Thực trạng xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử ở việt nam

người viêt cũng tìm hiệu những bât cập quy định của pháp luật đông thời đưa ra các giải pháp kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ bán quyền đối với sách điện tử góp phần hạn ch

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÀN THƠ

KHOA LUẬT

BỘ MÔN LUẬT TƯ PHÁP

LUẬN VĂN TÓT NGHIỆP

KHÓA 35 (2009-2013)

Dé Tai:

THUC TRANG XAM PHAM

QUYEN TAC GIA

ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành nghiên cứu luận văn tốt nghiệp như hôm nay, trước tiên người viết xin cảm ơn gia đình đã luôn tạo điều kiện, giúp đỡ và động viên trong mọi mặt để người viết được học tập như hôm nay

Xin cảm ơn các thấy cô trong khoa Luật đã truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quý báu trong thời gian học tập tại Trường Đại học Cần Thơ Đặc biệt, chân thành cảm ơn thấy Nguyễn Phan Khôi đã tận tình hướng dẫn người viết hoàn thành tốt luận văn

Xin cảm các tác giả của những bài viết, sách, báo, tạp chí mà người viết đã

sử dụng làm tài liệu trong quá trình nghiên cứu

Cảm ơn, bạn bè đã giúp đỗ người viết trong quá trình nghiên cứu luận văn tốt nghiệp, trong học tập cũng như cuộc sống hằng ngày, trong thời gian học tập

tại trường Đại học Cần Thơ

Một lần nữa xin chân thành cảm ơn!

Cần Thơ, tháng 5 năm 2013

Người viêt

Nguyễn Văn Thạch

Trang 3

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HUONG DAN

GVHD: Ths Nguyễn Phan Khôi II SVTH: Nguyén Van Thach

Trang 4

NHAN XET CUA GIAO VIEN PHAN BIEN

Trang 5

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIÊM BẢN QUYỀN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ 03

1.1.1.2 Quyền nhân thân 22 ©+++2C+++22Ex+22EAeeEEExrsrkkrerrkrre 05 1.1.1.3 Quyên tài sản -.225c 222222222 E22 cEEErrrrrrrrrrrrrrkes 05

1.1.2.2 Phương tiện hỗ trợ đọc sách điện tử - : -: 5 06

1.2.1 Sách điện tử dựa trên công nghệ từ phía người sử dụng 10

1.2.2 Sự tác động của các thiết bị điện tử - đa phương tiện, Internet đối với

1.3.2 Các hoạt động liên quan đối vi với sách điện tử trên Internet

.4 SO SÁNH GIỮA SÁCH ĐIỆN TỬ SO VỚI SÁCH IN THÔNG THƯỜNG 14

1.4.1 Ưu điỂm ¿5t tt E221 21121111121111111112111111111111111111111111 1111 1x,

1.4.2 Nhược điểm

1.5 BẢN QUYỀN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN T

1.6 HÌNH THỨC XÂM PHẠM BẢN QUYỀN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ I7 1.7 BIỆN PHÁP CHÓNG XÂM PHẠM BẢN QUYỀN ĐỐI VỚI SÁCH ĐIỆN

GVHD: Ths Nguyén Phan Khôi IV SVTH: Nguyén Van Thach

Trang 6

Chương 2: QUY ĐỊNH CUA PHAP LUAT HIEN HANH VE BAO VE BAN

2.1 CHỦ THẺ CÓ QUYỀN ĐÓI VỚI BẢN QUYỀN SÁCH ĐIỆN TỬ 23

2.1.1 TÁC BÌẢ Q.22 t1 eưeg 23

24

24 25 2.1.3 Chủ sở hữu quyền tác giả -. :-25:222c222 22A2 EEEcrrkrrrrke 25

26

2.1.1.1 Tác giả tác phẩm gốc

2.1.1.2 Tác giả tác phẩm phái sinh

2.5.1.2 Quyén đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên

thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng (khoản 2 Điều 19

Luật Sở hữu trí tuệ) 2222222cc2222222111111222 1.22112221111112 ccrree 29

2.2.1.3 Quyền công bố hoặc cho người khác công bố tác phẩm (khoản 3

Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ) -52222222222ccrrtttEEEEEEEEkrrrrrrrrrree 30

2.2.1.4 Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kì hình thức nào gây phương

hại đến danh dự và uy tín của tác giả (khoản 4 Điều 19 Luật Sở hữu trí

"7 31 b» nan 3, H.A 31

2.2.2.1 Quyền làm tác phẩm phái sinh (điểm a khoản 1 Điều 20 Luật sở

"08D h ố ẻẽ 32 2.2.2.2 Biểu diễn tác phẩm trước công chúng (điểm b khoản 1 Điều 20 Luật sở hữu trí tuỆ) 222222222cctt22222221111112 2211121111111 re 32 2.2.2.3 Sao chép tác phâm (điểm c khoản 1 Điều 20 Luật sở hữu trí tuệ)

1 33 34

2.2.2.5 Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu 2.2.2.4 Phân phối, nhập khâu bản gốc hoặc ban sao tác phẩm

tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bat ki phuong tién ki thuat

2.2.2.6 Cho thuê bán gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình MAY tÍnh .- các Sàn HH H212 HH TH HH HH HH ve 35

GVHD: Ths Nguyễn Phan Khôi Vv SVTH: Nguyén Van Thach

Trang 7

2.3 BẢO HỘ QUYỀN TAC GIA BOI VOI TÁC PHAM TREN SACH DIEN,

TU 35

2.3.1 Đôi tượng được bảo hộ bản quyên đôi với sách điện tử

2.3.2 Đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ đối với sách điện tử 39

2.3.3 Giới hạn bảo hộ bản quyền đối với sách điện tử 2.3.4 Giới hạn về thời gian bảo hộ bản quyền đối với sách điện tử

2.4 CHUYÊN QUYÈN TÁC GIẢ ĐÓI VỚI BẢN QUYỀN SÁCH ĐIỆN TỬ 42 2.4.1 Chuyển nhượng quyền tác giả 252225c22SccSCExeeErxerrrkrerree 42 2.4.1.1 Khái niệm 2.4.1.2 Đặc điểm

2.4.1.3 Hợp đồng chuyền nhượng

43 2.4.2 Chuyển quyền sử dụng quyền tác giả - 2¿25ccccccccccxeccrve 43 2.4.2.1 Khái niệm 2.4.2.2 Đặc điểm we 2.4.2.3 Hợp đồng chuyển q quyền sử dụng -.-¿-ccccccccccsccceee 44 2.5 HANH VI XAM PHAM VA BIEN PHAP BAO VE BAN QUYEN DOI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ 45

2.5.1 Hành vi xâm phạm quyền tác giả đối sách điện tử

2.5.2 Biện pháp báo vệ quyền tác giả 2-©252c22ScScceerrxerrrrrrrree 2.5.2.1 Biện pháp tự bảo vệ (Điều 198 Luật sở hữu trí tuệ) 48

2.5.2.1 Biện pháp dân sự 2.5.2.3 Biện pháp hành chính sẻ 2.5.2.4 Biện pháp hình sự - ¿5+ +52 re 2.6 TRÁCH NHIỆM CỦA NHỮNG NHÀ CUNG CÁP DỊCH VỤ MẠNG 52

Chương 3: THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN XÂM PHẠM QUYÈN TÁC GIÁ ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ, GIẢI PHÁP VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN

¡”n0 .ÔỎ 53 3.1 THỰC TRẠNG XÂM PHẠM BẢN QUYÊN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ 53

3.1.1 Tinh hình kinh doanh sách điện tử +5 <+c<<<+<xs+ 53 3.1.1.1 Hoạt động kinh doanh có bản quyên đối với sách điện tử 53

3.1.1.2 Hoạt động vi phạm bản quyền đối với sách điện tử 54

3.1.1.3 Một số vụ việc xâm phạm bán quyền đối với sách điện tử 58

3.1.2 Hoạt động của các phương thức truyền tải, phân phối sách điện tử 61

3.2 NGUYEN NHÂN VI PHẠM BẢN QUYỀN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ 62

3.2.1 Nguyên nhân chủ quann - - 5-5-5552 SE +‡+22E+Ekekekekerrrrrrree 62 3.2.1.1 Nhu cầu người đỌC ¿-2s2++t22EE92212221112211 2111 62

GVHD: Ths Nguyễn Phan Khôi VỊ SVTH: Nguyễn Văn Thạch

Trang 8

3.2.1.2 Ý thức của người đọc 63

3.2.2.2 Sự phối hợp giữa các cơ quan thực thi về quyền tác giá chưa

3.2.2.3 Sự yếu kém trong việc nắm bắt nhu cầu người đọc Ó

3 3 HAU QUA CUA HANH VI VI PHAM BAN QUYEN DOI VOI SACH ĐIỆN

3.4.1.1 Giải pháp từ phía cơ quan Nhà nước

3.4.1.2 Giải pháp từ phía tô chức, cá nhân có quyền liên quan 70

Trang 9

PHAN MO DAU

1 Lý đo chọn đề tài

Sự phát triển nhanh chóng và việc ứng dụng rộng rãi những thành tựu của công nghệ thông tin vào các lĩnh vực của đời sống xã hội đã làm xuất hiện nhiều sản phẩm tiện dụng và mới lạ Đặc điểm dễ dàng nhận thấy là chúng vừa mà đặc điểm truyền thống chưa có ứng dụng công nghệ thông tin đồng thời cũng mang những đặc trưng mới do có các ứng dụng công nghệ thông tin đem lại Sách điện tử là một phương tiện kĩ thuật số tương ứng của các loại sách in thông thường và ngày càng phố biến do việc dé dàng phân phát, chia sẻ trên Internet Với dung lượng nhỏ gọn nhưng chứa đựng một lượng tri thức

lớn nên sách điện tử là một sự tuyệt vời cho nhu cầu lưu trữ và đọc sách mọi lúc, mọi nơi

trên những thiết bị điện toán cá nhân như máy vi tính, máy tính bỏ túi (pocket PC), máy điện thoại Ngày này nhiều nhà xuất bản bên cạnh việc phát hành các bản sách giấy còn phát hành thêm loại hình sách điện tử với giá cả phải chăng hơn cho một bộ phận người

