SKKN tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc

Trên thi đàn Văn học Việt Nam, thơ Tố Hữu mới xuất hiện, những bài thơ đầu tiên đã được các nhà cách mạng và quần chúng thanh niên yêu nước hoan nghênh. Thơ Tố Hữu thơ của một nhà thơ chiến sỹ có một giọng điệu rất riêng và là một hiện tượng quan trọng mới mẻ của nền văn học cách mạng. Những vần thơ đã cuốn hút người đọc một cách say mê, mãnh liệt và tạo được những thành công ấy Tố Hữu đã tạo ra một giọng thơ quyền uy duy nhất hấp dẫn trong thời kỳ đó, nó thể hiện sự tập trung cho sức mạnh, khí thế, ý chí và đặc biệt là niềm tin vào lý tưởng cách mạng. Không phải bất cứ nhà thơ nào cũng làm được như vậy khi quần chúng đòi hỏi trong thơ ca cách mạng một lý tưởng cao đẹp, một hành động dứt khoát, một sự quyết tâm sắt đá và đảm bảo chắc chắn cho tiền đề cách mạng. Cái mới của Tố Hữu đã đóng góp cho thơ ca Việt Nam hiện đại là sự tạo ra một kiểu nhà thơ mới, một cái “tôi” hấp dẫn, mạnh mẽ thuộc về quần chúng lao khổ và cách mạng.

A- PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Trên thi đàn Văn học Việt Nam, thơ Tố Hữu mới xuất hiện, những bàithơ đầu tiên đã được các nhà cách mạng và quần chúng thanh niên yêunước hoan nghênh Thơ Tố Hữu- thơ của một nhà thơ chiến sỹ có mộtgiọng điệu rất riêng và là một hiện tượng quan trọng mới mẻ của nền vănhọc cách mạng Những vần thơ đã cuốn hút người đọc một cách say mê,mãnh liệt và tạo được những thành công ấy Tố Hữu đã tạo ra một giọngthơ quyền uy duy nhất hấp dẫn trong thời kỳ đó, nó thể hiện sự tập trungcho sức mạnh, khí thế, ý chí và đặc biệt là niềm tin vào lý tưởng cáchmạng Không phải bất cứ nhà thơ nào cũng làm được như vậy khi quầnchúng đòi hỏi trong thơ ca cách mạng một lý tưởng cao đẹp, một hànhđộng dứt khoát, một sự quyết tâm sắt đá và đảm bảo chắc chắn cho tiền

đề cách mạng Cái mới của Tố Hữu đã đóng góp cho thơ ca Việt Namhiện đại là sự tạo ra một kiểu nhà thơ mới, một cái “tôi” hấp dẫn, mạnh

mẽ thuộc về quần chúng lao khổ và cách mạng

Những năm sau cách mạng tháng tám Tố Hữu đã giữ một vị trí rất quantrọng trong thơ kháng chiến và đã được phổ biến rộng rãi, đi vào đời sốngcủa đông đảo quần chúng Qua các bài thơ ông đã gửi gắm tâm sự, tìnhcảm và nỗi niềm riêng của mình vào trong thơ một cách nhiệt tình, sâusắc Một ánh sáng của cách mạng, của chân lý với niềm vui của tâm hồn

kỳ diệu đầy hương sắc và âm thanh trong “Từ Ấy” Qua thơ ông, ta thấyđược sự ca ngợi lý tưởng cách mạng, hình ảnh người chiến sỹ cộng sảnvới sức sống mới trong “Từ Ấy” và “Việt Bắc”

Là giáo viên dạy môn văn, tôi mạnh dạn đưa ra ý kiến về việc tìm hiểubước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ “Từ Ấy” và “Việt Bắc”,

nguyện vọng của tôi khi đưa ra ý kiến này muốn đóng góp nhỏ bé tạo điềukiện cho việc giảng dạy, cảm thụ văn học của tôi hôm nay và mai sau.

II Nhiệm vụ nghiên cứu

Qua phạm vi bài viết, tôi muốn đóng góp với đồng nghiệp và cũng làgợi ý hướng dẫn học sinh cách cảm thụ thơ Tố Hữu một cách sâu sắc.Bài viết cũng là cách tìm tòi, sáng tạo thể nghiệm từ những kinhnghiệm rút ra trong quá trình đọc, hiểu và giảng dạy thơ Tố Hữu trongnhà trường phổ thông

III Đối tượng nghiên cứu

Vì giới hạn phạm vi đề tài nhỏ, nên tôi chọn một số bài thơ trong haitập thơ sau của Tố Hữu:

