301 Kiểm toán Nhà nước - Công cụ đắc lực trợ giúp Quốc hội

301 Kiểm toán Nhà nước - Công cụ đắc lực trợ giúp Quốc hội

Thực tiễn đó đã đòi hỏi phải tăng cờng sự kiểm soát của nhà nớc trong việcquản lý, sử dụng ngân sách nhà nớc và tài sản quốc gia Công cụ quan trọngnhất, đắc lực nhất trợ giúp nhà nớc là Kiểm toán Nhà nớc (KTNN) Vì thế, ngày11/7/1994 Chính phủ đã ban hành nghị định số 70/CP tạo lập cơ sở pháp lý choKTNN ra đời Việc ra đời của KTNN là tất yếu,là sản phẩm của quá trình đổimới ,nó hoàn toàn phù hợp với xu hớng cải cách hành chính ở nớc ta và phù hợpvới thông lệ quốc tế.

KTNN- một ngành còn khá mới mẻ mà lại là công cụ quan trọng trợ giúpQuộc hội, nên KTNN phải đạt đợc những thành tựu về khoa học, phải có sự thamgia của nhiều cấp nhiều ngành Nhận thấy đợc sự cần thiết đó, và là một sinhviên chuyên ngành, em đã mạnh dạn tìm hiểu nghiên cứu vấn đề này Trongphạm vi bài viết, em xin đợc đề cập đến một số nội dung về KTNN trong việcgiúp Quốc hội thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn của mình, các nội dung chính

nh sau:

I Tổng quan về KTNN

II Mối quan hệ giữa Quốc hội và KTNN

III Hoạt động của KTNN trong việc trợ giúp Quốc hội

IV Những thành tựu và hạn chế

V Định hớng và giải pháp

Với sự cố gắng tìm hiểu, nghiên cứu, sáng tạo của bản thân và sự hớng dẫnrất nhiệt tình của Thầy giáo Trần Mạnh Dũng, em đã hoàn thành Đề án môn học

với đề tài: "Kiểm toán Nhà nớc - Công cụ đắc lực trợ giúp Quốc hội" theo

đúng thời gian qui định Song, do thời gian quá gấp và trình độ còn hạn chế nênbài viết không thể tránh khỏi những sai lầm, thiếu sót Em rất mong đợc thầygóp ý kiến để bài viết sau đợc hoàn chỉnh hơn

Em xin chân thành cảm ơn.

Sinh viên thực hiện

Đỗ Thị Huyền

-B Phần mở đầu

I Tổng quan về KTNN:

1 Sự ra đời và phát triển của KTNN.

Sự hình thành, ra đời và phát triển cuả Kiểm toán Nhà nớc (Kiểm toán tốicao –SAS) gắn liền với sự hình thành , ra đời và phát triển của tài chính công

mà chủ yếu là ngân sách nhà nớc, xuất phát từ yêu cầu đòi hỏi của việc kiểm tra,kiểm soát việc chi tiêu ngân sách nhà nớc và công qũy quốc gia từ phía Nhà nớc.Kiểm toán nhà nớc trên thế giới đã có lịch sử phát triển hàn năm năm naynhất là ở các nớc phát triển nh: ở Cộng hoà Liên bang Đức đã có trên 280 năm ởPháp là 190 năm,ở Mỹ trên 150 năm, ấn Độ trên 100 năm…

Kinh nghiệm nhiều năm của các nớc đã khẳng định rằng , sự hiện diện vàhoạt động của cơ quan Kiểm toán Nhà nớc đã góp phần hữu hiệu vào việc thiết

lập và giữ vững kỷ cơng, kỷ luật tài chính, chấp hành đạo luật ngân sách Nhà

n-ớc, phát hiện và ngăn chặn các hành vi tham nhũng, lạm dụng tiêu sài phung phítiền của Nhà nớc, của nhân dân Kiểm toán Nhà nớcthực sự đã trở thành bộ phậnhợp thànhkhông thể thiếu đợc trong hệ thống kiểm tra, kiểm soát của Nhà nớc

Vị trí, tác dụng của nố đã đợc xã hội công nhậnvà không một cơ quan chức năngnào khác thay thế đợc trong việc tăng cờng kiểm soát, thực hiện mục đích sửdụng hợp lý và có hiệu quả các nguồn lực tài chính của các cơ quan công quyền,các tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sấch Nhà nớc

Kiểm toán Nhầ nớc đợc khẳng định nh một chức năng, một công cụ quantrọng không thể thiếu đợc của hệ thống quyền lực của Nhà nớc hiện đại

Nhận thấy đợc tầm quan trọng đó, ở các nớc trớc đây quản lý nền kinh tếtheo cơ chế kế hoạch hoá tâp trung nay đang chuyển đổi nền kinh tế đã rất quantâm đến địa vị và vai trò của Kiểm toán Nhà nớc:Nh ở Trung Quốc, KiểmtoánNhà nớc đẫ đợc thành lập hơn 10 năm nay, có địa vị pháp lý là cơ quanngang Bộ, ở Cộng hoà Liên bang Nga, Kiẻm toán Nha nớcđã ra đời anm 1994, đ-

