Sự sinh trưởng, đặc tính hình thái thực vật và sự ổn định đặc tính không hột của hai dòng quýt đường không hột ở giai đoạn cây ba năm tuổi tại thành phố vĩnh long, tỉnh vĩnh long

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÀN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG Luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngành Nông Học với đề tài: “Sự sinh trưởng, đặc tính hình thái thực vật và sự ốn định đặc tính khô

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÀN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

TRAN THANH SANG

SỰ SINH TRƯỞNG, ĐẶC TINH HiNH THAI THUC VAT VA SỰ

ON DINH DAC TINH KHONG HOT CUA QUYT DUONG

KHONG HOT O GIAI DOAN CAY BA NAM TUOI

TAI THANH PHO VINH LONG,

TINH VINH LONG

LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP KỸ SƯ NÔNG HỌC

Cần Thơ, 2012

TRƯỜNG ĐẠI HOC CAN THO KHOA NONG NGHIEP VA SINH HOC UNG DUNG

LUAN VAN TOT NGHIEP KY SU NONG HOC

Tén dé tai:

SỰ SINH TRƯỞNG, ĐẶC TÍNH HÌNH THÁI THỰC VẬT VÀ SỰ

ÔN ĐỊNH ĐẶC TINH KHONG HOT CUA QUYT DUONG

KHONG HOT O GIAI DOAN CAY BA NAM TUOI

TAI THANH PHO VINH LONG,

TINH VINH LONG

MSSV: 3093205 Lớp: TT0919A1

Cần Thơ, 2012

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÀN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

Luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngành Nông Học với đề tài:

“Sự sinh trưởng, đặc tính hình thái thực vật và sự ốn định đặc tính không hột của hai dòng quýt Đường không hột ở giai đoạn cây ba năm tuổi

tại thành phố Vĩnh Long, tính Vĩnh Long”

Do sinh viên Trần Thanh Sang thực hiện

Kính trình lên Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp

Cần Thơ, ngày tháng năm 2012

Cán bộ hướng dẫn

ThS Nguyễn Bá Phú

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÀN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp nhận luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngành Nông Học với đề tài:

“Sự sinh trưởng, đặc tính hình thái thực vật và sự ồn định đặc tính không hột của hai dòng quýt Đường không hột ở giai đoạn cây ba năm tuổi

tại thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long”

Do sinh viên Trần Thanh Sang thực hiện và bảo vệ trước Hội đồng

Ý kiến của Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp - ¿+ 222222 2222xxs52

Cần Thơ, ngày tháng năm 2012

Thành viên Hội đồng

DUYỆT KHOA

Trưởng khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứng dụng

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của chính bản thân Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bat kỳ luận văn nào trước đây

Tác giả luận văn

Trần Thanh Sang

iii

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

Họ và Tên: Trần Thanh Sang Giới tính: Nam

Ngày sinh: 20/05/1988 Dân tộc: Kinh

Số điện thoại: 01679715551

Quê quán: Âp Hứu Thời, xã Biển Bạch Đông, huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau

Ngày vào Đoàn: 20/11/2009

Họ và tên Cha: Trần Văn Chiến

Họ và tên Mẹ: Nguyễn Thị Bảy

Họ và tên anh, chị, em:

- Tran Van Thang

- Trần Thị Tú

- Trần Thiên Dân Quá trình học tập:

- 2005 — 2007: Học tại trường trung học phố thông An Minh, huyện An

Minh, tỉnh Kiên Giang

- 2009 — 2013: Học tại trường Đại học Cần Thơ, đường 3/2, phường

Xuan Khanh, quan Ninh Kiéu, thành phố Cần Thơ

iv

LỜI CẢM TẠ

Kính dâng,

Cha, mẹ đã suốt đời tận tuy vì sự nghiệp và tương lai của con Các anh chị và

e trai đã tin tưởng và luôn luôn ủng hộ tôi trong suốt những năm tháng theo đuổi con đường học vấn của tôi

Thành kính biết ơn,

Thầy Nguyễn Bá Phú, người đã tận tình hướng dẫn, luôn luôn giúp đỡ và động

viên tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài và hoàn thành bài luận văn

Chân thành biết ơn,

Cô cố vấn học tập Trần Thị Thanh Thủy và Quý thầy cô trường Đại Học Cần Thơ đã tận tình dìu dắt, truyền đạt kiến thức quý báu cho tôi trong suốt thời gian theo học tại trường Anh La Hoàng Châu đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi, tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thu thập số liệu và viết luận văn Cùng các anh chị ở Trại Giống Cây ăn trái Vĩnh Long, đặc biệt là anh Hậu đã tận tình giúp đỡ tôi

trong việc thu thập số liệu

Xin cảm ơn,

Cac ban Nguyén Thi Phuong Nga, Tran Thi S6 Col The, Truong Minh Thién ,

Lê Minh Tiến, Ngô Thị Bình, Trần Thị Mỹ Hương, Dương Thị Xuân Mai Đã cùng

tôi chia sẻ vui buồn, luôn luôn bên tôi trong mọi khó khăn và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Thân gởi,

Tất cả các bạn lớp Nông Học khóa 35 lời chúc tốt đẹp nhất, chúc các bạn sức khỏe, hạnh phúc và thành đạt trong tương lai

TRÀN THANH SANG, 2012 “Sự sinh trưởng, đặc tính hình thái thực vật và sự ồn

định đặc tính không hột của quýt Đường không hột ở giai đoạn ba năm tuổi tại Thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long” Luận văn tốt nghiệp Đại Học, khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứng dụng, trường Đại học Cần Thơ 43 trang

TÓM LƯỢC

Đề tài “Sự sinh trưởng, đặc tính hình thái thực vật và sự ổn định đặc tính không hột của quýt Đường không hột ở giai đoạn ba năm tuổi tại Thành phó Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long” với mục tiêu đánh giá: (¡) khả năng sinh trưởng, (¡¡) đặc tính hình thái thực vật và (iii) su ồn định đặc tính không hột của quýt Đường không hột Thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên, gồm có 3 nghiệm thức

với 16 lần lăp lại, mỗi lần lăp lại là 1 cây và được tháp trên gốc cam Mật Các thí

nghiệm gồm: dòng quýt Đường không hột số 1 (nghiệm thức 1), dòng quýt Đường

không hột số 2 (nghiệm thức 2) và giống quýt Đường có hột làm đối chứng (nghiệm

thức 3) Sự sinh trưởng được ghi nhận 3 tháng/lần, khảo sát các đặc tính đường kính gốc tháp, đường kính thân tháp, chiều cao cây, chiều rộng tán và tỷ lệ thân tháp/gốc tháp Các đặc tính hình thái thực vật khảo sát dựa trên mô tả của IPGRI (1999)

Kết quá khảo sát cho thấy, sự sinh trưởng và đặc tính hình thái thực vật là

không khác biệt nhau giữa hai dòng quýt Đường không hột và quýt Đường có hột Đặc điểm tiêu noãn “phát triển muộn” và đặc tính hoàn toàn không hột của hai dòng quýt Đường vẫn được duy trì ồn định qua thế hệ tháp ở giai đoạn cây ba năm tuổi

vi

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2- 2: ©22£2+22E+£+2ESz+Exzcrez 2

1.1 Nguồn gốc và phân loại cây cam quýt -.-: -¿©c¿+2c+++2cxersrxeesrx 2 1.1.1 Nguồn gốc và phân bố 2¿©2+¿+2+++22E++tEExtSEEAertrxrrsrkersrs 2