đọc Bên cạnh những mặt tích cực thuận lợi mà sách điện tử thì cũng có nhiều vấn đề bắt

cập phát sinh Trong đó vấn đề vi phạm bản quyền cần được quan tâm

Vi phạm bản quyền không chỉ đối mặt với xuất bản truyền thống mà còn đối với

lĩnh vực xuất bản sách điện tử Hầu hết các cuốn sách giấy nồi tiếng đã được chuyên

thành sách điện tử để chia sẻ trên mạng Internet Ngày càng nhiều trang web đã được lập

ra đề bán hoặc chia sẻ sách điện tử nên tình hình vi phạm bản quyền càng trở nên nghiêm trọng Vi phạm bản quyền đối với sách điện tử gây nhiều tôn thất không chỉ cho tác giả, nhà xuất bản, Nhà nước mà còn ảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội Tuy vậy, sự quản lý của cơ quan chức năng Nhà nước vẫn chưa đủ đề khắc phục tình trạng vi phạm bản quyền, các biện pháp xử lý chưa triệt để, các văn bản điều chỉnh vấn đề vi phạm bản quyền đối với sách điện tử còn ít vì thế gây nên xảy ra tình trạng xâm phạm bản quyền

đối với sách điện tử như hiện nay Để tìm hiểu sâu hơn vấn đề bản quyền đối với sách

điện tử, cũng như hậu quả của các vi phạm, quy định của pháp luật bảo vệ bản quyền đối

với sách điện tử, đồng thời đưa ra giải pháp hữu ích, kiến nghị giải quyết vấn đề vi phạm bản quyền đối với sách điện tử hiện nay Đó là lý đo mà người viết chọn đề tài “ Thực

trạng xâm phạm quyền tác giả dối với sách điện tử ở Việt Nam”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu bản quyền đối với sách điện tử đưới góc độ được pháp Luật Sở hữu trí tuệ

bảo hộ Tìm hiểu nguyên nhân vi phạm quyền đối với sách điện tử và hậu quả của vấn đề

vi phạm bản quyền đối với lĩnh vực sách điện tử Tìm hiểu những quy định của pháp luật

về bản quyền và biện pháp xử lý vi phạm bản quyền nói chung và bản quyền đối với sách điện tử nói riêng và hậu quả của việc vi phạm bản quyền đối với sách điện tử Đồng thời

Trang 10

người viêt cũng tìm hiệu những bât cập quy định của pháp luật đông thời đưa ra các giải

pháp kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ bán quyền đối với sách điện tử góp phần hạn chế, vi phạm bản quyền đối với sách điện tử, bảo vệ kịp thời tác giả, chủ sở hữu

tác phẩm, thúc đây kinh tế - xã hội phát triển

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là thực trạng xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử ở Việt Nam hiện nay

3 Phạm vỉ nghiên cứu

Sở hữu trí tuệ là lĩnh vực có phạm vi nghiên cứu rộng, bao gồm nhiều đối tượng được Nhà nước bảo hộ Trong phạm vi nghiên cứu, do hạn chế về hiểu biết và thời gian nghiên cứu nên người viết chỉ nghiên cứu về những quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến bản quyền Đồng thời đưa ra những phân tích những quy định đó dựa trên đối tượng là sách điện tử Cuối cùng, đưa ra những ý kiến đánh giá và những đề xuất theo quan điểm cá nhân

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề hoàn thành tốt luận văn, người viết đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu:

Phan 1: Phan mé dau

Phan 2: Phần nội dung

tử

Phần 3: Kết luận

Trang 11

Chuong 1: LY LUAN CHUNG VE QUYEN TAC GIA DOI

VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

Sách điện tử là một hình thức ấn bản giống như sách thông thường được thể hiện

trên môi trường số hóa Các ấn phẩm truyền thống thông thường được chuyền sang định dạng số truyền tải thông qua các thiết bị điện tử hay Internet phục vụ người đọc Vấn đề

bản quyền đối với sách điện tử được quan tâm bởi phương thức truyền tải hiện đại trong

môi trường kĩ thuật số Vì vậy, việc bảo về bản quyền đối với sách điện tử được nhiều người quan tâm Đề có thể hiểu rõ những vấn đề liên quan đến bản quyền đối với sách điện tử, chương này người viết tập trung đi sâu xác định và phân tích các khái niệm cơ

bản liên quan tới bản quyền đối với sách điện tử

1.1 KHAI NIEM, DAC DIEM QUYEN TAC GIA DOI VOI SACH DIEN TỬ

1.1.1 Khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm quyển tác giả

Quyền tác gia (bản quyền) chính là quyền của tô chức cá nhân đối với tác phẩm do

mình sáng tạo hoặc sở hữu." Tác phẩm bao gồm những sáng tạo trong lĩnh vực văn học,

nghệ thuật, khoa học và được thể hiện bằng bắt kì phương tiện nào Nói một các ngắn

gọn hơn thì bản quyền chính là việc cho phép tác giả và chủ sở hữu tác phẩm được quyền khai thác tác phâm, chống lại việc sao chép bất hợp pháp.!!

Thực tiễn ở Việt Nam hiện nay, thuật ngữ “quyền tac gia (Author’s right)” còn

được gọi là “ban quyén (Copyright)” va gitta hai khái niệm này không có bất cứ sự khác nhau nào Mặc dù cùng những khái niệm để chỉ các quyền của tác giả, chủ sở hữu đối với

tác phẩm của mình, thế nhưng có người gọi là quyền tác giả, có người gọi là bản quyền Còn trong các văn bản chính thức của Việt Nam như Luật Sở hữu trí tuệ, Bộ luật hình sự thì thuật ngữ quyền tác giả chính thức được sử dụng Tuy nhiên, việc sử dụng thuật ngữ quyên tác giả và bản quyền chỉ có sự khác nhau cơ bán về lịch sử hình thành, gắn liền với sự khác nhau giữa hệ thống luật Châu Âu lục địa (tiêu biểu là Pháp) sử đụng thuật ngữ quyên tác giả Các nước hệ thống pháp luật Anh - Mỹ sử dụng thuật ngữ bản

quyén."!

Do hai khái niệm quyền tac giả và bản quyền về cơ bản không khác nhau nhiều chi khác nhau về xuất xứ hình thành, nên ta có thể đồng nhất hai thuật ngữ này với nhau Đặc điểm của bản quyền:

©_ Tác phẩm bảo hộ phải có tính nguyên gốc;

' Khoản 2, Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005

? Lê Nết, Quyền sở hữu trí tuệ, tập bài giảng, NHÀ XUẤT BảN Đại học quốc gia Hồ Chí Minh, 2005, trang 21

3 Đinh Thị Mai Phương — Phan Thị Hải Anh — Điêu Ngọc Tuấn, Cẩm nang pháp luật về Sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, 2004, trang 19 — 20

Trang 12

hình thức nhất định

Thứ nhất, tác phẩm được bảo hộ phải có tính nguyên gốc tức là không sao chép bắt

chước tác phẩm khác Tính nguyên gốc thẻ hiện sự sáng tạo của tác giả đối với tác phẩm

Sự khác nhau giữa bản gốc tác phẩm và tính nguyên gốc là bản tồn tại đưới đạng vật chất

mả trên đó việc sáng tạo được định hình đầu tiên

Thứ: hai, bảo hộ hình thức, không bảo hộ ý tưởng, nghĩa là bản quyền phải được thé

ra bên ngoài bằng hình thức vật chất nhất định, phạm vi bảo hộ bản quyền không bao

gồm các ý đồ, trình tự, phương pháp tính hoặc các khái niệm Việc đăng kí bản quyền chỉ có ý nghĩa là chứng cứ Cơ quan xét xử khi giải quyết tranh chấp chỉ xét đến hình

thức thể hiện của tác phẩm mà thôi

Thứ ba, bản quyền tác phẩm phát sinh kế từ khi tác phẩm được sáng tạo ra và được

thể hiện dưới hình thức nhất định Có thể trên giấy, vỏ cây, vỏ sò hang đá hoặc trên

phương tiện lưu trữ số

Trước kia, pháp luật về quyền tác giá được sử dụng đề bảo hộ các loại hình thức thể

hiện sáng tạo khác nhau dưới đạng giấy, trong khi đó, ở thời đại Internet ngày nay, quyền tac giả được áp dụng với tất cá các nhà sản xuất, phân phối và kinh doanh tác phẩm dưới

dạng kĩ thuật số

Trên thế giới quyền tác giả phát sinh gắn liền với sự phát triển của công nghệ in Khi công nghệ in chưa ra đời, các tác phẩm (lúc đó chủ yếu là sách) thường được chép tay, vì thế khả năng sao chép tác phẩm gốc là không nhiều Khi công nghệ in ra đời, một

tác phẩm (một quyền sách) có thể dễ dàng nhân thành nhiều bản Tác giả, chủ sở hữu tác

phẩm không thể kiểm soát và quản lý được số người đang đọc quyền sách của mình và

trong đó có bao nhiêu người đã bỏ tiền ra in sách hợp pháp, còn bao nhiêu người đã mua

sách ¡n lậu Chính vì vậy, các tác giả, chủ sở hữu đã kiến nghị bảo hộ quyền được in ấn

và quản lý việc xuất bản, in ấn Quốc gia đầu tiên ban hành luật về quyền tác giả là nước Anh (1790), Pháp (1791) và Đức Như vậy, quyền tác giả phát sinh tại những nước theo

hệ thống luật Anh- Mỹ rồi mới đến các nước theo hệ thống Châu Âu lục địa."