ợc giao những quyền hạn rất lớn, đợc đãi ngộ rất cao…

ở Việt Nam, trong thời kỳ quản lý nền kinh tế theo cơ chế kinh tế kế hoạchhoá tập trung, hoạt động kiểm toán nói chung và Kiểm toán Nhà nớc nói riêngcha đợc quan tâm tới Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, côngcuộc đổi mới đã đợc khởi động chuyển nền kinh tế quốc dân từ cơ chế kế hoạchhoá tập trung sang cơ chế thị trơng định hớng xã hội chủ nghĩa Nền kinh tế quốcdân nớc ta những năm gần đây phát triển với tốc độ nhanh, với quy mô rộng lớn

và đa dạng …

Trớc tình hình đó, công tác điều hành nền kinh tế quốc dân của Nhà ớcngày càng đòi hỏi phải sử dụng một cách có hiệu quả hệ thống các công cụquản lý, trong đó đặc biệt là công cụ kế toán và kiểm toán Kiểm toán nhà nớctrở thành một trong những nhu cầu bức xúc không thể thiếu đợc phục vụ cho nhucầu quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc dân của Đảng và Nhà nớc Đặc biệt để tăngcờng sự kiểm tra, kiểm soát của Nhà nớc nhằm sử dụng tiết kiệm, có hiệu quảNgân sách Nhà nớc và tài sản quốc gia, chống tiêu cực, tham nhũng Việc thànhlập và phát triển cơ quan Kiểm toán Nhà nớc ở nớc ta xuất phát từ chính yêu cầu

n-đòi hỏi của công cuộc đổi mới và sự phát triển của nền kinh tế đất nớc, cũng lànhằm thực hiện quá trình dân chủ hoá, góp phần vào việc tăng cờng và hoànthiện một Nhà nớc Pháp quyền, Nhà nớc của dân, do dân và vì dân

2 Bản chất và chức năng của Kiểm toán Nhà nớc :

2.1 Chức năng, nguyên tắc hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam:

Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam là cơ quan mới ra đời trong công cuộc đổimới của đất nớc và tiến trình cải cách nền hành chính quốc gia, là một cơ quan

nằm trong cơ cấu tổ chức Nhà nớc của Việt Nam Cơ sở pháp lý cho tổ chức bộmáy và hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc hiện nay đợc quy định trong các vănbản quy phạm pháp luật là Nghị định 70/CP ngày 11-7-1994 của Chính phủ vềviệc thành lập cơ quan Kiểm toán Nhà nớc; Quyết định 61/TTg ngày 24-1-1995của Thủ tớng chính phủ về việc ban hành Điều lệ tổ chức và hoạt động của cơquan Kiểm toán Nhà nớc và gần đây trong một số điều khoản về Luật ngân sáchnhà nớc đợc Quốc hội khoá IX, kỳ họp thứ chín thông qua Thực hiện Nghịquyết của Quốc hội khoá X, dự thảo Pháp lệnh về Kiểm toán Nhà nớc đã đợcgấp rút soạn thảo và năm 1999 đợc Uỷ ban thờng vụ Quốc hội thông qua Theo

đó thì chức năng , nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Kiểm toán Nhà

n-ớc Việt Nam đợc quy định nh sau:

2.2 Chức năng Kiểm toán Nhà nớc :

Kiểm toán Nhà nớc là cơ quan kiểm toán tối cao của nớc Cộng hoà xã hộichủ nghĩa Việt Nam, có chức năng: kiểm tra xác nhận tính đúng đắn, trung thực,hợp pháp của các số liệu, tài liệu kế toán, báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán

về thu, chi, sử dụng ngân sách nhà nớc và việc thi hành pháp luật về kinh tế-tàichính, ngân sách, kế toán của Nhà nớc; thông qua công tác kiểm toán, nghiêncứu đề xuất các kiến nghị và giải pháp góp phần giữ vững kỷ cơng pháp luật,ngăn ngừa các hành vi vi phạm, sử dụng kém hiệu quả, lãng phí công quỹ, vốntài sản của Nhà nớc

Nh thế, Kiểm toán Nhà nớc cũng thực hiện hai chức năng cơ bản là kiểmtra, xác minh đánh giá về các thông tin tài chính và t vấn cho các đơn vị đợckiểm toán , các cơ quan chức năng và các cơ quan nhà nớc trong việc tăng cờngpháp luật, hoàn thiện cơ chế chính sách

Nhiều ngời còn cho rằng:Kiểm toán Nhà nớc, với t cáh là cơ quan kiểmtoán tối cao của quốc gia, dù nó thuộc cơ cấu lập pháp , hành pháp hay đứng độclập, thì nó đơng nhiên cũng phải có chức năng quản lý nhà nớc về lĩnh vực mà nó

đợc phụ trách, đặc biệt là khi nó thuộc cơ cấu hành pháp nh ở Việt Nam hiện nay

c Bảo đảm tính trung thực, khách quan và giữ gìn bí mật Nhà nớc, bí mật của đơn vị đợc kiểm toán

d Không gây cản trở hoạt động và can thiệp vào công việc điều hànhcủa

đơn vị đợc kiểm toán.

e Đảm bảo tính hiệu quả trong hoạt động kiểm toán

3 Nhiệm vụ và quỳên hạn của Kiểm toán Nhà nớc:

3.1 Kiểm toán Nhà nớc có những nhiệm vụ cơ bản sau :

3.1.1 Nhiệm vụ kiểm toán:

- Cơ quan Kiểm toán có nhiệm vụ lập kế hoạch kiểm toán hàng nẳmtìnhChính phủ phê duyệt

- Tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm toán hàng năm đã đợc phê duyệt và thựchiện các cuộc kiểm toán đột xuất theo yêu cầu của Quốc hội, Uỷ ban Thờng vụQuốc hội và Chủ tịch nớc

- Kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, trung thực , hợp lý của các số liệu, tàiliệu kế toán , báo cáo tài chính và nhận xét đánh giá việc chấp hành các chínhsách, chế độ tài chính - ngân sách và chế độ kế toán nhà nớc tại các đơn vị đợckiểm toán

- Thông qua kiểm toán, góp ý kiến với các đơn vị đợc kiểm toán sửa nhữngsai phạm để chấn chỉnh công tác quản lý tài chính – ngân sách, chế độ kế toán

và kiến nghị với các cấp có thẩm quyền xử lý những vi phạm đối với các tổ chức,cá nhân vi phạm pháp luật của Nhà nớc

- Quản lý hồ sơ kiểm toán, giữ gìn bí mật thông tin, tài liệu, số liệu kế toán

và hoạt động của đơn vị đợc kiểm toán theo quy định của pháp luật

3.1.2.Nhiệm vụ xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật.