1.2 Sự sinh trưởng và phát triển cây Cam quýt -¿©sc+csc+cse+cse+ 3

1.2.1 Sự Sinh trưởng và phát triển

1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển

1.3 Đặc tính hình thái của Cam quýt và cây Quýt Đường

1.3.1 Đặc tính rễ -Sk L< HE 1 111111181111 211111 1151111111122 7

1.3.2 Đặc tính thân cành - ¿- ¿c2 E211 2111 112112811 114211111151 1111 2 e2 7

=6? a0 nh 8 1.3.4 Dac tinh h0d wee ccccccseeseeseeeeseeseeecseeeeeeeteeeceecseeeeeesseecteeesteeeeeeeeeaee 9 1.3.5 Đặc tính trái

1.3.6 Đặc tính hột

1.5 Hiện tượng bất dung hợp trên cam quýt

1.6 Hiện tượng bất dục giao tử trên cam quýt -¿- cc2cxs+ecxse+cxee 12 1.7 Tam bội trên cam QUÝ ó6 6c k SE EkSvkk St HT Hnnrnưyn 12

18 Cấu tạo bầu noãn, tiểu noãn, sự sinh sản túi phôi - ‹ + 13 1.8.1 Cấu tạo bầu noãn và tiểu noãn 2-52 sec cEEeEEEerEkerkrerrvee 13 1.8.2 Sự sinh sản túi phÔI 6 ¿6kg gườ 15 1.9 Quá trình thụ phấn, thụ tỉnh và tạo trái trên cam quýt - 16

1.9.1 Quá trình thụ phấn .2-22¿©22Z+222+z2EExettrxeerrkerrxee 16

Vii

1.9.2 Quá trình thụ tĩnh eee «5< 1k HH HH it 16

1.10 Nhân giống vô tính cam quýt bằng phương pháp tháp - 17 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG TIỆN PHƯƠNG PHÁP - 2222225222222 19 2.1 Phương tiện thí nghiệm - - + + + + +SSt**++zzkekekrkrkerrree 19

2.1.1 Địa điểm thí nghiệm

2.2.2 Kỹ thuật canh tác - ch TT TH HT n Hàn HH nh Hư 19

2.2.3 Các chỉ tiêu theo dõi 5¿- 22c 2x22 cEtrrrrrerrree 20 2.2.3.1 Chỉ tiêu về sinh trưởng -222+222++++222++rtttrxxrrrrrxrrrrrrrree 20

2.2.3.2 Đặc tính hình thái thực vật - ¿5:22 S* +2 St + sEsrsreerrsee 21

2.2.3.3 Sự ôn định đặc tính không hột -.-: ¿- 5c¿+25xceccxzcccsee 22

2.2.4 Xử lý số liệu, thống kê

CHƯƠNG 3: KÉT QUÁ THẢO LUẬN

3.1 Sự sinh trưởng quýt Đường không hột

3.1.1 Đường kính gốc tháp - + ©+e+2E++tSEEEeSEEEtErkrrrrkrrrrkee 3.1.2 Đường kính thân tháp - «+ khen 25

3.1.3 Tỉ số thân tháp/gốc tháp -¿+¿+22+++2cxetSEkersrkersrkkesrrs 26 3.1.4 Chiều cao cây cc 22c E12 211 22122111011 1x eerree 27

3.2.3 Các đặc tính hoa SG S111 12111 11 11911 111 1 H11 vn nh key 33 3.2.4 Đặc tính trái cu 36 3.3 Sự ôn định của tính trạng không hột quýt Đường không hột 4I

3.3.1 Sự hiện diện của CHOU noãn ¿Set EE E111 EExcrtree 4I

3.3.2 Sự ồn định của tính trạng không hột của các dòng quýt Đường không

Vili

CHƯƠNG 4: KÉT LUẬN ĐÈ NGHỊ, 222 ©222222xcc2ExerSrkersrkrrrrrrree 43 (na ẽ.ẽẽ 43 4.2 ĐềngHhị 22c 221112211 2211221122211 12211 1e 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO 2-5 SE SEE9EEEEXE2E1197112111711111111 111111 1xe, 44

›i009:009) c0 54

ix

Đặc tính định tính cây của quýt Đường không hột tại Thành phô

Vinh Long, tinh Vinh Long, 2012

Đặc tính lá của quýt Đường không hột tại Thành Phố Vĩnh Long,

tỉnh Vĩnh Long, 2012

Kích thước, số túi dầu và số gân phụ của lá quýt Đường không hột

tại Thành Phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Đặc tính hoa của quýt Đường không hột tại Thành Phố Vĩnh

Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Đặc tính định lượng về hoa quýt Đường không hột tại Thành Phó

Vinh Long, tinh Vinh Long, 2012

Đặc tính về nhị hoa quýt Đường không hột tại Thành Phố Vĩnh

Kích thước và tỷ số cao/rộng trái của quýt Đường không hột tại

Thành Phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Mặt cắt ngang trái chín của quýt Đường không hột tại Thành Phố

Vinh Long, tinh Vinh Long, 2012

Đặc tinh định lượng trái của quýt Đường không hột tại Thành Phố

Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Đặc tính định lượng độ Brix, pH và vitamin C của trái quýt

Đường không hột tại Thành Phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long,

Sự phát sinh đại bào tử (Jackson và Gmitter, 1997)

Sự phát triển túi phôi (Jackson và Gmitter, 1997)

Hột chắc và hột lép của quýt Đường tại Thành phố Vĩnh Long, tỉnh

Vĩnh Long, 2012

Đường kính gốc tháp (mm) của quýt Đường không hột theo thời

gian tại Thành phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Đường kính thân tháp (mm) của quýt Đường không hột theo thời

gian tại Thành phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Khả năng tiếp hợp của quýt Đường không hột theo thời gian tại

Thành phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Tỷ số thân tháp/gốc tháp của quýt Đường không hột theo thời gian

tại Thành phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Chiều cao cây (cm) của quýt Đường không hột theo thời gian tại

Thanh pho Vinh Long, tinh Vinh Long, 2012

Đường kính tán (cm) của quýt Đường không hột theo thời gian tai

Thành phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012

Dạng lá (%) của quýt Đường không hột tại Thành phố Vĩnh Long,

tỉnh Vĩnh Long, 2012

Hai mặt của lá quýt Đường không hột tại Thành phố Vinh Long,

tinh Vinh Long, 2012

Hình dạng trái của quýt Đường không hột tại Thành phố Vĩnh

MỞ ĐẢU

Cam quýt (Citrus) là một trong những nông sản quan trọng trên thế giới

(Golein vd ctv., 2005) Vai tro chủ yếu là cung cấp một lượng lớn vitamin dỗi đào

cần thiết cho sức khỏe con người, là loại trái đẹp mắt được sử dụng trong các tục lệ

truyền thống xã hội và mang lại hiệu quả kinh tế cao

Đặc điểm không hột là đặc điểm quý của cam quýt và là đặc điểm quan trọng chính yếu cho nền sản xuất nước ép Tạo ra trái không hột trên cây cam quýt là một vấn đề rất được quan tâm nghiên cứu nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng cao

Tại đồng bằng sông Cửu Long, các nhà khoa học thuộc trường Đại học Cần

Thơ đã phát hiện hai cá thể quýt Đường không hột tại Lai Vung, Đồng Tháp

Nguyên nhân không hột là do tiểu noãn “phát triển muộn” lúc hoa nở (Nguyễn Bá

Phú và Nguyễn Bảo Vệ, 2012a) Tuy nhiên, dé phát triển giống quýt mới này cần

phải tìm hiểu khả năng sinh trưởng và sự ổn định các đặc tính của nó ở thế hệ nhân

giống vô tính tiếp theo

Chính vi thé, đề tài: “Sự sinh trưởng, đặc tính hình thái thực vật và sự ổn định

đặc tính không hột của quýt Đường không hột ở giai đoạn cay ba nam tuổi tại thành

phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long” được tiễn hành nhằm mục tiêu đánh giá: (ï) kha

năng sinh trưởng, (1) đặc tính hình thái thực vật và (iii) su ổn định đặc tính không

hột của quýt Đường không hột.

