348 Hoàn thiện quy trình kiểm toán doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty kiểm toán và tư vấn tài chính ACCAGroup

348 Hoàn thiện quy trình kiểm toán doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty kiểm toán và tư vấn tài chính ACCAGroup

LỜI MỞ ĐẦU

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, dịch vụ kiểm toán là một trongnhững dịch vụ có tính chuyên nghiệp cao và có ý nghĩa quan trọng trongviệc tạo lập một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả Tác dụngcủa loại hình dịch vụ kiểm toán đối với nền kinh tế có thể thấy rõ nhất đólà: tạo ra niềm tin cho những người quan tâm đến đối tượng kiểm toán,củng cố nền nếp tài chính, kế toán và các hoạt động được kiểm toán đồngthời góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý

Trên thực tế, chúng ta thường nhắc đến “ba loại” kiểm toán được phânloại theo hệ thống bộ máy tổ chức đó là: kiểm toán nhà nước, kiểm toánđộc lập, kiểm toán nội bộ Nhưng khi đề cập đến dịch vụ kiểm toán cónghĩa là đề cập đến loại hình kiểm toán độc lập Sau nghị định105/2004/NĐ-CP ngày 30 tháng 3 năm 2004 về kiểm toán độc lập thì loạihình kiểm toán này xuất hiện “nở rộ” trên thị trường kiểm toán ở Việt Nam.Bây giờ, thị trường kiểm toán độc lập không còn chỉ là “sân chơi” cho cácdoanh nghiệp nước ngoài (Big Four) mà đã xuất hiện hơn 100 công ty kiểmtoán độc lập hoạt động Công ty kiểm toán và tư vấn tài chính ACCAGroup

ra đời năm 2001 đang cùng các công ty kiểm toán trong nước khác nỗ lực

để đạt được một vị thế ngày càng cao về cung cấp dịch vụ kiểm toán và cácdịch vụ tư vấn tài chính

Là một sinh viên chuyên ngành kiểm toán của trường Đại học Kinh TếQuốc Dân, trong quá trình thực tập tại Công ty ACCAGroup, được sự giúp

đỡ của Ban giám đốc Công ty và giáo viên hướng dẫn trực tiếp TS NguyễnPhương Hoa, em đã quan tâm và tìm hiểu về qui trình tiến hành kiểm toáncủa Công ty Trong quá trình tìm hiểu, em nhận thức được rằng kiểm toánBáo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là một nội dung quan trọng và trong

đó kiểm toán chỉ tiêu doanh thu là một phần hành kiểm toán rất nhạy cảm

và có ảnh hưởng lớn đến Báo cáo tài chính của đơn vị Xuất phát từ lý luận

và thực tiễn tại Công ty ACCAGroup và từ nhận thức về nghề nghiệp cũngnhư những kiến thức được trang bị ở nhà trường, em đã chọn đề tài cho

chuyên đề thực tập là: “Hoàn thiện qui trình kiểm toán doanh thu trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại Công ty kiểm toán và tư vấn tài chính ACCAGroup” Mục tiêu chính của chuyên đề này là kết hợp giữa lý luận

và thực tiễn về hoạt động kiểm toán doanh thu, lấy thực tiễn phức tạp củahoạt động kiểm toán để làm sáng rõ những lý luận trừu tượng, đồng thờiđưa ra những giải pháp đóng góp nhằm hoàn thiện hoạt động này

Chuyên đề của em ngoài Lời mở đầu và Kết luận bao gồm 3 phần: Chương 1: Lý luận chung về kiểm toán doanh thu

Chương 2: Thực trạng về kiểm toán doanh thu tại Công ty kiểm toán

và tư vấn tài chính ACCAGroup

Chương 3: Nhận xét chung và một số ý kiến góp phần hoàn thiện qui

trình kiểm toán doanh thu do Công ty kiểm toán và tư vấn tài chínhACCAGroup thực hiện

Để có thể hoàn thành chuyên đề này em đã nhận được sự giúp đỡ tậntình của toàn thể nhân viên và kiểm toán viên Công ty ACCAGroup, đặcbiệt là sự xem xét của Kiểm toán viên Trần Văn Dũng, sự chỉ bảo giúp đỡcủa Kiểm toán viên Vũ Thị Bội Lan Hơn thế nữa là sự hướng dẫn chỉ bảotận tình của cô giáo hướng dẫn trực tiếp TS Nguyễn Phương Hoa

Em xin chân thành cám ơn

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN

DOANH THU

I KHÁI NIỆM DOANH THU VÀ NHỮNG QUY ĐỊNH KHI HẠCH TOÁN DOANH THU

1 Khái niệm về doanh thu

Doanh thu là một chỉ tiêu trong Báo cáo kết quả hoạt động kinhdoanh Trong khi Bảng cân đối kế toán do doanh nghiệp lập ra cho biết vềtình hình tài chính của doanh nghiệp tại một thời điểm, Báo cáo kết quảhoạt động kinh doanh lại cho biết về kết quả hoạt động của cả niên độ, từ

đó giúp người sử dụng đánh giá khả năng tạo ra lợi nhuận của doanhnghiệp Do vậy kiểm toán mục doanh thu là một nội dung quan trọng trongkhi kiểm toán Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong kiểm toán Báocáo tài chính

Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 “Doanh thu và thu nhậpkhác” định nghĩa:

Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu đượctrong kì kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thôngthường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu

Doanh thu gồm có doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ

và doanh thu hoạt động tài chính, thu nhập khác

- Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thuđược, hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thunhư bán sản phẩm, hàng hoá, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cảcác khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có) Doanh thu bánhàng và cung cấp dịch vụ thuần mà doanh nghiệp thực hiện được trong kỳ

kế toán có thể thấp hơn doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ ghi nhậnban đầu do các nguyên nhân: doanh nghiệp chiết khấu thương mại, giảmgiá hàng bán cho khách hàng hoặc hàng đã bán bị trả lại, và doanh nghiệpphải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc thuế xuất khẩu, thuế GTGT theo

phương pháp trực tiếp được tính trên doanh thu bán hàng và cung cấp dịch

vụ thực tế mà doanh nghiệp đã thực hiện trong một kì kế toán Doanh thubán hàng và cung cấp dịch vụ cũng bao gồm cả doanh thu nội bộ, là trị giácủa khối lượng hàng hoá, sản phẩm, dịch vụ lao vụ cung cấp giữa các đơn

vị thành viên trong cùng công ty hay tổng công ty trong kỳ

- Doanh thu hoạt động tài chính bao gồm các khoản doanh thu tiềnlãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia và các hoạt động tàichính khác được coi là hoạt động trong kì, không phân biệt các khoảndoanh thu đó thực tế đã thu được tiền hay sẽ thu được tiền

- Thu nhập khác: là khoản thu góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu từnhững hoạt động ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu Ví dụ như thu nhập

từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ; thu tiền được phạt do khách hàng vi phạmhợp đồng; thu tiền từ các khoản nợ khó đòi đã xử lý xoá sổ…

2 Các tài khoản sử dụng khi hạch toán doanh thu

Để hạch toán quá trình tiêu thụ sản phẩm theo các phương thức khácnhau kế toán sử dụng các tài khoản sau đây:

- Tài khoản 511: Doanh thu bán hàng

Tài khoản này được dùng để phản ánh tổng số doanh thu bán hàngthực tế của doanh nghiệp trong kì và các khoản giảm doanh thu

Tài khoản 511 cuối kì không có số dư và được chi tiết thành 4 tàikhoản cấp 2:

+ TK 5111 - Doanh thu bán hàng hoá+ TK 5112 - Doanh thu bán các thành phẩm+ TK 5113 - Doanh thu cung cấp dịch vụ+ TK 5114 - Doanh thu trợ cấp, trợ giá