- Từ Ấy

- Việt Bắc

IV Phương pháp nghiên cứu

Để làm nổi bật nội dung và nghệ thuật đề tài đã nêu ra, cụ thể thấyđược tấm lòng của nhà thơ qua từng giai đoạn, từng thời kỳ lịch sử Đểhoàn thành bài viết này, tôi sử dụng một số phương pháp; Phân tích tácphảm và tổng hợp các đặc trưng của từng bài thơ, phương pháp đối chiếu

so sánh giữa hai tập thơ, ứng với thời kỳ lịch sử của đất nước

B- PHẦN NỘI DUNG

Chương I Bước phát triển về nội dung trong thơ Tồ Hữu từ tập thơ “Từ Ấy” đến “Việt Bắc”

I Bước phát triển về lý tưởng cách mạng “Từ ấy” đến “Việt Bắc”.

1 Lý tưởng cách mạng trong tập thơ “Từ Ấy”.

Thơ tức là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp Thơkhông chỉ nói lên tình cảm riêng của nhà thơ, mà nhiều khi thông qua tình

cảm đó nói lên niềm hy vọng của cả dân tộc, những ước mơ của nhân dân,những nhịp đập của trái tim quần chúng và xu thế chung của lịch sử loàingười (Thơ Sóng Hồng, Nhà xuất bản, 1966)

Trong nền văn học hiện đại cách mạng, thơ Hồ Chí Minh và thơ TốHữu là tiêu biểu của kiểu nhà thơ như vậy Thơ Tố Hữu qua hơn nửa thế

kỷ qua luôn luôn đóng vai trò mở đầu và dẫn đường cho thơ ca cách mạng

và kháng chiến Điều quan trọng mà chúng ta cần nói ở đây là “nếu không

có cách mạng thì không có thơ ông” và thơ ông đã từ trước đến sau gắn

bó với lý tưởng cao đẹp của cách mạng Giác ngộ cách mạng, hồn thơ TốHữu đã hình thành và một ngày càng rực rỡ Chính vì vậy như giáo sưĐặng Thai Mai, tập thơ “Từ Ấy” của ông đã là bó hoa lửa nồng nàn lộnglẫy kết tinh trên cơ sở cả một hiện thực vĩ đại cuộc cách mạng dân tộc vàdân chủ trong 19 năm dưới ánh sáng của Đảng “Tố Hữu thực sự là nhàthơ lớn của hiện thực trước thế kỷ XV, là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng

và hiện thực xã hội chủ nghĩa và nhà thơ Tố Hữu đã thực sự thành một bộphận không thể tách rời của đời sống tâm hồn Việt Nam” (Trần Đình Sử-Thi pháp học và mấy vấn đề thi pháp thơ Tố Hữu- NXB GD HN, 1995).Chê Lan Viên đã rất có lý khi nói rằng: “khi hiểu và yêu thích một nhàthơ nào đó thì trước tiên là khuynh hướng và cái lý tưởng của nhà thơấy”, có thể nói rằng lý tưởng cách mạng là nội dung quan trọng bậc nhấtthơ Tố Hữu Ngay từ những bài thơ đầu tiên chúng ta đã nhận thấy TốHữu là một nhà thơ có phong cách độc đáo Có thể khẳng định được rằng

“với Tố Hữu, chúng ta đã có một nhà thơ cách mạng có tài” Ông đã đểlại cho người đọc một cái nhìn đúng nhất là đối với thanh niên, họ timngười bày cho họ cách sống và họ đã tim đến người cộng sản và địnhhướng đúng đắn là con đường đến với cách mạng Họ tìm đến thi nhân vàngười đâu tiên là Tố Hữu Lý tưởng cách mạng của “ Từ ấy” có màu chóilọi của lá cờ Đảng

“ Bâng khuâng đứng trứoc đôi dòng nước

Chọn một dòng hay để nước trôi”

(Dậy lên thanh niên - 1940)

Và nhà thơ đã khẳng định

“ Đã vay dòng máu thơm thiên cổ

Phải trả cho ta mạch giống nòi”

( Đi- 1941)

Điều hấp dẫn mà ta cần đề cập ở đay chính là lý tưởng cách mạng, lýtưởng cộng sản.Có thể thấy trong “ Từ ấy” đã tìm và thấy được ký tưởngcách mạng, đó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tập thơ Lý tưởng cách mạng đãdậy ta lòng yêu thươngvà căm thù giặc Ngay từ đầu tập thơ đã thấyđượctình yêu thương vô hạn của Tố Hữu với quần chúng lao khổ.Nội dungtrong tập “ Từ ấy” là nội dung trực tiếp Ông đề cập tới nhiều vấn đề của

xã hội: Cuộc đời những em bé mồ côi ăn xin, chị vú em cam chịu, lãođày tớ nhẫn nhục chịu đựng đây là cuộc đời của nhưng người dân mấtnước, họ đã phải chịu kiếp sống nô lệ, lầm than