CHƯƠNG 1 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

1.1 NGUON GOC VA PHAN LOAI CAY CAM QUYT

1.1.1 Nguồn gốc và phân bố

Cam quýt là tên gọi chung cho nhóm cây ăn trái có múi Trong nhân dân ta nhóm cây ăn quả có múi thường được chia thành 4 nhóm nhỏ thông dụng là: cam, chanh, quýt, bưởi (Đường Hồng Dật, 2000)

Một số loài cam quýt có nguồn gốc từ Đông Nam Á Châu, trong đó sự phát sinh của một vài loài cam quýt cũng như những loài cùng họ được phân bố từ biên giới Đông Bắc của Ấn Độ qua Miến Điện và một vài vùng phía Nam của đảo Hải Nam Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2004), quýt (mandarin, tangerine) được trồng ở Trung Quốc và Nhật Bản rất sớm Cây quýt đầu tiên được mang đến nước Anh vào năm 1805 và được trồng phổ biến nơi đây đến vùng Địa Trung Hải Theo Vũ Công Hậu (2000), thời gian cây quýt Đường được trồng ở Việt Nam

không thể xác định được Đường Hồng Dật (2000) cho rằng nhiều tác giả đã nhận

định nguồn gốc của quýt King (Cirws nobilis) là ở Việt Nam, thực tế nước ta từ khắp các địa phương từ Lào Cai đến Cà Mau và từ Quảng Ninh đến Lai Châu ở đâu cũng có trồng quýt

1.1.2 Phân loại

Các loài cam quýt đều thuộc họ thực vật Rutaceae (ho cam) họ phụ

Aurantoideae (họ phụ cam, quýt) Việc phân loại cam quýt thường gặp khó khăn do khả năng thích nghi mạnh của cam quýt và việc lại tạo, chọn lọc của con người ngày càng tạo ra nhiều giống mới (Nguyễn Thị Ngọc Ấn, 1999)

Groppo vd ctv (2008) cho rang ho Rutaceae c6 160 gidng va 1.900 loài, quan trong nhat 1a chi Citrus

Theo FAO (2004), quyt dugc chia lam 3 nhoém: nhom quyt Citrus reticulate, nhom quyt King (Citrus nobilis) là nhom lai gitra quyt va cam (Citrus sinensis x Citrus reticulate) va nhom quyt lai buoi (Citrus reticulate x Citrus maxima).

Theo Nguyễn Hữu Đống và cứ (2003), cam quýt có nhiều chủng loại, nằm trong ho Rutaceae, ho phụ Auranfioideae thuộc bộ Rurales Họ phụ này có đến 250 loài, được chia ra nhiều chỉ và chi phụ Trong đó phố biến nhất là chi cam quýt (Citrus), chi cam 3 14 (Poncirus) va chỉ quất (Fontunella)

Theo hé thống phân loại hiện đại, Citrus được chia làm 3 loai: Citron (Citrus medica), quýt (Cirus reficulafa), và bưởi (Citrus grandis hay Citrus maxima) (Rodrigo va Zacarias, 2006; Nicolosi, 2007)

1.2 SU SINH TRUONG VA PHAT TRIEN CAY CAM QUYT

1.2.1 Sự sinh trướng và phát triển

Thực vật từ khi sinh ra, trải qua quá trình sinh trưởng và phát triển, kết thúc bằng chết tự nhiên Ở thưc vật có hoa, quá trình sinh trưởng và phát triển bắt đầu từ hạt náy mầm và tiếp theo là hàng loạt các quá trình phát sinh hình thái, sinh lý, sinh hoá Thường thì sinh trưởng được gọi là quá trình tăng trưởng không thuận nghịch của kích thước thể tích, khối lượng kèm theo sự tạo mới các thành phan cấu trúc cơ thể thực vật Phát triển là sự biến đổi về chất trong cấu trúc, chức năng của cơ thé va từng bộ phận trong quá trình sống Sinh trưởng và phát triển là hai khái niệm độc lập nhưng luôn tồn tại song song và quan hệ mật thiết với nhau

1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển

Yếu tố khí hậu là yếu tố quan trọng đến sự sinh trưởng và phát triển của cam quýt, cam quýt thường được trồng trải dài từ 45 vĩ độ Nam đến 35 vĩ độ Bắc Phần lớn các loài cam quýt hàng hoá được trồng trong các vùng khí hậu Á nhiệt đới có độ cao dưới mực nước biển là 760 m Ở xích đạo, cam quýt không thể phát triển tốt ở

độ cao trên 2000 m Khí hậu ôn hoà kết hợp với đất đai màu mỡ, thoát thuỷ tốt cây phát triển mạnh mẽ và có tuổi thọ cao

* Nhiệt độ

Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2004) cam quýt có thể sống và phát triển được trong khoảng nhiệt độ từ 13 - 38°C, thích hợp nhất là 23 - 29°C Dưới 13°C và trên 42°C thì sự sinh trưởng ngừng lại, đưới 5°C thì chết.

Nhiệt độ ảnh hưởng đến phẩm chất trái và sự phát triển của trái Thường thì

nhiệt độ cao, trái chín sớm, ít xơ và ngọt, nhưng khả năng cất giữ kém và màu sắc

trái chín không đẹp vì ở nhiệt độ thấp các sắc tố hình thành nhiều hơn

Ngoài ra, nhiệt độ còn ảnh hưởng đến môi trường rễ, khoảng 25 - 26°C là

nhiệt độ tối hảo để rễ cây hút chất đạm tốt nhất Theo Hoàng Ngọc Thuận (1995),

nhiệt độ đất và không khí có ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của cam quýt trong phát lộc và sinh cành mới

* Ảnh sáng

Cam quýt là loại cây không thích ánh sáng trực xạ, cường độ ánh sáng quá cao

sẽ làm nám trái, mất nước nhiều, sinh trưởng kém dẫn đến tuổi thọ ngắn Nguyễn

Bảo Vệ và Lê Thanh phong (2004), cho rằng cường độ ánh sáng thích hợp là khoảng 10.000 - 15.000 lux (tương đương khoảng 8 giờ sáng và 16 - 17 giờ chiều trong ngày mùa hè) Cây trồng ngoài sáng chiều dài lóng ngắn hơn cây trồng trong

mát, nhưng lượng chất khô nhiều hơn (Lê Hữu Hòa và Nguyễn Bảo Toàn, 2004)

Ngoài ra, ánh sáng cũng ảnh hưởng đến sự quang hợp, tổng hợp diệp lục, ảnh

hưởng đến sự đóng mở của khí khẩu, thành lập sắc tố, thoát hơi nước và sự vận

động của dòng nguyên sinh chất, dãn dài tế bào của cây

* Nước và độ ấm

Cam quýt rất mẫn cảm với điều kiện ngập nước Ở vùng đất thấp, mức thuỷ cấp cao không thoát nước kịp trong mùa mưa sẽ gây tình trạng thối rễ, lá vàng úa và cây chết Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2004) thì trong kỹ thuật trồng cam quýt, việc cung cấp nước có ảnh hưởng rất quan trọng đến sự ra hoa của cây Chính vì vậy, người dân đồng bằng sông Cửu Long thường áp dụng việc xiết nước vào mùa khô và cung cấp nước cho cây dé cay ra hoa tập trung, có thé rai vụ trong năm Do đó, cần có biện pháp giữ ẩm ở mặt líp để hạn chế của việc thiếu nước và rễ mọc sâu dần đề tìm nước Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2004), cần lưu

ý phẩm chất nước tưới, không nên dùng nước phèn, mặn để tưới cho cây cam quýt

vì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của cây (hàm lượng NaC1/I <1,5g và Mg

không quả 0,3g).

