BHXH cho đối tượng hưởng BHXH, BHXH tỉnh Thái Bình đã căn

cứ vào quy định của Nhà nước để quản lý nguồn quỹ, chủ động áp dụngphương pháp chi trả trực tiếp cho từng đối tượng, theo phương châm đúng kỳ,

Nhưng chi BHXH ở Thái Bình có nét khác so với các địa phương khác đó là

số người được giải quyết theo quy định tại Nghị định 12/CP; 45/CP; 93/CPtương đối ổn định Sản xuất kinh doanh có nhiều thuận lợi, tiền lương, tiềnthưởng phúc lợi tập thể tăng; Khối HSCN tiền lương ổn định đặc biệt là khốigiáo dục, y tế Bên cạnh đó có chế độ tiền bục giảng (đứng lớp), trực ca ở cácbệnh viện Do đó nguồn thu nhập của người lao động cao hơn, ổn định hơn

so với trước; Số kinh phí chi tăng cùng với nhà nước công bố thay đổi mứclương tối thiểu, vì vậy tiền lương hưu cũng điều chỉnh tăng Nhưng nguồn chivẫn chủ yếu là do ngân sách nhà nước cấp chiếm tỷ trọng lớn hơn 80% tổng

số chi BHXH

Căn cứ vào tình hình thu - chi BHXH tỉnh Thái Bình đã xác định đượcmức lương bình quân làm căn cứ đóng BHXH: Cán bộ công chức 477.770đồng/tháng, cán bộ xã phường 240.858 đồng/ tháng

Phương pháp chi trả:

- Chi ngắn hạn (ốm đau, thai sản, TNLĐ)

Thực hiện chi qua đơn vị Chủ sử dụng lao động căn cứ vào chứng từ

-hồ sơ BHXH tỉnh, huyện, thị xã duyệt, tiến hành chi trả trợ cấp BHXH cùngvới tiền lương của người lao động

- Chi dài hạn, toàn cấp tỉnh áp dụng mô hình chi trả trực tiếp cho đốitượng Định kỳ hàng tháng từ ngày 20 trở đi BHXH các huyện, thị xã thựchiện chi trả thông qua phương pháp này các đối tượng hưởng phấn khởi, tintưởng, công tác quản lý tài chính chặt chẽ, không bị thất thoát Tình trạngchết, vướng mắc phát hiệp kịp thời, thực hiện trợ cấp, tạm ngừng chi trả theoquy định

Tất cả các kiến nghị của đối tượng về chính sách BHXH được tỉnhthường xuyên quan tâm, căn cứ vào quy định của Nhà nước của BHXH ViệtNam để kịp thời xử lý và giải quyết dứt điểm Các đối tượng hưởng không

đúng chế độ chính sách bị loại dần ra từ đó tạo được niềm tin đối với cán bộ

và nhân dân ở địa phương

Như vậy kể từ khi thành lập và đi vào hoạt động cho đến nay, BHXHtỉnh Thái Bình đã thực hiện tốt nhiệm vụ của mình trên tất cả các mặt côngtác, trong đó công tác xét duyệt hồ sơ hưởng các chế độ BHXH luôn luônđảm bảo kịp thời, chặt chẽ đúng quy định: Thực hiện cơ chế 1 cửa BHXHhuyện, thị xã, BHXH tỉnh tiếp nhận hồ sơ từ ngày 6 hàng tháng sau khi hồ sơthẩm định ở Trung ương - BHXH tỉnh thực hiện chi trả kịp thời, vào thángsau đó Điều này đã khắc phục tình trạng người lao động khi nghỉ việc đểhưởng chế độ BHXH, khi tiền lương không còn, được hưởng ngay trợ cấpBHXH để đảm bảo cuộc sống ổn định Do vậy ngành BHXH đã chủ động tạođiều kiện thuận lợi cho chủ sử dụng lao động và người lao động Mối quan

hệ cộng đồng trách nhiệm giữa cơ quan BHXH, đơn vị sử dụng lao động vàngười lao động ngày càng tăng cường