- Chủ trì soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh về Kiểm toán Nhà nớc, banhàn theo thẩm quyền các avn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực Kiểm toán Nhànớc

-Tham gia ý kiến với các cơ quan Nhà nớc trong việc xây dựng các văn bảnpháp luật, về ngân sách, tài chính, kế toán và kiểm toán

-Tham gia thẩm tra dự toán ngân sách nhà nớc hàng năm trớc khi trìnhQuốc hội phê chuẩn

3.1.3 Nhiệm vụ chỉ đạo và hớng dẫn nghiệp vụ kiểm toán:

- Kiểm toán Nhà nớc chỉ đạo và hớng dẫn chuyên môn và nghiệp vụ kiểmtoán, quy trình, chuẩn mực và phơng pháp kiểm toán trong hệ thống Kiểm toánNhà nớc

- Kiểm toán Nhà nớc hớng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ đối với tổ chứckiểm toán nội bộ thuộc các co quan kiểm toán Nhà nớc, các doanh nghiệp Nhànớc, các tổ chức chính trị, chính trị – xã hội có sử dụng kinh phí của Nhà nớc.

3.2 Quyền hạn của cơ quan Kiểm toán Nhà nớc:

3.2.1 Kiểm toán Nhà nớc có các quyền hạn sau:

- Yêu cầu đơn vị đợc kiểm toán cung cấp và giải trình về dự toán ngân sách,

kế hoạch tài chính, báo cáo tài chính, chứng từ, sổ sách kế toán và các tài liệuthông tin khác có liên quan đến công việc kiểm toán

- Đề nghị các cơ quan Nhà nớc , các tổ chức và mọi công dân giúp đỡ, phốihợp trong việc cung cấp thông tin, tài liệu, bằng chúng kiểm toán và tạo điềukiện thuận lợi cho công tác kiểm toán

- áp dụng các phơng pháp chuyên môn nghiệp vụ để thu thập các bằngchứng cho các kết luận, kiến nghị kiểm toán

- Ký hợp đồng thuê các cơ quan tổ chức có thẩm quyền, các chuyên giagiám định hoặc t vấnvề lĩnh vực chuyên mônkỹ thuật khi cần thiết

- Ký hợp đồng thuê các tổ chức Kiểm toán độc lập thực hiện kiểm toán

- Yêu cầu các doanh nghiẹp nhà nớc có quy mô và quan trọng, các banquản lý công trình đầu t xây dựng cơ bản, các chơng trình dự án trọng điểm củaNhà nớc khi ký hợp đồng kiểm toán với các tổ chức kiểm toán độc lập phảithông báo cho cơ quan Kiểm toán Nhà nớc và khi kết thúc kiểm toán phải gửibáo cáo kiểm toán tới cơ quan Kiểm toán Nhà nớc

Khi thực hiện các quyền quy định tại các khoản 4 và 5 của điều khoản này,Kiểm toán Nhà nớc phải chịu trách nhiệm liên đới về kết quả giám định, t vấn kỹthuật và về những nhân xét kết luận do các tổ chức kiểm toán độc lập đa ra

3.2.2 Kiểm toán Nhà nớc có quyền kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền:

- Xử lý theo pháp luật đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi gây cản trởcông việc kiểm toán cũng nh cung cấp thông tin tài liệu sai sự thật

- Xử lý đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về tài chính, ngânsách và kế toán của Nhà nớc, kể cả các biện pháp khẩn cấp nh phong toả tàikhoản hoặc đình chỉ hoạt động trong trờng hợp sự vi phạm có thể gây hậu quảnghiêm trọng làm thất thoát hoặc thiệt hại vốn, tài sản của Nhà nớc

- Ban hành, sửa đổi, hoàn thiện, bổ sung các văn bản pháp luật về quản lýkinh tế, tài chính , kế toán và kiểm toán

- Các cơ quan tổ chức có thẩm quyền nhận đợc các kiến nghi của Kiểm toánNhà nớc sau thời hạn quy định phải thông báo kết quả xử lý cho Kiểm toán Nhànớc biết

4 Tính chất của hoạt động Kiểm toán Nhà nớc và trách nhiệm của Kiểm toán Nhà nớc và các đơn vị đợc kiểm toán

4.1 Các cuộc kiểm toán của Kiểm toán Nhà nớc mang tính chất bắt buộc:

Cơ quan Kiểm toán Nhà nớc có thực hiện việc kiểm toán theo chơng trình ,

kế hoạch kiểm toán đợc Chính phủ phê duyệt và thực hiện kiểm toán theo yêucầu của Quốc hội, Uỷ ban Thờng vụ Quốc hội và Chủ tịch nớc Cơ quan kiểmtoán Nhà nớc có trách nhiệm báo cáo kết quả kiểm toán hàng năm hoặc đột xuấtvới Chính phủ và khi có yêu cầu thì báo cáo với Quốc hội, Uỷ ban Thờng vụQuốc hội, Chủ tịch nớc Kết thúc năm hoạt động, Tổng Kiểm toán Nhà nớcbáocáo công khai kết quả kiểm toán hàng năm trên các phơng tiện thông tin đạichúng theo quy định của Chính phủ

4.2 Trách nhiệm của các đơn vị đợc Kiểm toán Nhà nớc kiểm toán :

- Chấp hành quyết định kiểm toán của Tổng kiểm toán Nhà nớc

- Cung cấp đầy đủ kịp thời các thông tin, tài liệu xác thực có liên quan đếncông việc kiểm toán, không đợc từ chối hay trì hoãn và phải chịu trách nhiệm về

sự trung thực và khách quan của mọi tài liệu đã cung cấp cho Kiểm toán Nhà ớc

n Nộp báo cáo quyết toán ngân sách nhà nớcc và báo cáo tài chính năm choKiểm toán Nhà nớc theo quy định của Chính phủ