Vũ lượng cần cho cam quýt ít nhất 875 mm trong điều kiện không tưới nước Yêu cầu âm độ không khí khoảng 75% vì âm độ cao hơn sẽ làm tăng sự xuất hiện của sâu bệnh (Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2004) Theo Nguyễn Thị Ngọc

Ấn (1999), ở Việt Nam âm độ khí trời luôn luôn cao là một điểm thuận lợi cho các

họ cam quýt mọc nhanh nhờ giảm bớt thoát nước Âm độ cao cũng làm khí quyên hấp thụ nhiều tia tử ngoại hơn cho nên trái cây chín cũng ít tươi thắm hơn và âm độ quá cao, nhiệt độ cao cũng sẽ làm cho trái có nhiều múi phông lên, phẩm chất kém

* Gió

Gió cũng là một trong những nhân tố giúp cây thụ phấn trong mùa hoa nở, nhưng gió cũng là một trong những nguyên nhân gây đỗ ngã cho cây Chính vì vậy,

ta cần phải bố trí trồng cây chắn gió cho cây thích hợp Tốc độ gió vừa phải có ảnh

hưởng tốt đến việc lưu thông không khí, điều hòa độ âm, giảm sâu bệnh hại, cây

sinh trưởng tốt Tuy nhiên tốc độ gió lớn ảnh hưởng đến khả năng đồng hóa của cây (Hoàng Ngọc Thuận, 1995)

* Đất

Độ pH tốt cho cam quýt nằm trong khoảng 4 - 8, tốt nhất là 5,5 - 6,5 (Nguyễn

Bảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2004) Đặc biệt cây mẫn cảm xấu với muối B, muối

Carbonate và NaCIl Trong điều kiện tiên quyết khi chọn đất canh tác cho cam quýt

đòi hỏi có tầng canh tác dày (ít nhất 0,5m), thuỷ lợi thoát tốt vì bộ rễ cam quýt ăn

Do chức năng của P trong sinh trưởng và biến đưỡng của cây, thiếu P các quá trình biến đưỡng, kể cả sự phan cat va su dan của tế bào, sự hô hấp và quang hợp đều giảm (Terry và Ulrich, 1973) Nhu cầu K tối hảo cho sự sinh trưởng chiếm 2 - 5% trọng lượng khô của các bộ phận sinh dưỡng, trái tươi và củ (Nguyễn Bảo Vệ và

Nguyễn Huy Tài, 2004) Trong điều kiện thiếu KỶ nghiêm trọng thì lá, thân bị vàng

úa (chlorosis), hoại tử, lignin hoá của các bó mạch bị giảm và vì vậy cây thiếu K dễ

bị đồ ngã

Theo Vũ Công Hậu (1999), nhiều chất vi lượng Zn, Cu, Mn, Ca cần cho cam quýt nhiều hơn là các loại cây khác cần Riêng Ca, S hàm lượng không thiếu do thường trong đất có đầy đủ Tắt nhiên, NPK đều rất cần thiết nhưng với hàm lượng khác nhau Muốn bón phân hợp lý cho cam quýt thì phải phân tích, chuẩn đoán dinh dưỡng lá rồi tuỳ theo tính chất đất và tuổi cây mà bón phân hợp li

Bảng 1 Hàm lượng dưỡng chất thích hợp có trong lá 4 - 10 tháng tuổi

1.3 ĐẶC TÍNH HÌNH THÁI CỦA CAM QUÝT VÀ CÂY QUÝT ĐƯỜNG 1.3.1 Đặc tính rễ

Rễ cam quýt thuộc loại rễ nắm (Micorhiza) Theo Trần Thế Tục vd ctv.,

(1998), rễ cam quýt hút tập trung ở tầng sâu 10 - 25 cm, rễ hoạt động mạnh thời kỳ

1 - 8 năm tuổi sau trồng, sau đó suy giảm nhiều và tái sinh kém Độ sâu rễ cọc phụ

thuộc cây trồng bằng hột hay cây tháp (Phạm Văn Duệ, 2005)

Sự phát triển của rễ thường xen kẽ với sự phát triển của thân cành trên mặt dat,

rễ hoạt động mạnh, thân cành sẽ hoạt động chậm lại và ngược lại (Nguyễn Bảo Vệ

và Lê Thanh Phong, 2004) Sự hoạt động của bộ rễ thường kéo dài cả sau các đợt

cành mọc rộ, do đó việc bón phân đầy đủ vào giai đoạn cành phát triển có tác dụng cung cấp dinh dưỡng cho cây Rễ cam quýt thường mọc cạn, đa số rễ hút dinh

dưỡng phân bố gần lớp mặt đất Rễ mọc ra từ hột thường khoẻ, mọc sâu nếu đất

tươi xốp, thoát nước tốt và có đủ oxy rễ có thể mọc sâu 4 m, nhưng ít rễ hút và phân

bố trên diện tích hẹp (Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2004)

1.3.2 Đặc tính thân cành

Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2004) cho rằng tuỳ chức năng của cành trên cây, có thê gọi như sau:

- Canh mang trái: cành mọc ra từ những cành lớn hơn gọi là cành mẹ, những

cành mang trái mọc ở ngọn hay gần ngọn cành mẹ là những càng đậu trái tốt hơn so với các cành mọc bên trong (vì phải tập trung dinh dưỡng nuôi trái nên thường cành mang trái không tiếp tục cho ra những cành mới trong năm kế tiếp mà thường héo

đi sau khi thu hoạch trái)

- Canh mẹ: là cành tạo ra cành mang trái Cành to khoẻ, lâu tròn mình

- Cảnh dinh dưỡng: là tên gọi chung cho tất cả các loại cành trong giai đoạn

chưa ra hoa trái, thường mọc vào các mùa trong năm

- Cành vượt: là loại cành mọc thắng lên bên trong tán cây, từ những cành

chính hay thân Cành phát triển mạnh, dẹp, màu xanh, lá to bóng láng và đôi khi có

gai dài.

Theo Trần Thị Bích Vân (2008), cam quýt thuộc dạng thân 20, hinh ban tru

Thân cây quýt Đường không hột có cấu trúc láng, góc càng vừa phải, màu đọt non

xanh nhạt, bề mặt đọt non không có lông (Hồ Phương Linh, 2008; Trần Thị Bích

Vân, 2008; Nguyễn Bá Phú vd ctv., 2009)

Quýt Đường có thể ra đọt rải rác quanh năm tuỳ tình trạng dinh dưỡng của cây

và độ âm của đất (Trần Thượng Tuấn và ctv 1999) do sự phân cành của quýt

Đường rất đa dạng theo các kiểu như phân cành hướng ngọn, phân cành ngang, hay phân cành hỗn hợp

Theo Đường Hồng Dật (2003), quýt Đường có tán thưa, hướng ngọn, phân cành nhiều, cành có nhiều gai Theo kết quả khảo sát của Đoàn Huy Luong (2011) thì thân cam quýt có cấu trúc láng, gốc độ phân cành vừa và mật độ cành là thưa Ngoài ra, dạng tán cây là thuộc dạng elip, dáng cây thẳng

1.3.3 Đặc tính lá

Theo Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong (2004) thì lá gồm có phiến lá và

cánh lá, trên cùng một loài thì kích thước lá cũng thay đôi theo mùa, một cây cam quýt khoẻ mạnh có thể có 150.000 - 200.000 lá trên tổng diện tích 200 mổ Trên lá, khí khổng tập trung nhiều nhất ở mặt lưng (số lượng thay đổi tuỳ giống trung bình

400 - 500 khí khổng trên mm?) và lá còn chứa các túi tỉnh dầu, hiện diện ở lớp mô giậu

Theo Nguyễn Thị Ngoc An (2001) cho rang lá quýt tà hai đầu, bìa lá có răng cưa, không lông, gân phụ 5 - 8 cặp, cuống tròn dài đài 6 - 7 mm Kết quả khảo sát lá quýt Đường không hột của Nguyễn Minh Sang (2010) và Đoàn Huy Lượng (2011) thì dạng lá chiếm nhiều nhất là dạng mác, kế đến là dạng elip và cuối cùng là dạng trứng Đường Hồng Dật (2003) cho rằng lá cam quýt thường có hình ovan, hình trứng lộn ngược Theo Trần Thượng Tuấn và cứv., (1994), lá cam quýt thuộc loại lá đơn gồm có cuống lá, cánh lá và phiến lá Lá cam quýt có hình dạng rất khác nhau,

lá quýt nhỏ, hẹp, hình xoan dài 4 - 8 cm, rộng 1,5 - 4 cm, xanh đậm bóng ở mặt trên

và xanh nhạt ở mặt dưới, cuống có cánh nhỏ.