- Tài khoản 512: Doanh thu bán hàng nội bộ

Tài khoản này dùng để phản ánh doanh thu của sản phẩm, hàng hoá,dịch vụ, lao vụ tiêu thụ trong nội bộ

Tài khoản 512 không có số dư cuối kì, được chi tiết thành 3 tàikhoản cấp 2:

+ TK 5121 - Doanh thu bán hàng hoá+ TK 5122 - Doanh thu bán các thành phẩm+ TK 5123 - Doanh thu cung cấp dịch vụ

- Tài khoản 515: Doanh thu hoạt động tài chính

- Tài khoản 521 : Chiết khấu thương mại

- Tài khoản 531: Hàng bán bị trả lại

- Tài khoản 532: Giảm giá hàng bán

3 Chu trình ghi nhận doanh thu

Doanh thu là kết quả của quá trình tiêu thụ hàng hoá dịch vụ củadoanh nghiệp Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình hoạt động sản xuấtkinh doanh

Quá trình tiêu thụ bắt đầu bằng một đơn đặt hàng của khách hàng vàkết thúc bằng sự trao đổi hàng hoá thành khoản phải thu hoặc thành tiền.Chu trình này có thể tóm tắt như sau:

Khi người mua có nhu cầu mua hàng thông qua các đơn đặt hàng,hợp đồng về mua bán hàng hoá dịch vụ thì doanh nghiệp xem xét khảnăng bán hàng của mình Nếu có đủ hàng hoá xuất bán thì doanh nghiệpđưa ra quyết định bán hàng bằng cách lập phiếu xuất kho hoặc hoá đơn bánhàng Thông qua thoả thuận với khách hàng trong hợp đồng mua bán hànghoá, phương thức thanh toán có thể là thanh toán ngay hoặc trả chậm Saukhi xét duyệt về phương thức thanh toán, hàng hoá được vận chuyển đếnngười mua cùng với hoá đơn bán hàng và chứng từ vận chuyển Căn cứ vàohoá đơn bán hàng, kế toán ghi sổ Nhật ký hàng bán và theo dõi các khoảnphải thu Lúc này, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ đã được ghinhận Trường hợp phát sinh các khoản giảm trừ doanh thu như hàng bán bịtrả lại, giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại thì kế toán cập nhật ghivào Nhật ký bán hàng các khoản giảm trừ doanh thu

Công tác hạch toán tiêu thụ tuỳ thuộc vào chính sách từng doanhnghiệp, mỗi doanh nghiệp có thể tiến hành theo nhiều phương thức khácnhau như: tiêu thụ trực tiếp, tiêu thụ qua đại lý, bán hàng trả góp, Tuynhiên, có thể khái quát quá trình tiêu thụ hàng hoá và cung cấp dịch vụ qua

sơ đồ sau:

Sơ đồ hạch toán doanh thu:

4 Một số qui định khi hạch toán doanh thu

Khi thực hiện hạch toán doanh thu, doanh nghiệp phải tuân thủ chỉghi nhận doanh thu trong kì kế toán khi thoả mãn đồng thời các điều kiệnghi nhận doanh thu và các qui định của chế độ kế toán hiện hành Doanhthu và chi phí liên quan đến cùng một giao dịch phải được ghi nhận đồng

thời theo nguyên tắc phù hợp và phải theo năm tài chính Quy định về ghi

nhận doanh thu được qui định tại điểm 10, 16, 24 của Chuẩn mực Doanh

thu và thu nhập khác (Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày31/12/2001của Bộ tài chính) như sau:

TK333

TK33311

Kết chuyển các khoản giảm trừ doanh thu

Điểm 10: Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thoả mãn

tất cả năm (5) điều kiện sau:

+ Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liềnvới quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hoá cho người mua

+ Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hoá nhưngười sở hữu hàng hoá hoặc quyền kiểm soát hàng hoá

+ Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn

+ Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giaodịch bán hàng

+ Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng

Điểm 16: Doanh thu của giao dịch về cung cấp dịch vụ được ghi

nhận khi kết quả của giao dịch đó được xác định một cách đáng tin cậy.Trong trường hợp giao dịch về cung cấp dịch vụ liên quan đến nhiều kì thìdoanh thu được ghi nhận trong kỳ theo kết quả phần công việc đã hoànthành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán của kỳ đó Kết quả của giao dịchcung cấp dịch vụ được xác định khi thoả mãn tất cả bốn (4) điều kiện sau:

+ Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn

+ Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụđó

+ Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập Bảngcân đối kế toán

+ Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoànthành cung cấp dịch vụ đó

Điểm 24: Doanh thu phát sinh từ tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và

lợi nhuận được chia của doanh nghiệp được ghi nhận khi thoả mãn đồngthời hai (2) điều kiện sau:

+ Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch đó

+ Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn

Khi không thoả mãn các điều kiện ghi nhận doanh thu như nêu trênthì không được hạch toán vào tài khoản doanh thu.

Doanh thu (kể cả doanh thu nội bộ) phải được theo dõi riêng biệttheo từng loại doanh thu: Doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ,doanh thu tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia Trongtừng loại doanh thu lại được chi tiết theo từng khoản doanh thu như doanhthu bán hàng có thể được chi tiết thành doanh thu bán sản phẩm, hànghoá…nhằm phục vụ cho việc xác định đầy đủ, chính xác kết quả kinhdoanh theo yêu cầu quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh và lập báo cáokết quả kinh doanh của doanh nghiệp

Nếu trong kì kế toán phát sinh các khoản giảm trừ doanh thu bánhàng và cung cấp dịch vụ, như chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán,hàng bán bị trả lại thì phải hạch toán riêng biệt Các khoản giảm trừ doanhthu được tính trừ vào doanh thu ghi nhận ban đầu để xác định doanh thuthuần làm căn cứ xác định kết quả kinh doanh của kỳ kế toán

Về nguyên tắc, cuối kỳ kế toán, doanh nghiệp phải xác định kết quảhoạt động sản xuất kinh doanh Toàn bộ doanh thu thuần thực hiện trong kỳ

kế toán được kết chuyển vào TK 911- Xác định kết quả kinh doanh Các tàikhoản thuộc loại tài khoản doanh thu không có số dư cuối kỳ

II ĐẶC ĐIỂM CỦA KIỂM TOÁN DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH.

1 Vai trò của kiểm toán doanh thu trong kiểm toán Báo cáo tài chính

Là một bộ phận hợp thành của Báo cáo tài chính doanh nghiệp, Báocáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cũng là một báo cáo quan trọngphản ánh tình hình tài chính và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh củadoanh nghiệp Thông tin mà nó cung cấp là nguồn cơ sở tin cậy cho việc đề

ra các quyết định quản lý, đầu tư và điều hành hoạt động sản xuất kinhdoanh Trong Báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, yếu tố doanh

thu và những chi phí hợp lý, hợp lệ là những yếu tố được quan tâm nhất.

Do vậy, việc kiểm toán doanh thu là rất quan trọng vì những lý do sau:

Thứ nhất, các chỉ tiêu về doanh thu có liên quan chặt chẽ tới nhiều

chỉ tiêu trên Bảng cân đối kế toán như tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, cáckhoản phải thu, thuế và các khoản phải nộp Nhà nước, lợi nhuận chưa phânphối… Do đó việc kiểm toán doanh thu là một trong những phần hànhquan trọng và chiếm tỷ trọng công việc lớn Và do mối quan hệ chặt chẽcủa doanh thu tới các chỉ tiêu trên Bảng cân đối kế toán nên khi tiến hànhkiểm toán về doanh thu đã có thể bao quát các rủi ro, sai sót và gian lận cóthể có của các chỉ tiêu trên Bảng cân đối kế toán

Thứ hai, doanh thu là chỉ tiêu rất nhạy cảm vì nó trực tiếp phản ánh

tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và liên quanchặt chẽ đến chỉ tiêu lợi nhuận mà doanh nghiệp đạt được và chỉ tiêu thuếthu nhập, và cả nghĩa vụ khác của doanh nghiệp đối với Nhà nước Do vậythông qua những kiểm tra, phân tích, so sánh có thể phát hiện và sửa chữanhững sai sót, gian lận liên quan đến chỉ tiêu này

2 Yêu cầu của việc kiểm toán doanh thu.

Khi tiến hành kiểm toán doanh thu, phải đạt được các mục tiêu kiểmtoán là:

Thứ nhất, thu thập bằng chứng chứng minh việc hạch toán doanh

thu và hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp phải đảm bảo cho việc

hạch toán doanh thu là trung thực, hợp lý, và đúng quy định của Nhà nước.