Quyền tác giả ở Việt Nam được quy định trong Bộ luật dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ

và Nghị định 100/NĐ-CP/2006 của chính phủ quy định chỉ tiết và hướng dẫn thi hành

một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan Theo đó, quyền

tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu.” Như vậy, luật Việt Nam thừa nhận hai chủ thể có tư cách có quyền tác giả là cá nhân và

tổ chức Cá nhân có thể là chủ sở hữu quyền tác giả hay chính là tác giá của tác phẩm đó hoặc cả hai tư cách đó Còn tô chức chỉ có thể là chủ sở hữu của tác phẩm Về mặt khách

® Điều 4 khoản 2 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đối, bố sung năm 2009

Trang 13

quan quyên tác giả là tập hợp tât cả những quy phạm điêu chỉnh những quan hệ có liên quan đến việc tạo dựng, sử dụng và chuyền giao tác phẩm thuộc đối tượng quyền tác giả

1.1.1.2 Quyên nhân thân

Quyền nhân thân là quyền đân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác bao gồm những quyền nhằm bảo vệ các lợi ích về tỉnh thần của tác giả

® Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bó, sử dụng;

©_ Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bồ tác phẩm;

Những quyền trên đây thể hiện đúng bản chất bảo vệ giá trị tỉnh thần cho bản thân

tác giả, tôn trọng những thành quả lao động sáng tạo của tác giả Vì thế, đây là những quyền không thể chuyển giao cũng như không thể lấy đi của tác giả cho dù việc thực hiện dựa trên hợp đồng lao động của tác giả và bên kí kết Thực chất, quyền công bố hoặc cho người khác công bố tác phẩm cũng có thể xem là quyền nhân thân vừa mang tính chất tài sản nếu như việc cho phép đó vì mục đích lợi nhuận

1.1.1.3 Quyên tài sản

Quyền tài sản nhằm bảo vệ các lợi ích về mặt kinh tế, được khai thác, tham gia vào quá trình sử dụng giá trị kinh tế của tác phẩm Được chính tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ Cá nhân, tổ chức có thể sử dụng một, một số hay toàn bộ các quyền tài sản trên hoặc muốn công bố tác phẩm phải xin phép và trả tiền nhuận bút, thù lao, các quyền lợi vật chất khác cho chủ

sở hữu quyền tác giả Quyền tài sản bao gồm:

e Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;

e — Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm;

¢ — Truyén dat tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến,

vồ tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kì phương tiện kĩ thuật nào

Trang 14

Việc bảo hộ quyên tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ bao gôm các loại hình tác phâm

tại Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ Điều kiện báo hộ là tác phẩm phải được thể hiện bằng

một hình thức vật chất nhất định, thể hiện sự sang tao ra bên ngoài, không bảo hộ quyền

tac gia ton tại ở mặt ý tưởng Việc thể hiện bằng một hình thức vật chất nhất định có thé

thể hiện trên lá cây, giấy, đá Ngoài ra, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật hiện đại xuất hiện hình thức thể hiện sách, tác phẩm dưới loại hình điện tử tạo ra một xu thế thưởng thức văn học đọc hoàn toàn mới Cũng như các loại xuất bản phẩm

truyền thống vấn đề bản quyền đối với các loại hình tác phẩm thể hiện dưới hình thức

sách điện tử cũng cần được quan tâm

1.1.2 Khái niệm sách điện tử

500Kb Như vậy, với sức chứa của I CD-ROM có thể lưu trữ đến hơn 2.000 quyền sách

Cùng với sự phát triển vượt bậc của mạng Internet và kết hợp với các thiết bị kỹ thuật cao cấp, hầu hết các sách in giấy thông thường đều có thể được làm thành sách điện

tử Chính vì vậy mà ngày nay, không khó khăn lắm để bạn tìm một tác phẩm nỗi tiếng để

đọc trực tiếp trên mạng hay tái về máy tính dé đọc theo dang ebook.”

Sách điện tử được hiểu từ một số cách tiếp cận và ở các mức độ khác nhau Ở mức chung nhất, sách điện tử là một cuốn sách truyền thống nhưng nó được tạo ra và sử dụng

thông qua thiết bị công nghệ thông tin.”

1.1.2.2 Phương tiện hỗ trợ đọc sách điện tử

Sách điện tử có thể đọc trên các thiết bị số cầm tay như Plam PDA; Pocket PC hoặc Rocket ebook; Sony ebook; máy tính cá nhân; điện thoại di động Các thiết bị này chứa nội dung sách, phần cứng và phần mềm sử dụng đọc sách được tích hợp lại tại một

Trang 15

Xuất bản dưới định dạng Adobe: là hình thức phô biến hiện nay, nhất là đối với các

tài liệu khoa học công nghệ Sách được tạo ra (viết/xây dựng) bằng phần mềm Adobe Reader Sách có thể đọc được trên các mạng máy tính Macintosh, máy tính cá nhân và

các thiết bị cầm tay khác Ưu thế, là hình thức mở trang linh hoạt, có thể mở nhiều trang

cùng lúc; cho phép nhúng các thông tin 4m thanh (wave), hoat hinh (animations); chú giải, đánh dấu khi đọc Định dạng tài liệu trên thực tế được phát hành dưới hình thức điện

tử trên mạng toàn cầu Các tệp tin định dạng PDE được nén, có thẻ dùng chung; xem, di chuyền và in nếu được phép của nhà xuất bản

Xuất bản dưới định dạng Microsoft WorksStander: Sau năm 2000, khi Microsoft công bố công nghệ Clear Type, xuất bản đưới dạng Microsoft tỏ rõ nhiều ưu thế của mình Sách xuất bản theo định dạng này được (viết/xây dựng) bằng chương trình Microsoft ReadaerWorks Stander hoặc Microsoft Reader Works Publisher Sách được đọc bằng chương trình này, là sách được hỗ trợ bởi công nghệ ClearType nên rất

TỐ, sắc nét, chữ hiện thị trên màn hình đọc giống như chữ trên sách in; kích thước hiển thị sách tương đương với sách in truyền thống, rất gần với sách in về mặt hình thức; có thể điều chỉnh được cỡ chữ, mở trang linh hoạt; chương trình cho phép người đọc thao tác hầu hết các công việc đọc sách thường, như ghi chú, đánh dấu Hơn thế nữa, khi đọc người đọc còn có thể sao chép; đọc đưới hình thức nghe Chương trình cho phép sử dụng

° Ha Thanh, Truyén hình kĩ thuật số online, Sách điện tử sẽ giết chết sách in, http://vtc.vn/1-373702/kinh-te/sach- đien-tu-ke-thu-cua-sach-in-.htm, ngày truy cập [25/4/2013]

Trang 16

nhiêu kiêu định dạng văn bản, hình ảnh đã được tạo ra từ các phân mêm khác, như các văn bản tạo ta từ Word, văn bản dưới dạng HTML

Xuất bản sách định dạng HTML (Ebook Maker): Đây là loại sách không cần đọc

bằng bất kì một chương trình đặc biệt nào Sách được tạo ra giống như các trang Wed

Bắt kì máy nào có kết nói đến Internet, có cài đặt trình đuyệt Wed nào đều có thể tải sách

về đọc một cách đễ dàng Một số thông tin, dữ liệu tải về các trang Wed có thé sir dung

để tạo ra sách dưới dạng này

Xuất bản sách điện tử dưới dạng của ToolBook: Đây là các sách điện tử được xuất

bản phục vụ chủ yếu cho nhu cầu nghiên cứu, tra cứu và trong các chương trình dao tao tir xa (Elearning) Phan mềm tạo ra sách loại này 1a AsysMetric TooBook — (ToolBook) Đây là một loại chương trình chuyên nghiệp, hỗ trợ cho việc xuất bản sách dưới dạng tbk và có thể phát hành trên máy tính cá nhân, máy nối mạng nội bộ, mạng Internet và trên CD Rom Chương trình này cho phép xây dựng, xuất bản nhiều đạng sách với các mục đích khác nhau, như nghiên cứu, từ điển, giải trí Phần mềm ToolBook cho phép tạo và đọc sách Các sách được tạo ra bằng ToolIBook và cũng chỉ đọc được khi máy tính cá nhân hoặc máy phục vụ có cài đặt chương trình này Những khó khăn khi xuất bản sách dưới dạng này, là phần mềm tạo sách mang tính chuyên nghiệp, phù hợp

với những người có trình độ công nghệ thông tin tốt.!'”!

1.1.2.4 Định dạng sách điện tử

Trong phát triển sách điện tử, tùy thuộc vào khả năng công nghệ, định hướng người

sử dụng đã có nhiều định dạng sách điện tử ra đời Hiện nay có những định dạng sách điện tử sau:

Định dạng Adobe sách điện tử với định dạng này có thể đọc trên máy tính Macintosh, trên máy tính cá nhân cài đặt hệ điều hành Windows và đọc trên các thiết bị

số Có nhiều cách lựa để đọc sách Sách định dạng này có chức năng đánh dấu, tìm kiếm

Đây là kiểu định dạng mở cho việc phân phối các văn bản trong đó có sách điện tử trên phạm vi toàn cầu Tệp PDF đồng thời có thể dùng chung, xem, chuyền trang đọc, có thé

in ra giấy nếu được phép Hình thức hiển thị trang sách giống với trang văn bản trên Word

Dinh dang MicrosoftReader sach dién ttt voi dinh dang nay có thé tương thích/đọc với máy tính có cài đặt Windows 95/98/2000.NT/XP và các máy tính xách tay, các thiết

bị cầm tay Cuộc cách mạng mới của Microsoft là sử dụng công nghệ sắc nét chữ (ClearType) làm cho các chữ trong sách điện tử hiển thì trên màn hình giống như chữ in trên giấy nên việc đọc rất dễ dàng Sách có kích thước gần với sách in khổ 13x19em nên người đọc dễ có giác đang đọc cuốn sách truyền thống, sách in Hệ thống chuyền trang thông minh giúp người đọc nhớ ngay các công việc vừa thực hiện trong khi đọc ở lần đọc

'° Nguyễn Văn Tuần, Sách điện tử và công nghệ tạo sách điện tử, NHÀ XUẤT BảN Văn hóa thông tin, 2008, tr 23-