Với Tố Hữu, trước hết lý tưởng cách mạng đã thay đổi cả nhân sinhquan và thế giới quan

“ Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng chim

( “Từ ấy”- 1938 )

Trong cái phức tạp rối ren của chế độ thực dân phong kiến, tác giả đãnhìn thấy được chân lý, sự thật, cuộc sống Phải chăng với một nội dungtrữ tình phong phú mà Tố Hữu đã cho chúng ta thấy bản chất thơ ca bắt

nguồn từ những con người, những cảnh ngộ và đời sống thực Trong bốicảnh đó thơ Tố Hữu là sự phản ánh của một thời đại, những con người đivào trong thơ ông đều là những người giác ngộ lý tưởng cách mạng, giácngộ chính trị, họ đã cống hiến cuộc đời mình cho cách mạng, cho giảiphóng dân tộc ở đây Tố Hữu đã dành cho những cuộc đời, những nhânvật một tình cảm chân thành nồng hậu hay chính là tình yêu thương giaicấp của ông Đó là cái tình đối với những kẻ côi cút ở đời, nhà thơ gọi đó

là sự “tương tư” Nó đã khơi dậy không những tình thương mà cả ý thứcđối với quần chúng Có thể nói văn học cách mạng lúc đó bắt đầu từ sựquan tâm đến quần chúng bị đoạ đầy trong xã hội Vì thế trước hết phảixoá tan mọi sự vô tâm Chính vì ý thức nảy sinh từ mâu thuẫn cho nênnhững bài thơ của Tố Hữu đã tập trung vào lột trần mâu thuẫn giữa tuổithơ và bất hạnh, giữa con nhà giàu và con nhà nghèo, giữa chủ và tớ đặcbiệt nhất là giữa hiện tại đen tối và viễn cảnh huy hoàng của cách mạng.Những con người trong thơ ông những ngày đầu cách mạng đã phải châpnhận tất cả để đuợc sống, nhưng có lẽ cuộc đời của họ hình như khôngphải là sống mà chỉ đơn thuần là sự tốn tại Chế độ thực dân phong kiến đãvùi dập họ, đã đẩy họ đến tận cùng của xã hội, họ là những con người đãphải chấp nhận và phải chịu cuộc sống lầm than, đoạ đầy với những kiếpsống nô lệ, bị tước đi quyền làm chủ đất nước Với một cuộc sống thực nhưvậy, nhà thơ đã thấu hiểu và ông đã chia sẻ cho mọi người cái nắng hạ, cáimặt trời chân lý đang bừng sáng trong chính mình để tìm ra một con người

và tìm ra một cái đích để đi tới Cho nên con người nói chung và con ngườitrong thơ Tố Hữu nói riêng phải lắng nghe và nhìn thẳng vào hiện thựcxung quanh

“Tôi không muốn mời anh đi xa lạ

Tìm đau thương trong xã hội điêu tàn

Kể làm sao cho hết những lầm than

Lúc trái ngược đã tràn dầy xã hội

Này đây anh, một bức tranh gần gũi ”

(Hai đứa bé)

Đó là một bức tranh tượng trưng cho cảnh bất công mà xã hội cũ bắtcon người phải chịu từ khi lọt lòng mẹ ở đây nghe thấy không chỉ bằngtai, bằng mắt mà bằng tấm lòng và đã vượt qua moi ngăn cách phũ phàng: “Anh nằm nghe qua cửa xa xôi

Tiếng em bước trên đường đêm nho nhỏ

Anh thấy em mình giói thổi nghiêng nghiêng

Như cây dương liễu nhỏ tóc chưa viền

Manh áo nhỏ che em không kín ngực.”

( Một tiếng rao đêm)

Hay ta lắng nghe tiếng kêu thương từ những thân gái bị đẩy vào cảnh bánthân nuôi miệng, chỉ còn là trò giải trí, là miếng mòi cho khách làng chơi “Trời ơi biết đến khi mô

Thân em hết nhục giày vò năm canh

Tình ôi gian đôi là tình

Thuyền em ránh nát còn lành được không”

(Tiếng hát sông Hương)