1.3.4 Đặc tính hoa

Hoa cam quýt thuộc loại hoa đơn hay chùm, mọc từ nách lá (Nguyễn Bảo Vệ

và Lê Thanh Phong, 2004) Hoa quýt có dạng hình thuần tròn, đỉnh hơi to hơn phía dưới, đường kính rộng từ 2,5 - 4 cm, rất thơm, thường là hoa lưỡng tính Đài hoa dại không rụng, hình chén, có 3 - 5 lá đài Hoa có 4 - 8 cánh, nhưng thường 1a 5 cánh, màu trắng, đính liền nhau ở đáy Bao phấn có 4 ngăn màu vàng, mọc bằng hay hơi nhô cao hơn đầu nướm nhuy Đầu nướm nhụy cái to Bầu noãn có 8 - 15

ngăn đính liền nhau tại một trục ở giữa trái, mỗi tâm bì có 0 - 6 tiểu noãn

Theo Jackson và Gmiter (1997) thì thứ tự cấu tạo hoa cam quýt từ ngoài vào trong: đầu tiên là lá đài, sau đó là cánh hoa, bao phan va cudi cùng là lá noãn (múi) Nguyễn Văn Lực (2009), thời gian từ khi xuất hiện nụ đến khi hoa nở ở quýt Đường không hột và quýt Đường có hột biến động rất ít từ 11,5 - 11,7 ngày, và thời gian từ khi hoa nở đến khi hoa tàn biến động từ 2,3 - 2,4 ngày

Theo Trần Văn Hâu (2009) cho rằng hầu hết các loại cam quýt đều tự thụ, tuy nhiên cũng có thể có loài thụ phấn chéo như một số loài quýt Sự thụ phấn chéo sẽ làm tăng năng suất nhưng trái sẽ có nhiều hột

1.3.5 Đặc tính trái

Theo Đường Hồng Dật (2003), trái các loài cam quýt có 8 - 14 múi Trai det màu đa cam, nhiều múi (9 - 13 múi), vỏ dễ bóc, múi dễ chia, chua hay ngọt tùy

giống (Trần Thế Tục vả cứ 2006) Nguyễn Bá Phú và cứ (2009) khảo sát đặc tính

trái hai dòng quýt Đường không hột đột biến tự nhiên ở đồng bằng sông Cửu Long cho rằng trái tròn, to hơi dẹp, đáy có núm, đỉnh trái hơi lõm Ladaniya (2008) cho rằng trái quýt nhỏ và rộng (đường kính từ 5 - 8cm), trái có đạng hình cầu đến dẹt và

số múi khoảng 10 - 17 múi

Theo Trần Văn Hâu (2009), sự phát triển trái của cam quýt theo đường cong đơn giản, gồm ba giai đoạn như các loại trái cây khác:

(1)_ Giai đoạn phân chia tế bào: 4 - 6 tuần sau khi ra hoa

(2) Sự phát triển kích thước trái:

- Chanh: 2 - 3 tháng

10

- Quýt: hơn 6 tháng

(3) Giai doan trưởng thành: ngắn hơn 2 tháng

Theo Võ Văn Vang (2010), hàm lượng dịch trái tăng đến 32 - 36 tuần sau khi thụ phân, sau đó thì ngừng tăng trưởng đến thời điểm thu hoạch và các chỉ tiêu

trọng lượng trải, cao trái, rộng trái thay đổi đến thời điểm thu hoạch

Theo Trần Thượng Tuan vd ctv (1999), nước trái có độ Brix là 9,0% và trị số

pH là 3,6 và múi dai, thịt trái có màu cam, mềm, con tép lớn, lượng dịch quả nhiều,

thơm ngon

1.3.6 Đặc tính hột

Theo Ortiz (2002), trung bình hột của cây cam quýt ít hơn 2 hoặc 1,5 hột/trái

được xem như không hột Theo Zhu va ctv (2008), trung bình 2,3 hột/trái được coi

là không hột Ở Mỹ, cam có từ 0 - 6 hột được xem là cam không hột

IPGRI (1999) mô tả hột cam quýt có 7 dạng chủ yếu: hình thoi, hình chùy, hình nêm, hình trứng, hình phỏng cầu, hình bán phỏng cầu, và hình bán tam giác

Theo Nguyễn Bá Phú (2007), hột phát triển từ noãn vì vậy có thể xem hột là

noãn đã chín khi khảo sát đặc tính hột trên quýt Đường có hột Hột cam quýt có màu trắng xanh, đa phôi (phôi có hai đạng: phôi hữu tính và phôi vô tính) Trong đó, phôi hữu tính phát triển từ sự thụ tỉnh của tế bào trứng, phôi vô tính phát triển từ tế bào dinh dưỡng của phôi tâm (Manner và cứz., 2006)

1.4 HIỆN TƯỢNG TRINH QUÁ SINH

Theo Tran Van Hau (2009), co thé chia làm ba kiểu trình qua sinh:

(1) Trinh quả sinh yếu: trái được sản xuất mà không cần thy phan: cam Navel (2) Trinh quả sinh trung bình: đạt năng suất trung bình nếu không thụ phấn

nhưng đạt năng suất cao nếu được thụ phấn như quýt Orlando

(3) Trinh quả sinh mạnh: đạt năng suất cao, không cần thụ phan nhu chanh

Tahiti

Có ba phương pháp để sản xuất cây trồng không hột: tạo cây trồng tự bất tương hợp, gây đột biến ở cây trồng có hột và sản xuất cây tam bội (Ollitrault và

11

Dambier, 2008) Ngoai ra, buoi Nam Roi qua trinh thu tinh khong xay ra nhưng trái

vẫn được tạo thành và hoàn toàn không hột chứng tỏ có hiện tượng trinh quả sinh

(Nguyễn Văn Kha, 2008) Nguyễn Bá Phú (2006) cho rằng cây cam Sành có khả năng trinh quả sinh tạo và phát triển trái không cần thụ phan

Smith (2000) cho rằng sự hình thành trái trinh quả sinh có thể xảy ra it nhất 4

(3) Sự tôn thương làm tăng tính trinh quả sinh có thể liên quan đến sự thu phan đặc biệt

(4) Sự đột biến gây tốn thương trong quá trình phát triển trên những mô đặc biệt

có thể cho phép sự phát triển trái mà không cần thụ tỉnh

1.5 HIỆN TƯỢNG TỰ BÁT DUNG HỢP TRÊN CAM QUÝT

Theo Gibbs (1988), sự tự bất dung hợp thường bao gồm các cơ chế: đồng hình, thể giao tử, thể bào tử, tự bất dung hợp dị hình

