Thực trạng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH tại BHXH thị xã Sầm Sơn – Thanh Hoá

Thực trạng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH tại BHXH thị xã Sầm Sơn – Thanh Hoá

Mở đầu:

BHXH là một trong những chính sách quan trọng của mỗi quốc gia, thựchiện tốt chính sách BHXH sẽ góp phần đảm bảo ASXH Để thực hiện được chínhsách này cần phải có một quỹ tài chính BHXH Quỹ này được hình thành từ cácnguồn: từ sự đóng góp của NLĐ, NSDLĐ, từ sự hỗ trợ của Nhà nước và từ cácnguồn thu hợp pháp khác, được quản lý tập trung, thống nhất Quỹ BHXH vữngmạnh sẽ làm tăng khả năng hoạt động cho hệ thống BHXH, tăng khả năng chi trảcho các đối tượng Trong thực tế hiện nay, nhu cầu BHXH ngày càng tăng cao kéotheo đó là tình trạng chi trả các chế độ cho NLĐ ngày càng tăng lên nhưng nhưngnguồn thu BHXH đang có xu hướng không đáp ứng được nhu cầu đó, khiến choQuỹ BHXH có nguy cơ bị thâm hụt, thu không đủ bù chi Vì vậy, cấp thiết cần phải

có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng nói trên và vấn đề nâng cao hiệuquả thu BHXH là một vấn đề bức bách hiện nay

Trong thời gian thực tập tại BHXH Thị xã Sầm Sơn - Thanh Hoá, em nhậnthấy công tác thu bên cạnh đã đạt được những kết quả thiết thực song vẫn tồn tạinhững hạn chế nhất định như: công tác thông tin tuyên truyền chưa được chú trọng,trong công tác thu nộp còn chậm trễ,…làm cho hoạt động thu quỹ tại BHXH Thị xãSầm Sơn chưa đạt được hiệu quả tốt nhất

Nhận thức được vấn đề trên, em đã chọn đề tài “Thực trạng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH tại BHXH thị xã Sầm Sơn – Thanh Hoá” làm đề tài chuyên đề tốt nghiệp, nhằm xem xét và nghiên cứu thực

trạng thu nộp quỹ BHXH Thị xã Sầm Sơn trong giai đoạn 2004 – 2008 để đóng gópmột số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thu BHXH tại cơ quan BHXH Thị xãSầm Sơn

Kết cấu của chuyên đề ngoài lời mở đầu và kết luận gồm có 3 chương:

Chương I: Tổng quan về BHXH và công tác thu BHXH

Chương II: Thực trạng công tác thu BHXH tại BHXH Thị xã Sầm Sơn

Chương III: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH tạiBHXH Thị xã Sầm Sơn

Trong quá trình thực tập em đã nhận được sự giúp đỡ của các cán bộ cơ quanBHXH Thị xã Sầm Sơn và sự hướng dẫn của cô giáo Th.s Nguyễn Thị Chính Mặc

dù bản thân đã rất cố gắng, nhưng do thời gian có hạn và nhận thức chưa được đầy

đủ nên bài viết của em sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được

sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo để bài viết của em được hoànthiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

ƯƠ NG I:

TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ CÔNG TÁC THU BẢO

HIỂM XÃ HỘI

1.1 KHÁI QUÁT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI:

1.1.1 Sự ra đời và phát triển của BHXH:

Con người muốn tồn tại và phát triển cần phải được đáp ứng các nhu cầu tốithiểu: ăn, mặc, ở, nhưng để thoả mãn được các nhu cầu này con người cần phải laođộng, tạo ra những sản phẩm cần thiết đáp ứng cho các nhu cầu đó Trong suốt cuộcđời, mọi hoạt động của con người không phải lúc nào cũng suôn sẻ, họ có thể gặpphải những khó khăn hay những rủi ro trong cuộc sống, làm mất khả năng lao động,giảm hoặc mất thu nhập Đặc biệt khi nền sản xuất hàng hoá phát triển, cùng vớiquá trình công nghiệp hoá đã tạo điều kiện cho Chủ nghĩa tư bản ra đời và phát triểnmạnh mẽ, đội ngũ công nhân lao động làm thuê cũng tăng lên; cuộc sống của họchủ yếu phụ thuộc vào thu nhập do việc làm thuê đem lại Tuy nhiên, NLĐ lại bịgiới chủ bóc lột hết sức nặng nề và đối xử không công bằng: giờ làm việc kéo dài,cường độ lao động rất cao, tiền công lại bị trả rất thấp, thu nhập không đủ để đảmbảo những nhu cầu cần thiết, khiến họ thường xuyên phải đối mặt với các hiệntượng: ốm đau, tai nạn lao động Đứng trước tình hình đó giai cấp công nhân đã liênkết lại với nhau để tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau tạo lập các quỹ cứu trợ người ốm,người bị tai nạn; lập các tổ chức tương tế và vận động mọi người tham gia Đâychính là mầm mống đầu tiên cho sự ra đời của một hệ thống BHXH

Kể từ đó hệ thống BHXH trên thế giới đã trải qua các giai đoạn phát triểnsau:

-Năm 1838 chế độ bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp ra đời lầnđầu tiên tại Cộng hoà liên bang Đức

-Năm 1850 và năm 1861 các quỹ ốm đau được thành lập ở Đức và Bỉ

-Năm 1883 Đức ban hành đạo luật đầu tiên về BHXH

-Năm 1894 và năm 1896 Bỉ và Hà Lan đã được ban hành Bộ luật đầu tiên vềcác tổ chức tương tế

-Năm 1935, Mỹ ban hành đạo luật đầu tiên về ASXH, trong đó BHXH là hạtnhân

-Ngày 10/12/1948 Đại hội đồng Liên hợp quốc Tuyên ngôn nhân quyền,trong đó có đoạn: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viên xã hội có quyềnhưởng BHXH”

-Ngày 25/06/1952 Hội nghị toàn thể của ILO đã thông qua Công ước102 –Công ước về quy phạm tối thiểu về an toàn xã hội

-Ngày 07/06/1967 Công ước 128 ra đời nói về trợ cấp tàn tật, tuổi già và tiềntuất

Ở nước ta, ngay sau khi thành lập nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà, Nhànước đã ban hành nhiều sắc lệnh nhằm thực hiện chính sách BHXH:

-Sắc lệnh số 54/SL ngày 01/11/1945 ấn định những điều kiện cho công chức

Tuy nhiên phải đến năm 1961, chế độ BHXH đối với công nhân, viên chứcNhà nước mới thực sự thực hiện trên cơ sở thành lập một Quỹ BHXH thống nhấttoàn quốc sau khi Chính phủ ban hành Điều lệ tạm thời về các chế độ BHXH kèmtheo Nghị định 218/CP ngày 27/11/1961với 6 loại trợ cấp (ốm đau, thai sản, tai nạnlao động, bệnh nghề nghiệp, mất sức lao động, hưu trí và tử tuất)

Kể từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII công cuộc đổi mới đất nước đivào chiều sâu, trong đó việc đổi mới BHXH cho phù hợp với điều kiện kinh tế - xã

hội trở thành một yêu cầu bức bách Việc đổi mới được đánh dấu bằng việc táchmột bộ phận cấu thành của BHXH - chế độ chăm sóc y tế thành một quỹ độc lập:BHYT (Nghị định 299/HĐBT) Ngày 22/06/1993 Chính phủ ban hành Nghị định43/CP quy định tạm thời chế độ BHXH mở đầu cho cuộc cải cách sâu rộng, toàndiện.

Việc cải cách đi vào thực tiễn khi hàng loạt các văn bản pháp quy được banhành từ năm 1995:

-Nghị định 12/CP ngày 26/01/1995 của Chính phủ về Điều lệ BHXH;

-Nghị định 19/CP ngày 16/02/1995 của Chính phủ về thành lập BHXH ViệtNam;

-Quyết định 606/1995/QĐ – TTg ngày 26/09/1995 của Thủ tướng Chínhphủ và việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của BHXH Việt Nam;

-Nghị định số 93/1998/NĐ – CP ngày 12/11/1998 của Chính phủ về việc sửađổi, bổ sung một số Điều lệ BHXH;

-Luật BHXH được Quốc hội khoá XI tại kỳ họp thứ 9 ngày 29/06/2006thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/01/2007 quy định chi tiết về chế độ, chính sách,quyền và trách nhiệm của NLĐ, NSDLĐ, cơ quan, tổ chức, cá nhân tham giaBHXH,…Kể từ đây, Luật BHXH đã trở thành lang pháp lý hoàn chỉnh nhất chohoạt động của hệ hống BHXH, chính vì vậy quyền lợi của NLĐ cũng được đảm bảonhất