26

Trang 17

sách trước Có nhiêu cách chuyên trang khi đọc sách; các thẻ đánh dau có nhiêu màu sắc giúp người đọc có thể đánh dấu/ghi nhớ nhiều nội dung, sự kiện trong khi đọc và được lưu trữ lâu dai Định dạng cho phép người đọc thể hiện những cái riêng, như bút kí, đánh dấu đoạn văn, thơ theo ý riêng của mình, bằng theo các màu sắc khác nhau; cho phép vẽ, thiết đặt cỡ Font chữ và độ sắc nét của chữ phù hợp nhất với mình Cho phép nghe giọng đọc (người khiếm thị có thể sử dụng chức năng này để đọc sách) và những người muốn nghe giọng đọc ngôn ngữ Anh, Mỹ

Hạn chế của định dạng này là người đọc chỉ có thể sử dụng được một số dữ liệu:

văn bản, chữ số; các biểu đồ và hình ảnh tĩnh

Định dạng Mobipocket là định dạng sách mang tính tổng hợp trong sử dụng Nó có thể đọc trên các thiết bị số cá nhân, cho người đọc nhiều khả năng lựa chọn thiết bị, môi trường đề đọc, như Palm, PocketPC, Ebookman, Blackberry, Symbian, và mọi thiết bị

SỐ, máy tính cá nhân, bảng đọc Được hỗ trợ bởi các chức năng đọc sách điện tử, định dạng này mang lại cho người đọc bộ công cụ đọc tổng hợp và tính xác thực cao Cho phép lật trang bằng tay trên màn hình, tạo các điểm đánh dấu đề nhanh chóng chuyền đến phần cần nhớ, điều chỉnh cỡ và màu chữ, tìm kiếm toàn văn

Dinh dang Palm Reader dung cho sách điện tử đọc trên thiết bị cầm tay Palm Palm Reader cho phép người đọc mang theo nhiều cuốn sách điện tử khác nhau để đọc

Sử dụng định dạng này có thể lựa chọn loại và cỡ font chữ vừa y va co thể điều khiển một số nội dung văn bản trên màn hình đọc cùng một thời điểm Người đọc có thể chuyền từ phần nội dung này sang nội dung khác đễ dàng Sách có thể đọc trên máy tính

cá nhân hoặc bảng đọc Định dạng cho phép tạo các trang đánh dấu khi sử dụng, tạo bảng mục lục nội dung khi đọc

Dinh dang Gemstar thiét kế cho các cuốn sách điện tit Gemstar RCA REB 1100

hoặc định dạng Rocked Ebooks Sách đi kèm phần mềm đọc sách Định dạng này cũng

có thể đọc được trên máy tính cá nhân Với thiết bị REB 1100 sách định dạng này cuốn sách cho ta cảm giác cuốn sách điện tử gần với cuốn sách truyền thống nhưng lại thể hiện

rõ đặc trưng điện tử của cuốn sách Đó là khi đọc ta có thể xem từ điển được xây dựng trong sách, tìm từ và sử đụng cảm ứng màn hình để tạo các ghi chú, đánh đấu và nhắn mạnh những gì cần thiết khi đọc Đó là một định dạng đơn giản và sử dụng tiện lợi Khi

sử dụng ta có thể lật trang, xoay chiều của văn bản, phóng to cỡ chữ

Định dạng Hiebook có chức năng đầy đủ các định dạng MP3 Khi sử đụng có Headphone ta có thể kết nói để nghe nhạc khi đọc tiểu thuyết chăng hạn Khi đọc sách ta

có thể vẽ tranh, sơ đồ Có các loại bút với kích cỡ nét vẽ khác nhau, dễ tạo lưu ý trong khi đọc như đánh dấu phần cho một trang nào đó, tạo nội dung nhắc nhớ một điều gì cần

thiết Có thể chèn văn bản khi đọc bằng bàn phím thả xuống, có thể gửi và nhận file nội

dung vào máy tính cá nhân và từ máy tính cá nhân

Trang 18

Định dạng HTML là định dạng thuận lợi nhât khi sử dụng hiện nay (2007) vì sách

để ở định dạng này sẽ không cần phần mềm đọc sách hoặc thiết bị đọc đặc thù nào, ngoài máy tính đang sử dụng thông thường hiện nay có kết nối mạng Internet Ta chỉ cần kết nối với cuốn sách có định dạng HTML qua trình duyệt Internet là cuốn sách có thể được tải về trên máy tính của mình Nhờ tính năng điều hướng siêu văn bản giống như khi xem một trang wed nên việc làm quen và sử dụng sách định đạng này rất đễ dàng Kích cỡ file sách nhỏ nên càng dễ sử dụng khi đọc sách Định dạng này cho phép tìm kiếm, tra cứu từ

và toàn văn nội dung trong cuốn sách Người đọc có thể tra cứu để kiểm tra nội dung trích đẫn hoặc cần trích dẫn nội dung cuốn sách có thể copy và dán vào tài liệu của mình Instant eBook duge thiết đặt nhanh khi sử đụng và được sử dụng ngay mà không cần cài đặt thêm phần mềm đọc sách điện tử nào Nó được định dạng dưới dạng siêu văn bản bằng các chỉ mục — Chương/phần Người sử dụng có thể thể hiện cái riêng của mình trong khi đọc bằng việc thiết đặt kiểu, cỡ màu chữ cho riêng mình Ta có thé tim, copy va dán đoạn văn bản cần thiết của cuốn sách sang chương trình khác Nhờ sự liên kết, định dạng cho phép gửi các nhận xét về cuốn sách trực tiếp trong cuốn sách

Định dạng MicrosofrWord cung cấp cho những người chưa quen nhiều với việc sử dụng sách điện tử bằng việc cung cấp định dạng đọc điện tử gần với Word Máy có cài Word vẫn cần bố sung thêm phần mềm đọc định dạng này Khi đọc ta có thể thay đổi cỡ chữ giống như bắt kì văn bản word nào và có thể in nội dung sách của mình như in văn bản của chương trình word

Định dạng Plain Text không cần thiết bị và phần mềm đọc chuyên nghiệp Có thể đọc nó trên các loại máy tính và sử dụng bất kỳ hệ điều hành nào Ta có thể sử dụng chương trình Noted hoặc WordPad hoặc Microsoft hoặc bat ki phan mềm nào đọc được

file.txt.""

1.2 TRUYÈN TẢI SÁCH ĐIỆN TỬ

Sách điện tử được hiểu trước hết là ở góc độ khoa học công nghệ, ứng dụng kĩ thuật

số vào công nghệ tạo ra sách và công nghệ sử dụng sách điện tử

1.2.1 Sách điện tử dựa trên công nghệ từ phía người sử dụng

Người ta phân ra ba loại sách điện tử:

® Loại sách sử dụng các thiết bị cam tay nhu Plam PDA; Pocket PC; hoac Rocket ebook; Sony ebook Đáy là các thiết bị đọc có khả năng chứa nội dung sách, phân cứng và phần mềm chuyên cho thiết bị để đọc sách và

được tích hợp lại tại một thiết bị Các thiết bị này gọn nhẹ, dễ dàng di

chuyển, nhưng giá cá các thiết bị này khác đắt, chỉ phí để mua nội dung số hoa con cao, một số yêu cấu công nghệ chưa đáp ứng được nhu cấu đọc

'' Nguyễn Văn Tuần, Sách điện tử và công nghệ tạo sách điện tử, NHÀ XUẤT BảN Văn hóa thông tin, 2008, trang 26-31

Trang 19

sách thông thường Vĩ dụ, màn hình nhỏ, độ sáng chưa tốt, nguồn điện không lâu;

tính cá nhân đơn lẻ hoặc noi mạng Loại sách này có thể tải về từ trên

mạng và có phần mêềm để đọc sách trên máy tính cá nhân hoặc máy tính

phải kịp thời Việc vi phạm bản quyền kéo theo nhiều hệ lụy không chỉ ảnh hưởng đến

ban thân tác giả mà còn ảnh hưởng đến kinh tế - xã hội Đó là vấn đề cần được quan tâm giải quyết

1.2.2 Sự tác động cúa các thiết bị điện tứ - đa phương tiện, Internet đối với sách điện tử

Sự hình thành và phát triển của Internet không quá dài so với sự phát triển của khoa học Công nghệ thông tin Thế nhưng tốc độ phát triển và ứng dụng các sản phẩm chạy trên môi trường của Internet rất nhanh chóng và hiệu quả là không bàn cãi trong nhiều

lĩnh vực kinh tế, xã hội, giáo dục, y té, thong mai Internet là một hệ thống thông tin

toàn cầu có thể được truy nhập công cộng gôm các mạng máy tính được liên kết với nhau Hệ thống này truyền thông tin theo kiểu nối chuyển gói dữ liệu (packet switching)

dựa trên một giao thức liên mạng đã được chuẩn hóa (giao thức IP).'?! Hệ thông này bao

gồm hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn của các doanh nghiệp, của các viện nghiên cứu

và các trường đại học, của người đùng cá nhân và các chính phủ trên toàn cầu đã trở thành phương thức truyền đạt, trao đồi thông tin, hợp tac, giao lưu giữa cá nhân với cá nhân, tổ chức và các quốc gia trên thế giới mà không cần quan tâm đến vị trí địa lý, khoảng cách về không gian và thời gian Chính điều này đã xảy ra nhiều tình trạng kẻ xấu

lợi dụng để thực hiện các hành vi phạm tội đánh cắp tài sản sở hữu trí tuệ nói riêng và các

lợi ích cá nhân, tập thể khác nói chung Đối với thực trạng xâm phạm bản quyền đối với sách điện tử chính những điều ở trên đã làm việc vi phạm bản quyền sách điện tử trở nên gay gắt hơn bởi tội phạm Công nghệ luôn tỉnh vi, khó phát hiện hơn Đi đôi với sự phát

triển của sách in truyền thống thì lĩnh vực sách điện tử buộc phải đi theo sự phát triển của

công nghệ để đáp ứng được các yếu tó, nhu cầu thị hiếu của thị trường So với đặc điểm của sách in thông thường chỉ là việc ấn bản trên giấy in rồi đóng bìa, thì sách điện tử lại

'? Khoản 1, điều 3 Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28 tháng 8 năm 2008 của chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dung dich vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet về quản lý Nhà nước về Internet