Tự bất dung hợp là sự tạo thành giao tử đực và cái không có chức năng, từ đó

không có khả năng tạo thành hột (Reed, 2003) Sự tự bất dung hợp có thể do sự

ngăn cản quá trình vươn dài của hạt phần cùng loài trong vòi nhụy

Theo Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Toàn (2004), sự trở ngại trong trao đổi chất

và sự biến tính của ống phấn cũng là nguyên nhân của sự bất tương hợp trên cam quýt Cũng theo Jackson và Gmiter (1997), quýt Clementine không hột do tự bất dung hợp, nhưng sẽ có hột nếu thụ phân với cây cam quýt khác Sự bất tương hợp

có thể khắc phục nếu có sự giao phấn với những cây trồng có sự tương hợp khác (Futch va Jackson, 2009) Theo Jackson va Gmitter (1997), hat phan va tiểu noãn bat tương hợp thì thiếu khả năng tạo ra trái có hột do sự ngăn cản quá trình thụ tỉnh,

bởi vì sư phát triển châm của ống phân trons vòi nhuvy Do ống phấn của hat phấn

1.6 HIỆN TƯỢNG BÁT DỤC GIAO TỬ TRÊN CAM QUÝT

Theo Ollitrault (2007), chia hiện tượng bất dục giao tử thành 3 loại: bất dục

cái, bất dục đực và tự bất tương hợp Bat duc duc cé thé do su phat trién không hoàn chỉnh của hạt phấn, nhưng thường do sự thiếu sót trong quá trình phát triển của hạt phấn (Jackson và Gmitter, 1997)

Jackson va Gmiter (1997) cho rang bat dục cái có thể do hoa bị thui hoặc sự thiếu sót trong quá trình phát triển túi phôi Ngoài ra, nguyên nhân của hiện tượng đực bất dục là do giao tử đực không có sức sống (Trần Thượng Tuan, 1992)

1.7 TAM BOI TREN CAM QUYT

Theo Zhu và cứ (2008), tam bội là tiêu chuẩn quan trọng để chọn lọc cây trồng không hột Theo Komatsu and Iwamasa (1996), cây tam bội phát triển kém ngay sau khi nây mầm, nhưng sẽ sinh trưởng mạnh mẽ và tốt hơn thé lưỡng bội thông thường ở một năm sau Cây tam bội sẽ cho trái không hột ngay cả khi thụ

phấn chéo với giống khác (Jackson và Gmiter, 1997)

Theo Jackson và Gmiter (1997), khi phân bảo giám nhiễm, giao tử phân bào bất bình thường ra tế bảo với bộ nhiễm sắc thể tam bội Theo Raza vả cứv (2003) giống tam bội trên cam quýt có thé được tạo ra bằng nhiều phương pháp chắng hạn: thụ phấn chéo giữa cây lưỡng bội và cây tứ bội, kỹ thuật cứu phôi, sự xuất hiện ngẫu nhiên quân thể tam bội, sự chiếu xạ, nuôi cấy phôi nhũ và công nghệ sinh học hiện đại Kỹ thuật cứu phôi cũng có thể tạo ra cây tam bội, điều này được khẳng định bởi Moore vả cứ (2005)

13

1.8 CAU TAO BAU NOẤN, TIỂU NOÃN, SỰ SẢN SINH TÚI PHÔI

1.8.1 Cấu tạo bầu noãn và tiểu noãn

Theo Jackson và Gmiter (1997) cho rằng trong tiểu noãn, tế bào nguyên bào tử hình thành xung quanh phôi tâm trước khi vỏ phát triển hoàn chỉnh và những tế bào bên ngoài có kích thước lớn và nhân to Nguyên bào tử phân chia từ 1 tế bào cánh hoa và túi phôi của tế bào mẹ Tế bào cánh hoa phân chia nhanh và đại bào tử sớm

bị bao quanh bởi một tế bào gần trung tâm của phôi tâm Đại bào tử phải trãi qua sự

phân chia giảm nhiễm cho ra 4 tế bào đơn bội với chỉ 1 nhiễm sắc thê trên 1 tế bào

Những tế bào đại bào tử sắp xếp thành một hàng theo chiều dọc trong phôi tâm Ba

trong bốn đại bào tử thoái hóa và còn lại một đại bào tử phát triển và sau đó hình

thành túi phôi (Hình 1.1)

phôi tâm

Tế bào tầng nuôi

Hình I.1a Sự phát triển tiểu noãn giai đoạn Hình I.Ib Sự phát triển tiểu noãn giai

hình thành nguyên bào tử đoạn hình thành đại bào tử

vo ngoal vỏ ngoài

- chức năng

Hình 1.1e Sự phát triển tiểu noãn giai Hình I.1d Sự phát triển tiểu noãn giai đoạn

đoạn hình thành 4 đại bào tử hình thành đại bào tử chức năng

Hình 1.1 Sự phát sinh đại bào tử (Jackson và Gmiter 1997)

14

Đại bào tử chức năng phân chia tạo ra 2 nhân con, di chuyển về hai cực của túi

phôi và ở lại đó cho đến khi phân chia tiếp theo Khi đó, tế bào chất giảm bot dé tao

thành một lớp mỏng ở ngoại vi của túi phôi, trừ xung quanh nhân Hai nhân con tiếp tục phân chia tạo ra bốn nhân hình thành hai cặp ở hai cực của túi phôi Nhân phân chia tiếp tục tạo ra 8 nhân Bốn nhân ở cuối lỗ noãn của túi phôi phát triển thành trứng Bốn nhân ở cuối dây noãn hình thành ba đối cực và nhân cực thấp hơn để

hoàn thành quá trình phát triển túi phôi (Hình 1.2)

| ES 3 oe Phôi tâm & SN, vỏ ngoài Y ¬ r 2

SSS đại bào từ CÀ ss BS, vo trong

> SEEN Sas lại bào Xà phôi tâm — = > Ata

giai đoạn đầu giai đoạn 2 nhân /T lễ noãn

VỎ ngoài

vo trong

phôi tâm

„ sự phat triển

túi phôi

giai đoạn 4 nhân giai đoạn 8 nhân

Hình 1.2e: Hình vẽ chỉ tiết cầu tạo 8 Hình I.2e: Cấu tạo 8 nhân trong túi phôi

nhân trong túi phôi giai đoạn trưởng thành Hình 1.2 Sự phát triển túi phôi (Jackson và Gmiter 1997)

Tiếp theo là sự phát triển của hợp tử Hợp tử thường phát triển theo một trình

tự nhất định Hợp tử sẽ ưu tiên phân chia theo chiều dài, sau đó sẽ phân chia theo chiều ngang Dần dần, phôi sẽ có dang dui cui Phần ngoại biên của phôi trở thành trung tâm phân chia tế bao va phat triển thành dạng khối cầu Tiếp theo của quá trình phân chia sẽ hình thành các cấu trúc chuyên biệt Cuối cùng là quá trình phát triển của hạt giống Nội nhũ sẽ gia tăng kích thước Nhân phôi có thể phát triển trước khi quá trình phân chia tế bào trứng diễn ra Túi phôi sẽ dần được thay thế

bằng phôi và phôi nhũ, sau đó túi phôi sẽ được tiêu hóa Các cấu trúc khác tiếp tục

phát triển và trở nên hoàn thiện hơn (Jackson và Gmitter, 1997 được trích bởi La Hang Chau, 2011)

1.8.2 Sự sản sinh túi phôi

Theo Nguyễn Khoa Lân và Ngô Đắc Chứng (2005), chỗ các lớp vó noãn tiếp

hợp với phôi tâm gọi là hợp điểm, trong phôi tâm chỉ có một tế bào có khả năng phân chia đó là tế bào mẹ bào tử lớn (2n) qua hai lần giảm phân để tạo thành bốn

bảo tử lớn (n) Chỉ có một bào tử lớn phân chia nguyên nhiễm ba lần, đề hình thành

túi phôi gồm tám tế bào (noãn bào, nhân thứ cấp, hai trợ cầu).