Trên đây là một số mốc quan trọng trong việc thực hiện BHXH Có thể nhậnthấy rằng, Đảng và Nhà nước ta coi BHXH là một trong những chính sách xã hộihàng đầu nên luôn cố gắng hoàn thiện hê thống BHXH một cách tốt nhất cho phùhợp với điều kiện của đất nước trong từng giai đoạn phát triển

1.1.2 Khái niệm, bản chất và vai trò của BHXH:

1.1.2.1 Khái niệm BHXH:

BHXH ra đời và phát triển khi cuộc cách mạng công nghiệp xuất hiện ởChâu Âu, chính vì vậy có thể nói, BHXH có một lịch sử khá lâu đời, có nhiều thayđổi về chất với nhiều mô hình phong phú, được thực hiện ở hàng trăm nước trên thế

giới BHXH nhằm bảo đảm cuộc sống cho những người công nhân công nghiệp vàgia đình họ trước những rủi ro xã hội như ốm đau, tai nạn, mất việc làm,…làm giảmhoặc mất thu nhập Tuy nhiên, do tính chất lịch sử và phức tạp của vấn đề, kháiniệm BHXH cũng chưa được hiểu hoàn toàn thống nhất và cho đến nay, BHXH vẫn

là vấn đề còn nhiều tranh luận

Theo khái niệm mà ILO đưa ra thì BHXH được hiểu là: “sự tổ chức bảo đảm

bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập cho NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập

từ nghề nghiệp do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc sức lao động khôngđược sử dụng, thông qua việc hình thành và sử dụng một quỹ tài chính do sự đónggóp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu hợp pháp khác, nhằm góp phầnđảm bảo an toàn kinh tế cho NLĐ và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo antoàn xã hội”

Theo Luật BHXH của nước Cộng hoà xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, thì

“BHXH là sự đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảmhoặc bị mất thu nhập do ốm đau, thai sản tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thấtnghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng góp vào quỹ BHXH”

Từ các giác độ khác cũng có những khái niệm khác nhau về BHXH, như:-Từ giác độ pháp luật: BHXH là một chế độ pháp định bảo vệ NLĐ, sử dụngtiền đóng góp của NLĐ, NSDLĐ và được sự bảo hộ, tài trợ của Nhà nước, nhằm trợcấp vật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị giảm hoặcmất thu nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, hết tuổi lao độngtheo quy định của pháp luật (hưu) hoặc chết

-Từ giác độ tài chính: BHXH là thuật (kỹ thuật) chia sẻ rủi ro và tài chínhgiữa những người tham gia BHXH theo quy định của pháp luật

-Từ giác độ chính sách xã hội: BHXH là một chính sách xã hội nhằm đảmbảo đời sống vật chất cho NLĐ khi họ không may gặp phải những “rủi ro xã hội”,nhằm góp phần đảm bảo an toàn xã hội

Có thể nhận thấy rằng, dù đứng ở giác độ nào thì, BHXH đều được hiểu với

ba khía cạnh chủ yếu sau:

- BHXH hình thành và phát triển do nhu cầu của đời sống xã hội, nhất là khinền sản xuất hàng hoá hình thành Trong lao động sản xuất, con người một mặt sẽgặp được những điều kiện thụận lợi để phát triển, nhưng song song với nó lại lànhững sự kiện không thuận lợi, những “rủi ro xã hội” làm giảm hoặc mất thu nhậpcủa họ Những sự kiện hay những “rủi ro xã hội” bằng cách này hay cách khác đều

đe doạ đến “an toàn kinh tế” của NLĐ và gia đình họ Vì vậy, cần phải có nhữngbiện pháp để chống lại sự đe doạ này, một trong những biện pháp đó là BHXH Nóicách khác, BHXH ra đời nhằm đảm bảo thu nhập cho NLĐ và gia đình họ trướcnhững rủi ro, những sự kiện không thuận lợi

- Mục đích của BHXH là thông qua các trợ cấp BHXH, bù đắp hoặc thay thếthu nhập cho NLĐ và gia đình họ trước những rủi ro hay sự kiện làm cho NLĐ bịgiảm hoặc mất thu nhập từ nghề nghiệp do bị giảm hoặc mất khả năng lao độnghoặc sức lao động không được sử dụng, góp phần bảo đảm an toàn xã hội

- Lịch sử phát triển của BHXH đã chỉ ra rằng: có một số cách thức tổ chứcthực hiện để bù đắp hoặc thay thế thu nhập cho NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thunhập từ nghề nghiệp, như: NLĐ cùng giúp đỡ nhau, Nhà nước thực hiện thông quangân sách và hình thành một quỹ tài chính độc lập, tập trung thông qua sự đóng gópcủa các bên tham gia

- Mối quan hệ bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan hệ lao động vàdiễn ra giữa ba bên: bên tham gia BHXH – bên BHXH – bên được BHXH Bêntham gia BHXH là bên có trách nhiệm đóng góp BHXH theo quy định của pháp

luật, gồm: NLĐ, hoặc NSDLĐ hoặc cả NLĐ và NSDLĐ NLĐ tham gia BHXH đểbảo hiểm cho chính mình trên cơ sở san sẻ rủi ro của số đông NLĐ; NSDLĐ cótrách nhiệm đóng góp BHXH cho NLĐ mà mình thuê mướn Bên BHXH là bênnhận tiền đóng góp BHXH của các bên tham gia Bên BHXH thường là một cơquan chuyên trách do Nhà nước lập ra và bảo trợ Bên được BHXH là bên nhận cácloại trợ cấp khi phát sinh những nhu cầu BHXH, để bù đắp thiếu hụt về thu nhập docác loại sự kiện, rủi ro được bảo hiểm gây ra Bên được BHXH là: NLĐ và gia đìnhhọ.

- Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trongBHXH có thể là những rủi ro ngẫu nghiên trái với chủ quan của con người như: ốmđau, tai nạn, bệnh nghề nghiệp, hoặc có thể là những trường hợp xảy ra khônghoàn toàn ngẫu nhiên như: tuổi già, thai sản, Các rủi ro đó có thể xảy ra cả tronghoặc ngoài quá trình lao động

- Phần thu nhập bị giảm hoặc mất đi của NLĐ khi gặp phải rủi ro sẽ đượcthay thế hoặc bù đắp một phần từ nguồn quỹ tài chính tập trung do các bên tham giacùng đóng góp và được Nhà nước hỗ trợ một phần

Nguồn quỹ này do bên tham gia BHXH đóng góp là chủ yếu, Nhà nước hỗtrợ khi có sự thâm hụt (thu không đủ chi), chính vì vậy mà chính sách BHXH nằmtrong hệ thống chung của chính sách về kinh tế – xã hội và là một trong những bộphận hữu cơ trong hệ thống chính sách quản lý đất nước của quốc gia

-Mục tiêu của BHXH là thoả mãn những nhu cầu thiết yếu của NLĐ khi rủi

ro xảy ra Mục tiêu này đã được ILO đề ra như sau:

+ Đền bù cho NLĐ những khoản thu nhập bị mất để đảm bảo những nhu cầusinh sống thiết yếu của họ;

nhân quyền ngày 10/12/1948 như sau: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viêncủa xã hội có quyền hưởng BHXH, quyền đó được đặt cơ sở trên sự thoả mãn cácquyền về kinh tế, xã hội và văn hoá nhu cầu cho nhân cách và sự tự do phát triểncủa con người”

1.1.2.3 Vai trò của BHXH:

- Đối với Người lao động:

BHXH đóng một vai trò quan trọng trong việc góp phần đảm bảo cuộc sống

ổn định cho NLĐ và gia đình họ, khi mà những tủi ro bất ngờ xảy ra như: ốm đau,tai nạn, thai sản …làm giảm hoặc mất sức lao động ảnh hưởng đến thu nhập củaNLĐ Bởi lẽ, khi NLĐ gặp những rủi ro ảnh hưởng đến thu nhập, BHXH sẽ thaythế hoặc bù đắp một phần thu nhập bị mất đi cho NLĐ và gia đình họ với mứchưởng, thời điểm hưởng, thời gian hưởng theo đúng quy định của Nhà nước trongtừng chế độ Mức trợ cấp này không phải là hoàn toàn mức thu nhập mà NLĐ đãmất hay bị giảm đi những nhưng nó đã phần nào cung cấp cho NLĐ một khoản tiềnnhất định để trang trải những nhu cầu thiết yếu cho bản thân và gia đình Chính do

sự thay thế và bù đắp một phần thu nhập này của BHXH đã giúp NLĐ cảm thấy yêunghề, yêu công việc của mình hơn; là sợi dây ràng buộc giúp họ hăng say lao độngsản xuất hơn, gắn hết NSDLĐ và NLĐ lại gần nhau hơn, từ đó góp phần nâng caonăng suất lao động, tăng sản phẩm xã hội và tăng chất lượng cuộc sống của chínhNLĐ

-Đối với Người sử dụng lao động:

Thực tế trong quá trình lao động sản xuất, giữa NLĐ và NSDLĐ luôn xảy ranhững xung đột nhất định về tiền lương, tiền công, thời gian lao động…và khinhững rủi ro xảy ra, nếu có không có sự trợ giúp của BHXH thì dễ dẫn đến nhữngxung đột và tranh chấp giữa hai giới chủ - thợ Vì vậy, BHXH góp phần điều hoà,hạn chế những mâu thuẫn giữa giới chủ và giới thợ, tạo ra môi trường làm việc ổnđịnh cho NLĐ và tạo sự ổn định trong công tác quản lý cho NSDLĐ Từ đó nângcao khả năng sản xuất của doanh nghiệp

Hơn nữa NSDLĐ muốn ổn định phát triển sản xuất kinh doanh chẳng nhữngphải đầu tư vào máy móc, trang thết bị,…mà còn phải chăm lo đến đời sống củaNLĐ mà họ thuê mướn Nhưng trong cuộc sống, luôn tiềm ẩn những rủi ro có thểxảy ra bất cứ lúc nào đối với NLĐ, và khi đó NSDLĐ sẽ không có người làm thuêcho mình, do đó quá trình sản xuất, kinh doanh sẽ bị gián đoạn rồi dẫn đến năngsuất giảm và cuối cùng là giảm thu nhập của NSDLĐ Nhưng khi có sự tham giacủa BHXH, có sự trợ giúp về mặt tài chính thì NLĐ nhanh chóng được phục hồinhững thiệt hại xảy ra, nhanh chóng quay lại với công việc, góp phần nâng cao hiệuquả sản xuất, kinh doanh.

-Đối với Nhà nước:

+ BHXH là một bộ phận quan trọng giúp Ngân sách Nhà nước giảm chi đếnmức tối thiểu nhưng vẫn giải quyết được khó khăn trong cuộc sống của NLĐ và giađình họ khi gặp phải những rủi ro

+ BHXH góp phần giữ vững an ninh, chính trị trong nước, ổn định trật tự xãhội: BHXH giúp điều hoà, hạn chế những mâu thuẫn giữa giới chủ và giới thợ, đồngthời tạo ra môi trường làm việc thuận lợi cho NLĐ Bởi lẽ, nếu những mâu thuẫngiữa NLĐ và NSDLĐ chưa được giải quyết thì có thể dẫn tới những cuộc đìnhcông, thậm chí là những cuộc bãi công, đến lúc đó, quá trình sản xuất bị ngừng trệ,không có sản phẩm để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng xã hội; bên cạnh đó, Chính phủcòn phải đối mặt với hàng loạt vấn đề như: giữ vững an toàn xã hội, đảm bảo cácnhu cầu của người dân…

+ Quỹ BHXH chẳng những dùng để chi trả trợ cấp cho NLĐ khi gặp phải rủi

ro mà còn là một nguồn tài chính lớn trong việc phát triển kinh tế đất nước Nguồnquỹ nhàn rỗi có thể được đem đầu tư vào các công trình công cộng của quốc gia.Như vậy, một mặt nó giúp thúc đẩy kinh tế phát triển, mặt khác sẽ giúp tăng trưởngquỹ do phần lãi do đầu tư mang lại

1.1.3 Những nguyên tắc hoạt động và quan điểm cơ bản về BHXH:

1.1.3.1 Những nguyên tắc hoạt động của BHXH:

- Mọi NLĐ trong mọi trường hợp bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặcmất việc làm đều có quyền hưởng BHXH.

Quyền được hưởng BHXH là một trong những biểu hiện cụ thể của quyềncon người: được hưởng trợ cấp BHXH theo các chế độ xác định Các chế độ nàygắn với các trường hợp NLĐ bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việclàm do đó giảm hoặc mất nguồn sinh sống Về nguyên lý thì mọi trường hợp nhưthế, NLĐ phải được hưởng BHXH, nhưng giữa nguyên lý với thực tiễn luôn luôn cómột khoảng cách khá xa Khoảng cách đó do các điều kiện kinh tế - xã hội quyđịnh Bởi vậy, trên giác độ điều hành vĩ mô, cần căn cứ vào các điều kiện kinh tế -

xã hội cụ thể của đất nước trong từng giai đoạn phát triển để tổ chức và hoàn thiệndần việc thực hiện BHXH đối với NLĐ

-Nhà nước và NSDLĐ có trách nhiệm phải BHXH đối với NLĐ, NLĐ cũngphải có trách nhiệm phải tự BHXH cho mình

Đây là mối quan hệ ba bên trong nền kinh tế thị trường, trong đó, Nhà nước

có vai trò quản lý vĩ mô mọi hoạt động kinh tế - xã hội trên phạm vi cả nước Vớivai trò này, Nhà nước có trong tay mọi điều kiện vật chất của toàn xã hội, đồng thờicũng có mọi công cụ để thực hiện vai trò của mình Cùng với sự tăng trưởng và pháttriển kinh tế, cũng có những kết quả bất lợi xảy ra, những kết quả bất lợi này trựctiếp hoặc gián tiếp sẽ tạo ra những rủi ro cho NLĐ Khi xảy ra những tình trạng nhưvậy, nếu không có BHXH thì Nhà nước phải chi Ngân sách để giúp đỡ NLĐ dướinhững hình thức khác Nhưng khi có sự tham gia của BHXH, Nhà nước chỉ phài chimột khoản tiền nhỏ nhưng vẫn đảm bảo được cuộc sống cho NLĐ

Đối với NSDLĐ, mọi khía cạnh đặt ra cũng tương tự như trên nhưng chỉtrong phạm vi một số doanh nghiệp, ở đó NLĐ và NSDLĐ có một mối quan hệ chặtchẽ BHXH sẽ giúp cho NLĐ có một cuộc sống ổn định hơn và NSDLĐ có kết quảsản xuất kinh doanh tốt nhất

Đối với NLĐ, khi gặp phải những rủi ro không mong muốn và không hoàntoàn hay trực tiếp do lỗi của người khác thì trước hết là do lỗi của bản thân Vì thế,nếu muốn được BHXH tức là muốn được nhiều người hỗ trợ cho mình, là dàn trải

rủi ro của mình cho nhiều người khác thì tự mình phải gánh chịu trực tiếp và trướchết đã Điều đó có nghĩa là bản thân NLĐ phải có trách nhiệm tham gia BHXH để

tự bảo hiểm cho mình

-BHXH phải dựa trên sự đóng góp của các bên tham gia để hình thành QuỹBHXH độc lập và tập trung

Biểu hiện cụ thể của trách nhiệm của các bên tham gia vào BHXH đó là việcđóng phí BHXH Nhờ có sự đóng góp mà phương thức riêng có của BHXH là dàntrải rủi ro theo nhiều chiều, tạo điều kiện để phân phối lại thu nhập theo cả chiềudọc và chiều ngang Hơn nữa, nó còn tạo ra mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ giữatrách nhiệm và quyền lợi, góp phần hạn chế những hiện tượng nhiễu trong hệ thốnghoạt động mang lại nhiều lợi ích cho mọi người có liên quan

-Phải lấy số đông bù số ít:

Cách làm riêng của BHXH là mọi người đóng góp cho bên nhận BHXH (cơquan BHXH chuyên nghiệp) tồn tích dần thành một quỹ tài chính độc lập và tậptrung dùng để chi trả trợ cấp cho NLĐ khi và chỉ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhậptheo các chế độ xác định Như vậy, trong số đông người tham gia đóng góp BHXHchỉ những NLĐ mới được hưởng trợ cấp Trong những NLĐ, chỉ những NLĐ bị ốmđau, thai sản, tai nạn lao động hay tuổi già có đủ điều kiện cần thiết mới thực sựđược hưởng trợ cấp Vì thế số tiền họ nhận được từ trợ cấp lớn hơn rất nhều so với

Để có thể chi trả trợ cấp BHXH cho NLĐ thì cần phải có Quỹ BHXH độclập và tập trung Nguồn cơ bản để hình thành nên quỹ này là đóng góp của các bên

tham gia BHXH và có sự hỗ trợ của Nhà nước Muốn phát triển BHXH cần phảităng trưởng Quỹ BHXH Vì vậy, cần phải tích cực tìm kiếm tăng các nguồn thukhác để bổ sung như: đầu tư phần nhàn rỗi tương đối của Quỹ, hợp tác quốc tế vềBHXH,…

-Mức trợ cấp BHXH phải thấp hơn mức tiền lương lúc đi làm, nhưng thấpnhất cũng phải đảm bảo mức sống tối thiểu