- Chấp hành các kết luận, kiến nghị của Kiểm toán Nhà nớc Trờng hợpkhông nhất trí voí các kết luận, kiến nghị có quyền giải trình, khiếu nại bằng vănbản tới cơ quan Kiểm toán Nhà nớc và cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền để xemxét, xử lý theo quy định của pháp luật

- Báo cáo tình hình thực hiện các kết luận, kiến nghị của Kiểm toán Nhà

n-ớc bằng văn bản cho cơ quan Kiểm toán Nhà nn-ớc

5 Mô hình bộ máy Kiểm toán Nhà nớc

5.1 Tổ chức bộ máy :

Bộ máy Kiểm toán Nhà nớc là hệ thống tập hợp những cơ cấu hợp thành vànhững công chức nhà nớc để thực hiện chức năng và nhiệm vụ do luật định Môhình Kiểm toán Nhà nớc chia thành :

- Mô hình tổ chức độc lập : Cơ quan kiểm toán tối cao (SAI) đợc tổ chứcmột cách độc lập với cơ quan lập pháp và hành pháp, đợc ứng dụng phổ biến ởhầu hết các nớc có nền kinh tế phát triển, có nhà nớc pháp quyền đợc xây dựng

có nề nếp…Nhờ đó mà kiểm toán phát huy đợc đầy đủ tính độc lập trong việcthực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn của mình Điển hình của mô hình này làKiểm toán Liên bang cuẩ Cộng hoà Liên bang Đức

- Mô hình tổ chức cơ quan Kiểm toán Nhà nớc thuộc cơ cấu hành pháp:Mô hình này đợc thể hiện ở mỗi nớc một khác biệt: ở Trung Quốc, Kiểm toán

Nhà nớc đợc tổ chức thành cơ quan hành chính , song có quyền kiểm soát các bộkhác của Chính phủ; ở Nhật Bản, Kiểm toán Nhà nớc đợc tổ chức thành cơ quanchuyên môn bên cạnh nội các Chính phủ ở Việt Nam, Kiểm toán Nhà nớc thuộccơ cấu hành pháp.

Việc tổ chức các cơ quan Kiểm toán Nhà nớc trực thuộc cơ quan hành phápgiúp Chính phủ kiểm soát điều hành nhanh nhạy quá trình thực hiện ngân sách

và các hoạt động khac có liên quan đến việc vận hành nền tài chính quốc gia.Tuy vậy, khi thực hiện chức năng phản biện của Chính phủ, tính độc lập củaKiểm toán Nhà nớc chừng nào còn bị hạn chế

- Mô hình thuộc cơ cấu lập pháp: Mô hình này đợc áp dụng khá phổ biến.Cơ quan Kiểm toán tối cao(SAI) là một cơ cấu trực thuộc Quốc hội( hoặc Thợngviện, hoặn Hạ viện) , là cơ quan kiểm tra tài chính công cao nhất của cơ quanquyền lực tối cao Mô hình này tạo điều kiện tối đa để Kiểm toán Nhà nớc độclập và có điều kiện chức năng phản biện của Chính phủ( cơ quan hành pháp trựctiếp vận hành nền tài chính quốc gia), không giúp Quốc hội - đại diện cho quyềnlực và ý chí của toàn dân, thực thi quyeenf kiểm soát các hoạt động tài chính củaChính phủ

Mô hình này cũng có nhợc điểm của nó là cơ quan Kiểm toán Nhà nớckhông có cơ hội trực tiếp thờng xuyên tiếp xúc với sự điều hành của Chính phủ

và do đó, làm chậm đi công tác kiểm toán( bao gồm kiểm toán trớc và kiểm toántrong khi vận hành nền tài chính quốc gia) Do đó , cần có luật và các văn bảnchế định chặt chẽ để đảm bảo cho hoạt động Kiểm toán Nhà nớc đợc thờngxuyên và không bị giới hạn nào

Xét về mối liên hệ trực tuyến : Tổng Kiểm toán trởng (hoặc phó kiểm toántrởng đợc ủy nhiệm) trực tiếp chỉ huy các hoạt động của Kiểm toán Nhà nợc Môhình này có thể thấy ở Việt Nam hoặc nh ở Hội đồng Kiểm toán Nhật Bản,Singapo, …Liên hệ trực tuyến có u việt đảm bảo lệnh của Tổng Kiểm toán trởng

đợc chuyển trực tiếp đến các kiểm toán viên, bảo đảm điều hành nhanh, nhạy vathông tin ngợc xuôi kịp thời Tuy nhiên, mô hình này chỉ thích hợp trong điềukiện quy mô kiểm toán và số lợng nhân viên kiểm toán không quá lớn

- Xét về mối liên hệ chức năng: Quyền điều hành công việc đợc phân thànhnhiều khối, mỗi loại chia thành nhiều cấp khác nhau Lấy mô hình tổ chức Kiểm

toán Australia cơ quan Kiểm toán Quốc gia ( National Auditing Office) là tổchức độc lập với Quốc hội và Chính phủ: Quốc hội là khách hàng đặc biệt của cơquan Kiểm toán Quốc gia và ban hành luật pháp cho hoạt động của cơ quan này.Chính phủ cơ quan Kiểm toán Quốc gia chịu trách nhiệm trình Quốc hội về việc

sử dụng các nguồn lực thông qua hoạt động Kiểm toán độc lập của cơ quankiểm toán Quốc gia Với các ban, bộ của Chính phủ, cơ quan kiểm toán quốc gia

là cơ quan ngoại kiểm, không có sự tác động bất kỳ của ácc ban , bộ của chínhphủ đối với việc tổ chức và thực hiện các công việc kiểm toán

Liên hệ dọc: Trong tổ chức Kiểm toán Nhà nớc theo mối liên hệ này có haimô hình chính :

ở dạng 1: Cơ quan Kiểm toán Nhà nớc có mạng lới ở tất cả các địa phơng,

mô hình này thích hợp với các nớc quy mô lớn, các địa phơng phân bố và phântán khối lựơng tài sản công ở mỗi địa phơng lớn và có quan hệ phức tạp Đồngthời, mỗi địa phơng cũng có khối lợng công sản, tài sản tơng đối đồng đều…Tình hình đó , đòi hỏi phải có tổ chức Kiểm toán Nhà nớc ngay tại địa ph ơng