Tuy nhiên qua công tác tổ chức và thực hiện, BHXH tỉnh Thái Bình cònbộc lộ một số tồn tại cần được khắc phục và bổ sung, nhằm mục đích ngàycàng hoàn thiện và đạt hiệu quả công tác cao hơn:

+ Sự chuyển đổi chính sách giữa cũ và mới còn nhiều bất cập nên việcđóng BHXH và hưởng chế độ và bảo hiểm vẫn còn một số vướng mắc về thờigian đóng và thời gian hưởng

+ Việc quy định của chính sách đối với đối tượng tham gia còn hạn chế.Hiện nay, mới thực hiện BHXH bắt buộc đối với khối cơ quan, doanh nghiệpNhà nước Doanh nghiệp ngoài quốc doanh có tỷ lệ tham gia còn ít Họ chưathực hiện được BHXH, tự nguyện cho người lao động Do vậy số đối tượngtham gia mới chiếm khoảng 1/4 so với tổng số lao động của cả tỉnh

+ Vẫn còn lồng ghép giữa chế độ BHXH với các chế độ ưu đãi đối vớingười có công với cách mạng ở Nghị định 28/CP

+ Mối quan hệ ba bên Nhà nước, người lao động, chủ sử dụng lao độngchưa được xác định rõ ràng.

+ Do chưa có luật về BHXH nên việc tham gia chưa được coi là nghĩa

vụ, quyền lợi, trách nhiệm của người lao động Chủ sử dụng lao động do vậy

họ chưa tham gia một cách tự giác và chưa đóng BHXH đầy đủ

+ Quy chế quản lý tài chính với quỹ BHXH chưa được thể chế hoá cùngvới việc sử dụng nguồn quỹ bị hạn chế do đó gây ảnh hưởng đến việc bảo tồn

và tăng trưởng nguồn quỹ

+ Đội ngũ cán bộ của BHXH tỉnh Thái Bình chưa được đồng đều Một

số cán bộ chưa được đào tạo, mới tuyển dụng, do đó năng lực quản lý đặc biệt

là kinh nghiệm thực tế còn hạn chế

- Việc tuyên truyền về BHXH chưa tiến hành thường xuyên nên một sốdoanh nghiệp, đơn vị, còn chây lỳ không tham gia đóng BHXH cho ngườilao động

Từ những vấn đề trên: BHXH tỉnh Thái Bình căn cứ vào Chỉ thị số15/CT ngày 26 tháng 5 năm 2002 của Bộ Chính trị về tăng cường công tácBHXH trong thời gian tới: cụ thể hoá chương trình, định hướng công táctrong thời gian tới như sau:

* Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, chế độ chính sách

* Đẩy mạnh công tác tổ chức để làm tốt hơn nữa nhiệm vụ được giao

* Mở rộng đối tượng tham gia BHXH đặc biệt là khối doanh nghiệpngoài quốc doanh nơi có sử dụng từ 10 lao động trở lên

* Nghiên cứu và kiến nghị cùng các cơ quan quản lý, ban hành chế độchính sách, xây dựng và hoàn thiện dự thảo luật BHXH trình Quốc hội thôngqua trong thời gian tới

* Tăng cường đào tạo đội ngũ cán bộ có trình độ nghiệp vụ cao để đápứng yêu cầu mới của đất nước: CNH - HĐH.

* Xây dựng chương trình và có đề án cụ thể đưa các ứng dụng tin họcvào công tác quản lý các đối tượng tham gia và hưởng chế độ BHXH, côngtác quản lý quỹ, lưu trữ hồ sơ đối tượng BHXH