Tiền lương là khoản tiền NSDLĐ trả cho NLĐ khi họ thực hiện công việcnhất định Khi bị ốm đau, tai nạn hay tuổi già không thực hiện được công việc nhấtđịnh hoặc không làm việc mà trước đó có tham gia BHXH thì chỉ có trợ cấp BHXH

và trợ cấp đó không thể bằng hoặc cao hơn tiền lương do lao động tạo ra được Cònnếu cố tình trả trợ cấp bằng hoặc cao hơn tiền lương thì không một NLĐ nào phải

cố gắng có việc làm và tích cực làm việc để có lương mà ngược lại họ sẽ cố gắng

ốm đau, thai sản,…để nhận được trợ cấp Như vậy mức trợ cấp BHXH phải thấphơn mức tiền lương lúc đang đi làm, tuy nhiên, do mục đích, bản chất và cách làmcủa BHXH thì mức trợ cấp thấp nhất cũng phải đảm bảo cuộc sống hàng ngày

-Kết hợp giữa bắt buộc và tự nguyện

Cho đến nay, ở nước ta việc tham gia BHXH vẫn chưa trở thành tập quán,hơn nữa trong BHXH lợi ích của các bên tham gia và lợi ích trước mắt với lợi íchlâu dài của NLĐ vẫn có những mâu thuẫn Bởi vậy, cần có sự kết hợp giữa bắt buộcvới tự nguyện trong việc tham gia BHXH Sự bắt buộc nên thực hiện đối với cácbên tham gia ở khu vực có quan hệ lao động và mức thu nhập cơ bản Đối vớinhững người có nhu cầu BHXH ở mức cao hoặc với những NLĐ độc lập thì nên để

họ tham gia tư nguỵện

-Phải bảo đảm tính thống nhất BHXH trên phạm vi cả nước, đồng thời phảiphát huy tính đa dạng, năng động của các bộ phận cấu thành

Để BHXH hoạt động có hiệu quả, nhất thiết phải đảm bảo tính thống nhấttrên những vấn đề lớn hoặc cơ bản nhất để tránh sự tuỳ tiện, tính cục bộ hoặc nhữngmâu thuẫn nảy sinh Đồng thời, cũng phải có cơ chế để mỗi bộ phận cấu thành cóthể năng động trong hoạt động để có thể bù đắp, bổ sung những ưu điểm lẫn nhau

-BHXH phải được phát trển dần từng bước phù hợp với các điều kiện kinh tế

- xã hội của đất nước trong từng giai đoạn cụ thể

1.1.3.2 Những quan điểm cơ bản về BHXH:

- Chính sách BHXH là một bộ phận cấu thành và là một bộ phận quan trọngnhất trong chính sách ASXH

Mục đích chính của chính sách này là đảm bảo cuộc sống cho NLĐ và giađình họ khi NLĐ bị giảm hoặc mất thu nhập khi bị giảm hoặc mất khả năng laođộng Ở nước ta, chính sách BHXH nằm trong hệ thống chính sách xã hội của Đảng

và Nhà nước, thực chất đây là một trong những loạt chính sách đối với NLĐ nhằmđáp ứng một trong những quyền hiển nhiên của con người, nhu cầu an toàn về việclàm, an toàn lao động, an toàn xã hội,… Chính sách BHXH còn thể hiện trình độvăn minh, tiềm lực, sức mạnh kinh tế, khả năng tổ chức và quản lý của một quốcgia Nếu tổ chức và thực hiện tốt chính sách BHXH sẽ là một động lực to lớn pháthuy khả năng sáng tạo của NLĐ trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội

-NSDLĐ phải có nghĩa vụ và trách nhiệm BHXH cho NLĐ

NSDLĐ thực chất là các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thuê mướn laođộng, họ phải có nghĩa vụ đóng góp vào Quỹ BHXH và có trách nhiệm thực hịêncác chế độ BHXH cho NLĐ theo đúng Luật pháp quy định

-NLĐ bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi đối với BHXH, không phân biệtnam nữ, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp,…

Điều này có nghĩa là mọi NLĐ đều có quyền hưởng BHXH theo đúng nhưTuyên ngôn nhân quyền của Liên hợp quốc; đồng thời bình đẳng về nghĩa vụ đónggóp và quyền lợi trợ cấp BHXH Tuy nhiên, nghĩa vụ và quyền lợi của NLĐ đối vớiBHXH còn tuỳ thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, vào các mối quan hệ kinh tế,chính trị, xã hội

-Mức trợ cấp BHXH phụ thuộc vào các yếu tố:

+ Tình trạng mất khả năng lao động;

+ Tiền lương lúc đi làm;

+ Tuổi thọ bình quân của NLĐ;

+ Điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.

Tuy nhiên về nguyên tắc, thì mức trợ cấp BHXH phải thấp hơn mức tiềnlương lúc đang đi làm nhưng thấp nhất cũng phải đảm bảo cuộc sống tối thiểu choNLĐ

Quan điểm này vừa phản ánh tính cộng đồng xã hội, vừa phản ánh nguyêntắc phân phối lại Quỹ BHXH cho những NLĐ tham gia BHXH

-Nhà nước quản lý thống nhất chính sách BHXH và tổ chức bộ máy thựchiện chính sách BHXH

Bởi vì, BHXH là một bộ phận cấu thành của chính sách xã hội, nó vừa lànhân tố ổn định, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội, cho nên vai trò của Nhànước rất quan trọng Thực tế đã chỉ rõ, nếu không có sự can thiệp của Nhà nước,nếu không có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước thì mối quan hệ giữa NLĐ và NSDLĐ

sẽ không được duy trì bền vững, mối quan hệ ba bên trong BHXH sẽ bị phá vỡ

Hơn nữa, BHXH được thực hiện thông qua một quy trình, từ việc hoạch địnhchính sách, đảm bảo vật chất đến xét trợ cấp …vì vậy, Nhà nước cần phải quản lýquy trình này hay có những giới hạn về mức độ và phạm vi

Để quản lý BHXH, Nhà nước sử dụng các công cụ như: pháp luật, bộ máy tổchức Nhưng nhìn chung, việc quản lý BHXH ở các nước nều được giao cho một cơquan chuyên trách do Nhà nước lập ra và bảo trợ

1.1.4 Quỹ Bảo hiểm xã hội:

1.1.4.1 Khái niệm và đặc điểm của quỹ BHXH:

- Khái niệm Quỹ BHXH:

Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài Ngân sách nhànước Quỹ có mục đích và chủ thể riêng Mục đích tạo lập Quỹ BHXH là dùng đểchi trả cho NLĐ, giúp họ ổn định cuộc sống khi gặp các biến cố hoặc rủi ro Chủ thểcủa Quỹ BHXH chính là những người tham gia đóng góp để hình thành nên quỹ, do

đó có thể bao gồm cả: NLĐ, NSDLĐ và Nhà nước

- Quỹ BHXH có đặc điểm sau đây:

+ Quỹ BHXH là nguồn quỹ dài hạn cho nên nếu được đầu tư có hiệu quả thìsuất sinh lợi sẽ rất lớn.

+ Quỹ BHXH là hạt nhân của tài chính BHXH Bởi vậy, việc sử dụng vàquản lý nguồn quỹ này có những đặc thù riêng so với các nguồn quỹ khác trong nềnkinh tế xã hội

+ Quỹ BHXH nằm trong khâu tài chính trung gian của một hệ thống tài chínhquốc gia và nguồn quỹ này ngày càng lớn theo đà phát triển kinh tế - xã hội của từngnước

Ở nước ta quy định đóng góp vào BHXH qua các thời kỳ như sau:

Từ năm 1962 đến năm 1997, Quỹ BHXH chỉ được hình thành từ hai nguồn:các xí nghiệp sản xuất vật chất chỉ đóng góp 4,7% quỹ lương của xí nghiệp, phầncòn lại do Ngân sách Nhà nước đài thọ

Từ năm 1998 đến trước năm 2007, các đơn vị sản xuất kinh doanh đóng góp15% vào quỹ Tiếp theo đó, khi nền kinh tế chuyển sang nền kinh tế thị trường,Chính phủ đã ban hành rộng rãi Nghị định 43/CP ngày 22/06/1993 và Điều lệBHXH Việt Nam ban hành kèm theo Nghị định 12/CP ngày 26/01/1995, quy địnhQuỹ BHXH được hình thành từ các nguồn sau đây:

- NSDLĐ đóng góp 15% so với tổng quỹ tiền lương của những người thamgia BHXH trong đơn vị; trong đó 10% để chi trả các chế độ hưu trí và tử tuất, 5%

để chi trả các chế độ thai sản, ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

- NLĐ đóng bằng 5% tiền lương hàng tháng để chi các chế độ hưu trí và tửtuất;

- Nhà nước đóng góp và hỗ trợ thêm để đảm bảo thực hiện các chế độ BHXHcho NLĐ;