16

1.9 QUA TRINH THU PHAN, THU TINH VA TAO TRAI TREN CAM

QUYT

1.9.1 Quá trình thụ phấn

Thụ phấn là sự vận chuyển của hạt phấn từ bao phấn đến đầu nướm nhụy

(Ortiz, 2002; Jackson và Futch, 1997) Nướm của bầu noãn có một chất nhờn để bắt

giữ hạt phấn (Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Toàn, 2004) Hat phan rơi trên nướm nhụy cái, dính vào đó một thời gian dài ngắn khác nhau, có thể nảy mầm ngay hoặc sau vài phút đến vài giờ, vài ngày hay vài tuần lễ tùy theo từng loài khác nhau (Hà

Thị Lệ Ánh, 2005)

Theo Nguyễn Bá (1978), sự thy phan la khi bao phấn mở và hạt phấn phát tán

đi và được đưa đến đầu vòi nhị cái theo các cách khác nhau Người ta phân biệt hai

kiểu thụ phan là tự thụ và thụ phấn chéo

- Thụ phấn chéo là hiện tượng hạt phan cua hoa nay rơi lên đầu nhị của hoa

khác hoặc hoa của cây khác Kiểu thụ phấn này chủ yếu nhờ động vật, côn trùng, nhờ vào gió và nhờ vào nước

- Ty thy phan là hiện tượng thụ phấn ở các hoa lưỡng tính khi hat phan tir bao

phan roi lên nướm nhị hoặc bằng cách nào day ma hat phan thụ phấn cho nướm nhị

tỉnh kép là hột (Lê Thanh Phong, 2000)

Hạt phấn rơi lên nướm nhị nhờ tác nhân nào đó như côn trùng, gió, nước hạt phấn dính trên nướm thời gian dài ngắn khác nhau, sức sống của hạt phấn cũng cũng có thời gian nhất định Tại đây hạt phấn sẽ nảy mầm, ống phấn đi xuyên qua

mô đưa đường của vòi đưa các giao tử đực đến túi phôi để kết hợp với giao tử cái ở

đó (Nguyễn Bá, 1978).

17

Sau khi xảy ra sự thụ phần hạt phần bị giữ trên bề mặt của nướm nhụy, hạt

phấn bắt đầu nảy mầm và tạo ra ống phấn phát triển xuống dưới bầu noãn và có sự kết hợp với tế bào trứng trong bầu noãn Sự kết hợp này gọi là sự thu tinh Sau khi xây ra hiện tượng thụ tỉnh, hột phát triển và trái tăng trưởng (Warmund, 1996 trích bởi Nguyễn Minh Sang, 2010)

1.9.3 Sự tạo trái

Theo Nguyễn Minh Chơn (2010), sự tạo trái có thể định nghĩa như là sự phát

triển nhanh của noãn mà thường theo sau bằng sự thy phan va thu tinh

Nguyễn Kim Thanh và Châu Ngọc Thuận (2005) đã nhận định rằng hàm lượng auxin trong bầu của các loài có hột cao hơn nhiều so với các loài không hột, khi phân tích hàm lượng auxin trong bầu noãn của các loài có hột và không có hột Bầu noãn cho trái, vách bầu noãn cho các mô vỏ trái, noãn là nguồn gốc của

hột, được tạo ra bởi một nhu mô đồng nhất 2n gọi là phôi tâm Sự hình thành trái và

hột trên cây có hoa và trái thông thường trải qua 4 giai đoạn: thụ phấn, nảy mầm,

phát triển của ống phấn và thụ tinh (Bùi Trang Việt, 2000 trích bởi Đoàn Huy

Lượng, 2011)

1.10 NHÂN GIÓNG VÔ TÍNH CAM QUÝT BẰNG PHƯƠNG PHÁP THÁP

Mục đích của ghép là tận dụng ưu thế của gốc tháp để làm tăng khả năng chống chịu của cây giống Ưu điểm của phương pháp tháp so với phương pháp chiết cành thê hiện rất rõ ở khả năng miễn nhiễm bệnh do virus, nắm bệnh Phytophthora

Ngoài ra, tháp còn dễ kiểm soát độ đồng đều và tính sạch bệnh, tận dụng được ưu

thế gốc tháp Nhưng việc tháp thì gốc tháp và thân tháp phải có quan hệ họ hàng với

18

-_ Điều rõ ràng nhất là nước và muối hoà tan được vận chuyển từ gốc tháp

vào cành tháp còn các hydrat cacbon thì lại được vận chuyển tại chỗ dính nhau về

hai hướng Như vậy, phần này đã gây ra biến đổi nhất định về mặt dinh dưỡng của phần kia

Theo IPGRI (1999), sự tương hợp được đánh giá bằng tỷ lệ đường kính thân tháp/gốc tháp đo tại vị trí trên và dưới vết tháp 20 cm Phương pháp tháp ứng dụng nguyên lý là vết thương được gắn lại khi dòng nhựa giữa hai phần cành tháp và gốc tháp có thể tương hợp với nhau (Mai Văn Quyền và cứ, 2005 trích bởi Đoàn Huy

Lượng, 2011).Theo Khan và Kender (2007), gốc tháp có ảnh hưởng lớn đến những

đặc điểm quan trọng của chồi tháp, chăng hạn: kích thước cây, năng suất và chất lượng trái Aubert và Vullin (2001) cho rằng tuỳ theo loại gốc tháp đã sử dụng,

phẩm chất trái thu hoạch sẽ thay đổi một cách đáng kẻ về kích thước trái, độ dày và

màu sắc vỏ trái hoặc hàm lượng nước, hàm lượng đường và acid trong trái Ngoài ra, đường kính gốc tháp và chồi tháp nên có kích cỡ như nhau (Williamson và Jackson,

1994) Gốc tháp phái kết hợp tốt với mắt tháp thì mới sinh trưởng mạnh, tuổi thọ

cao, giúp cây tháp cho năng suất cao và phẩm chất trái tốt Chất lượng trái được xác đỉnh bởi kiểu gene của cành tháp, không bị kiểu gene của gốc tháp làm giảm đi (Hà

Thị Lệ Ánh, 2005)

Cam Mật được trồng từ lâu ở đồng bằng sông Cửu Long, khả năng thích nghỉ khá tốt với điều kiện môi trường và chống chịu được sâu bệnh tốt nên được trồng phố biến ở đồng bằng sông Cửu Long, ngay cả trên vùng đất sét nặng xa sông (Nguyễn Bảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2004) Trần Thế Tục và Hoàng Ngọc Thuận 2000), cây tháp mắt hay tháp cành thì mang đặc tính di truyền của cây mẹ Cây tháp

sẽ cho trái sớm hơn cây trồng bằng hột Chính vì vậy, mà gốc cam Mật thường được tháp với quýt Đường và được trồng rất phổ biến ở đồng bằng sông Cửu long

CHƯƠNG 2

PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP 2.1 PHƯƠNG TIỆN

2.1.1 Thời gian và địa điểm

Thời gian: Thí nghiệm được thực hiện từ tháng 09/2011 đến tháng 10/2012 Địa điểm: Trại Giống Cây ăn trái Vĩnh Long, thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long Phân tích mẫu tại phòng thí nghiệm bộ môn Khoa học cây trồng, khoa Nông

nghiệp và Sinh học Ứng dụng, trường Đại học Cần Thơ

2.1.2 Vật liệu thí nghiệm

Cây giống được tháp trên gốc tháp cam Mật và mắt tháp được lấy từ cây quýt

Đường không hột mã số I (dòng quýt Đường không hột số 1), cây quýt Đường

không hột mã số 80 (dòng quýt Đường không hột số 2) và cây quýt Đường có hột

mã số 63 (giống quýt Đường có hột) làm đối chứng (Nguyễn Bảo Vệ và cứv., 2007) 2.2 PHƯƠNG PHÁP

2.2.1 Bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối hoàn toàn ngẫu nhiên, gồm 3 nghiệm

thức với 16 lần lặp lại, mỗi lần lặp lại là 1 cây

Nghiệm thức 1: Dòng quýt Đường không hột số 1

Nghiệm thức 2: Dòng quýt Đường không hột số 2

Nghiệm thức 3: Giống quýt Đường có hột

2.2.2 Kỹ thuật canh tác

Kỹ thuật canh tác chính theo qui trình trồng, chăm sóc và thu hoạch cây cam quýt ở các tỉnh phía Nam của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2001),

được nêu cụ thể trong tài liệu tiêu chuẩn ngành “Quy trình trồng, chăm sóc và thu

hoạch cây có múi ở các tỉnh phía Nam” (10 TCN 481 - 2001).