Những cuộc sống lầm than đã đưa họ đến bước đường cùng, mặc dù họcũng có sự đấu tranh, nhưng sự tranh đấu ấy khong đạt được điều họmong muốn Là một nhà thơ cách mạng, Tố Hữu đã cảm thương và xót xacho nhân loại Ông đã nhìn thấy được cái chân lí cách mạng và cái sự thậtcủa xã hội thời bấy giờ Một sự thật xót xa và cay đắng cho cảnh nướcmất nhà tan hay một sự thật về quần chúng, họ bị áp bức và bóc lột mộtcách thảm hại Nổi bật lên cuộc sống hiện thực đau khổ của nhân dân tadưới chế độ thực dân Pháp là hình ảnh chị vú em Có thể nói “vú em” là

một bài thơ tiêu biểu cho văn học yêu nước lúc bấy giờ Khi đọc lên tathấy bài thơ nặng về tố cáo và an ủi động viên Hình ảnh người phụ nữtrong bài thơ, hay chính là chị vú em đã phải sống một cuộc sống eo hẹpđầy áp bức bất công cũng chỉ vì miếng cơm manh áo Chị là người đạidiện cho người phụ nữ trước cách mạng phải sống cảnh cam chịu Một sựthật thảm hại khiến cho đời sống nhân dân cực nhọc Nguyên nhân chínhdẫn đến sự khổ cực của quần chúng chính là do chế độ xã hội.

“ Bạn ơi nguồn thảm sầu kia hỡi

Số phận hay do chế độ này”

(Vú em)

Một câu hỏi đanh thép được đặt ra với con người thời đại bấy giờ, họ

cứ để mặc cho cuộc dời trôi xuôi, họ đã không dám đứng lên tranh đấudành quyền tự do cho chính mình Mặc dù bản thân họ cũng nhận biếtđược sự bất công ngang trái của xã hội ở đây ta thấy nó như một quy luậtcủa cuộc đời Từ những em bé:

“ Đầu không nón, bụi sương trần chấm ướt

Đuôi tóc chuôi chừng bảy tám năm thôi”

(Một tiếng sao đêm)

Hình ảnh em bé trong thơ được hiện lên với một vóc dáng nhỏ nhắn,lầm than, cực khổ, bước chân nhỏ nhắn và xiêu vẹo đã bước vào đời quásớm “chân em leo lên bước đường đời” Em đã phải lao vào cuộc sốngđời thường quá sớm, phải làm quen với sự bất công ngang trái của xã hộilúc bấy giờ Tất cả là do thời thế hay chính là cái chế độ mà em cũng nhưbao người phải chấp nhận và cam chịu Tố Hữu đã thấu hiểu và cảmthông cho thân phận những con người dưới xã hội đó Nhưng sự cảmthương của ông không phải là thấy cảnh bất công mà đứng một chỗ nóinên lời chua xót Ông đã phần nào góp phần giúp quần chúng giác ngộ lí

tưởng cách mạng Khi ông đã được giác ngộ lí tưởng cách mạng thì ta lạithấy trong thơ ông thấp thoáng một xã hội Nga- Xô Viết, một xã hội côngbằng với

“Nơi không vua không quan

Không hạng người ô uế

Không hạng người nô lệ

Sống đau xót lầm than”

(Lão đầy tớ)

Cùng với sự giác ngộ cách mạng, Đảng và nhà nước ta đã đưa nhữngngười cùng khổ đến nơi có cuộc sống tự do, đầy đủ ở đây Tố Hữu đã đưangười đầy tớ đến nơi không có cảnh nô lệ, cảnh chủ tớ, một nơi mà lòngtham đã bị tiêu diệt, của cải là của chung của những người lao động Vàđặc biệt là tác giả đã đưa quần chúng lao khổ đến với những con ngườiđầy tình thân ái Cái xu thế nào đã trở thành hiện thực ở một phần sáu quảđịa cầu là Liên Xô- một nước XHCN đầu tiên trên thế giới Chúng ta phảiquyết tâm hi sinh, chiến đấu đẻ dành độc lập tự do cho dân tộc, giànhquyền làm chủ cho nhân dân

“ Cậu bảo: cũng không xa

trong mình một ước mơ cao đẹp, một sự đổi đời Vì họ được giác ngộ lítưởng cách mạng cho nên ở họ có lòng hăng say, sôi sục và quyết tâmchiến đấu Mặc dù bản thân họ đã nhận thấy rằng đấu tranh là có mất mát,

là có hi sinh Nhưng vơi những con người “như chân lí sinh ra” ấy họluôn có ý thức là chiến đấu dù có hi sinh nhưng vẫn có thắng lợi Việcnhận thức của con người này đã được nhân lên một bước , nó đã tạo ra cái

lẽ yêu đời, đã có ước mơ là “hy vọng của ngày mai”(Chiều-1938)

Họ đã hy sinh một ngày mai tươi đẹp, do vậy ở họ đã có niềm vuisướng được làm cách mạng, được tham gia chiến đấu:

“Cho tôi hưởng tinh thần hăng chiến đấu

Cho da tôi dày dạn với ngày mai

Cho tôi hiến đến cuối cùng suối máu

Để nhuộm hồng bao cảnh bi ai”

(Lao Bảo-1938)

Không những được làm cách mạng để đổi thay xã hội mà họ còn có đức

hy sinh cao cả khi nhận thấy

“Sự sống phát sinh từ cái chếtThì gian nguy hiểm naqn có hề chi

Ta là đoàn chiến hạm ra điHùng dũng tiếp đạp muôn đầu ngọn sóngTương lai dân tộc trước mặt ta biển rộngTrên đầu ta lồng lộng gió trời cao”

(Như những con tàu-1938)

Họ đón nhận một vinh dự lớn lao là được làm cách mạng và hy sinhcho cách mạng ở đây đã có sự chuyển đổi rõ rệt, chuyển cái tôi cô đơnthành cái ta xã hội:

“ Ta bước tới chỉ một đường cách mạng

Vững lòng tin sẽ nắm chắc thành công”

(Như những con tàu-1938)

Khi Tố Hữu xuất hiện trên thi đàn văn học thì thơ mới đang được thịnhhành Người đọc luôn bắt gặp trong thơ mới một cái tôi đứng ở trung tâmcảm hứng, ở đó họ luôn giãi bày và thổ lộ Tôi ở đây là một con chim đến

từ núi lạ, một kẻ lạc loài, một chiếc thyền say Tác giả cái tôi mang lạinhứng giá trị thẩm mĩ mới nhưng thường là sự cô đơn u sầu, lắm khi đauđớn xa lạ, bởi đó là cái tôi cô đơn lạc lõng./ Phải nói rằng thành côngquan trọng của Tố Hữu là ông đã xây dựng nên hình tượng một nhà thơmới, một nhà thơ giữa mọi người:

“ Tôi chỉ một giữa muôn người đau khổTôi chỉ một giữa muôn người chiến đấu”

(Tâm tư trong tù-1939)

Ở đây, một con người trong muôn người, cái tôi ấy mang vào thơ một hệthống điểm nhìn mới mẻ cho thơ Nhưng cái tôi cô đơn ấy đã được chuyểnlên cái ta xã hội Đặc biệt là Tố Hữu đã tạo ra cho mình một lối xưng hôriêng, tiêu biểu là cách xưng hô “bạn”, “bạn đời”, “bạn lòng” Bạn ở thơ TốHữu bao giờ cũng mang một nội dung giai cấp, một xã hội cụ thể hay nóichung là nó thường mang nội dung tập hợp Bạn ở đây không còn là cái tôi

cô đơn, là con người nhỏ hẹp nữa mà họ là những người chung lí tưởng:

“Kiêu hãnh chút, bạn đời ơi, tuổi trẻSay tương lai là tuổi của anh hùng”

(Ý xuân- 1939)

Từ “bạn”-cái ta xã hội ở đây đã tập trung xung quang nhà thơ nhữngđồng chí tạo nên một không khí thân mật tin cậy trữ tình Ngoài ra cuộcsống ý nghĩa từ “khối đời”, “khối người” ấy đã chuyển lên thành cuộc sốngcủa quần chúng Nhà thơ đã bằng lòng với cái tôi trữ tình thông thường mà

ông muốn cùng lúc đó thời điểm đó xuất hiện với tư tưởng là một nhà thơtuyên truyền chính trị.

Trong thời kì này, thơ Tố Hữu là tiếng reo vui của con người, của quầnchúng lao khỏ khi được gặp cách mạng, hay còn là ngọn cờ đầu của tưtưởng cách mạng Ngoài ra thơ Tố Hữu còn là “bó hoa lửa” lộng lẫy, nồngnàn, kết tinh trên cơ sở của một hiện thực vĩ đại: cuộc cách mạng dân tộcdân chủ trong mười năm dưới ánh sáng của Đảng, của tư tương Mác-LêNin Trên lập trường tư tưởng đó, nhà thơ chiến sĩ đã gạt bỏ mọi ý nghĩ,tình cảm các nhân chủ nghĩa về vui, buồn,sướng, khổ, sống, thác ra ngoàitầm tính toán của hàng ngày để đem tất cả mà hiến cho Đảng Tố Hữu làmột nhà thơ có tài, một nhà thơ của tương lai Trong thời kì đó ta thấy tácgiả với một tình cảm sôi nổi-thứ tình cảm của một thanh niên tiểu tư sảnmới giác ngộ, say mê một lí tưởng cao quý, ở Tố Hữu có sự giác ngộ lítưởng khác với mọi người vì lúc đó ông đang học ở trường Quốc học Huế.Khi ông được tiếp xúc với phong trào cách mạng và hơn thế nữa được sốngchung với một số đồng chí thì ở ông về tư tưởng và tinh thần được tiến tớirất mạnh mẽ, rất ào ạt, rất gấp gáp, không từ từ im lặng như dòng nướcsông Hương mà sôi nổi vọt lên thét gầm như ngọn sóng cửa Thuận(TrầnHuy Liệu- Lời giới thiệu- Tố Hữu- Thơ và cách mạng- NXB Hội nhà văn

tất cả những ai khao khát con đường chiến đấu cho một xã hội tốt đẹp,không có áp bức bóc lột và một cuộc sống xứng đáng cho độc lập tự do.