- Các nguồn khác

Từ ngày 01/01/2007, khi Luật BHXH có hiệu lực thi hành, vẫn dựa trên cơ

sở trên, nhưng Quỹ BHXH đã được phân chia thành các quỹ thành phần: QuỹBHXH bắt buộc, Quỹ BHXH tự nguyện và Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp Nguồn hìnhthành Quỹ vẫn dựa trên cơ sở đóng góp của NLĐ, NSDLĐ, hỗ trợ của Nhà nước, vànguồn thu khác, song có một số điểm mới về quy định mức đóng, như sau:

+ Đối với NLĐ: Những người làm việc theo hợp đồng lao động không xácđịnh thời hạn, hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ ba tháng trở lên; cán bộ, côngchức, viên chức; công nhân quốc phòng, công nhân công an; sĩ quan, quân nhânchuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quanchuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lươngnhư đối với quân đội nhân dân, công an nhân dân đóng 5% tiền lương tháng vàoquỹ hưu trí và tử tuất, từ năm 2010 trở đi cứ hai năm 1lần đóng thêm 1% cho đếnkhi đủ 8% Như vậy, từnăm 2007 đến năm hết năm 2009 mức đóng là 5%, từ năm 2010đến hết năm 2011 mức đóng là 6%, từ năm 2012 đến hết năm 2013 mức đóng là 7% và từ

1.1.4.3 Mục đích sử dụng Quỹ BHXH:

Quỹ BHXH được sử dụng chủ yếu để chi trả cho các mục đích sau đây:

- Chi trợ cấp cho các chế độ BHXH;

- Chi phí cho sự nghiệp quản lý BHXH;

- Chi đầu tư tăng trưởng quỹ BHXH

Trong 3 nội dung chi nêu trên thì chi trả trợ cấp BHXH theo các chế độ là lớnnhất và quan trọng nhất Khoản chi này được thực hiện theo luật định và phụ thuộcvào phạm vi trợ cấp của từng hệ thống BHXH

Khoản chi thứ hai trong BHXH là chi cho sự nghiệp quản lý BHXH Đây lànguồn chi không lớn so với chi trợ cấp cho các chế độ nhưng nó cũng là một khoảnchi đang có xu hướng ngày càng gia tăng, bởi vì: các chế độ BHXH ngày càng được

mở rộng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của NLĐ, do đó đội ngũ cán bộ phục vụBHXH ngày càng nhiều dẫn đến chi lương cho cán bộ, công chức, viên chức ngàycàng lớn Mặt khác, điều kiện kinh tế - xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu vềđiều kiện làm việc ngày càng tăng, vì vậy, chi phí cho việc xây dựng cơ bản, muasắm máy móc, trang thiết bị văn phòng ngày càng tăng dẫn đến chi cho sự nghiệpquản lý BHXH tăng lên

Quỹ BHXH được quản lý theo cơ chế cân bằng thu chi, phần quỹ nhàn rỗiđược đem đi đầu tư nhưng phải đảm bảo nguyên tắc an toàn, hiệu quả, đảm bảo khảnăng thanh toán thường xuyên

1.1.5 Hệ thống các chế độ BHXH:

Các chế độ BHXH là hệ thống các quy định về mức hưởng của từng chế độ, điềukiện hưởng, mức hưởng và thời gian hưởng cho NLĐ khi họ gặp phải rủi ro trong từngchế độ

Theo Công ước 102 kí kết tại Giơnevơ tháng 6/1952 của Tổ chức Lao động quốc

tế (ILO) đã xác định rõ, BHXH bao gồm có 9 chế độ sau đây:

Ở Việt Nam hiện nay, theo Luật BHXH thì có 5 chế độ BHXH được áp dụng, đólà:

1.2 CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI:

1.2.1 Vai trò của công tác thu Bảo hiểm xã hội:

Quỹ BHXH là một quỹ tài chính tập trung, độc lập nằm ngoài Ngân sách Nhànước, dùng để chi trả trợ cấp các chế độ và đảm bảo họat động cho hệ thống BHXH Vìthế công tác thu BHXH ngày càng trở thành một khâu quan trọng, quyết định đến sự tồntại và phát triển của việc thực hiện chính sách BHXH

- Công tác thu BHXH là hoạt động thường xuyên, đa dạng của ngành BHXHnhằm đảm bảo nguồn quỹ tài chính BHXH đạt được tập trung thống nhất

- Thu đóng BHXH là hoạt động của các cơ quan BHXH từ Trung ương đến địaphương cùng với sự phối hợp của các ban ngành chức năng trên cơ sở quy định của phápluật về việc thực hiện chính sách BHXH nhằm tạo ra nguồn tài chính tập trung từ đónggóp của các bên tham gia BHXH Đồng thời tránh được tình trạng nợ đọng từ các cơquan, đơn vị, từ người tham gia BHXH Qua đó đảm bảo công bằng trong việc triển khaithực hiện chính sách BHXH nói chung và giữa những người tham gia BHXH nói riêng.

- Để chính sách BHXH được thực hiện thuận lợi thì công tác thu BHXH phải đượcthực hiện như một điều kiện cần và đủ trong quá trình tạo lập cũng như thực hiện chínhsách BHXH

Bởi lẽ đây là đầu vào, nguồn hình thành cơ bản nhất trong việc tạo lập QuỹBHXH,đồng thời đây cũng là một khâu bắt buộc đối với những người tham gia BHXHthực hiện nghĩa vụ của mình Do vậy công tác thu BHXH đòi hỏi độ chính xác cao, thựchiện thường xuyên, liên tục và kéo dài trong nhiều năm; có sự biến động về mức đóng và

số lượng người tham gia

1.2.2 Cơ sở và nguyên tắc thu BHXH:

1.2.2.1 Cơ sở thu BHXH:

- Dựa vào chính sách BHXH:

Là cơ sở pháp lý quan trọng nhất để triển khai BHXH thông qua chính sáchBHXH, mỗi nước đưa ra định hướng phát triển BHXH Toàn bộ các cơ quan banngành liên quan sẽ thực hiện thống nhất nhiệm vụ của mình theo định hướng củachính sách BHXH Việc thu BHXH ở mỗi nước như phương thức mức đóng ra saođều dựa vào chính sách BHXH của nước đó Chính vì vậy mà mức đóng của NLĐtại các nước khác nhau là bởi chính sách BHXH ở mỗi nước quy định mức đóngkhác nhau Quy định tham gia đóng BHXH và dưới hình thức nào cũng được cácnước quyết định tuỳ theo điều kiện cụ thể của đất nước.

-Dựa vào văn bản pháp quy:

Từ chính sách BHXH các cấp các ngành có thẩm quyền lại soạn thảo các vănbản pháp quy hướng dẫn thi hành chính sách BHXH của Nhà nước Chính sáchBHXH mang tính định hướng, nhưng các văn bản hướng dẫn thi hành lại là cụ thể

hóa của chính sách BHXH của mỗi quốc gia Sau khi ban hành các văn bản phápquy thì các cấp ngành có liên quan phải thực hiện các điều khoản được ghi trên vănbản này.

-Dưạ vào thực tế:

Việc ban hành chính sách BHXH cũng như các văn bản pháp quy kháckhông thể thiếu được việc dựa vào thực tế để ban hành cho phù hợp với điều kiệnkinh tế - xã hội – chính trị của từng quốc gia Mỗi quốc gia đều xác định BHXH làxương sống của hệ thống ASXH của quốc gia Việc ban hành chính sách BHXHphải dựa trên thu nhập của NLĐ, mức sống, tuổi thọ, điều kiện làm việc

1.2.2.2 Nguyên tắc thu BHXH:

Căn cứ vào pháp luật và các văn bản dưới luật thì thu BHXH phải đảm bảonguyên tắc là đúng đối tượng và đúng mức thu, đồng thời phải đảm bảo tính côngbằng giữa các đơn vị tham gia BHXH Muốn thu đúng, thu đủ phải đảm bảo cácnguyên tắc sau đây:

- Các cơ quan, doanh nghiệp đóng BHXH phải dựa trên quỹ lương Quỹlương này bao gồm toàn bộ phần lương cứng và phụ cấp vào lương, đồng thời quỹlương này phải chi trả cho tất cả các đối tượng tham gia BHXH

- Quyết toán thu thường được thực hiện vào cuối quý, cuối năm, nhưng trongnăm đó số người tham gia và số đơn vị tham gia BHXH luôn biến động, vì vậy việcquyết toán BHXH phải căn cứ vào số liệu thực tế phát sinh chứ không phải là dựavào mức bình quân

- Công tác thu BHXH phải được thực hiện trực tiếp, hạn chế tối đa các khoảnthu để hưởng hoa hồng

- Về nguyên tắc cơ quan BHXH thực hiện quyết toán theo từng tháng, từngquý, từng năm, nhưng đến cuối năm quyết toán, tất cả các số thu BHXH phải ănkhớp với nhau và phải thực sự cân đối: giữa NLĐ, NSDLĐ, loại hình doanh nghiệp,loại hình thu để thực hện việc thu BHXH một cách tốt nhất

Ngoài việc thu đúng của NLĐ, NSDLĐ, BHXH phải lập kế hoạch và lập dựtoán trước phần Ngân sách nhà nước cấp bù vào đầu tháng, đầu quý, đầu năm sau đómới được quyết toán.