Thứ hai, thu thập đủ bằng chứng chứng minh mọi nghiệp vụ phát

sinh về doanh thu đã hạch toán phản ánh đầy đủ trong sổ kế toán.

Thứ ba, thu thập đủ bằng chứng chứng minh mọi nghiệp vụ phát

sinh về doanh thu là có thực.

Thứ tư, thu thập đủ bằng chứng chứng minh mọi nghiệp vụ phát sinh

về doanh thu đã hạch toán và phân loại chính xác và đã được tính toán đúng đắn.

3 Những rủi ro thường gặp trong việc kiểm toán doanh thu

Trong quá trình kiểm toán doanh thu, kiểm toán viên thường gặpnhững rủi ro sau:

Thứ nhất, doanh thu phản ánh trên sổ sách, báo cáo kế toán cao hơn

doanh thu thực tế Mục đích của việc này là nhằm làm đẹp Báo cáo tàichính của doanh nghiệp để vay tiền Ngân hàng hoặc kêu gọi vốn đầu tư,hoặc đối với các doanh nghiệp Nhà nước thì nhằm mục đích hưởng tiềnthưởng từ việc thực hiện vượt mức doanh thu kế hoạch Trường hợp nàybiểu hiện cụ thể là doanh nghiệp đã hạch toán vào doanh thu những khoảnthu chưa đủ các yếu tố xác định là doanh thu như qui định hoặc số doanhthu đã phản ánh trên sổ sách, báo cáo kế toán cao hơn so với doanh thu trêncác chứng từ kế toán

o Số liệu đã tính toán và ghi sổ sai đã làm tăng doanh thu sovới số liệu trên chứng từ kế toán

Thứ hai, doanh thu phản ánh trên sổ sách, báo cáo kế toán thấp hơn

so với doanh thu thực tế Mục đích của việc này là nhằm khai giảm lãi, từ

đó giảm thuế phải nộp Ngân sách Các doanh nghiệp tư nhân và doanhnghiệp đầu tư nước ngoài thường hay sử dụng cách thức này Trường hợpnày được biểu hiện cụ thể là doanh nghiệp chưa hạch toán vào doanh thucác khoản thu đã đủ điều kiện để xác định là doanh thu như qui định hoặc

số doanh thu đã phản ánh trên sổ sách, báo cáo kế toán thấp hơn so vớidoanh thu trên các chứng từ kế toán

Thí dụ:

o Doanh nghiệp đã làm thủ tục bán hàng và cung cấp dịch vụcho khách hàng, khách hàng đã trả tiền hoặc đã thực hiện các thủ tụcchấp nhận thanh toán nhưng đơn vị chưa hạch toán hoặc đã hạchtoán nhầm vào các tài khoản khác (không hạch toán vào doanh thubán hàng)

o Các khoản thu nhập về hoạt động tài chính và thu nhập bấtthường đã thu được nhưng đơn vị chưa hạch toán hoặc đã hạch toánvào các tài khoản khác (không hạch toán vào doanh thu hoạt động tàichính và thu nhập bất thường)

o Số liệu đã tính toán và ghi sổ sai đã làm giảm doanh thu sovới số liệu phản ánh trên chứng từ kế toán

Ngoài ra, doanh thu của doanh nghiệp luôn luôn đi kèm với chỉ tiêu

thuế giá trị gia tăng đầu ra phải nộp Chính vì vậy mà còn rất nhiều trườnghợp gian lận và sai sót khác xảy ra nhằm mục đích trốn lậu thuế Ví dụ nhưgian lận trong việc hạch toán thuế suất thuế giá trị gia tăng: hạch toánchuyển những mặt hàng có thuế suất cao thành mặt hàng có thuế suất thấp

Việc hạch toán doanh thu như trên có nhiều nguyên nhân, nhưngnguyên nhân chủ yếu là do nhân viên kế toán chưa hiểu biết đầy đủ quiđịnh về doanh thu hoặc do trình độ của nhân viên kế toán yếu, hoặc vì một

lý do nào đó mà nhân viên kế toán hạch toán doanh thu không đúng quiđịnh

4 Các căn cứ để kiểm toán doanh thu

Để kiểm toán doanh thu của một doanh nghiệp, các kiểm toán viênphải dựa vào các tài liệu, chứng từ và các sổ kế toán chủ yếu sau đây:

- Báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh

- Bảng cân đối phát sinh tài khoản

- Hợp đồng đã ký về bán hàng, cung cấp dịch vụ

- Hoá đơn bán hàng, hoá đơn bán hàng kiêm phiếu xuất kho

- Bản quyết toán, biên bản thanh lý hợp đồng bán hàng, hợp đồngcung cấp dịch vụ

- Phiếu thu tiền mặt, giấy báo có của ngân hàng

- Sổ chi tiết doanh thu bán hàng

- Sổ chi tiết doanh thu hoạt động tài chính và thu nhập khác

- Sổ chi tiết các khoản phải thu khách hàng

- Các chứng từ, hợp đồng vận chuyển hàng hoá…

5 Nội dung và trình tự kiểm toán doanh thu

5.1 Tìm hiểu về kiểm soát nội bộ, thiết kế và thực hiện các thử nghiệm kiểm soát đối với nghiệp vụ bán hàng và cung cấp dịch vụ

- Xem xét các qui định của Nhà nước và của doanh nghiệp về bánhàng và cung cấp dịch vụ, về doanh thu và ghi nhận doanh thu

- Kiểm tra tính tuân thủ các qui định của Nhà nước và của doanhnghiệp về bán hàng và cung cấp dịch vụ, về doanh thu và ghi nhận doanhthu

- Trong việc soát xét hệ thống kiểm soát nội bộ, kiểm toán viên phảiđặc biệt chú ý đến việc soát xét các qui định, việc hướng dẫn chỉ đạo, phảikiểm tra việc thực hiện các qui định và các thủ tục kiểm soát nội bộ đối vớicác nghiệp vụ bán hàng và cung cấp dịch vụ từ khâu nghiên cứu yêu cầucủa khách hàng, khả năng cung cấp của doanh nghiệp, nội dung hợp đồngmua bán hàng hoá được ký kết, phương thức giao hàng, phương thức thanhtoán Kiểm toán viên có thể tiến hành kiểm tra mẫu (có thể chọn mẫu ngẫunhiên) để đánh giá đúng thực trạng tình hình tuân thủ các thủ tục kiểm soátnội bộ đối với nghiệp vụ bán hàng- thu tiền

5.2 Thực hiện phân tích doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

Mục đích của việc thực hiện thủ tục phân tích đối với doanh thu bánhàng là nhằm kiểm tra tính hợp lý và logic của kết quả thực hiện doanh thubán hàng theo thời gian, theo từng bộ phận và theo từng lĩnh vực kinhdoanh của doanh nghiệp Qua các thủ tục phân tích, kiểm toán viên có thể

phát hiện được những chênh lệch, những biến động bất thường xảy ra liênquan đến doanh thu Cụ thể có thể tiến hành một số thủ tục phân tích dướiđây :