20

e_ Chuẩn bị đất và trồng cây

Mô để trồng cây có bề rộng | m, chiều cao 0,4 m Mô được đắp từ mặt đất có

bón phân chuồng (10 kg/mô), phân lân vi sinh (Sông Gianh) (3 kg/mô) và vôi (CaO) (1 kg/mô)

Khoảng cách trồng: cây cach cay 1,7 m; hàng cách hàng 2,5 m

Mỗi hồ trồng được bón lót 25 g DAP (18 — 46 — 100) ở đáy hó, có lắp đất mặt

10 cm, đề tránh rễ tiếp xúc trực tiếp với phân

Cây được trồng vào tháng 3/2010

e Cham séc

Cây được tưới đủ âm đề bảo đảm sinh trưởng tốt nhất

Tiến hành cắt tỉa cành, tạo tán cho cây khi cành phát triển quá mức

Sử dụng phân bón NPK (30-20-10), bón khoảng 50 g/gốc vào thời điểm lá già (khoảng 2 tháng/lần) Có bổ sung dinh dưỡng bằng các loại phân bón lá vào thời điểm cây còn tơ (lúc cây chưa ra hoa, kết trái)

Sử dụng luân phiên các loại thuốc trừ sâu như Nokap, Lannate 40SP, Dragon và các loại thuốc trừ bệnh như Zineb, Topsin vào thời điểm cây ra đọt non dé phòng trừ sâu bệnh

Sử dụng Trichoderma bằng cách tưới vào gốc (6 tháng/lần)

2.2.3 Các chỉ tiêu theo dõi

2.2.3.1 Chỉ tiêu về sinh trưởng

Các chỉ tiêu sinh trưởng được lấy 3 tháng/ lần vào ngày cuối tháng

- Đường kính gốc tháp (mm): Đo ở vị trí cố định phía dưới mắt tháp 10 em

- Đường kính thân tháp (mm): Đo ở vị trí cố định phía trên mắt tháp 10 em

- Tỷ số đường kính thân tháp/gốc tháp

- Chiều cao cây (cm): Đo từ mặt đất đến đỉnh chồi cao nhất của cây

- Chiều rộng tán cây (cm): Đo từ hai chóp lá rộng nhất của cây.

- Tỷ Ie vortrai (%) = Trọng lượng trái (g) x100

_ Tở 1â hôtrái Tỷ lệ hộttrái (%) = _ Trọng lượng hột (g) Trọng lượng trái (g) x100

_ mở 1Á x _ Trọng lượng ăn được (g)

Tỷ lệ ăn được (%) = Trọng lượng trái (6) x100

- Độ pH: Dịch trái sau khi ép được đo bằng pH kế hiệu ORION (USA)

- Độ Brix (%): Dịch trái sau khi ép được đo bằng khúc xạ kế hiệu ATAGO (Nhật sản xuất)

- Vitamin C (acid ascorbic) dịch trái: Định lượng vitamin C theo phương pháp chuẩn độ với 2,6 dichlorophenol indophenol (Nguyén Minh Chon vd ctv., 2005), cụ thể như sau:

+ Bước 1: Can 5 ml dich trai

+ Bước 2:

22

Chuan bi mau that: Cho 10 ml HCI 1% va 35 ml acid oxalic 1% vào 5

ml dich trai Loc lay dich trong

Chuan bi mau blank: Thuc hién tuong tu mau that nhung thay thé 5 ml

dịch trái bang 5 ml nước cất

+ Bước 3:

Mẫu thật: Dùng Pipet lấy 10 ml dịch lọc cho vào beaker 50 ml Cho 2,6

dichlorophenol indophenol sodium satl dehydrate 0,001 N vào Buret để chuẩn độ

dịch lọc Ngưng chuẩn độ khi thấy dịch lọc chuyển sang màu hồng nhạt bền sau 30 giây Ghi nhận thể tích 2,6 dichlorophenol indophenol sodium satl dehydrate

a: Số ml trung bình khi chuẩn độ mẫu thật

b: Số ml trung bình khi chuẩn độ mẫu blank

Vị: Thể tích dung dịch chiết ban dau (50 ml)

V>: Thể tích dung dịch chiết lấy để chuẩn d6 (10 ml)

m: Trọng lượng 5 ml dich trai (g)

0,088: Số mg acid ascorbic tương đương với 1 ml dung dịch chuẩn 2,6 dichlorophenol indophenol sodium satl dehydrate 0,001 N

2.2.3.3 Sự ổn định đặc tính không hột

* Sự hiện điện của tiểu noãn trưởng thành

Chọn ngẫu nhiên 5 hoa tương ứng với từng nghiệm thức ở các giai đoạn: Hoa

nở và 3 ngày sau khi hoa nở Hoa nở là hoa vừa mới nở, cánh vừa mới tung Hoa 3 ngày sau nở là hoa đã tàn, rụng hết cánh, hết nhị, nướm nhụy đã khô, chuyển mau.

nhiều nhất, có kích thước tiểu noãn to nhất và lát cắt có đường kính lớn nhất để

quan sát Nhận diện tiểu noãn trưởng thành theo Nguyễn Bá Phú và Nguyễn Bảo Vệ (2012a), tiểu noãn trưởng thành có hình quả lê và có kích thước khoảng 404 + 2Ium x 258 + 23um

Sử dụng Microsoft Excel để xử lý số liệu Phân tích phương sai bằng phần

mềm SPSS So sánh sự khác biệt giữa các nghiệm thức bằng phương pháp kiểm

định LSD ở mức ý nghĩa 5%.

CHƯƠNG 3 KẾT QUÁ VÀ THẢO LUẬN 3.1 SỰ SINH TRƯỞNG CỦA QUÝT DUONG KHONG HOT

Sự sinh trưởng là sự tăng số lượng, kích thước tế bào Thực vật sinh trưởng không hạn định ở điểm sinh trưởng và mô phân sinh để hình thành mô và cơ quan mới (Phạm Kế Thái và Vũ Đình Tuân, 1982) Sự sinh trưởng của hai dòng quýt Đường không hột được đánh giá qua các chỉ tiêu: đường kính gốc tháp, đường kính thân tháp, tỷ số thân tháp/gốc tháp, chiều cao cây và chiều rộng tán

3.1.1 Đường kính gốc tháp

Đường kính gốc tháp của hai dòng quýt Đường không hột nhìn chung có xu hướng tăng dần theo thời gian Tại mỗi thời thời điểm khảo sát, đường kính gốc tháp của hai dòng quýt Đường không hột khác biệt không ý nghĩa qua phân tích thống kê Bên cạnh đó, hai dòng quýt Đường không hột và quýt Đường có hột khác biệt không có ý nghĩa qua thống kê, kết quả này cũng được tìm thấy bởi Nguyễn Minh Sang (2010)

Hình 3.1 Đường kính gốc tháp của quýt Đường không hột theo thời gian tại thành

phô Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, 2012