ở dạng 2: Mô hình Kiểm toán Nhà nớc có mạng lới Kiểm toán ở Trung

Ương và ở từng khu vực Những khu vực này trứơc hết có khối lợng công sản

đr lớn và thờng xa trung tâm nên đòi hỏi có tổ chức Kiểm toán Nhà nớc ngay tại nơi thực tế thực hiện chức năng Kiểm toán Nhà nớc Loại hình này tơng

đối thích hợp với quy mô nhỏ song tơng đối phân tán địa bàn

Ngoài mối liên hệ trong cơ cấu tổ chức Kiểm toán Nhà nớc mối liên hệ giữaviệc thực hiện chức năng Kiểm toán với Bộ máy Kiểm tóan cũng hình thànhnhững mô hình Kiểm toán khác nhau

Thay thế cho NĐ 70/CP ngày 11/7/1994 là NĐ 93/2003/NĐ-CP về cơ cấu

tổ chức của Kiểm toán Nhà nớc nh sau:

ở Việt Nam Bộ máy Kiểm toán Nhà nớc đợc tổ chức và quản lý tập trung,thống nhất Cơ cấu tổ chức gồm có:

a Các tổ chức giúp Tổng Kiểm toán thực hiện chức năng, nhiệm vụ:

1 Vụ Giám định và Kiểm tra chất lợng Kiểm toán

2 Vụ Tổ chức Cán bộ

3 Vụ pháp chế

4 Văn phòng

5 Kiểm toán Ngân sách Nhà nớc I

6 Kiểm toán Ngân sách Nhà nớc II

7 Kiểm toán Đầu t- Dự án I

8 Kiểm toán Đầu t –Dự án II

9 kiểm toán Doanh Nghiệp Nhà nớc.

10 Kiểm toán các tổ chức tài chính – ngân hàng

11 Kiểm toán chơng trình đặc biệt (An ninh, Quốc phòng, Dự toán Quốcgia )

12 Kiểm toán Nhà nớc Khu vực I (Trụ sở đặt tại Thành phố Hà Nội)

13 Kiểm toán Nhà nớc Khu vực II (Trụ sở đặt tại Thành phố Vinh, TỉnhNghệ An)

14 Kiểm toán Nhà nớc Khu vực III (Trụ sở đặt tại Thành phố Đà Nẵng)

15 Kiểm toán Nhà nớc Khu vực IV (Trụ sở đặt tại Thành phố Hồ ChíMinh)

16 Kiểm toán Nhà nớc Khu vực V (Trụ sở đặt tại thành phố Cần thơ, TỉnhCần Thơ)

Các Kiểm toán Nhà Nớc chuyên ngành, Kiẻm toán Nhà nớc Khu vực cóKiểm toán trởng, phó Kiểm toán trởng, cơ cấu tổ chức không quá năm phòng Kiểm toán Nhà nớc Khu vực là đơn vị t cách pháp nhân, có con dấu, tàikhoản và trụ sở riêng Số lợng các Kiểm toán Nhà nớc Khu vực trong từng thời

kỳ đợc xác định trên cơ sở yêu cầu nhiệm vụ, do Tổng Kiểm tóan Nhà nớc trìnhThủ tớng Chính phủ quyết định thành lập

b Các tổ chức nghiệp vụ Kiểm toán Nhà nứơc:

1 Trung tâm tin học

2 Trung tâm Khoa học và Bồi dỡng Cán bộ

3 Tap chí Kiểm toán

Tổng Kiểm toán Nhà nớc do Thủ tớng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm,cách chức; là ngời đứng đầu và lãnh đạo Kiểm toán Nhà nứơc, chịu trách nhiệmtrớc Chính phủ, Thủ tớng chính phủ về toàn bộ hoạt động của Kiểm toán Nhà n-ớc

Giúp việc Tổng Kiểm toán Nhà nớc , có các Phó Tổng Kiểm toán Nhànứơc Phó Tổng Kiểm toán Nhà nớc do Thủ tớng chính phủ bổ nhiệm , miễnnhiệm, cách chức theo đề nghị của Tổng Kiểm toán Nhà nớc Phó Tổng Kiểmtoán Nhà nớc đợc Tổng Kiểm toán Nhà nớc phân công chỉ đạo một số mặt côngtác và chịu trách nhiệm trớc Tổng kiểm toán Nhà nớc về nhiệm vụ đợc phâncông Khi tổng Kiểm toán Nhà nớc vắng mặt, một Phó Tổng Kiểm toán Nhà nớc

đợc Tổng Kiểm tóan Nhà nớc ủy nhiệm lãnh đạo công tác của Kiểm toán Nhà ớc

n-Đây là mô hình mới, trong tơng lai, chắc chắn mô hình tổ chức Kiểm toánViệt Nam sẽ từng bớc đợc đổi mới, hoàn thiện để nâng cao vị thế và quyền năngcủa cơ quan Kiểm toán tối cao của một quốc gia có gần 100 triệu dân.