Lãi đầu tư quỹ BHXH nhàn rỗi, về nguyên tắc phải được bù đắp vào Quỹ đểbảo toàn và tăng trưởng Quỹ, phần trích ra chi cho các mục đích khác như: chi chokhen thưởng, chi quản lý và những khoản chi khác tuân theo quy định của pháp luật.Các khoản tài trợ của các tổ chức, của quỹ từ thiện, đặc biệt là các khoản nợ củanhững người tham gia phải được hạch toán riêng; các khoản nợ đòi được phải đượctính với lãi suất

1.2.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác thu BHXH:

Công tác thu BHXH là một khâu quan trọng, đảm bảo cân đối quỹ BHXH

Để quỹ BHXH được cân đối ổn định và lâu dài, làm tốt công tác thu là một trongnhững biện pháp cơ bản nhất Song, bản thân công tác thu BHXH lại phụ thuộc vàorất nhiều yếu tố:

-Lực lượng lao động:

NLĐ là đối tượng tham gia BHXH, là những người trong độ tuổi lao động, lànhững người trực tiếp tạo ra của cải cho xã hội Nếu một quốc gia có dân số “già”tức là số người trong độ tuổi lao động chiếm tỷ lệ thấp trong tổng dân số, sẽ dẫn tớiviệc mất cân đối quỹ, do số người tham gia đóng góp Quỹ BHXH ngày càng giảmtrong đó những người hưởng BHXH lại tăng lên, đặc biệt là chế độ hưu trí

-Tốc độ tăng trưởng nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người:

Tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế phản ánh tình trạng tiêu dùng, tiết kiệm,đầu tư của một quốc gia; nên nếu một quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao và ổn địnhthì đời sống của người dân cũng dần cao lên, tình hình sản xuất kinh doanh củanhiều doanh nghiệp cũng gặp nhiều thuận lợi, vì thế khả năng NSDLĐ tham giaBHXH cho NLĐ của mình cũng tăng lên Bên cạnh đó, tốc độ tăng trưởng kinh tếcao và bền vững phản ánh có nhiều NLĐ có thu nhập cao thông qua quá trình laođộng, đây là điều kiện để NLĐ tham gia BHXH Tất cả những yếu tố trên tác độngtích cực làm tăng thu BHXH.

-Mức độ chi trả các chế độ:

Mức độ chi trả các chế độ phụ thuộc vào: số lượng chế độ được áp dụng, sốlượng người hưởng chế độ BHXH, tỷ lệ hưởng BHXH ILO khuyến nghị các quốcgia tham gia phê chẩn Công ước 102 về BHXH phải áp dụng 3 trong 9 chế độBHXH, trong đó phải áp dụng ít nhất 1 trong các chế độ: trợ cấp thất nghiệp, trợ cấptuổi già, trợ cấp tai nạn lao động, trợ cấp tàn tật, trợ cấp người nuôi dưỡng Nếu mộtquốc gia triển khai và áp dụng nhiều chế độ thì số thu BHXH ngày càng lớn Tỷ lệhưởng càng cao có nghĩa là số tiền chi trả các chế độ càng lớn, đòi hỏi thu BHXHngày càng cao hơn để tránh tình trạng mất cân đối quỹ BHXH

1.2.4 Nội dung cơ bản của công tác thu BHXH:

1.2.4.1 Nguồn thu BHXH:

Thông thường quỹ BHXH được hình thành từ các nguồn thu sau đây:

-Thu từ đóng góp của những người tham gia BHXH Đây là nguồn thu chủyếu và quan trọng nhất trong Quỹ BHXH của bất kỳ một quốc gia nào, nó là cơ sởchủ yếu để hình thành nên Quỹ BHXH, tạo ta nguồn tài chính để thực hiện các chế

độ BHXH, nhưng quá trình quản lý đóng góp của những người tham gia BHXHcũng phức tạp nhất

Nguồn thu này được hình thành từ:

+ Người lao động: NLĐ tham gia đóng góp vào Quỹ BHXH trên cơ sở tiềnlương; tuỳ theo từng điều kiện của mỗi quốc gia mà quy định phần đóng góp này

nhưng đều dựa trên cơ sở tiền lương để tính toán số tiền NLĐ phải đóng góp vàoQuỹ BHXH.

+ Người sử dụng lao động: NSDLĐ tham gia đóng góp BHXH cho NLĐtrong đơn vị của mình; phần đóng góp này dựa trên tổng quỹ lương

-Thu từ Ngân sách Nhà nước chủ yếu để đảm bảo cho hoạt động của hệthống BHXH được diễn ra đều đặn, bình thường, tránh những xáo trộn lớn trongviệc thực hiện BHXH Việc hỗ trợ của Nhà nước là một hoạt động thường xuyên vàliên tục

-Thu từ lãi đầu tư của hoạt động đầu tư Quỹ BHXH nhàn rỗi vào các chươngtrình kinh tế - xã hội, các chương trình đầu tư khác đem lại hiệu quả Phần lãi đầu tưnày sẽ được bổ sung vào Quỹ BHXH

-Ngoài các nguồn thu trên, còn có những khoản thu khác nhưng không lớn vàkhông ổn định, như: hỗ trợ của các tổ chức nước ngoài, từ những hoạt động từ thiện,

từ việc thanh lý các tài sản cố định,…Nguồn thu này thường chiếm một tỷ trong rấtnhỏ trong nguồn thu BHXH

1.2.4.2 Phân cấp thu BHXH:

Mục đích của việc phân cấp thu đóng BHXH là để nâng cao trách nhiệm củacán bộ, nhân viên làm công tác thu phân theo địa bàn hành chính, đồng thời phân bổkhối lượng công việc đồng đều giữa các đơn vị các cấp (tránh tình trạng nơi thi ùntắc, nơi không có việc để làm) và tạo điều kiện cho đơn vị, đối tượng tham gia đăng

ký đóng BHXH phù hợp với điều kiện quản lý thủ công như hiện nay

Phân cấp quản lý thu BHXH là một khâu nhằm thực hiện tốt công tác quản lýđối tượng tham gia BHXH Cần phải tiến hành phân cấp quản lý, phân công cụ thểtừng đơn vị, từng bộ phận, từng cá nhân để quản lý, theo dõi và đôn đốc thu BHXHđến từng cá nhân tham gia BHXH Việc phân cấp, phân công cụ thể công tác quản

lý sẽ làm cho việc thu BHXH được dễ dàng, thu triệt để, tránh hiện tượng thu thiếu,

bỏ qua không thu,…

Ở Việt Nam,theo quy định tại Quyết định 902/QĐ – BHXH ngày 26/06/2007của BHXH Việt Nam việc thực hiện phân cấp thu BHXH được thực hiện như sau:

-Cơ quan BHXH quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung làBHXH huyện): Tổ chức, hướng dẫn thực hiện thu BHXH, BHYT; cấp sổ BHXH,cấp thể BHYT đối với NSDLĐ, NLĐ theo phân cấp quản lý.

Nhiệm vụ thu BHXH ở BHXH cấp huyện do Giám đốc trực tiếp giao chotừng cán bộ, công chức sao cho thuận lợi trong việc thu đóng BHXH BHXH huyệnphải thực hiện việc báo cáo tình hình thu BHXH: báo cáo tháng trước ngày 22 hàngtháng; báo cáo quý trước ngày 20 đầu quý sau; báo cáo năm trước ngày 25/01 nămsau

-Cơ quan BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là BHXHtỉnh):

+ Căn cứ tình hình thực tế của địa phương để thực hiện việc phân cấp quản lýthu BHXH, BHYT cho phù hợp với chức năng và nhiệm vụ

+ Xây dựng, quản lý dữ liệu liên quan đến NLĐ tham gia BHXH, BHYT trênđịa bàn tỉnh

+ Xây dựng kế hoạch và hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện công tác thuBHXH, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT theo phân cấp quản lý và quyết toán số tiền thuBHXH, BHYT với BHXH huyện theo định kỳ quý, 6 tháng, năm và lập “Biên bảnthẩm định số liệu thu BHXH, BHYT bắt buộc” (Mẫu 12-TBH)

BHXH tỉnh phải thực hiện thực hiện việc báo cáo thông tin: báo cáo thángtrước 25 hàng tháng; báo cáo quý trước ngày cuối tháng đầu quý sau; báo cáo nămtrước ngày 15/02 năm sau

-Cơ quan BHXH Việt Nam: chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra tình hình thựchiện công tác quản lý thu BHXH, cấp sổ BHXH, cấp thẻ BHYT trong toàn ngànhBHXH bao gồm cả BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếuChính phủ Xác định mức lãi suất bình quân năm của hoạt động đầu tư quỹ và thôngbáo cho BHXH tỉnh

-Cơ quan BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chínhphủ: trực tiếp thu BHXH, cấp sổ BHXH cho NLĐ đối với NLĐ do Bộ Quốc phòng,

Bộ Công an, Ban Cơ yếu Chính phủ quản lý;xây dựng kế hoạch thu BHXH và báo

cáo quyết toán thu BHXH, cấp sổ BHXH hàng năm đối với cơ quan BHXH ViệtNam.

BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, và Ban Cơ yếu chính phủ thựchiện báo cáo thu BHXH 6 tháng đầu năm trước ngày 30/07 và báo cáo năm trướcngày 15/02 năm sau

1.2.4.3 Quy trình thu BHXH:

Thu BHXH được thực hiện qua các bước sau:

-Đăng ký tham gia BHXH:

NSDLĐ, các cơ quan, các doanh nghiệp quản lý các đối tượng tham gia cótrách nhiệm đăng ký tham gia BHXH với cơ quan BHXH được phân công quản lý,nhằm xác định số lượng người tham gia BHXH để thông báo với cơ quan chức năng

có thẩm quyền về BHXH Đây là khâu đầu tiên trong quá trình thu và quản lý thuQuỹ BHXH; tuỳ vào mỗi nước mà có quy định khác nhau về việc nộp hồ sơ đăng kýtham gia BHXH cho NLĐ, nhưng nhìn chung các hồ sơ đăng ký tham gia BHXHthường bao gồm:

+ Các quy định, công ước đăng ký tham gia BHXH;

+ Danh sách lao động và quỹ tiền lương trích nộp BHXH;

+ Hồ sơ hợp lệ đơn vị và NLĐ trong danh sách

Cơ quan BHXH tiếp nhận, thẩm định danh sách tham gia BHXH, số tiềnlương phải đóng BHXH hàng tháng

Đơn vị quản lý đối tượng căn cứ thông báo hoặc hợp đồng đã ký kết với cơquan BHXH tiến hành cấp sổ BHXH

-Sau qúa trình đăng ký tham gia BHXH cho NLĐ: cơ quan BHXH định kỳ(theo quy định của mỗi nước) sẽ tiến hành thu BHXH từ người tham gia BHXHhoặc các đơn vị, cơ quan sử dụng lao động tham gia BHXH thông qua việc mở tàikhoản ngân hàng hoặc tại Kho bạc Nhà nước hoặc cũng có thể đến trực tiếp từngđơn vị, từng người tham gia BHXH để thu đóng góp BHXH Quy trình thu đượctiến hành qua 2 cách như sau:

+ Trường hợp 1: Cán bộ BHXH phải trực tiếp thu BHXH từ những ngườitham gia Trường hợp này cán bộ BHXH hoặc bộ phận chuyên trách thu của cơquan BHXH sẽ trực tiếp thu đóng từ những người tham gia BHXH Họ sẽ xuống tận

cơ sở, nơi NLĐ làm việc để trực tiếp thu

+ Trường hợp 2: Cơ quan BHXH thông qua NSDLĐ hoặc thông qua đại lýthu của mình là các ngân hàng, bưu điện, thông qua cơ quan thuế Cơ quan BHXHthường mở tài khoản tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước để công việc chuyểntiền từ NSDLĐ, các đại lý thu đến cơ quan BHXH được thuận tiện Khi đó,NSDLĐ được giao kết là các đại lý cho cơ quan BHXH sẽ tiến hành thu BHXH từNLĐ, sau đó chuyển toàn bộ đóng góp BHXH của cả NSDLSĐ và NLĐ cho cơquan BHXH có kèm theo báo cáo số thu nộp BHXH và danh sách nộp BHXH thôngqua việc chuyển khoản vào tài khoản của Cơ quan BHXH tại Ngân hàng hoặc Khobạc Nhà nước

-Hàng tháng nếu có sự biến động so với danh sách đăng ký tham gia BHXH,đơn vị quản lý đối tượng lập danh sách điều chỉnh theo mẫu quy định (tuỳ theo từngnước) gửi cơ quan BHXH có chức năng để kịp thời điều chỉnh, xử lý

1.2.4.4 Các phương pháp thu BHXH:

Công tác thu đóng góp của BHXH Việt Nam cũng giống như một số chínhsách BHXH của một số quốc gia trên thế giới, bao gồm hai phương pháp thu nộpBHXH như sau:

-Phương pháp thu trực tiếp:

Theo phương pháp này cán bộ và bộ phận chuyên trách của cơ quan BHXH

sẽ trực tiếp thu đóng góp BHXH từ những người tham gia Phương pháp này thườngđược áp dụng với những NLĐ làm việc tự do tự nguyện tham gia BHXH và nhữngNLĐ không có chủ sử dụng lao động

NLĐ tham gia đóng góp BHXH cam kết đóng BHXH bằng tiền mặt, bằngséc hay bằng chuyển khoản Ngân hàng Nếu thanh toán bằng tiền mặt thì cơ quanBHXH cần phải đảm bảo sao cho thủ tục thanh toán tránh được hiện tượng gian lận

nội bộ và lạm dụng quỹ, đồng loã giữa nhân viên thu nộp BHXH và người đóngBHXH.

-Phương pháp thu gián tiếp:

Đây là phương pháp phổ biến ở Việt Nam, được thực hiện thông qua các đại

lý thu BHXH Đại lý của cơ quan BHXH hầu hết là chủ sử dụng lao động Ngoài ra,còn có các ngân hàng, bưu điện, các tổ chức đoàn thể, quần chúng ở quận, huyện,…(gọi chung là đơn vị thu )

Theo quy định tại Quyết định 902/QĐ – BHXH ngày 26/6/2007 của BHXHViệt Nam, NSDLĐ hàng tháng (chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng) có tráchnhiệm đóng góp BHXH trên quỹ tiền lương, tiền công của những NLĐ, đồng thờitrích tiền lương, tiền công hàng tháng của NLĐ để đóng cùng một lúc vào quỹBHXH Tiền lương tháng căn cứ đóng BHXH bao gồm lương theo ngạch bậc, chức

Hồ sơ đăng ký, bao gồm:

- Công văn đăng ký BHXH

- Danh sách NLĐ và quỹ tiền lương trích nộp BHXH

- Hồ sơ hợp pháp về đơn vị và NLĐ trong danh sách (quyết định thành lập,giấy phép hoạt động, bảng thanh toán tiền lương hang tháng)

Cơ quan BHXH tiếp nhận, thẩm định danh sách tham gia BHXH, số tiền phảiđóng hàng tháng, hoặc tiến hành ký kết hợp đồng về BHXH với cơ quan quản lý đốitượng

Đơn vị quản lý đối tượng căn cứ thông báo hoặc hợp đồng ký kết với cơ quanBHXH để thực hiện BHXH.

+ Hàng tháng nếu có sự biến động so với danh sách đã đăng ký tham giaBHXH, đơn vị quản lý đối tượng lập danh sách điều chỉnh theo quy định gửi cơquan BHXH để kịp thời điều chỉnh, xử lý

+ Hàng quý hoặc theo định kỳ đã ký kết, cơ quan BHXH và đơn vị quản lýđối tượng tiến hành đối chiếu số lượng nộp BHXH và lập biên bản theo nguyên tắc

ưu tiên tính đủ mức đóng BHXH bắt buộc, để xác định số tiền BHXH còn phải nộptrong quý

Ngoài ra, còn tổ chức thu và đôn đốc các đơn vị sử dụng lao động nộpBHXH, ghi chép kết qủa đóng BHXH Bởi đây là một nhiệm vụ quan trọng đượctiến hành thường xuyên đối với tất cả các đơn vị Hàng tháng, sau khi xác định sốtiền phải nộp BHXH của các đơn vị, cơ quan BHXH tiến hành đôn đốc và thuBHXH theo quy định, thông báo kịp thời những đơn vị còn nợ BHXH từ hai thángtrở lên

+ Trước ngày 30/11 hàng năm, các cơ quan, đơn vị quản lý đối tượng cótrách nhiệm lập “danh sách lao động và quỹ tiền lương trích nộp BHXH” để đăng lýtham gia BHXH của năm tiếp theo cho đối tượng với cơ quan BHXH được phâncông quản lý

Cơ quan BHXH chức năng có nhiệm vụ chuyển tiền thu nộp BHXH cho cơquan BHXH cấp trên Toàn bộ tiền thu BHXH do BHXH huyện và BHXH tỉnh thuđược phải chuyển hết về tài khoản của BHXH Việt Nam Tiền thu được phải tậptrung về một mối là quỹ BHXH do BHXH Việt Nam quản lý

1.2.4.5 Quản lý thu BHXH:

Tham gia BHXH là nhiệm vụ, nghĩa vụ của các đơn vị sử dụng lao độngnhằm thực hiện quyền lợi cho NLĐ Việc đóng góp vào quỹ BHXH của các bêntham gia là điều tất yếu, vì theo nguyên tắc có đóng có hưởng Vậy thu từ nhữngngười tham gia BHXH là nguồn thu chủ yếu và quan trọng nhất cho quỹ BHXH ởhầu hết các quốc gia

Trên cơ sở nhiệm vụ của công tác thu là thu đúng, thu đủ và rõ ràng minhbạch nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch giữa các đối tượng tham gia Bêncạnh đó cần phải tổ chức ghi chép, theo dõi kết quả đóng BHXH của từng người,từng đơn vị để làm cơ sở tính mức hưởng BHXH theo quy định.