Trang 20

có thê kèm theo âm thanh, video sông động, bắt mặt thu hút người đọc hơn so với sách In thông thường Với dung lượng nhỏ gọn nhưng chứa đựng một lượng tri thức lớn sách điện tử là một sự tuyệt vời cho nhu cầu lưu trữ và đọc sách mọi lúc, mọi nơi trên những thiết bị điện toán cá nhân như máy vi tính, máy tính bỏ túi (pocket PC), máy điện thoại,

Sự bùng nỗ của Internet giúp cho sách điện tử ngày càng được nhiều người quan tâm Hầu hết các cuốn sách giấy nổi tiếng đã được chuyển thành sách điện tử để chia sẻ trên mạng thông tin toàn cầu này Nhiều trang web đã được lập ra dé bán hoặc chia sẻ sách

điện tử Do đặc tính dé lưu trữ, dé phat tán chia sẻ nên sách điện tử trên Internet đễ đàng

thu hút người đọc bởi những đặc tính mà Internet mang lại

Như vậy, sự phát triển của Internet cũng chính là nhân tố làm cho việc vi phạm bản

quyền không chỉ xảy ra đối với sách in thông thường mà còn diễn ra đối với sách điện tử 1.3 TINH HINH, HOAT DONG LIEN QUAN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ

TREN INTERNET

1.3.1 Tinh hinh kinh doanh sach dién tir

Theo các doanh nghiệp kinh doanh, giá sách điện tử rẻ hơn sách giấy gần 50%, bên cạnh đó việc xuất bản và kinh doanh có nhiều lợi thế hơn, doanh nghiệp sẽ không mắt chỉ phí cho giấy mực, in ấn trong khi các khoán này đang lên cao Việc này cũng sẽ tránh

sự tồn kho sách, gây lãng phí như việc sách xuất bản hiện nay Khả năng kinh doanh sé

tốt hơn do không bị giới hạn về biên giới Một lợi thế khác là đoanh thu bán sách điện tử

về mặt lâu dài sẽ cao hơn sách thường rất nhiều

Những ưu điểm vượt trội mà sách điện tử mang lại là không thể không quan tâm, đặc biệt là khả năng siêu lợi nhuận mà sách điện tử đem lại Trên thế giới các hãng kinh doanh sách điện tử nỗi tiếng như 4znazon.com, ebooks.com là những trang chuyên kinh doanh trực tuyến sách điện tử thu hút nhiều khách hàng có nhu cầu sử dụng sách điện tử Một công bố mới đây “tập đoàn cung cấp dịch vụ tìm kiếm trên mạng hàng đầu thế giới Google của Mỹ ngày 6 tháng I2 năm 2010 đã chỉnh thức cho ra mắt của hàng sách kỹ thuật số trực tuyến - eBookstore tai dia chi www.books.google.com Thu viện sách điện tir cua Google gém hang tram nghin cuon sdch dién tử của các nhà xuất bản nổi tiếng như Macmillan, Random House và Simon & Schuster Nếu tỉnh cả những cuốn sách miễn phí, số đầu sách tại thư viện này sẽ lên tới hơn 3 triệu cuốn

Điều thú vị là người đọc có thể dễ dàng lưu trữ những cuốn sách yêu thích trong một tú sách áo và đọc chúng trên bất kỳ máy tinh nào có kết nỗi Internet hoặc qua các ứng dụng miễn phí của các thiết bị như iPhone, iPad hoặc iPod Touch của hãng Apple hoặc các điện thoại thông mình chạy hệ điều hành Android của Google

Bà Jeannie Hornung, Người phát ngôn của Google khẳng định đây là thư viện sách điện tử lớn nhất thế giới Với thư viện không lồ này, Google muốn tăng thị phan trên thị

Trang 21

trường sách trực tuyên von rat giàu tiêm năng, trong nỗ lực cạnh tranh với đôi thủ Amazone.com

Kế từ khi khởi động dự án Google Books vào năm 2004, Google đã số hóa hơn 15 triệu cuốn sách của hơn 100 quốc gia và dịch ra hơn 400 ngôn ngữ trên thế giới

Về tiềm năng của sách điện tử, theo Tập đoàn nghiên cứu thị trường Forrester trong năm 2010, người Mỹ chỉ khoảng 966 triệu USD cho sách điện tử, tăng hơn 300%

so với năm 2009 (301 triệu USD) và con số này có thể dat 2,8l tỷ USD vào năm

Hinh 2: Tim kiém sdch trén Google Books''*!

Tại Việt Nam, ra đời từ tháng 3/2008, sachbao.vn được xem là website kinh doanh sách điện tử đầu tiên của Việt Nam Tính đến thời điểm hiện nay, sachbao.vn đang sở

hữu khoảng trên 5.000 đầu sách đủ thể loại Đây là những đầu sách có bản quyền được

cung cấp từ hơn 50 nhà xuất bản, nhà phát hành sách, công ty cung cấp nội dung số trong

cả nước như: First News, Bách Việt Books, Thái Hà Books, Văn Lang Books, Nhã Nam,

NHÀ XUẤT BảN Giáo Dục, NHÀ XUẤT BáN Lao Động

Ngày 10 tháng 9 năm 2012, tập đoàn viễn thông Viettel cũng triển khai dich vụ bán sách điện tử có tên Anybook Khác với Alezaa.com, hai doanh nghiệp Lạc Việt và Viettel chỉ xem sách điện tử là một trong số các sản phẩm họ khai thác Ngày 26 tháng 10 năm

2012, Công ty cổ phần tin học Lạc Việt đã chính thức giới thiệu website kinh đoanh sách báo điện tử có bản quyền sachbao.vn phiên bản mới Đây là website chuyên kinh doanh

ebook (sách điện tử) có quy mô lớn tại Việt Nam hiện nay.!'“! Maydocsach.vn, hơn một

năm có mặt trên thị trường, dẫu với mức giá không rẻ nhưng doanh nghiệp này đã cung cấp đến thị trường hàng ngàn sản phẩm như Kindle, Nook Color, Sony Reader , trung

bình mỗi tháng bán được 200 - 300 máy

Tuy nhiên, tình hình kinh doanh sách điện tử vẫn phải đối mặt với nhiều nỗi lo, cản trở sách điện tử tại Việt Nam phát triển, theo hầu hết các doanh nghiệp đang kinh doanh, chính là nạn không tôn trọng bản quyền Hiện có hàng chục website đưa sách điện tử không bản quyền bán công khai, thậm chí còn ghi rõ cả số tài khoản ngân hàng giao dịch

TA 0 AT Hạn nà hu.vn/Home/Thu-vien-sach-dien-tu-lon-nhat-the-gioi/20 1012/52891.vgp ngày truy cập ' Tạp chí công nghệ, Hạn chế sao chép sách điện tử, http://tapchicongnghe.vn/sachbao-vn-han-che-viec-sao-chep- sach-dien-tu.html, ngày truy cập [02/01/2013]

Trang 22

Tuy nhiên, ít thấy cơ quan có trách nhiệm xử lý các website có các hành vi xâm phạm Ở các cửa hàng bán thiết bị, đặc biệt là mặt hàng máy tính bảng, người mua có thể chép hàng ngàn đầu sách điện tử miễn phí khi mua Cũng như phần mềm không bản quyền, người có nhu cầu có thể tới cửa hàng bán phần mềm để mua đĩa CD chứa hàng chục ngàn

sách điện tử với giá chỉ khoảng 10.000 đồng/đĩa.!'?! Vì thế, cần phải xây dựng hành pháp

lý để môi trường kinh đoanh sách điện tử trong sạch, góp phần đóng góp quan trọng vào

lợi ích kinh tế cho tác giả, chủ sở hữu có quyền và Nhà nước

1.3.2 Các hoạt động liên quan đối với sách điện tứ trên Internet

World Wide Web, gọi tắt là web, mạng toàn cầu là một không gian thông tin mà một người có thể truy nhập (đọc và viết) qua các máy tính nối mạng Internet Web chỉ là một dịch vụ chạy trên Internet Dé sử dụng web cần có trình duyệt web là một phần mềm ứng dụng cho phép người sử dụng xem và tương tác với các văn bản, hình ảnh, đoạn phim, nhạc, trò chơi trên một trang web Trình duyệt web đọc định dạng HTML để hiển

thị

Scan là phương pháp quét chùm điện tử qua mỗi phần của hình ảnh theo một thứ tự

nhất định có thể chụp và tái tạo lại hình ảnh trên màn ảnh truyền hình.!"! Sean sách là

hình thức nhân bản tạo ra nhiều bản sao bằng cách sao chụp với tác phẩm gốc với nội dung giống như ấn phẩm góc vì thế nó vi phạm bản quyền nghiêm trọng Mặc đù phương thức đọc sách có thể đối thay bằng cách sử dụng sách điện tử nhưng nó vẫn giữ nguyên giá trị tri thức của nó Sự phát triển của công nghệ số cần tôn trọng hơn nữa vấn đề về bản quyền tác giả để khả năng sáng tạo, lao động trí tuệ của con người không dừng lại

1.4 SO SÁNH SÁCH ĐIỆN TỬ VỚI SÁCH THÔNG THƯỜNG

Cũng như sách in thong thường sách điện tử cũng là một loại sách mang những đặc điểm của sách in truyền thống Nó chứa đựng thông tin cần thiết phục vụ nhu cầu người đọc thưởng thức văn hóa, vừa mang tính thông tin, vừa mang tính giải trí Sách cũng là nguồn tài liệu phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu phát triển kinh tế- xã hội của loài người Do là một hình thức thể hiện của tri thức nên sách điện tử cũng có những ưu, nhược điểm nhất định

'Š Gia Vĩnh, Kinh doanh sách điện tử, Kinh doanh sách điện tử vừa làm vừa lo, http://www.dunghangviet.vn/hv/thi- truong/2012/10/kinh-doanh-sach-dien-tu-vua-lam-vua-lo.html ngày truy cập [02/01/2013]

'* Diễn dan tin hoc, Scan là gì? , hftp://diendan.tinhocmo.net/showthread.php?tid=7668, ngày truy cập

[13/02/2013]