2 Lí tưởng cách mạng trong tập thơ ‘Việt Bắc”

Đất nước vừa trải qua một bước ngoặt lịch sử vĩ đại, cách mạng tháng

8 vừa thành công, thì thù trong giặc ngoài lại gây bao khó khăn cho chínhquyền non trẻ Phải nói rằng dư âm của lệnh tổng khởi nghĩa chưa dứt thìlời hịch toàn quốc kháng chiến lại truyền vọng khắp nơi Nhứng ngày đầukháng chiến chống Pháp đối với nhân dân ta thật gian khổ và lí tưởngccáh mạng trong thời kì này đẫ được thực hiện bước đầu vì cuộc cáchmạng tháng 8 thành công và kết quả 15 năm cách mạng dân chủ đã hìnhthành ở cuộc cách mạng này Sang đến thời kì này nước ta được thành lập

là nước dân chủ cộng hoà, cùng với nhân dân ta bước vào cuộc khángchiến để giữ nước và nhân dân ta quyết không chịu làm nô lệ, không chịumọi sự đàn áp của kẻ thù

Với ý tưởng cộng sản chúng ta như được tiếp nhận một bài học là phảibiết hy sinh cho cái mình yêu và cái mình yêu ở đây chính là lí tưởngcộng sản Tố Hữu đã từng ca ngợi lí tưởng và lí tưởng ấy đã đứng lênchiến đấu, cuối cùng với một kết quả, một thành công rực rỡ đó là sựchiến thắng của cách mạng tháng 8 Với lí tưởng trong ‘Từ ấy” là nhưvậy, còn đến “Việt Bắc” lí tưởng ấy đã được nâng lên một cách rõ rệt,một lí tưởng cách mạng đã thể hiện rộng rãi không còn là sự bó hẹp nữa

Có thể nói, lí tưởng thời kì này là sự hình thành những nhân vật, nhữngcảm hứng “Từ ấy” là vấn đề sinh quan, thế giới quan phải giải quyết đểgiải phóng đất nước thì “Việt Bắc” lại là quyết tâm bảo vệ đất nước đãđược giải phóng Và nếu trong “Từ ấy” con người chính trị chủ yếu đượcmiêu tả quan hệ với lí tưởng trên “trường giao chiến”, vì lí tưởng đó conngười sẵn sàng hi sinh tất cả, sẵn sàng gạt phăng mọi tình riêng nhỏ nhặt

để “lòng không vướng nợ bén duyên gì” thì nay con người được miêu tả

trong tình quê hương bền bỉ, đậm đà, bao gồm tình gia đình, mẹ con, đấtnước Những sáng tác sau cách mạng trong thời kì này nổi bật lên một sốbài thơ độc đáo và sâu sắc đánh dấu một giai đoạn trưởng thành Đó lànhững bài thơ “Cá nước”(1947), “Phá đường”(1948), “Bà mẹ ViệtBắc”(1948), “Lên Việt Bắc”(1948), “Bà Bủ”, “Bầm ơi”(1948),

“Lượm”(1949), “Sáng tháng năm”(1951), “Hoan hô chiến sĩ ĐiệnBiên”(1954), “Việt Bắc”(1954) Qua đây ta thấy những bài thơ, nhữngáng thơ bất hủ đã thể hiện khí phách của con người Việt Nam thật mãnhliệt, từ cuộc sống nô lệ đã anh dũng đứng lên quyết chiến đấu bảo vệ đấtnước, bảo vệ tổ quốc giành chủ quyền cho dân tộc

“Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng loà”

(Đất nước- Nguyễn Đình Thi)