II Mối liên hệ về vị trí pháp lý của cơ quan kiểm toán nhà nớc và quốc hội:

1 Vị trí và vai trò của Quốc Hội:

Chúng ta đã biết Nhà nớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nớcpháp quyễn Xã hội Chủ nghĩa do Đảng Cộng Sản Việt Nam lãnh đạo và dựa trênnền tảng liên minh giữa giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ tríthức Cơ sở pháp lý chính trị để hình tahnhf tổ chức Nhà nớc pháp quyền Xã hộiChủ nghĩa Việt Nam là Hiến Pháp Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và luật

tổ chức Quốc hội, luật tổ chức Chính Phủ, luật tổ chức Hội đồng Nhân dân và ủyban Nhân dân cùng các luật khác do Quốc hội Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa ViệtNam thông qua, đã đợc Chủ tịch nớc công bố Cơ sở pháp lý đảm bảo sự lãnh

đạo tuyệt đối và toàn diện của Đảng Cộng Sản Việt Nam đối với tổ chức và hoạt

động Nhà nớc là Hiến pháp nớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

Hành chính Nhà nớc là một khái niệm về tổng thể các quy phạm pháp luật,

hệ thống tổ chức Bộ máy hành chính là để tổ chức , điều hành và kiểm soát cáchoạt động kinh tế xã hội Đây là hệ thống chấp hành luật pháp (hành pháp ).Trong dó, Chính phủ Trung ơng là cơ quan chấp hành của Quốc hội Vậy nên,Quốc hội là cơ quan quyền lực của Nhà nớc cao nhất, thực hiện chức năng lậppháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nớc

Trong lĩnh vực Ngân sách Nhà nớc, Quốc hội thực hiện quỳên quýêt định

dự toán Ngân sách Nhà nớc , phân bổ Ngân sách Trung Ương và phê chuẩn tổngquyết toán Ngân sách Nhà nớc Đồng thời, Quốc hội thực hiện quyền giám sátviệc chấp hành dự toán Ngân sách Nhà nớc, thực thi các chế độ tiêu chuẩn địnhmức chi Ngân sách và các chính sách tài chính vĩ mô thực hiện phát triển kinh tếxã hội của đất nớc

Để thực hiện đúng chức năng, quyền hạn và nhiệm vụ của mình, bên cạnhviệc đổi mới cơ cấu tổ chức, tăng cờng năng lực đại biểu Quốc hội, cần phải cócông cụ hỗ trợ hoạt động lập pháp cũng nh giám sát về quyết định các vấn đềquan trọng của đất nớc Một trong những công cụ hữu hiệu để Quốc hội thựchiện nhiệm vụ của mình là Kiểm toán Nhà nớc

2 Vị trí pháp lý của cơ quan Kiểm toán Nhà nớc:

Hiện nay hầu hết các nớc trên Thế giới đều có nhiều tổ chức thực hiệnKiểm toán (Kiểm toán tối cao, Kiểm toán độc lập, Kiểm toán nội bộ) với lực l-ợng đông đảo Kiểm toán viên hoạt động trong lĩnh vực này và đã hình thành cáchiệp hội nh : Tổ chức Quốc tế cá cơ quan Kiểm toán tối cao (ASOSAI) mà Kiểm

toán Nhà nớc Việt Nam là thành viên.Trong khuôn khổ bài viết, đã đề cập đếnloại hình kinh tế là Kiểm toán Nhà nớc

Mỗi Quốc gia có quy định khác nhau về mô hình tổ chức cũng nh về quan

hệ trách nhiệm và vị trí của kinh tế Nhà nớc trong hệ thống các cơ quan quyềnlực Nhà nớc(thể hiện quan hệ trực thuộc của kinh tế Nhà nớc) Có thể quy vào 4loại mô hình sau:

+ Đứng độc lập với cơ quan lập pháp và hành pháp, nh: Đức, Pháp… + Trực thuộc cơ quan lập pháp ( Quốc Hội) , nh : Thụy Diển , Thai Lan… + Trực thuộc cơ quan Hành pháp (Chính Phủ) nh : Trung Quốc, Nhật Bản,Indonesia…

+ Trực thuộc ngời đứng đầu Nhà nớc (Tổng thống) nh : Hàn Quốc…Nhìn chung cơ cơ quan Kiểm toán Nhà nớc củahầu hết các nớc trên Thếgiới đợc đặt ở vị trí độc lập với cơ quan hành pháp Khi thực thi chức năng,nhiệm vụ của mình, Kiểm toán nhà nớc chỉ tuân thủ pháp luật và đợc pháp luậtbảo vệ để tránh khỏi sự chi phối và tác động của các “can thiệp” từ bên ngoài.Khi cơ quan Kiểm toán Nhà nớc trực thuộc Chính phủ hoặc Tổng thống thì ítnhiều có sự hạn chế tính độc lập và khách quan trong việc thực hiện chức năngcủa nó, vì ngời kiểm tra và ngời bị kiểm tra đều đặt dới sự kiểm sóat của một chủthể

ở Việt nam, Kiểm toán là một lĩnh vực mới, một công cụ quản lý mới đợc

sử dụng và nó đã khẳng định tính hiệu quả trong thực tiễn, góp phần không nhỏtrong cuộc đấu tranh và ngăn ngừa tham nhũng, gian lận và lãng phí tiền bạc, tàisản Nhà nứơc Tuy nhiên, Kiểm toán Nhà nớc ở Vệt Nam đợc thành lập, hoạt

động dựa trên Nghị định 70/CP có tính pháp lý cha cao, cha có tính ổn định vàquyền hạn còn hạn chế cha phù hợp với tính chất đặc biệt của hoạt động Kiểmtoán Nhà nớc

III Hoạt động của kiểm toán nhà nớc trong việc trợ giúp quốc hội :

Ngân sách Nhà nớc ra đời, tồn tại và phát triển trên cơ sở hai tiền đề kháchquan là Nhà nớc và kinh tế hàng hóa - tiền tệ Nếu dựa vào biểu hiện bên ngoàithì Ngân sách Nhà nớc là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nớc trongmột khoảng thời gian nhất định ( thờng là một năm) do các cơ quan Nhà nớc cóthẩm quyền quyết định Trên giác độ này, khi đề cập đến Ngân sách Nhà nớc,

có thể thấy Ngân sách Nhà nớc là một quỹ tiền tệ luôn gắn liền với chủ thể làNhà nớc Nếu xét về bản chất và luôn dặt trong trạng thái động thì ngân sáchNhà nớc đợc coi là kế hoạch tài chính vĩ mô, là khâu tài chính chủ đạo trong hệthống tài chính Nhà Nớc, đợc Nhà nớc sử dụng để phân phối một bộ phận củacải xã hội dới hình thức giá tại nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà

nớc Ngân sách Nhà nớc phản ánh các quan hệ kinh tế giữa Nhà nớc và các chủthể khác trong xã hội, phát sinh khi nhà nớc tham gia phân phối các nguồn tàichính chủ yếu theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp.