Trang 23

1.4.1 Ưu điểm

Một ưu điểm vượt trội của sách điện tử so với sách in thông thường là khả năng tiếp cận công nghệ thông tin mà sách in thông thường không thể bắt kịp Trình độ khoa học công nghệ phát triển đến đâu thì sách điện tử được ứng dụng trên công nghệ đến đó, các

thiết bị tích hợp sách điện tử làm cho trở nên bắt mắt, đẹp về hình thức, nội dung phong

phú, đáp ứng nhu cầu của người đọc Nếu sách in thông thường chỉ là việc con chữ được

¡n trên giấy, hoặc kèm theo các hình vẽ được in lên sách thì sách điện tử có thể được kèm theo hình ảnh và âm thanh làm cho sách điện tử trở nên trung thực sống động

Sản xuất nhanh và nhận được kịp thời: khác với quy trình sản xuất sách truyền

thống, sách điện tử sau khi đạt được một số công đoạn cần thiết có thể ra mắt ngay, do công nghệ sản xuất nó tạo ra Nội dung sách hoàn thành, công việc lựa chọn công nghệ thỏa mãn, quy trình sản xuất có tính tập trung và các vật mang thông tin gọn, nhẹ, kênh phân phối luôn luôn có sẵn nên cuốn sách có thể được sản xuất và phân phối ngay tức

Giá thành hạ: Giá thành sách điện tử thấp hơn nhiều lần so với sách truyền thống

do công nghệ đem lại Mọi chỉ phí về vật chất, phân phối đều thấp hơn so với sách truyền thống Việc xuất bản không chỉ còn lệ thuộc vào nhà xuất bản mà ngay tác giả cũng có thể xuất bản được sách của mình Khâu lưu trữ, vận chuyển có thể bỏ qua Do vậy, một

số chỉ phí sẽ không còn phải chỉ trả

Góp phân bảo vệ môi trường: Do sách tồn tại đưới dạng số hóa, sử đụng qua các thiết bị điện tử, sách không phải in ra trên giấy nên hàng năm có một lượng giấy lớn sẽ được tiết kiệm, việc in ấn cũng giảm đi Vì thế, một lượng cây xanh dùng làm nguyên liệu được bảo vệ; các khí thải, chất thải do ngành công nghiệp in cũng được giảm bớt

Sử dụng sách điện tử tiện lợi hơn: Rất nhiều phần mềm tạo và đọc sách hỗ trợ cho

người sử dụng sách một cách tối ưu Sách có thể được mở trang một cách linh hoạt; giúp người đọc thao tác các công việc đọc sách một cách đễ đàng, như mở trang đánh dấu, ghi chép, chú thích nội dung mà không cần đến một công cụ nào khác Sách điện tử hỗ trợ các hoạt động khác khi đọc sách, như tìm văn bản, trích văn bản, đánh dấu có thể sắp xếp tất cả những điều riêng khi đọc sách của người sử dụng Ngoài những ưu điểm mà sách điện tử mang lại cho người đọc thì nó cũng mang lại một số nhược điểm nhất định

Trang 24

1.4.2 Nhược điểm

Khó khăn trong việc đọc sách phải thông qua thiết bị phần cứng và phần mềm làm

cho sách điện tử không thật giống sách truyền thống gây cho người đọc cảm nhận phải có một thói quen mới khi thưởng thức văn hóa đọc Một số văn bản chưa thật bắt mắt, xấu; đọc lâu nhức mắt Tuy nhiên, đặc điểm này ngày càng được các nhà công nghệ hỗ trợ để hạn chế nó Một số hãng công nghệ đã có gắng tạo ra các phần cứng và phần mềm gần với sách in và việc đọc sách giống với đọc sách thông thường

Chưa có nhiễu hình thức định dạng nội dung để ching co thể hiển thị được mọi

thiết bị Người đọc còn lệ thuộc vào thiết bị, ít nhất là máy tính nối mạng, một thiết bị phô biến nhất hiện nay, mới có thể đọc được sách Các thiết bị số cá nhân chưa có nhiều

ưu điểm nổi trội về hình thức thé hiện nội dung sách Các điều kiện kỹ thuật khác như

nguồn năng lượng cung cấp đề có thể đọc sách trên các thiết bị số với thời gian lâu hơn Hình thức xuất bản, phân phối còn đa dạng, chưa có chuẩn thống nhất để người đọc có

Tính hợp pháp hạn chế và việc bảo vệ sách còn khó khăn Do ưu điểm xuất bản

nhanh và cá nhân nào cũng có thể xuất bản sách của mình nên đã và đang có hiện tượng

một số tác giả muốn thử nghiệm mình trước hết qua việc viết sách điện tử Vì thế, nội

dung của cuốn sách có không phái đã là những điều cần đọc Đặc điểm này cũng có ở sách truyền thống nhưng nó không đậm nét bằng sách điện tử Về bảo mật của sách điện

tử cũng còn gặp nhiều khó khăn Hầu hết các phần mềm tạo sách điện tử chưa có những giải pháp hữu hiệu dé chống việc sao chép và bảo vệ các quyền khác cho tác giả và cho các nhà xuất bản

Do sách điện tử là một xu thế đọc mới có nhiều tiện dụng khi đễ đảng sử dụng bởi tính tiện ích mà nó mang lại Nên đây hứa hẹn là một lĩnh vực kinh doanh đem lại lợi nhuận kinh tế đối với các nhà sản xuất Bat ki một lĩnh vực kinh doanh nào cũng có hai mặt của nó là thuận lợi và khó khăn nhất định Ngoài những thuận lợi do tính mới lạ hứa

hẹn mang lại nhiều lợi nhuận thì khó khăn mà vấn đề sách điện tử vướng phải không đâu

hơn là tình trạng đánh cắp bản quyền Như vậy, cần có giải pháp để môi trường kinh doanh sách điện tử trong sạch và lành mạnh hơn

1.5 BẢN QUYÈN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ

Cũng như bán quyền đối với các tác phẩm được in trên sách thông thường Việc bảo

vệ bản quyền đối với sách điện tử là vô cùng cần thiết nhằm bảo vệ quyền và lợi ích cho tác giả người đã lao động, sáng tạo ra tác phẩm Với xu hướng phát triển hiện đại của

Trang 25

công nghệ thông tin, đặc biệt là sự bùng nỗ của Internet thì vân đê bảo vệ bản quyên ngày càng gặp nhiều khó khăn, do đây là một lĩnh vực mới luật điều chính còn ít

Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể

hiện bằng bắt kì phương tiện hay hình thức nào.”

Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian là sáng tạo tập thể trên nền tảng truyền thống của một nhóm hoặc các cá nhân nhằm phản ánh khát vọng của cộng đồng, thé hiện tương xứng đặc điểm văn hóa và xã hội của họ, các tiêu chuẩn và giá trị được lưu truyền bằng cách mô phỏng hoặc bằng cách khác Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian bao gồm: truyện, thơ, câu đố; điệu hát, làn điệu âm nhạc; điệu múa, vở diễn, nghỉ lễ và các trò chơi; sản phẩm nghệ thuật đồ họa, hội họa, điêu khắc, nhạc cụ, hình mẫu kiến trúc và các loại hình nghệ thuật khác được thể hiện dưới bat kì hình thức vật chất nào.!'#!

Bản quyền đối với tác phẩm trên sách điện tử cũng như sách in thông thường tự

động phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được định hình với một hình thức vật chất nhất

định (trên giấy, gỗ, vỏ sò, trên môi trường kĩ thuật số ) bất kế tác phẩm đó đã được

công bó, đã được đăng ký hay chưa

1.6 HÌNH THỨC XÂM PHẠM BẢN QUYỀN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ

Hình thức xâm phạm bản quyền đối với sách điện tử cũng giống như một tác phẩm

in trên sách thông thường đó là sao chép tạo ra một hoặc nhiều bản sao của tác phẩm

hoặc bản ghi âm, ghi hình bằng bắt kỳ phương tiện hay hình thức nào, bao gồm cá việc tạo ra bản sao với hình thức điện tử.!"”

Sao chép nguyên văn một phần hay toàn bộ tác phẩm đã có từ trước nhưng không được sự cho phép của chủ thể có quyền đối với tác phẩm là hành vi xâm phạm quyền tác giả Cũng như lưu truyền trái phép một phần hay toàn bộ tác phẩm không thuộc về quyền tác giả của mình Toàn bộ tác phẩm không bị sao chép nguyên văn nhưng toàn bộ ý tưởng chỉ tiết cũng như thứ tự trình bày của một tác phẩm bị sao chép Dạng vi phạm này khó phát hiện hơn nhưng vẫn có thể cho là một dạng vi phạm bản quyền nếu như có bằng chứng là "bản sao" sao chép nội đung ý tưởng theo nguyên mẫu Có thể thấy thí đụ ở những luận án cao học không ghi rõ nguồn và tác giả chính Bản văn không bị sao chép nguyên văn nhưng bị thông dịch lại các ý tưởng sáng tạo (thành ngôn ngữ khác hay thành các đạng khác) Tuy nhiên, một tác phẩm sẽ không bị xem là vi phạm bản quyền nếu nó

là sự tổng hợp có tính sáng tạo riêng từ nhiều hệ thống tác phẩm khác về ý (ý văn, ý nhạc,

ý tưởng ) và có thông tin rõ ràng về nguồn và tác giả chính

Ngoài ra, những hành vi được liệt kê tại điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ cũng được xem

là hành vi hay hình thức xâm phạm quyền tác giả:

'” Khoản 7, Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005

'* Khoản 1, Điều 23 Luật Sở hữu trí tuệ 2005

'® Khoản 10, Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005

Trang 26

¢ Làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyên tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh, trừ trường hợp quy định tại điểm ¡ khoản 1 Điều 25 của Luật này;

©_ Sử dụng tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyên tác gid, không trả tiền nhuận bút, thù lao, quyên lợi vật chất khác theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp quy định tại khoản I Điều 25 cúa Luật này;

©_ Cố ý huỷ bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyên tác giả thực hiện đề bảo vệ quyên tác giả đối với tác phẩm của mình;

®_ Có ý xoá, thay đổi thông tin quản lý quyên dưới hình thức điện tử có trong tác phẩm;

cho thuê thiết bị khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị đó làm vô hiệu

các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyên tác giá thực hiện dé bảo vệ quyên tác giả đối với tác phẩm của mình;