3 Tình hình thực hiện chế độ hưu trí ở tỉnh Thái Bình.

3.1 Tình hình chế độ hưu trí trước năm 1993.

- Nghị định 218/CP

Như chúng ta đã biết BHXH ra đời gắn liền với lịch sử phát triển củaNhà nước Việt Nam từ năm 1945 Sau khi cách mạng tháng Tám thành công,Đảng và Nhà nước ta đã ban hành các sắc lệnh về các chế độ BHXH nóichung và bảo hiểm hưu trí nói riêng cho công nhân viên chức Nhà nước Điềunày được thể hiện trong Hiến pháp năm 1946 và 1954 về việc thừa nhận cán

bộ công nhân viên chức Nhà nước có quyền được tham gia và hưởng trợ cấpBHXH Quyền này được cụ thể hoá qua việc ban hành Nghị định 218/CPngày 27 tháng 12 năm 1961 của Chính phủ Nghị định này quy định rõ 6 chế

độ về BHXH (ốm đau, thai sản, TNLĐ và bệnh nghề nghiệp, MSLĐ, hưu trí,

tử tuất) Ở các chế độ này chế độ BHXH hưu trí được quy định như sau:

a Điều kiện hưởng.

- Về tuổi đời Độ tuổi công nhân viên chức nghỉ hưu theo quy định đủ 60tuổi đối với nam, đủ 55 tuổi đối với nữ (nếu làm công việc bình thường) và 55tuổi đối với nam, 50 tuổi đối với nữ (nếu làm công việc nặng nhọc, độc hại).Ngoài ra còn có quy định với công việc bình thường khi về hưu có thời giancông tác từ 25 năm công tác đối với nam, 20 năm công tác đối với nữ, nếu có

cả thời gian công tác liên tục trong 5 năm, đối với công việc nặng nhọc, độchại thì giảm 5 năm tuổi đời so với quy định này

Nghị định này còn quy định đối với công nhân viên chức Nhà nước đượchưởng chế độ bảo hiểm hưu trí với điều kiện:

+ Công nhân viên chức Nhà nước có đủ tuổi đời về hưu nhưng chưa đủthời gian công tác nói chung, nếu có thời gian công tác liên tục đủ 15 năm.+ Đối với nam đủ 55 tuổi, nữ đủ 50 tuổi, ốm yếu không có khả năng laođộng, nếu có thời gian công tác liên tục đủ 25 năm

b Mức hưởng lương hưu.

+ Người lao động công tác liên tục 5 năm đầu là 45% từ năm thứ 6 trở điđến năm thứ 10, mỗi năm thêm 1%, từ năm thứ 11 trở đi mỗi năm tăng thêm2% Nhưng mức lương hưu không quá 75% lương chính trước khi nghỉ hưu

- Nếu công nhân viên chức là anh hùng lao động, anh hùng quân độinhân dân Việt Nam thì được hưởng thêm khoản phụ cấp ưu đãi (phần trợ cấpngoài lương hưu) Từ 5% - 25% lương chính hàng tháng tuỳ từng người

- Mức sinh hoạt thấp nhất tại thời điểm lúc này là 22 (đồng), nếu mứchưởng lương hưu thấp hơn mức này thì được nâng lên bằng mức này

- Nếu công nhân viên chức Nhà nước có thêm trợ cấp thương tật ngoàitrợ cấp hưu trí ra hàng tháng họ còn được trợ cấp thêm 10%

- Ngoài ra, họ còn được trợ cấp 1 tháng lương kể cả phụ cấp và trợ cấpcon cái (nếu có) Khi họ đang hưởng lương hưu

Nhận xét:

- Ưu điểm:

Việc ban hành điều lệ BHXH tạm thời về BHXH là một bước ngoặt lớntrong sự nghiệp BHXH ở nước ta Lần đầu tiên quyền lợi của người lao độngđược quy định thống nhất, trong chính sách bảo hiểm xã hội nói chung và bảohiểm hưu trí nói riêng Điều lệ ra đời đã giải quyết được mức đóng, mứchưởng cụ thể

Những người có công với cách mạng được quan tâm hơn, biểu hiện cụthể qua chế độ trợ cấp ưu đãi, và họ được chăm sóc nuôi dưỡng nếu họ sống

cô đơn, không có nơi nương tựa

- Những tồn tại

Việc quy định về thời gian công tác liên tục với thời gian công tác nóichung là không phù hợp Trong thực tế có những người có thời gian công tácnói chung trên 25 năm, nhưng họ lại không có thời gian công tác liên tục vìmột lý do nào đó Khi họ đủ tuổi về hưu lại không được hưởng lương hưu