Nh vây, bản chất chung của Ngân sách Nhà nớc đợc hiểu là “Ngân sáchNhà nớc là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa các Nhà nớc với các chủ thể kháctrong xã hội, phát sinh trong quá trình phân phối và phân phối lại giá trị của cảixã hội, nhằm chung một phần nguồn lực tài chính vào trong tay Nhà nớc để đápứng cho các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhànớc.”

Việc quản lý Ngân sách Nhà nớc phải tuân theo một chu trình (còn gọi làquá trình) nhật định, đó là toàn bộ hoạt động của Ngân sách từ khi bắt đầu hìnhthành đến khi kết thúc, chuyển sang Ngân sách mới Các khâu của quá trìnhNgân sách bao gồm lập, chấp hành và quyết toán Ngân sách Nhà nớc Mỗi khâucủa chu trình Ngân sách có tác dụng quản lý Ngân sách Nhà nớc và tác động qualại lẫn nhau, bổ trợ nhau trong quản lý, đảm bảo quản lý Ngân sách Nhà nức mộtcách có hiệu quả Kiểm tra, kiểm soát Ngân sách Nhà nớc là một hoạt động quantrọng, đảm bảo cho Ngân sách Nhà nớc đợc quản lý chặt chẽ,tuân theo cac quy

định của pháp lụât và có hiệu quả Mặt khác, qua công tác kiểm tra, kiểm soátNgân sách Nhà nớc sẽ góp phần kiểm nghiệm tính phù hợp của ácc Văn bảnpháp luật, của chính sách Nhà nớc, phát hiện những bất hợp lý nhằm bổ sung,sửa đổi kịp thời Kiểm tra, kiểm soát Ngân sách Nhà nớc bao trùm tất cả cáckhâu của quá trình Ngân sách từ lập, chấp hành đến quyết toán Ngân sách Nhànớc Rất nhiều công cụ đợc sử dụng trong kiểm tra, kiểm soát ngân sách nh: kếtoán, thanh tra, kiểm tra, kiểm tóan ngân sách Mỗi công cụ thực hiện chức năngriêng và có thế mạnh rieng trong qủan lý, đồng thời các công cụ kiểm tra có tácdụng bổ trợ cho nhau nhằm quản lý Ngân sách Nhà nớc một cách tốt hơn

Chúng ta đã biết, Quốc hội là cơ quan quyền lực tối cao, thực hiện quyền lập pháp và giá sát đối với hoạt động của Nhà nớc Quốc hội quyết định chính sách tiền tệ quốc gia, quyết đinh dự toán Ngân sách Nhà nớc và phân bổ Ngân sách Trung ơng , phê chuẩn quyết toán Ngân sách Nhà nớc Vậy công cụ nào hỗ trợ Quốc hội trong việc giám sát Ngân scáh Nhà nớc, quyết định dự toán Ngân sách Nhà nớc, phê chuẩn quyết toán Ngân sách Nhà nớc cũng nh quyết định các chính sách tài chính , tiền tệ quốc gia? Trong rất nhiều công cụ thì Kiểm toán Nhà nớc là công cụ đắc lực nhất trợ giúp Quốc hội thực hiện nhiệm vụ và quyền lợi của mình

Đa số các nớc trên thế giới đã hình thành và phát triển Kiểm toán Nhà nớchàng trăm năm nay để thực hiện chức năng kiểm tra tài chính Nhà nớc, mà trọngtâm là ngân sách Nhà nớc Các quốc gia dù có thể chế chính trị khác nhau nhng

đều sử dụng Kiểm toán Nhà nớc nh một công cụ quan trọng trong kiểm soát các

hoạt động kinh tế tài chính của Nhà nớc Mọi hoạt liên quan đến tài chính Nhànớc và tài sản Nhà nớc đều chịu sự kiểm tra của cơ quan Kiểm toán Nhà nớc.

Đối tợng kiểm toán của Kiểm toán Nhà nớc là các cơ quan, tổ chức, đơn vị cóquản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính Nhà nớc và tài sản Nhà nớc Ngoàiviệc kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của số liệu báo cáo quyết toánNgân sách, cơ quan Kiểm toán Nhà nớc trên thế giới dù trực thuộc Quốc hội ,Chính phủ hay tổ chức theo mô hình nào cũng đều đợc đảm bảo tính độc lập, đây

là đặc trng cơ bản của hoạt động kiểm toán Cơ quan Kiểm toán chỉ có thể thựchiện nhiệm vụ một cách khách quan và thực sự hiệu quả khi có vị trí độc lập vớicơ quan bị kiểm tra và đợc bảo vệ trớc những tác động từ bên ngoài

Qua hoạt động thực tiễn của Ngân sách Nhà nớc gần 10 năm qua, và kinhnghiệm của các nớc trên thế giới, Kiểm toán Nhà nớc có thể thực hiện vai trò củamình trong việc quản lý Ngân sách Nhà nớc, trợ giúp Quốc hội và Hội đồngNhân dân các cấp thực hiện chức năng giám sát về tài chính thông qua một sốnội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất: Kiểm toán nhà nớc thực hiện kiểm toán và cung cấp thông tin cho Quốc hội, Hội đồng Nhân dân để xem xét, phê chuẩn, quyết toán Ngân sách Nhà nớc Đây là công việc kiểm soát sau ( gọi là hậu kiểm) - Một chức

năng vốn có và mang tính chất truyền thống của Kiểm toán Nhà nớc Tất cả cáccơ quan Kiểm toán Nhà nớc trên Thế giới đều thực hiện chức năng này và đây lànhiệm vụ không thể thiếu trong việc trợ giúp quốc hội phê chuẩn quyết toánNgân sách Nhà nớc hàng năm Vấn đề này cũng đợc khẳng định trong tuyên bốcủa LIMA của INTOSAI: “…kiểm toán sau là một nhiệm vụ không thể thiếu đ-