- Lập bảng phân tích doanh thu theo từng tháng, từng quí, từng đơn

vị trực thuộc, từng cửa hàng… và xem xét các nghiệp vụ bất thường

- So sánh giữa doanh thu kế hoạch và doanh thu thực hiện, so sánhdoanh thu giữa các niên độ liền nhau, các biến động bất thường cần đượcgiải thích nguyên nhân

- So sánh tỷ lệ lãi gộp của từng mặt hàng chủ yếu qua các năm, các

kì kế toán khác nhau để xem xét những biến động bất thường nếu có

- So sánh tỷ lệ các khoản giảm trừ doanh thu như hàng bán bị trả lại,giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại…

Qua các thủ tục phân tích trên, kiểm toán viên có thể phát hiện vàgiải trình các thay đổi quan trọng của việc thực hiện chỉ tiêu doanh thu bánhàng, lãi gộp và thuế thu nhập phải nộp Các thay đổi đó có thể là do nhiềunguyên nhân khác nhau, đó có thể là những biến động tất yếu theo mùa và

do đó không thể có giá trị bất biến hàng tháng

Bằng chứng thu nhận được từ thủ tục phân tích đánh giá được những

sự kiện phát hiện qua kiểm toán không chỉ bao gồm các sai sót trong tàikhoản mà cả những quan sát hệ thống kiểm soát nội bộ, hệ thống thông tin

và những vấn đề khác Thông thường, bằng chứng thu được từ thủ tụcphân tích là kết quả của cả quá trình chi tiết hoá ước tính và cả quá trìnhtìm hiểu tình hình kinh doanh của khách hàng

5.3 Thực hiện các thủ tục kiểm tra chi tiết doanh thu

- Thực hiện thủ tục kiểm tra việc hoá đơn bán hàng có được lập, ghichép đầy đủ, chính xác các yếu tố cần thiết, luân chuyển và sử dụng đúngvới các qui định của Nhà nước và doanh nghiệp không Thông thường nộidung kiểm tra gồm :

+ Đối chiếu với bảng giá xét duyệt với hợp đồng để xác định đơn giábán ghi trên hoá đơn

+ Đối chiếu với lệnh bán hàng, đơn đặt hàng để xác định chủng loại,

số lượng hàng bán ghi trên hoá đơn

+ Đối chiếu tỷ suất thuế qui định cho nhóm hàng, mặt hàng để xácđịnh suất thuế giá trị gia tăng ghi trên hoá đơn

+ Kiểm tra việc tính toán xác định giá bán, giá thanh toán ghi trênhoá đơn giá trị gia tăng VAS 14 qui định : ‘’doanh thu được xác định theogiá trị hợp lý của các khoản đã thu hay sẽ thu được’’

Trường hợp giá bán được xác định và thanh toán bằng ngoại tệ, cầnkiểm tra việc qui đổi ra tiền Việt Nam tại thời điểm bán hàng có đúng vớiqui định tỷ giá tại thời điểm phát sinh không

- Thực hiện các thủ tục kiểm tra việc ghi sổ kế toán Thủ tục nàynhằm đảm bảo việc hạch toán đầy đủ các nghiệp vụ bán hàng, cung cấpdịch vụ đã phát sinh và hoàn thành đều đã được ghi sổ và mọi nghiệp vụghi sổ đều là chính xác và có thực Việc kiểm tra thường xuất phát từ cácchứng từ bán hàng để đối chiếu xem xét việc có ghi chép đầy đủ các chứng

từ này vào sổ Nhật kí bán hàng không và ngược lại Ngoài ra còn đối chiếuvới các giấy tờ liên quan như : hợp đồng kinh tế, chứng từ xuất kho hànghoá…

- Kiểm tra chi tiết các khoản giảm giá hàng bán và hàng bán bị trảlại Khi có phát sinh nghiệp vụ này thì phải kiểm tra từng nghiệp vụ phátsinh, đối chiếu với việc thanh toán để đảm bảo sự phù hợp giữa doanh sốtiêu thụ với thu tiền bán hàng Đối với khoản hàng bán bị trả lại và giảmgiá hàng bán, kiểm toán viên cần xem xét các qui định và thủ tục về bánhàng, sau đó kiểm tra việc thực hiện các qui định, thủ tục đó Cuối cùngphải kiểm tra nội dung các trường hợp hàng bán bị trả lại, giảm giá hàngbán có đảm bảo đầy đủ các chứng từ và tài liệu chứng minh cho các nghiệp

vụ đó phát sinh không

- Kiểm tra việc khoá sổ bán hàng (Cutoff Test)

Việc ghi chép các nghiệp vụ bán hàng phải đảm bảo đúng niên độqui định của chế độ kế toán mới đảm bảo phản ánh đúng doanh thu Việcghi chép không đúng niên độ sẽ dẫn đến những sai lệch trong doanh thu cảlãi lỗ Do đó cần kiểm toán các nghiệp vụ gần thời điểm cuối niên độ vàđầu niên độ để phát hiện các nghiệp vụ bán hàng của niên độ này hạch toánnhầm vào niên độ sau và ngược lại Việc kiểm tra này có thể tiến hành trênmột số mẫu chọn

- Thử nghiệm kiểm tra việc phân loại doanh thu bán hàng Mục đíchcủa thử nghiệm này là tránh việc phân loại doanh thu không đúng dẫn đếnviệc cung cấp thông tin cho quản lý và cho việc tính thuế, tính lợi tức Cụthể là :

+ Phân biệt rõ doanh thu bán hàng nội bộ đơn vị hạch toán doanh thubán hàng ra ngoài

+ Phân biệt doanh thu thu tiền ngay và doanh thu thanh toán sau đểtiện theo dõi công nợ

+ Phân biệt doanh thu bán hàng với doanh thu hoạt động tài chính vàthu nhập khác

+ Phân biệt giữa doanh thu bán hàng của đơn vị và doanh thu bánhàng cho đơn vị khác

+ Phân biệt doanh thu của các mặt hàng, nhóm hàng chịu những mứcthuế suất thuế giá trị gia tăng khác nhau…

Các thủ tục cơ bản và mục tiêu kiểm toán của từng thủ tục đối vớidoanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ được trình bày tóm tắt trong bảngsau :

Loại Thủ tục kiểm toán Mục tiêu kiểm toánThủ tục

- Kiểm tra sự phân loại doanh thu

- Kiểm tra việc khoá sổ đối vớinghiệp vụ bán hàng và cung cấpdịch vụ

Hiện hữu

Đầy đủChính xác cơ học

Trình bày, Phân loại

Hiện hữu, Đầy đủ

5.4 Kiểm toán doanh thu hoạt động tài chính

Mục đích của việc kiểm tra các khoản doanh thu hoạt động tài chính

là nhằm xem xét các nghiệp vụ này có thực sự làm phát sinh doanh thu tàichính đúng như số liệu hạch toán hay không Để kiểm toán doanh thu hoạtđộng tài chính, kiểm toán viên thường sử dụng các thủ tục kiểm toán sau:

- Xác định các loại hoạt đông tài chính của đơn vị trong kỳ có khảnăng mang lại doanh thu Thông tin này được thu thập trong quá trình tìmhiểu khách hàng

- Theo qui định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14, các khoảntiền lãi và tiền bản quyền được ghi vào từng thời kì phát sinh, trong khi cổtức và lợi nhuận được chia chỉ được ghi nhận khi đơn vị được quyền nhậnchúng Do đó đối với mỗi hoạt động tài chính, trước hết kiểm toán viênkiểm tra về thời điểm ghi nhận doanh thu xem có phù hợp với chuẩn mực

và chế độ kế toán hiện hành hay không Thủ tục này nhằm đáp ứng mụctiêu phát sinh và đầy đủ của doanh thu

- Đối với mỗi nghiệp vụ phát sinh mà doanh thu đã được xác định,kiểm toán viên tiến hành kiểm tra số tiền đã được hạch toán Thủ tục nàythoả mãn mục tiêu đánh giá doanh thu.