® Làm và bán tác phẩm mà chữ ký của tác giả bị giả mao;

Trang 27

Như vậy, những hành vi được liệt kê tại điêu 28 Luật Sở hữu trí tuệ được xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả Để bảo vệ quyền tác giả ngoài các quy định của pháp

luật thì việc áp dụng các biện pháp khác để bảo vệ quyền tác giả đối với chủ thể có quyền

là đều cần thiết

1.7 BIỆN PHÁP CHÓNG XÂM PHẠM BẢN QUYỀN ĐÓI VỚI SÁCH ĐIỆN TỬ

Hình thức xâm phạm bản quyền đối với các tác phẩm trong môi trường kĩ thuật số

là một trong những vấn để đáng quan tâm và còn gặp nhiều khó khăn Bởi với sự phát triển công nghệ ngày một tiên tiến thì khó có thể ngăn chặn triệt để tình trạng đánh cấp bản quyền Tuy nhiên, hiện nay ngoài những cơ sở hành lang pháp lý còn có một số giải pháp nhằm hạn chế tình trạng sao chép trái phép đó là sử dụng công nghệ chống sao chép DRM (Digital Rights Management)

Dinh nghia: Digital rights management (DRM) lién quan dén viéc kiém soát và

bảo vệ quyền sở hữu tài sản trí tuệ số (nội đung), gồm tải liệu, hình ảnh, video và âm

thanh DRM hạn chế những gì người dùng có thể làm với nội dung này cho dù họ là chủ

sở hữu

Luật về bản quyền, sáng chế và bí mật công nghệ mang lại một số đặc quyền cho những người nắm giữ chúng, cho phép họ chia sẻ, bán hay nắm giữ thông tin trong một khoảng thời gian Luật pháp và thông lệ cũng xác định những gì người dùng có thể làm đối với thông tin mà họ mua Ví dụ, nếu bạn mua một cuốn sách hay băng nhạc, bạn có thể đọc hay nghe, trao đôi với bạn bè, tạo bản sao hay dùng bản gốc trên một máy khác (ví dụ: máy nghe nhạc trên xe hơi) Bạn cũng có thể mua sách hay CD đã sử dụng với giá

rẻ hơn Thư viện thì có thể cho hàng ngàn người đọc mượn sách Tuy nhiên, người sử dụng cũng không được làm một số điều như không thể thay đổi và bán tác phẩm đã sửa đối này như là tác phẩm của chính mình, không được sao chép và bán những bản sao này, không thể sử dụng thông tin từ những tác phẩm này vào những thứ không được phép, không thể thu tiền của những người xem DVD

Nội dung số cũng tạo ra một số quyền mà sản phẩm analog không có

Vĩ dụ: Bạn có thể mua một bức không ảnh về một địa điểm nào đó hay cũng có

thể mua ảnh vệ tỉnh ở dạng số Ảnh vệ tỉnh bị giới hạn về kích thước và mức độ

hiển thị các chỉ tiết nhỏ nhất, tuy nhiên nếu trả thêm tiền thì bạn có được hình ảnh với độ phân giải cao hơn

Trang 28

Digital Rights Management (DRM)

= Intellectual Property Rights

- Manage

= Track -Enforce

Qatthos

Introduction to IPTV + Ahos, 2009 _ page 29

Hình 3: Phương thức quản lý Digital righis management (DRMI)!?

Danh dau s6 (Digital Watermarking) 1a m6t dang Strganography (ky thuật giấu tin), trong đó bản quyền số và thông tin nguồn được giấu ngay trong tập tin tài liệu, hình ảnh hay âm thanh mà người dùng không biết, nhưng những bản sao (kế cá đạng analog)

sẽ vẫn có những thông tin này Kỹ thuật này không nhằm chống lại việc sao chép lậu hay khống chế việc sử dụng nhưng lại cho phép chứng minh tác giả và lần theo dấu vết của các bản sao đê tìm ra người sở hữu ban đâu

(Hgh Frequency aud o)

(Color start)

Hinh 4: Digital Watermarks Diagram °"!

Chống sao chép về mặt vat ly liên quan đến việc sở hữu tai san vật lý hay cần có phần cứng gắn vào máy tính người dùng Phương pháp này xuất hiện vào những ngày đầu của máy tính IBM PC dưới hình thức đĩa mềm được định dạng đặc biệt phải có trong

6 dia thì chương trình mới chạy được Sau đó một loại khoá cứng chuyên dụng (đongie)

? Althos, Digital rights management (DRM), http://www.althos.com/tutorial/IPTV-tutorial-DRM-Introduction.html ngày truy cập [13/04/2013] „

?! Althos, Digital Watermarks Diagram (hình mờ kĩ thuật sô),

http:/www.iptvdictionary.com/IPTV_Dictonaryv_DRM_ Digital_Watermarks_ Definition.html ngày truy cập

[13/4/2013]

Trang 29

được dùng gắn vào công song song hay nối tiêp của máy tính; tiêp đó là sự xuât hiện của thiết bị USB hay thẻ thông minh Phương pháp này được áp dụng cho những loại phần mềm đất tiền như AutoCAD, tuy nhiên lại liên tục gặp thất bại trên thị trường hàng tiêu

dùng Những hướng tiếp cận khác có thể là thiết kế định dạng không chuẩn để đánh lừa

phần cứng chuẩn Cuối cùng, bảo vệ về mặt vật lý đôi lúc gây ra trục trặc nghiêm trọng

về tính tương thích

Phương thức kích hoạt sản phẩm được Microsoft tiên phong, đầu tiên là với Microsoft Reader, sau đó là Windows XP và Office XP Mỗi sản phẩm có một mã định danh và phái được đăng ký với nhà sản xuất trước khi có thể chạy trơn tru Quy trình kích hoạt còn sử dụng thông tin về các thành phần và cấu hình máy tính của người đùng.!?! Khi nói đến sách điện tử chúng ta luôn liên tưởng đến mặt công nghệ kĩ thuật được ứng dụng vào để tạo nên sách điện tử Sự phát triển của khoa học công nghệ luôn có hai mặt của nó Một mặt thoả mãn nhu cầu của con người về khoa học kĩ thuật bằng những

ứng dụng mới lạ cho đời sống vật chất, tinh thần Mặt khác cũng bộc lộ nhiều bắt cập hệ

luy Trong đó có vấn để về bản quyền khi bị xâm phạm ảnh hưởng đến tác giả, chủ sở

hữu tác phẩm, nhà xuất bản, kinh tế, xã hội

1.8 Ý NGHĨA BẢO VỆ BẢN QUYÈN

Công tác bảo hộ quyền Sở hữu trí tuệ nói chung và quyền tác giả nói riêng của Nhà nước ta góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của tổ chức, cá nhân liên quan và lợi ích chung của xã hội Góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội Nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước bằng luật pháp trong mọi khía cạnh đời sống xã hội

Đồng thời việc bảo vệ bản quyền còn khuyến khích hoạt động sáng tạo tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học của giới trí thức, văn nghệ sĩ và cá nhân, tố chức khác nhằm phát triển văn hóa — xã hội thông qua cơ chế báo vệ dung hòa lợi ích của tác giả, chủ sở hữu tác phẩm với lợi ích chung của xã hội

Đảm bảo lợi ích của các chủ thể trong quan hệ pháp luật về quyền tác giả Đồng thời còn là “sự bù đắp xứng đáng cho tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả vì những công sức sáng tạo họ bỏ ra” Điều 60 Hiến pháp 1992 có quy định “Công dân có quyền nghiên

cứu khoa học, kỹ thuật, phát minh, sáng chế, sáng kiến cải tiến kĩ thuật, hợp lý quá sản

xuất, sáng tác, phê bình văn học, nghệ thuật và tham gia các hoạt động văn hóa khác Nhà nước bảo hộ quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp” Như vậy, việc bảo vệ tốt quyền tac gia còn là nguyên tắc hiến định, là nghĩa vụ mà Nhà nước phải thực hiện

Tạo ý thức coi trọng sáng tạo, thói quen tuân thủ pháp Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả Khi thực hiện tốt quyền tác giả, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm sẽ có tính ran đe đối với các cá nhân và tổ chức đang và đã có ý định vi phạm quyền tác giả

? Computerworld, Thế giới vi tính, Quản jý bản quyên số, http:/www.peworld.com.vn/articles/cong-nghe/cong- nghe/2005/06/1185504/digital-rights-management-drm-quan-ly-ban-quyen-so/, ngay truy cập [02/01/2013]

Trang 30

Góp phân phát triên kinh tê - xã hội Tạo môi trường bình đăng cho các chủ thê tham gia pháp Luật Sở hữu trí tuệ

Mặc dù hiện nay hệ thống pháp luật nước ta đang ngày càng hoàn thiện, công tác quản lý, giáo dục pháp luật, hệ thống quản lý có thẩm quyền cũng đã hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình Tuy nhiên, thực trạng xâm phạm bản quyền đối với sách điện tử nói riêng và xâm phạm bản quyền đối với môi trường kĩ thuật số vẫn còn nhiều kẻ hở do hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chưa hoàn thiện đồng bộ Để góp phần ngăn chặn các hành vi xâm phạm và báo vệ quyền tác giả người viết đưa ra một số kiến nghị để góp

phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và hạn chế vi phạm bản quyền đối với sách điện tử Dưới đây là một vài kiến nghị của người viết