ợc của cơ quan Kiểm toán Nhà nớc, không lệ thuộc vào việc nó có đợc kiểm toántrớc hay không” Kiểm tra sau của Kiểm toán Nhà nớc không chỉ dừng lại ở việcxem xét tính tuân thủ trong quản lý điều hành Ngân sách Nhà nớc mà còn xemxét các khía cạnh về tính hợp lý và điều hành của Chính phủ; xem xét tính hiệulực, hiệu quả trong các khoản chi của Ngân sách Nhà nớc Tuyên bố của LIMAnêu rõ: “ Kiểm toán sau do cơ quan Kiểm toán Nhà nớc thực hiện chỉ rõ tráchnhiệm của cơ quan có nghĩa vụ báo cáo có thể dẫn tới bồi hoàn thiệt hại đã xảy

ra và là việc làm thích hợp để ngăn chặn những tái phạm sau này” Một số nớccòn quy định báo cáo quyết toán Ngân sách Nhà nớc trình Quốc hội có ý kiếnxác nhận của Tổng Kiểm toán Nhà nớc rằng báo cáo đã đợc kiểm toán và đảmbảo tính trung thực, kèm theo các quyết toán trình quốc hội là báo cáo của Kiểmtoán Nhà nớc về công tác quản lý, điều hành Ngân sách Nhà nớc Đây là mộttrong những nguồn thông tin và căn cứ để Quốc hội thảo luận và phê chuẩn Ngânsách Nhà nớc, giải tỏa trách nhiệm cho Chính phủ về năm Ngân sách đã qua

Thứ hai: Kiểm toán Nhà nớc(KTNN) góp phần quan trọng trong việc lập, quyết định dự toán Ngân sách Nhà nớc hàng năm Chúng ta có thể thấy

rằng, tài liệu về dự toán Ngân sách Nhà nớc không chỉ chứa đựng những vấn đềchính trị, kinh tế chủ yếu của một quốc gia mà còn là những tài liệu mang tínhnghiệp vụ cao đòi hỏi phải đợc kiểm tra xem xét kỹ lỡng trớc khi quyết định.Nguồn lực Ngân sách Nhà nớc đòi hỏi phải đợc phân bổ để đạt đợc những mụctiêu đã đề ra, hạn chế tình trạng lạm dụng trong việc phân bổ Ngân sách Vì vậy,cần phải có một cơ quan độc lập, có kiến thức và nghiệp vụ chuyên môn cầnthiết đánh giá toàn bộ diễn biến của quá trình lập dự toán Cơ quan kiểm toánNhà nớc có thể chỉ ra những sai lệch của dự toán Ngân sách Nhà nớc so với cácnguyên tắc của tính tuân thủ, tính hợp lý, khả thi và tiết kiệm Đây là hình thứctiền kiểm của Kiểm toán Nhà nớc, đảm bảo các nguồn lực đợc động viên và phân

bổ vào những mục tiêu mà quốc gia theo đuổi cũng nh tính kinh tế, hiệu lực,hiệu quả của ácc khoản chi của Ngân sách Nhà nớc; tránh đợc những sai phạmngay từ khi lập và phân bổ dự toán…hình thức Kiểm toán trớc và kiểm toán Nhànớc cũng đã đợc khẳng định trong tuyân bố của LIMA: “ Kiểm toán trớc mộtcách có hiệu quả là điều không thể thiếu đợc đối với một nền kinh tế công cộng,lành mạnh với t cách là một nền kinh tế thác quản - phân cấp và ủy quyền”.Kinh nghiệm cho thấy, nhiều nớc trên thế giới đều sử dụng cơ quan Kiểmtoán Nhà nớc trong việc Kiểm toán dự toán Ngân sách Nhà nức hàng năm trớckhi trình Quốc hội quyết định Việc tham gia của cơ quan Kiểm toán Nhà nớctrong việc lập dự toán ở mỗi nứơc có hình thức và mức độ khác nhau, nh ng nhìnchung đều đa ra ý kiến phản biện về dự toán Ngấn sách Nhà nớc do Chính phủtrình làm cơ sở cho Quốc hội thảo luận và quyết định Vấn đề tham gia lập dựtoán Ngân sách Nhà nớc đối với cơ quan Kiểm tóan Nhà nớc ở Việt Nam cho

đến nay cha đợc đề cập đến trong các văn bản quy phạm pháp luật Hàng nămkhi tổ chức hội nghị xem xét, thẩm tra dự toán Ngan sách Nhà nớc, Kiểm toánNhà nớc đợc mời tham dự theo yêu cầu của ủy ban Kinh tếvà ngân sách củaQuốc hội

Cụ thể là, tham gia thẩm định , đánh giá dự toán Chính phủ trình Quốc hội

để cung cấp thông tin cho việc thảo luận ngân sách Nhà nớc taị Quốc hội: saukhi dự toán Ngân sách Nhà nớc hoàn chỉnh trớc khi trình Quốc hội đợc gửi tới cơquan Kiểm toán Nhà nớc Bằng kinh nghiệm Kiểm toán cũng nh thông tin thunhập đợc trong quá trình tham gia với các bộ, ngành, địa phơng tham gia với bộtài chính khi lập dự toán Ngân sách nhà nớc, Kiểm toán Nhà nớc thực hiện thẩm

định, đánh giá tổng thể về Dự toán Ngân sách Nhà nớc trình Quốc hội Yêu cầuKiểm tóan Nhà nớc bày tỏ ý kiến một cách độc lập về dự toán Ngân sách Nhà n-

ớc mà Chính phủ trình Quốc hội và khẳng định một số vấn đề :

- Khẳng định dự toán đã đợc lập theo đúng trình tự của quy trình lập ngânsách