Đến đây lí tưởng cũng như cách mạng đã có một bước ngoặt lớn mangtính thời đại Có ý kiến cho rằng”Từ ấy” thiên về biểu hiện tự ca hát bởichưa thoát ra khỏi ảnh hưởng của thơ cac cách mạng thời bấy giờ Cònđối với “ Việt Bắc” vì nhà thơ đã bắt sâu được mạch sống vào nhứng vất

vả, lo lắng, vui buồn của quần chúng, cho nên từ cái tôi nhiệt huyết cảmtính đã thành cái tôi tình nghĩa ở đây, cái tôi nhà thơ đã thu mình lại, tựbiến thành một cái khung để nhân vật trung tâm trong cuộc kháng chiếnđược nổi bật lên, đó là hình ảnh anh bộ đội, nhân dân, lãnh tụ với chiếnthắng “Việt Bắc” của bộ đội và nhân dân ta đã làm cho thơ Tố Hữu tạonên được một chiến thắng Việt Bắc trong thơ

Phải nói rằng thơ Tố Hữu trước cách mạng là ngọn lửa cháy trong tâmhồn một người trẻ tuổi yêu nước yêu đời, yêu những người cực khổ, đượcĐảng chỉ cho thấy con đường cách mạng Còn bây giờ lí tưởng cách mạng

đã được chuyển nhập vào lòng yêu nước sâu xa Nhận thức của con người

đã được tiến lên một bước, họ đã anh dũng kiên cường rũ bỏ mọi hủ tục,lạc hậu, quyết đứng lên theo tiếng gọi của Đảng, của Bác Hồ, của tổ quốc.

Và với tính chất riêng của những chiến sĩ, những con người ngoài mặttrận nhắn gửi về quê hương và đặc biệt là về những người mẹ của mình

Có thể nói, đây cũng chính là thông cảm sâu xa của nhà thơ đối với quầnchúng, khi mà cuộc đời cơ cực của họ đã từng bị kéo dài trước cáchmạng Nhưng ở đây con người đã đứng trước một cuộc sống mới đangdần nảy sinh trong tâm hồn và trong cuộc sống Thời kì này đã có niềmvui, không phải là niềm vui bình thường mà là “vui bất tuyệt” Ở “Từ ấy”những câu thơ mang đầy chất hô khẩu hiệu, kêu gọi toàn dân đồng lòngđứng lên tạo thành một khối, một vạn, một bầy Tuy nhiên còn có nhữngcâu thơ mang đầy tính chất đồng tình của tác giả, mở cho họ một ngàymai, những ngày mai ấy sẽ là gì? họ không nhận thấy được Còn bây giờ,

họ không chỉ thấy một ngày mai mà lí tưởng cách mạng đã cho họ thấy cảmột tương lai tươi sáng rạng ngời Cuộc sống con người gắn liền với niềmvui của cuộc kháng chiến

“ Vui qua đêm nay

Ta nhảy ta bayTrong lòng Hà Nội”

mới được chuyển, được nhập vào những tấm lòng yêu nước sâu xa Lýtưởng đã hoà nhập vào cuộc kháng chiến chống Pháp:

“Ta đã lớn lên rồi trong khói lửaChúng nó chẳng còn mong được nữaChặn bàn chân một dân tộc anh hùngNhững bàn chân từ than bụi bùn lầy

Đã bước dưới mặt trời cách mạng”

(Ta đi tới-1954)

Lí tưởng ấy đã không chỉ hoà nhập vào cuộc kháng chiến mà nó cònhoà nhập vào toàn bộ những hoạt động của cuộc kháng chiến và nhữngcon người trong cuộc kháng chiến Những con người trong cuộc khángchiến này họ không còn là số đông, không còn là một khối, “một khốingười”, “một khối đời”, “một khối đồng tâm” mà họ đã là những quầnchúng cách mạng Cuộc kháng chiến này của đất nước ta là một cuộc đấutranh nhân dân Trong thời kì cách mạng chưa thành công chế độ thực dâncòn chà đạp lên đời sống của nhân dân ta, bóp ngẹt tâm hồn chúng ta thìnhà thơ Tố Hữu đã có tác dụng làm ấm lòng người đọc, bồi dưỡng lòngyêu tổ quốc của quần chúng, khuyến khích những cán bộ nằm trongnhững nhà tù giữ vững khí tiết cách mạng, giữ vững lòng tin đối với tiền

đồ vẻ vang của dân tộc Có thể nói những con người ấy trong thời kì này

đã mang trong mình một lí tưởng cộng sản có sự thay đổi và tiến bộ vượtbậc Họ là những con người chính trị, những con người của thời đại đãđược ngọn đuốc cách mạng soi sáng, những con người có phẩm chất tốtđẹp và đức hi sinh cao cả

Con người trước cách mạng bao giờ cũng có một mong muốn, một mơước được đổi đời, một sự sôi sục uất hận, một sự say mê lí tưởng và khátkhao đấu tranh, thương nhớ bạn đời, đồng chí Đó là những con nguờicủa hành động Nhưng đến con người sau cách mạng, đặc biệt là trong

giai đoạn kháng chiến chống Pháp thì vẫn là con người “dâng tất cả tônthờ chủ nghĩa” nhưng trong một hoàn cách khác rộng và lớn đó là tất cả