- Việc quy định mức hưởng lương hưu tối thiểu trong 5 năm công tácliên tục được hưởng 45% là không hợp lý Nếu cán bộ công nhân, viên chức

có đủ điều kiện về thời gian công tác và đủ tuổi đời theo quy định, thì cáchtính mức lương hưu của họ như thế nào, nếu họ không có thời gian công tácliên tục trong 5 năm

- Việc ghép hai chế độ giữa trợ cấp ưu đãi và trợ cấp hưu trí để chi trảlương hưu là không hợp lý Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến tăng gánh nặngcho ngân sách Nhà nước, trong khi nguồn thu BHXH rất hạn chế so với tổngchi trả cho chế độ bảo hiểm hưu trí ở tỉnh Thái Bình ngân sách Nhà nướchàng năm phải chi hơn 80% tổng số kinh phí chi trả cho các đối tượng hưởngchế độ hưu trí Do vậy để hoàn thiện hơn chế độ chính sách bảo hiểm hưu trícần được sửa đổi và bổ sung cho phù hợp Trước sự thay đổi và phát triển củađất nước phải hoàn thiện về chế độ chính sách BHXH Nhà nước ta đã banhành các văn bản pháp quy về BHXH nói chung và bảo hiểm hưu trí nói riêngcho phù hợp với điều kiện về kinh tế - xã hội của đất nước trong từng giaiđoạn cách mạng

- Nghị định 236/HĐBT

Cùng với sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế, từ nền kinh tế tập trung quan liêubao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, mức sống

của người lao động đã từng bước được nâng cao Mức sống của người về hưucũng tăng theo Trước tình hình này, điều lệ tạm thời về BHXH không cònphù hợp với tình hình mới Do vậy trước yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn, Chínhphủ đã ban hành Nghị định 236/HĐBT ngày 18 tháng 9 năm 1985 nhằm sửađổi bổ sung, hoàn thiện hơn về chế độ chính sách BHXH.

Cùng với sự thay đổi này chế độ bảo hiểm hưu trí cũng được thay đổi vànhững thay đổi đó được thể hiện như sau:

a Điều kiện hưởng.

- Về tuổi đời nam 60 tuổi, nữ 55 tuổi, nếu làm việc ở điều kiện bìnhthường trong đó: nếu tham gia lực lượng vũ trang về tuổi đời 55 tuổi đối vớinam, 50 tuổi đối với nữ, thời gian công tác tính cả quy đổi - đủ 30 năm côngtác đối với nam, 25 năm đối với nữ thì được nghỉ hưu

- Công nhân viên chức và quân nhân, nếu làm các việc nặng nhọc, độchại mất sức lao động từ 61% trở lên đủ và thời gian đang đóng BHXH theoquy định thì cũng được nghỉ hưu

- Thời gian tham gia BHXH là thời gian công tác của công nhân viênchức và quân nhân khi đủ tuổi về hưu (đối với nam, nữ và từng ngành nghề)

- Thời gian công tác ở giai đoạn này còn được dùng làm hệ số quy đổinhư (1 + 2, 1 + 4, 1 + 6) tuỳ từng điều kiện công việc cụ thể và thời gian thamgia

b Mức hưởng lương hưu.

Lương hưu hàng tháng làm căn cứ đối với nam 30 năm, nữ 25 năm côngtác được hưởng 75% lương chính và phụ cấp thâm niên (nếu có) ngoài ra cứthêm 1 năm công tác thì được tính thêm 1% tiền lương, nhưng mức hưởng tối

đa là 95% lương chính và phụ cấp

- Nếu là cán bộ hoạt động cách mạng trước cách mạng tháng 8 năm

1945 Theo Quyết định 128/QĐ - HĐBT mỗi tham niên hoạt động được trợ