- Đối với các khoản doanh thu có tính chất định kì (tiền cho thuê tàisản, lãi vay…) kiểm toán viên cần lập Bảng kê doanh thu từng tháng đểphát hiện những khoản chưa được ghi chép Thủ tục kiểm toán này nhằmxác minh về mục tiêu đầy đủ của doanh thu hoạt động tài chính

5.5 Kiểm toán thu nhập khác

Mục đích của kiểm tra các khoản thu nhập bất thường là nhằm xemcác nghiệp vụ này có thực sự làm phát sinh thu nhập bất thường và đúngvới số hạch toán hay không

- Khi kiểm tra các khoản thu nhập khác đã được ghi nhận, kiểm toánviên cần chú ý những vấn đề sau đây:

+ Xem xét các khoản thu nhập đã đủ điều kiện ghi nhận hay chưa.Thủ tục này liên quan đến mục tiêu hiện hữu của nghiệp vụ

+ Giá trị của khoản thu nhập có được xác định đúng đắn hay không.Thủ tục này nhằm phục vụ cho mục tiêu đánh giá thu nhập

- Tìm kiếm các khoản thu nhập khác không được ghi chép, kiểm toánviên có thể sử dụng những thủ tục sau:

+ Xem xét các nghiệp vụ ghi giảm chi phí trong kì Nhiều đơn vịthay vì hạch toán vào thu nhập khác thì lại hạch toán giảm chi phí trong kì.Sai sót này tuy không ảnh hưởng lớn đến kết quả của đơn vị nhưng lại gâybiến động đối với từng loại lãi, lỗ

+ Xem xét các nghiệp vụ thu tiền bất thường hoặc có nội dung không

rõ ràng Những khoản này có thể là các khoản thu nhập khác nhưng đơn vịlại vô tình hay cố ý ghi vào một nội dung không phải là thu nhập khác

+ Xem xét các khoản phải trả khác trong kì Để chiếm đoạt tiền,nhân viên của đơn vị thay vì ghi vào thu nhập khác lại ghi sang khoản phảitrả khác

6 Một số điểm cần chú ý khi kiểm toán doanh thu.

Trong khi kiểm toán về doanh thu, kiểm toán viên cần lưu ý một sốvấn đề sau:

- Doanh nghiệp dùng kỹ thuật ghi chép để phản ánh sai nghiệp vụphát sinh trên chứng từ để trốn lậu thuế hoặc tham nhũng

Ví dụ như: trên hoá đơn đỏ giao cho khách hàng, giá trị ghi trên hoá đơn là 500.000.000VNĐ nhưng trong hoá đơn lưu tại doanh nghiệp để ghi

sổ kế toán và hạch toán thì giá trị là 50.000.000VNĐ Như vậy bằng kỹ thuật phản ánh sai lệch số trên biên lai thanh toán, hoặc hoá đơn giao cho khách hàng với hoá đơn bán hàng lưu tại doanh nghiệp cùng một số sêri thì doanh thu đã bị phản ánh sai lệch là 500.000.000–50.000.000 = 450.000.000VNĐ Và như vậy thuế phải nộp cho Nhà nước đã giảm đi tương ứng với doanh thu thâm hụt là: %thuế suất x 450.000.000VNĐ.

- Bên cạnh đó, để trốn lậu thuế, doanh nghiệp có thể hạch toánnhững mặt hàng chịu thuế suất cao vào nhóm mặt hàng chịu thuế suất thấp

- Trong trường hợp doanh nghiệp có phát sinh các trường hợp phảighi nhận doanh thu như: dùng sản phẩm trả lương cho công nhân viên,hàng đổi hàng hoặc chi cho các quỹ nhưng doanh nghiệp lại không tiếnhành hạch toán tăng doanh thu Như vậy doanh thu của đơn vị đã bị phảnánh thấp hơn thực tế và thuế phải nộp giảm

- Để ghi giảm doanh thu, doanh nghiệp có thể hạch toán nhữngdoanh thu trong trường hợp bán hàng thu ngoại tệ theo tỷ giá thấp hơn tỷgiá so với thực tế

- Một lưu ý nữa là khi hạch toán doanh thu, doanh nghiệp có thể bỏsót những nghiệp vụ phát sinh vào thời điểm cuối năm tài chính, không ghinhận ngay trong năm mà để hạch toán vào năm sau

Trên đây là một số trường hợp mà doanh nghiệp thường sử dụng đểhạch toán giảm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ nhằm trốn thuế

Hơn thế nữa, khi kiểm toán doanh thu, kiểm toán viên cũng cần phải lưu ýđến doanh thu hoạt động tài chính và thu nhập khác.

Đối với doanh thu hoạt động tài chính, kiểm toán viên cần chú ý

mục tiêu tính giá, phân loại và trình bày Đối với hoạt động kinh doanhchứng khoán và kinh doanh bất động sản, chỉ ghi nhận doanh thu tăng khibán chứng khoán hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng bất động sản, tuynhiên một số doanh nghiệp đã tự đánh giá, so sánh giá trị tài sản hiện tạivới giá gốc để hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính

Đối với thu nhập khác, đặc điểm chung là tính đa dạng, không

thường xuyên và khó dự đoán được Vì vậy nhiều doanh nghiệp khôngphản ánh các thu nhập này khi nghiệp vụ phát sinh, mà chỉ ghi nhận khithực thu tiền Nếu nghiệp vụ này có qui mô lớn thì sẽ gây nên ảnh hưởngmang tính trọng yếu

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ KIỂM TOÁN DOANH THU TẠI CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI

CHÍNH ACCAGROUP

I TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH ACCAGROUP

1 Quá trình hình thành và phát triển của công ty.

ACCAGroup là công ty kiểm toán và tư vấn tài chính chuyên nghiệp,

có đội ngũ nhân viên và cộng tác viên thành thạo và chuyên sâu trong nhiềulĩnh vực kinh doanh, có khả năng cung cấp những giải pháp toàn diện chokhách hàng Công ty ACCAGroup được thành lập từ năm 2001, tiền thân làcông ty ACC, hiện nay:

- Tên công ty: Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Tài chính

- Tên giao dịch: Auditing, Financial Consulting Company& Associate

- Tên viết tắt: ACCAGroup, LTD

- Địa chỉ trụ sở chính: Số 14/14, phố Yên Lạc, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội

- Điện thoại: (84 4) 6364166 – Fax: (84 4) 6364169

- Email: accagroup@vnn.vn – Website: www accagroup.com.vn

Hiện tại ban giám đốc của công ty gồm 4 người:

+ Ông Trần Văn Dũng – CPA, MBA, LLB

+ Bà Vũ Thị Bội Lan – CPA

+ Ông Trần Văn Thức – CPA

+ Ông Chu Quang Tùng – CPA

Cơ cấu vốn góp hiện tại của các thành viên Ban giám đốc theo tỷ lệ sau:

Thành viên Ban giám đốc Vốn gópÔng Trần Văn Dũng

Bà Vũ Thị Bội LanÔng Trần Văn ThứcÔng Chu Quang Tùng

50%

20%

15%

15%

Do yêu cầu hoạt động, trong quá trình hoạt động của mình, công ty

đã trải qua 4 lần thay đổi:

+ Lần 1: Thay đổi về trụ sở công ty Theo quyết định số 86/TB ngày

19 tháng 3 năm 2002 Công ty chuyển về số 105, phố Nghi Tàm,phường Yên Phụ, quận Tây Hồ, Hà Nội

+ Lần 2: Thay đổi về số thành viên góp vốn Theo quyết định số 216/

2 Đặc điểm tổ chức bộ máy quản lý của công ty:

Bộ máy quản lý của công ty được tổ chức theo mô hình trực tuyếnchức năng, việc tổ chức này nhằm thống nhất mệnh lệnh, tránh sự rối loạn,gắn trách nhiệm với từng đối tượng cụ thể và đạt được hiệu quả cao nhất.Tuy nhiên số lượng nhân viên ít, tổng số nhân viên khoảng 20 người nên tổchức bộ máy của công ty khá đơn giản, được thể hiện theo sơ đồ sau (trangbên) với cơ cấu chức năng là:

+ Phòng hành chính tổng hợp chịu trách nhiệm về quản lý nhân sự,công tác kế toán và các vấn đề mang tính chất hành chính tổng hợp.+ Phòng kiểm toán báo cáo tài chính: Thực hiện việc cung cấp dịch

vụ kiểm toán báo cáo tài chính, kế toán và thuế

+ Phòng kiểm toán đầu tư: Thực hiện kiểm toán các dự án xây dựng

cơ bản và các dự án đầu tư được tài trợ bởi các tổ chức quốc tế như:

WB, ADB…

Tuy số nhân viên của công ty ít song mỗi thành viên từ nhân viên,trợ lý kiểm toán đến các kiểm toán viên cao cấp và ban lãnh đạo của công

ty đều có ý thức nỗ lực hết mình trong mọi công việc để khẳng định vị trícủa công ty trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ kế toán và kiểm toán, đồngthời xây dựng công ty ngày càng lớn mạnh, là doanh nghiệp mang một dấu

ấn riêng và đạt được niềm tin của mọi khách hàng

Sơ đồ cơ cấu tổ chức tại công ty ACCA

3 Tổ chức công tác kiểm toán.

3.1 Chuẩn bị kiểm toán.

Trong quá trình chuẩn bị cho cuộc kiểm toán, ACCAGroup sẽ tiếnhành thu thập các thông tin đầy đủ về tình hình hoạt động của khách hàng

để xác định và hiểu các sự kiện, nghiệp vụ và hoạt động thực tế mà theophán đoán của ACCAGroup có thể ảnh hưởng trọng yếu đến việc phâncông nhiệm vụ

Công việc này thực chất là quá trình tìm hiểu đầy đủ về môi trườngkiểm soát để đánh giá tổng quan về thái độ, nhận thức và hành động củacác nhà quản lý đối với hệ thống kiểm soát nội bộ và vai trò của nó trongđơn vị Những hiểu biết này sẽ giúp cho ACCAGroup xác định được độ tincậy của các hoạt động kiểm soát

Giám đốc

Kiểm toán viên cao cấp

Phòng kiểm toán báo cáo tài chính

Phòng hành chính

tổng hợp

Phòng kiểm toán đầu tư

Kỹ sư chính

Bên cạnh đó việc thu thập những hiểu biết về quy trình kế toángiúp cho ACCAGroup xác định được các rủi ro đặc thù liên quan đến quytrình kế toán và xây dựng kế hoạch kiểm toán một cách hợp lý

3.2 Thực hiện kiểm toán.

Sau quá trình tìm hiểu về khách hàng của ACCAGroup bao gồmnhững am hiểu sâu sắc về ngành nghề kinh doanh, hệ thống kiểm soát nội

bộ và những rủi ro tiềm tàng của khách hàng trước khi ra quyết định lập kếhoạch kiểm toán và trợ giúp cho đánh giá rủi ro, ACCAGroup thực hiệnnhững thủ tục dự báo và phân tích Với số lượng lớn thủ tục dự báo và phântích, phương pháp tiếp cận này giúp nhóm kiểm toán của công ty xác địnhđược những vấn đề không phát hiện được và có cái nhìn sâu sắc hơn trongquá trình kiểm toán Phương pháp tiếp cận của ACCAGroup rất bài bản(mô hình trang sau), có thể đáp ứng được những yêu cầu khắt khe củakhách hàng về tính chính xác và sự giải trình báo cáo tài chính

Cuộc kiểm toán được tiến hành với phương pháp kiểm toán khoahọc, sử dụng phần mềm kiểm toán thông minh Thông qua việc sử dụngcông nghệ tiên tiến này ACCAGroup có thể giúp khách hàng giảm thiểuchi phí bằng cách tối đa hoá hiệu quả và tăng cường tính hiệu năng trongcông tác kế toán

Phương pháp tiếp cận kiểm toán được khái quát trong sơ đồ sau:

Thực hiện

các công việc

trước kiểm toán

Đánh giá, kiểm soát, xử lý rủi ro của kiểm toán

Lựa chọn nhóm kiểm toán Thiết lập các điều khoản của hợp đồng kiểm toán

Lập kế hoạch

kiểm toán

Tìm hiểu hoạt động kinh doanh của khách hàng

Tìm hiểu môi trờng kiểm soát Tìm hiểu chu trình kế toán Thực hiện các bước phân tích tổng quát Xây dựng kế hoạch giao dịch và phục vụ khách hàng

Đánh giá và quản

lý rủi ro

Quản lý cuộc kiểm toán

Đánh giá rủi ro tiềm tàng trong các tài khoản

Rủi ro chi tiết xác định được không xác định đượcRủi ro chi tiết

Tin cậy vào hệ thống kiểm soát Tin cậy vào hệ thống kiểm soát

Tin cậy Không

tin cậy Tin cậy Không tin cậy

Xây dựng kế hoạch

kiểm toán

Thực hiện chuẩn mực phục vụ

khách hàng

Tổng hợp và liên kết với kế hoạch kiểm toán

Thực hiện kiểm tra chi tiết và đánh giá kết quả

Tiến hành thủ tục phân tích Soát xét các sự kiện xảy ra sau ngày lập báo cáo

Đánh giá chất lượng và kết quả cuộc kiểm toán

Lập báo cáo kiểm toán Lập bảng tổng hợp kết quả kiểm toán Thu thập thư giải trình của BGĐ khách hàng

Soát xét, kiểm soát giấy tờ làm việc

Kết luận và báo cáo

Các hoạt dộng sau

kiểm toán

Thực hiện thử nghiệm kiểm soát và đánh giá kết quả

3.3 Kết thúc kiểm toán.

Ở giai đoạn kết thúc kiểm toán, trưởng nhóm kiểm toán tiến hànhphát hành báo cáo kiểm toán dự thảo, thảo luận với Ban giám đốc đơn vị vềnhững vấn đề phải điều chỉnh và sau đó phát hành báo cáo kiểm toán chínhthức

Đồng thời chủ nhiệm kiểm toán phải tiến hành soát xét các sự kiệnphát sinh sau ngày phát hành báo cáo và soát xét chất lượng của kiểm toán

Quy trình kiểm toán của ACCAGroup rất bài bản, đã gắn lý thuyếtvào thực tiễn rất thành công, biến lý thuyết thành thực tiễn Tuy nhiên, doquy mô công ty không lớn và mới thay đổi nên tuỳ theo từng đối tượngkhách hàng và để cân đối, tiết kiệm thời gian và chi phí kiểm toán thì công

ty sẽ có cách tiếp cận thích hợp thông qua việc đánh giá trọng yếu và rủi ro

Quy trình kiểm toán của ACCAGroup được lập cho mỗi phần hành,mỗi khoản mục, nội dung cụ thể Ví dụ như từng khoản mục, phần hànhđều có chương trình riêng như: Chương trình kiểm toán hàng tồn kho,chương trình kiểm toán doanh thu, chương trình kiểm toán tài sản cốđịnh… Mỗi chương trình được chi tiết hoá theo nội dung là: Tài liệu yêucầu khách hàng chuẩn bị, mục tiêu kiểm toán, đánh giá hệ thống kiểm soátnội bộ, thủ tục phân tích (nếu có), và các thử nghiệm cơ bản Đây là cácgiấy tờ định hướng công việc cho kiểm toán viên khi tiến hành kiểm toánmột khoản mục hay phần hành bất kì nào

II KIỂM TOÁN DOANH THU TẠI CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ

TƯ VẤN TÀI CHÍNH ACCAGROUP

Quy trình thực hiện kiểm toán tại công ty có thể khái quát theo sơ đồ sau:

Kiểm toán doanh thu trên Báo cáo tài chính đóng một vai trò quantrọng trong kiểm toán Báo cáo tài chính, vì vậy khi kiểm toán doanh thu,kiểm toán viên cũng thực hiện theo qui trình trên.