Hơn nữa, công tác thu BHXH có những đặc điểm sau:

- Số đối tượng tham gia BHXH rất lớn và biến động theo thời gian nên côngtác quản lý thu BHXH rất khó khăn và phức tạp

- Công tác thu mang tính chất định kỳ, lặp đi lặp lại nên khối lượng công việcrất lớn đòi hỏi nguồn nhân lực và cơ sở vật chất phục vụ cho công tác thu cũng phảitương ứng

- Đối tượng thu BHXH là tiền, nên rất dễ xảy ra sai phạm, vi phạm đạo dức

và lạm dụng quỹ vốn tiền thu BHXH

Do vậy, công tác thu BHXH là nhiệm vụ quan trọng và khó khăn của ngànhBHXH Để công tác thu đạt hiệu quả cao thì đòi hỏi quy trình quản lý thu phải hếtsức chặt chẽ hợp lý, khoa học nhất là trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổnhư ngày nay Vì vậy công tác quản lý thu BHXH phải được tổ chức chặt chẽ, thốngnhất trong cả hệ thống từ lập kế hoạch thu, phân cấp thu, ghi kết quả và đặc biệt làquản lý tiền thu BHXH

Trong quá trình tiến hành công tác thu BHXH được tiến hành với phươngchâm: thu đúng đối tượng, đúng phạm vi thu và đặc biệt nữa là thu đủ số tiền đóngBHXH từ các đối tượng tham gia, thì việc tăng cường công tác quản lý thu BHXH

là vấn đề cấp bách được các cơ quan và mọi người rất quan tâm Để hình thành nênmột chính sách thu, một kế hoạch thu BHXH thích ứng với cơ chế quản lý kinh tếđang trong quá trình đổi mới, đòi hỏi phải nghiên cứu, giải quyết hàng loạt vấn đề cả

lý luận và thực tiễn

ƯƠ NG II:

THỰC HIỆN CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM

XÃ HỘI THỊ XÃ SẦM SƠN – THANH HOÁ

2.1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI THỊ XÃ SẦM SƠN – THANH HOÁ:

Cùng với việc thực hiện đổi mới toàn diện đất nước vào năm 1986, hệ thốngBHXH cũng đã có những cải cách đáng kể tạo nên những bước nhảy vọt trong quátrình phát triển Một trong những điểm mốc đó là việc thành lập BHXH Việt Namtheo Nghị định 19/CP được chính phủ ban hành ngày 16/02/1995, trên cơ sở tách bộphận làm công tác BHXH của hai ngành LĐTB&XH và Liên đoàn lao động thànhmột tổ chức mới Theo quy định, BHXH Việt Nam có ba cấp là: Trung ương; tỉnh,thành phố trực thuộc Trung ương; quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh.Như vậy, một hệ thống BHXH từ Trung ương đên địa phương cũng đã ra đời Ngaysau đó, BHXH tỉnh Thanh Hoá đã được thành lập theo Quyết định số 137/QĐ –TCCB ngày 15/06/1995 Trên cơ sở đó, BHXH Thị xã Sầm Sơn cũng được thànhlập theo Quyết định số 138/QĐ – TCCB ngày 15/06/1995 của Tổng giám đốcBHXH Việt Nam

Như vậy, sau gần 14 năm đi vào hoạt động BHXH Thị xã Sầm Sơn đã gópphần to lớn trong việc đảm bảo lợi ích cho cán bộ, công nhân, viên chức nói riêng

và cho sự phát triển toàn diện của Thị xã nói chung Chính vì vậy, BHXH Thị xãSầm Sơn luôn là lá cờ đầu trong toàn tỉnh về việc thực hiện các chế độ, chính sáchBHXH cho NLĐ

BHXH Thị xã Sầm Sơn là cơ quan trực thuộc BHXH tỉnh Thanh Hoá đặt tạiThị xã Sầm Sơn, có chức năng giúp Giám đốc BHXH tỉnh tổ chức, thực hiện chế

độ, chính sách BHXH, BHYT; quản lý thu, chi BHXH, BHYT trên địa bàn thị xãtheo phân cấp quản lý của BHXH Việt Nam và quy định của pháp luật

BHXH Thị xã Sầm Sơn chịu sự quản lý trực tiếp, toàn diện của Giám đốcBHXH tỉnh và chịu sự quản lý hành chính Nhà nước của UBND Thị xã Sầm Sơn

BHXH Thị xã Sầm Sơn có nhiệm vu, quyền hạn chủ yếu sau đây:

-Xây dựng, trình giám đốc BHXH tỉnh kế họạch phát triển BHXH Thị xã dàihạn, ngắn hạn và chương trình công tác hàng năm; tổ chức thực hiện kế hoạch,chương trình sau khi được phê duyệt

-Tổ chức thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến các chế độ,chính sách, pháp luật về BHXH,BHYT; tổ chức khai thác, đăng ký, quản lý các đốitượng tham gia và hưởng chế độ BHXH, BHYT theo phân cấp

-Tổ chức cấp sổ BHXH, thẻ BHYT cho những người tham gia bảo hiểm theophân cấp

-Tổ chức thu các khỏan đóng BHXH, BHYT đối với các tổ chức và cá nhântheo phân cấp

-Hướng dẫn và tổ chức tiếp nhận hồ sơ, giải quyết các chế độ BHXH, BHYTtheo phân cấp

-Tổ chức chi trả các chế độ BHXH, BHYT theo phân cấp; từ chối việc đónghoặc chi trả các chế độ BHXH, BHYT không đúng quy định

-Quản lý và sử dụng các nguồn kinh phí và tài sản theo phân cấp

-Tổ chức ký hợp đồng với các cơ sở, chữa bệnh có đủ điều kiện, tiêu chuẩnchuyên môn, kỹ thuật theo phân cấp; giám sát thực hiện hợp đồng và giám sát việccung cấp dịch vụ khám, chữa bệnh, bảo vệ quyền lợi người có thẻ BHYT và chốnglạm dụng quỹ BHYT

-Tổ chức ký hợp đồng với tổ chức, cá nhân làm đại lý do UBND xã, phườngthị trấn giới thiệu và bảo lãnh để thực hiện chế độ chính sách BHXH,BHYT ở xã,phường, thị trấn theo chỉ đạo, hướng dẫn của BHXH tỉnh

-Kiểm tra, giải quyết các kiến nghị, khiếu nại, tố cáo về việc thực hiện chế

độ, chính sách BHXH, BHYT đối với các tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm, cơ

sở khám chữa bệnh BHYT theo quy định của pháp luật

-Tổ chức thực hiện chương trình, kế họach cải cách hành chính theo chỉ đạo,hướng dẫn của BHXH tỉnh; tổ chức bộ phận tiếp nhận, trả kết quả giải quyết chế độBHXH, BHXH theo cơ chế “một cửa” tại cơ quan BHXH Thị xã

-Tổ chức hướng dẫn nghiệp vụ BHXH, BHYT cho các tổ chức và cá nhântham gia BHXH.

-Chủ trì, phối hợp với các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị- xã hội ởthị xã, với các tổ chức, cá nhân tham gia BHXH, BHYT để giải quyết các vấn đề cóliên quan đến việc thực hiện các chế độ BHXH, BHYT theo quy định của pháp luật

-Đề xuất, kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền thanh tra, kiểm tracác tổ chức và cá nhân trong việc thực hiện BHXH, BHYT

-Cung cấp đầy đủ và kịp thời thông tin việc đóng, quyền được hưởng các chế

độ bảo hiểm, thủ tục thực hiện BHXH, BHYT khi tổ chức, cá nhân tham gia bảohiểm hoặc tổ chức công đòan yêu cầu Cung cấp đầy đủ và kịp thời tài liệu, thôngtin liên quan theo yêu cầu của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

BHXH Thị xã Sầm Sơn có cơ cấu tổ chức theo sơ đồ sau:

S

ơ đồ 1: Sơ đồ cơ cấu tổ chức của BHXH Thị xã Sầm Sơn – Thanh Hoá:

BHXH Tỉnh

Giám đốc BHXH Thị xã