để kháng chiến Mọi người trong thời kì này đã được lí tưởng hoà nhậpvào cuộc sống của họ hay nói đúng hơn là cuộc sống chung của cuộckháng chiến: chị con mọn Bắc Giang, em Lượm, bà Bủ, bà Bầm, anh bộđội, anh cán bộ, vị lãnh tụ họ sẵn sàng gác lại mọi chuyện, moi việc bếpnúc, nhà cửa, ruộng đồng để tham gia công tác kháng chiến:

“Nhà em phơi lúa chưa khô

Ngô chưa vào bồ, sắn thái chưa xongNhà em con bế con bồng

Em cũng theo chồng đi phá đường quang”

(Phá đường-1948)

Nhưng không chỉ có phá đường, mà người dân đã hi sinh cả ruồngvườn, nhà cửa với kế “vườn không nhà trống” để quyết tâm chiến thắng,không bị quay lại cuộc sống, cuộc đời nô lệ Trong tiếng cuốc phá đường,tiếng gạch ngói như vang lên tinh thần quyết chiến đấu, ý chí của nhữngcon người quyết chôn vùi quá khứ đau thương nhục nhã để sửa soạn chongày mai tươi sáng của dân tộc Việt Nam

vào quần chúng, quần chúng sống hàng ngày có vui, có buồn, đôi khi cònnhững lo lắng quanh quẩn nữa Những ngày đấy, chống giặc Pháp vớinhân dân, quần chúng ta thật gian khổ Lực lượng vũ trang bảo vệ Tổquốc được xây dựng một cách khẩn trương với một tinh thần, một phươngthức rất cách mạng Họ là những người “tứ xứ” gặp và quen biết nhau quacuộc đấu tranh mà thôi.

“Tôi từ Vĩnh Yên lênAnh trên Sơn Cốt xuốngGặp nhau mới lần đầu

Họ tên nào có biếtAnh người đâu, tôi đâuGặp nhau là thân thiết”

Chúng ta ai cũng biết cuộc kháng chiến trường kì này là cuộc đấu tranhcủa nhân dân Những anh cán bộ đều là từ nhân dân mà ra cho nên họ vẫngiữ vững phẩm chất của người lao động ở chiến trường, trong quân ngũ,

anh là người lính nhưng khi trở về nhà, về quê hương, chòm xóm thì anhlại là một người nông dân thực thụ.

“Anh về cối lại vang rừngChim kêu quanh mái, gà rừng dưới sân”

(Lên Tây Bắc)

Nhà thơ đã tìm ra cái mới, cái mớ này do quần chúng sáng tạo để dẫndắt cho quần chúng tiến lên Ta thấy, những cuộc chiến tranh thần thánh,những thắng lợi vẻ vang đều từ quần chúng mà ra và cuối cùng lại trở vềvới quần chúng Những người yêu nước nhất phải chăng là những ngườicộng sản

Với cuộc kháng chiến thành công, ta không thể không nói đến chiếncông oanh liệt của chú bé liên lạc Và hình ảnh Bác trong thơ Tố Hữu nhưkết tinh những gì cao đẹp nhất của dân tộc, của hồn thiêng sông núi

“ Bác ngồi đó lớn mêng mông Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non”

Có thể nói, lí tưởng cách mạng từ “Từ ấy” đến “Việt Bắc” đã đượcnâng lên một bước Cuộc kháng chiến càng lớn bao nhiêu thì lí tưởngcàng đẹp đẽ, rạng rỡ bấy nhiêu Cho đến thời kì này, hầu như tất cả mọingười không chỉ được giác ngộ cách mạng mà đã biết đi theo con đườngcách mạng Từ em bé Lượm đến các anh vệ quốc, anh cán bộ đều chungmột lí tưởng và gặp nhau trên đường ra mặt trận Hình ảnh chú bé liên lạcLượm ở đây không những mang trong mình một lí tưởng cách mạng màhình ảnh em cũng là lí tưởng, cái lí tưởng ấy là tiêu biểu cho những em béliên lạc của Việt Nam hồi kháng chiến chống Pháp, tiêu biểu của cái vuitươi, hồn nhiên và dũng cảm

Qua đây ta thấy, lúc đầu lí tưởng cộng sản đến với Tố Hữu giống nhưmột luồng ánh sáng mãnh liệt và mới lạ Trong tâm hồn sôi nổi của nhàthơ trẻ, nó trở thành một năng lượng thẩm mỹ tự phát sóng, tự toả hương