Để tìm hiểu kĩ hơn về qui trình kiểm toán doanh thu của Công tyACCAGroup, trong chuyên đề tốt nghiệp của mình, em chọn 2 khách hàng

để phân tích Đó là Công ty ABC - một công ty cổ phần thương mại và dịch

vụ, còn Công ty XYZ – là một công ty trách nhiệm hữu hạn 100% vốnnước ngoài chuyên sản xuất kinh doanh Việc kiểm toán doanh thu của 2khách hàng này cũng dựa trên qui trình nêu trên

1 Tiếp cận khách hàng

Để đảm bảo chất lượng cung cấp dịch vụ kiểm toán và tư vấn tàichính cũng như thu hút thêm nhiều khách hàng thì Công ty ACCAGroupluôn chủ động tìm đến khách hàng Công ty ACCAGroup luôn gửi các thưchào hàng đến các khách hàng mà Công ty dự kiến sẽ cung cấp dịch vụ,đặc biệt là những khách hàng mới Thông qua thư chào hàng, Công ty giớithiệu về uy tín và chất lượng các loại dịch vụ mà Công ty cung cấp chokhách hàng, nếu khách hàng chấp nhận thì ACCAGroup sẽ phát hành thưmời kiểm toán Sau khi nhận được thư mời kiểm toán, ACCAGroup tiếnhành gặp gỡ trao đổi với Ban giám đốc của khách hàng và đi đến kí kếtHợp đồng kiểm toán

Tiếp cận khách hàng

Lập kế hoạch kiểm toán

Thực hiện kiểm toán

Kết thúc kiểm toán

Khi kí kết Hợp đồng kiểm toán với khách hàng thì Công tyACCAGroup đã tuân thủ đúng qui định trong Chuẩn mực kiểm toán Việt

Nam 210- Hợp đồng kiểm toán

Hợp đồng kiểm toán giữa Công ty ACCAGroup và khách hàngthường bao gồm những nội dung chủ yếu sau:

- Nội dung dịch vụ

- Luật định và chuẩn mực

- Trách nhiệm của các bên (Công ty ACCAGroup và Công ty kháchhàng ABC hoặc XYZ)

- Phí kiểm toán và phương thức thanh toán

Sau khi kí kết Hợp đồng kiểm toán, Công ty ACCAGroup yêu cầuCông ty khách hàng (Công ty ABC, Công ty XYZ) cung cấp các tài liệuban đầu như: Báo cáo kiểm toán năm trước (nếu có), các báo cáo tài chínhnhư Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt dộng sản xuất kinh doanh,Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, Thuyết minh báo cáo tài chính của năm kiểmtoán

Sau khi nhận được tài liệu cung cấp, ACCAGroup tiến hành lập kếhoạch kiểm toán

2 Xây dựng kế hoạch kiểm toán

Xây dựng kế hoạch kiểm toán là giai đoạn đầu tiên của một cuộckiểm toán, việc lập kế hoạch kiểm toán đã được qui địng rõ trong chuẩn

mực Kiểm toán việt Nam số 300- Lập kế hoạch kiểm toán Nhận thức được

tầm quan trọng của việc lập kế hoạch kiểm toán liên quan đến hiệu quả,chất lượng, thời gian và chi phí nên giai đoạn này ACCAGroup đã dựa vàonhững qui định của Chuẩn mực và kết hợp với kinh nghiệm làm việc củakiểm toán viên để tiến hành xây dựng kế hoạch kiểm toán phù hợp và cóhiệu quả

2.1 Tìm hiểu về hoạt động kinh doanh của khách hàng

Để thu thập thông tin về tình hình kinh doanh của khách hàng, cáckiểm toán viên đã căn cứ theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 310-

Hiểu biết về tình hình kinh doanh, và kết hợp với quan sát hoạt động kinh

doanh của khách hàng, đồng thời phỏng vấn Ban giám đốc và thu thập cáctài liệu như: Giấy phép thành lập và hoạt động, Điều lệ Công ty, các Biênbản họp hội đồng quản trị, các văn bản luật và các chính sách chế độ củaNhà nước có liên quan

Đối với khách hàng là Công ty cổ phần ABC, qua tìm hiểu kiểm

toán viên đã có những thông tin sau:

Công ty ABC là một Công ty cổ phần, là một pháp nhân, thực hiệnchế dộ hạch toán kinh tế độc lập nhưng vẫn được coi là một đơn vị thànhviên của Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam Công ty được thành lập theoquyết định số 1364/2000/QĐ/BTM của Bộ trưởng Bộ thương mại

Cơ cấu vốn điều lệ: 7,5 tỷ đồng Việt NamTrong đó:

Tỷ lệ cổ phần Nhà nước

Tỷ lệ cổ phần bán cho người lao động

trong doanh nghiệp

Tỷ lệ cổ phần bán cho đối tượng ngoài

doanh nghiệp

30% vốn điều lệ 59% vốn điều lệ

11% vốn điều lệ

Đặc điểm hoạt động kinh doanh của Công ty theo ’’Giấy chứng nhậnđăng kí kinh doanh của công ty cổ phần lần thứ năm” của Công ty thìngành, nghề kinh doanh của Công ty là: vận tải xăng dầu; vận tải hàng hoáđường bộ, đường thuỷ; mua, bán xăng dầu và các sản phẩm hoá dầu, vật tư,thiết bị chuyên dùng, hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng ; kinh doanhkhách sạn, chế biến thức ăn gia súc (bột cá) ; lắp ráp, bảo dưỡng, bảo trìthiết bị máy móc

Tổ chức bộ máy quản lý của Công ty ABC là:

Đối với khách hàng là Công ty TNHH XYZ, qua tìm hiểu, kiểm

toán viên đã có được những thông tin sau đây:

Công ty XYZ là Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) 100% vốnnước ngoài (Đài Loan) được thành lập tại Việt Nam theo Giấy phép đầu tư

số 55/GP-KCN-HN do Ban quản lý các Khu công nghiệp và Chế xuất HàNội cấp ngày 21 tháng 11 năm 2003 Thời hạn của Giấy phép đầu tư là 30năm kể từ ngày cấp Giấy phép đầu tư Vốn đầu tư và vốn pháp định củaCông ty XYZ theo Giấy phép này lần lượt là: 1.000.000 USD và 300.000USD Sau đó theo Giấy phép đầu tư số 55/GPĐC1-KCN-HN về việc điềuchỉnh Giấy phép đầu tư số 55/GP-KCN-HN thì Vốn đầu tư và Vốn phápđịnh của công ty được điều chỉnh lần lượt là 6.110.180 USD và 1.833.054USD

Theo Giấy phép đầu tư, công ty hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực sảnxuất và gia công các loại phụ tùng và linh kiện cho xe máy và ô tô

Phòngtổchức

Phòngkỹthuật

Tổ chức bộ máy quản lý của Công ty XYZ là:

Tổng số cán bộ công nhân viên của Công ty đến ngày 31/12/2005 làhơn 60 người Trong đó có 8 nhân viên văn phòng gồm 1 Phó tổng giámđốc người Đài Loan và 7 nhân viên khác

2.2 Hiểu biết về hệ thống kế toán và môi trường kiểm soát nội bộ:

Trong quá trình lập kế hoạch kiểm toán, kiểm toán cần tìm hiểu kĩ về

hệ thống kế toán và hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng Đây là bướcquan trọng trong mọi cuộc kiểm toán, không kể khách hàng đó thuộc loạidoanh nghiệp, thành phần kinh tế nào Kiểm toán viên sẽ tìm hiểu về hệthống kiểm soát nội bộ bằng cách thu thập thông tin về môi trường kiểmsoát, hệ thống kế toán và các thủ tục kiểm soát khác để xác định mức độ tincậy dự kiến đối với hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng

Nhận định và thu thập thông tin về Công ty ABC, kiểm toán viên

nhận thấy:

Môi trường kiểm soát: chịu trách nhiệm quyết định mọi vấn đề liên

quan đến tình hình sản xuất kinh doanh của Công ty là Hội đồng quản trịgồm có 5 thành viên Giám đốc, phó giám đốc và kế toán trưởng đều làthành viên của Hội đồng quản trị Kế toán trưởng là người có trình độ, chịutrách nhiệm tư vấn cho Giám đốc về tình hình tài chính của Công ty Tuynhiên, nhân viên trong phòng kế toán là đội ngũ cán bộ trẻ tuổi, ít kinhnghiệm, một số không được đào tạo chuyên ngành về kế toán, do vậy việcquán xuyến và soát xét công việc của phòng kế toán đối với kế toán trưởng

Ban giám đốc

Văn phòng tổng hợp

Nhà xưởng sản xuất

là rất khó khăn Mặt khác, Công ty ABC là khách hàng mới củaACCAGroup và là khách hàng lần đầu tiên kiểm toán Kiểm toán viên củaACCAGroup nhận định là có thể có sai sót trong quá trình nhân viên phòng

kế toán làm việc, do vậy xậy dựng kế hoạch kiểm toán chi tiết cần chútrọng đến các thủ tục kiểm tra cơ bản nhiều

Quy trình kế toán : Công ty ABC áp dụng chế độ kế toán doanh

nghiệp ban hành kèm theo quyết định số 1141 TC/QĐ/CĐKT ngày1/11/1995 của Bộ Tài chính và các văn bản hướng dẫn khác có liên quan

Công ty sử dụng hình thức sổ Nhật kí chung với niên độ kế toán từ ngày

01/01 đến ngày 31/12 hàng năm Đồng tiền ABC sử dụng trong hạch toán

kế toán là Đồng Việt Nam (VNĐ), các nghiệp vụ kinh tế phát sinh bằngngoại tệ (nếu có) thì được qui đổi ra VNĐ theo tỷ giá ngoại tệ liên ngânhàng tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ

Nhận định và thu thập thông tin về công ty XYZ, kiểm toán viên

nhận thấy:

Môi trường kiểm soát: Công ty có một Tổng giám đốc và một Phó

tổng giám đốc người Đài Loan Nhưng người trực tiếp giám sát và điềuhành hoạt động của Công ty XYZ tại Việt Nam là Phó tổng giám đốc Cơcấu tổ chức bộ máy của Công ty chưa được phân chia rõ ràng Do có quá ítnhân viên văn phòng nên sự phân trách, phân nhiệm chưa đảm bảo Công

ty chưa bổ nhiệm chức danh kế toán trưởng và chuyên trách công tác kếtoán mới chỉ có 2 nhân viên trẻ tuổi, ít kinh nghiệm Kiểm toán viên nhậnđịnh rằng hệ thống kiểm soát nội bộ của Công ty XYZ là rất yếu kém,không thể tin cậy được Vì vậy trong quá trình thực hiện kiểm toán, kiểmtoán viên cần chú ý thực hiện trọng tâm các thử nghiệm cơ bản

Qui trình kế toán: trong năm 2005 Công ty lần đầu tiên áp dụng các Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS), cụ thể là VAS 23- Các sự kiện sau ngày kết thúc niên độ kế toán và VAS 29- Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót Việc áp dụng các Chuẩn mực kế toán mới này

không ảnh hưởng trọng yếu đến các số liệu trình bày trong Báo cáo tàichính kỳ này và các kỳ kế toán trước của Công ty Công ty sử dụng hình

thức sổ Nhật ký chung với niên độ kế toán bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và

kết thúc vào ngày 31 tháng 12 hàng năm Báo cáo tài chính được trình bàybằng đồng Việt Nam, theo nguyên tắc giá gốc và phù hợp với Các Chuẩnmực kế Toán Việt Nam, Hệ thống kế toán Việt Nam và các qui định hiệnhành khác về kế toán tại Việt Nam

2.3 Lập kế hoạch kiểm toán chi tiết

Sau khi lập kế hoạch kiểm toán tổng thể, kiểm toán viên tiến hànhlập kế hoạch kiểm toán chi tiết Các khoản mục chính được phân công chocác kiểm toán viên cụ thể Công việc đối với từng khoản mục mà kiểm toánviên cần làm được hướng dẫn trong chương trình kiểm toán của công tyACCAGroup Để tiện cho việc đối chiếu giữa các phần hành kiểm toán,một kiểm toán viên sẽ được phân công tiến hành đồng thời các khoản mụcdoanh thu, phải thu khách hàng và thuế giá trị gia tăng đầu ra Dưới đây làminh hoạ về kế hoạch kiểm toán chi tiết các khoản mục đó:

nhận doanh thu Cách ghi

nhận doanh thu của Công ty

trên Báo cáo kết quả hoạt

động kinh doanh với Bảng

kê khai thuế, Bảng cân đối

phát sinh tài khoản, Sổ cái,

tra chi tiết (đối chiếu, kiểm

tra chọn mẫu, gửi thư xác

nhận )

X

3 Thực hiện kiểm toán

Sau khi kế hoạch kiểm toán chi tiết được phổ biến cho từng thànhviên, công việc tiến hành kiểm toán bắt đầu triển khai theo kế hoạch:

3.1 Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ, kế toán và vấn đề ghi nhận, xác định và ghi sổ doanh thu

Đối với Công ty ABC:

- Liệt kê các loại hình doanh thu, các cơ sở chi nhánh của Công ty:

do đặc điểm kinh doanh của Công ty ABC rất đa dạng nên Công ty có rấtnhiều loại doanh thu Những mặt hàng chủ yếu của Công ty là xăng dầu vàcác sản phẩm hoá dầu Do vậy Công ty có rất nhiều cửa hàng bán lẻ

- Phương thức bán hàng chủ yếu của ABC là bán tại cửa hàng lẻ vàbán buôn theo các hợp đồng Giá bán lẻ xăng dầu của Công ty ABC sẽ do

Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam qui định theo một khung giá tuỳ theotình hình thị trường thay đổi Còn đối với bán buôn, Công ty ABC chưa cóchính sách về bán chịu, trường hợp chiết khấu thương mại là không xảy ra.Đối với các nghiệp vụ giảm giá hàng bán thì Công ty tiến hành kí kết hợpđồng với các khách hàng lớn và thường xuyên trên cơ sở thoả thuận (thôngthường là giảm giá 50đ/1 lít xăng hoặc dầu).

- Doanh thu của Công ty gồm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch

vụ, doanh thu đại lý (Công ty là đại lý chính thức cho Công ty Xăng dầuNghệ Tĩnh), doanh thu nội bộ (chủ yếu là doanh thu sửa chữa cơ khí do bộphận xí nghiệp cơ khí của Công ty phụ trách) Việc ghi nhận doanh thu tiếnhành khi chuyển giao hành hoá và hoá đơn được phát hành Kiểm toán viênnhận thấy rằng chính sách ghi nhận doanh thu của ABC như vậy là phù hợpvới qui định và nhất quán qua các năm Doanh thu tại ABC được xác địnhlà:

Doanh thu hoa hồng đại

-Các khoản giảm trừ doanh thu

Các tài khoản có liên quan mà Công ty ABC sử dụng để hạch toándoanh thu:

Doanh thu nhà khoDoanh thu bán hàng hoá khácDoanh thu dịch vụ vận tải bộDoanh thu dịch vụ cơ khí sửa chữaDoanh thu khách sạn