Tóm lại, chương 1 người viết đã phân tích các khái niệm liên quan đối với sách điện

tử như bản quyền là gì Những khái niệm về sách điện tử, hoạt động kinh doanh sách điện

tử, các biện pháp kĩ thuật dé bảo vệ bản quyền sách điện tử Chuyên sang chương 2 người

viết sẽ phân tích các quy định của pháp luật về bảo vệ bản quyền đối với sách điện tử,

những biện pháp xử lý khi có vi phạm xảy ra

Trang 31

Chương 2: QUY ĐỊNH CUA PHAP LUAT HIEN HANH

VE BAO VE BAN QUYEN DOI VOI SACH DIEN TU

Sách là một công cụ để lưu trữ, lưu truyền tri thức phục vụ cho nhu cầu học tập, nghiên cứu Cũng như sách in thong thường, sách điện tử cũng chứa đựng các gia tri

tỉnh thần tồn tại dưới dạng tác phẩm sáng tác hoặc tài liệu biên soạn đưới đạng thông tin

như chữ viết, hình ảnh, âm thanh, kí hiệu Đây là hoạt động của lao động trí tuệ của một người hay nhóm người cụ thể Được gọi là tác giả hoặc đồng tác giả của tác phẩm Họ có

thể đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả nhưng cũng có thể không đồng thời là chủ sở

hữu quyền tác giả Nếu như ở chương 1 người viết đã phân tích các khái niệm liên quan

về sách điện tử Đến chương 2 người viết sẽ tập trung phân tích những quy định của pháp luật về bản quyền đối với sách điện tử cũng như những nguy cơ tiềm ấn về vi phạm bản

quyền đối với sách điện tử Như vậy, mới có thể hoàn thiện hệ thống pháp luật về bản quyền

2.1 CHU THE CO QUYÈN ĐÓI VỚI BẢN QUYẺN SÁCH ĐIỆN TỬ

2.1.1 Tác giả

Theo quy định tại điều 736 Bộ luật Dân sự hiện hành thì:

© Người sáng tạo ra các tác phẩm phái sinh từ các tác phẩm của người khác, bao gôm tác phẩm được dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển chọn là tác giả của tác phẩm phái sinh đó

Đồng thời theo điều 4, khoản 7 Luật Sở hữu trí tuệ định nghĩa: “7ác phẩm là các sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bắt kỳ phương thức hay hình thức nào ”

Quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm ra đời mà không cần đơn yêu cầu công nhận, không phải trải qua bat kỳ thẩm định nào của cơ quan công quyên, không cần một thú tục đăng ký nào Do nó phát sinh dễ dàng và không được thâm định trước nên khi có tranh chấp hay vi phạm quyền tác giả thì công việc đầu tiên của Tòa án là xác định có hay không có quyền tác giả đối với sản phẩm là đối tượng tranh chấp, nghĩa là xác định

sản phẩm đó có phải là một tác phẩm hay không

Khái niệm tác phẩm và cùng với nó là định nghĩa tác phẩm vì vậy giữ một vai trò then chốt trong xây dựng và thực thi luật quyền tác giả Bước đầu tiên khi xử lý bất kỳ

Trang 32

một tranh châp nào về quyên tác giả cũng phải xác định đôi tượng tranh châp có phải là tác phẩm theo định nghĩa của luật quyền tác giá hay không?

Như vậy luật Việt Nam cũng chỉ công nhận người trực tiếp tạo ra toàn bộ hoặc một phần tác phẩm là tác giả của tác phẩm Cá nhân, tô chức, làm công việc hỗ trợ, góp ý kiến hoặc cung cấp tài liệu cho người khác sáng tạo ra tác phẩm không được công nhận là tác giả

Đồng thời theo quy định này, có thể phân biệt hai loại tác giả: tác giả tác phẩm gốc

và tác giả tác phẩm phái sinh Quyền tác giả của tác phẩm phái sinh không làm ảnh hưởng đến quyền tác giả của tác phẩm gốc

2.1.1.1 Tác giá tác phẩm gốc

Khái niệm về quyền tác giả được quy định trong Bộ luật Dân sự (khoản 1 Điều 736) chỉ rõ đặc trưng lao động của tác giả là hoạt động “sáng tạo” tạo ra tác phẩm Đây là sự khác biệt cơ bản giữa lao động sản xuất tay chân thông thường tạo ra vật chất với hoạt động trí tuệ sáng tạo ra tác phẩm Hoạt động sáng tạo phải bỏ thời gian dùng trí óc suy nghĩ vận dụng kiến thức thu thập được từ quá trình học tập, nghiên cứu, vốn sống của bản thân tác giả để tạo nên tác phẩm, giá trị vật chất tồn tai o dang tinh thần Khác với hoạt động lao động tay chân bình thường cũng tạo ra của cải vật chất hữu hình cho xã hội

2.1.1.2 Tác giả tác phẩm phái sinh

Tác giả là người dịch tác phẩm từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác (dịch giả)

Dịch giả có quyền tác giả đối với tác phẩm dịch Quyền tác giả này không làm ảnh hưởng

đến quyền tác giả tác phẩm gốc, bởi dich giả là người đã tái tạo tác phẩm theo một ngôn ngữ khác với ngôn ngữ gốc của tác phẩm

Tác giả là người phóng tác từ tác phẩm đã có, người cải biên, chuyển thể tác phẩm

từ loại hình này sang loại hình khác Trong lịch sử sáng tác, nhiều khi một tác phẩm này lại là cảm hứng sáng tạo cho một tác phẩm khác của một hoặc nhiều tác giả khác Giống như dịch giả cần phải có một tác phẩm định dịch ban đầu từ việc phóng tác, cải biên, chuyền thể cũng phải dựa và một nguyên tác

Như vậy, để có một tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể người ta đều phải dựa vào một tác phẩm sẵn có của tác giả khác Có thế ví đây là sự sáng tạo mang tính dây chuyền, là sự sao chép nội đung tác phẩm nguyên tác nhưng được thể hiện thông qua một hình thức chứa đựng khác Sự sáng tạo này tuy mang tính chất phát sinh nhưng lại góp phần to lớn vào việc làm đa đạng, phong phú các loại hình tác phẩm, thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao trong các lĩnh vực khác nhau trong đời sống tỉnh thần của con người Tác giả là người biên soạn, chú giải, tuyển chọn tác phẩm của người khác thành tác phẩm có tính sáng tạo Biên soạn tác phẩm là việc lựa chon, tập hợp, sắp xếp tác

phẩm của người khác thành một tác phẩm mới theo một chủ dé nhất định có thể kết hợp

bình luận, đánh giá

Trang 33

Vĩ dụ: Biên tập viên truyền hình tông hợp các bản tin của phóng viên đề chúng có

hệ thống và phát trong chương trình

Thông thường, khi biên soạn tác phẩm tác giả phải đầu tư thời gian, công sức trí tuệ

để tra cứu tập hợp, sắp xếp nhiều tư liệu khác nhau, từ đó tác phẩm biên soạn có thể mang lại cho người tiếp cận những tri thức có hệ thống về một vấn đề nào đó

Tóm lại, tác giả của tác phẩm văn học, nghệ thuật, tài liệu biên soạn được pháp luật quy định không chỉ là người đã trực tiếp sáng tạo ra toàn bộ hoặc một phần tác phẩm đó,

mà còn bao gồm cá người dịch tác phẩm, người phóng tác, cải biên, chuyển thể tác phẩm, người biên soạn, chú giải, tuyển chọn tác phẩm

2.1.2 Đồng tác giá

Đồng tác giả là những người cùng sáng tạo chung ra một tác phẩm Họ cũng có những quyền nhân thân và quyền tai san đối với phần sáng tạo của mình trong tác phẩm như một tác giả “độc lập”

Đối với một tác phẩm do nhiều người cùng sáng tạo thì những người đó được xem

là đồng tác giả

Có hai loại đồng tác giả, là đồng tác giả của tác phẩm thống nhất mà phần sáng tác của mỗi người không thẻ tách ra sử dụng riêng được, đối với loại đồng tác giả này giống như chủ sở hữu chung hợp nhất; đồng tác giả của tác phẩm thống nhất mà phần sáng tác của mỗi người có thể tách ra để sử đụng riêng, họ giống như chủ sở hữu chung theo phần Mỗi người chỉ được bảo hộ quyền tác giả trong phạm vi mà người đó trực tiếp sáng tạo

ra, nghĩa là họ chỉ có quyền và nghĩa vụ tương ứng với phần tác phẩm mà họ tạo ra

2.1.3 Chủ sở hữu quyền tác giả

Tại Điều 36 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 thì: “Chủ sở hữu quyển tác giả là tổ chức cd

nhân nắm giữ một phân hoặc toàn bộ quyên tài sản đối với quyên tác giả”

Đồng thời theo quy định tại Điều 27 Nghị định 100/2006/NĐ-CP thì chủ sở hữu

quyền tác giả sẽ thuộc về: “?ổ chức, cá nhân Việt Nam; tô chức, cả nhân nước ngoài có

tác phẩm được sảng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định tại Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài có tác phẩm được công bố lần đâu tại Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài có tác phẩm được bảo hộ tại Việt Nam theo điều ước quốc tế về quyên

tác giả mà Việt Nam là thành viên `

Tác giả ngoài quyền sử dụng và định đoạt tác phẩm còn có quyền sở hữu tác phẩm Ngoài ra còn một số đối tượng cũng được hưởng quyền sở hữu tác phẩm như người thừa

kế, tổ chức, cá nhân giao nhiệm vụ, đặt hàng tuy không phải là tác giả, nhưng cũng là chủ

sở hữu tác phẩm.”' Thực tế các hoạt động kinh doanh nhằm mục đích sinh lời thì chủ sở

hữu đóng vai trò quan trọng vì khi sử dụng tác phâm chủ thể khác phải trả “thù lao”

cho chủ sở hữu quyền tác giả

? Lê Xuân Thảo, Đối mới và hoàn thiện pháp Luật Sở hữu trí tuệ, Nhà xuất tư pháp, 2005, trang 48

2 Khoản 14, Điều 14 Nghị định 100/2006/NĐ-CP Sửa đổi bố sung bằng Nghị định 85/2011/NĐ-CP

Tiêu đề	Thực trạng xâm phạm quyền tác giả đối với sách điện tử ở Việt Nam
Tác giả	Nguyễn Văn Thạch
Người hướng dẫn	ThS. Nguyễn Phan Khôi
Trường học	Trường Đại Học Cần Thơ
Chuyên ngành	Luật
Thể loại	Luận văn
Năm xuất bản	2013
Thành phố	Cần Thơ

Định dạng
Số trang	66
Dung lượng	14,52 MB