Đánh giá ảnh hưởng của chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người dân khi nhà nước thu hồi đất tại một số dự án khu công nghiệp nam Phổ Yên Tỉnh Thái Nguyên

NGUYỄN THANH SƠN ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN KHU CÔNG NGHIỆP NAM

NGUYỄN THANH SƠN

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH

BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN

ĐỜI SỐNG VÀ VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN KHI

NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN KHU CÔNG

NGHIỆP NAM PHỔ YÊN - TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Mã số: 60.85.01.03

TÓM TẮT

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học:

Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm học liệu - Đại học Thái Nguyên

- Thư viện trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam trong nhóm các nước đang phát triển, Đảng và Nhà nước ta phấn đấu đến năm 2020 trở thành nước công nghiệp hoá - hiện đại hoá Để đạt được mục tiêu đó chúng ta đang thay đổi cơ cấu nền kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng tỷ trọng sản xuất công nghiệp Điều

đó đòi hỏi phải chuyển một phần đất nông nghiệp sang công nghiệp, xây dựng

cơ sở hạ tầng cho một nền công nghiệp hiện đại Quá trình đó đã và đang diễn

ra trên mọi miền đất nước Để thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa và đô thị hóa tất yếu sẽ dẫn đến một bộ phận đất đai được chuyển mục đích sử dụng đất Nhà nước thực hiện thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia như xây dựng nhiều khu công nghiệp, các cụm công nghiệp, mở rộng xây dựng mới các khu đô thị, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh

tế xã hội: giao thông, cấp điện, cấp nước, thông tin liên lạc… Hoàn thiện và phát triển các cơ sở kinh doanh dịch vụ: khách sạn, nhà hàng, siêu thị Trong các công trình kể trên thì dự án xây dựng các cụm công nghiệp để tạo quỹ đất cho các nhà đầu tư xây dựng các nhà máy xí nghiệp là một công việc phức tạp

có tác động lớn đến đời sống người dân bị thu hồi đất để thực hiện dự án

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của nhà nước ta nhằm bảo đảm việc làm, thu nhập và đời sống của người dân có đất bị thu hồi Song tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp, không chuyển đổi được nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống tại nơi ở mới, đặc biệt đối với người nông dân bị thu hồi đất đã và đang diễn ra ở nhiều địa phương Nguyên nhân này một phần do nhiều nơi thực hiện đền bù, tái định cư, đào tạo, giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất có nơi chưa hợp lý, dẫn đến tình trạng khiếu kiện gây mất trật tự, an ninh xã hội Bên cạnh đó, bản thân người dân bị thu hồi đất còn thụ động trông chờ vào Nhà nước, chưa tích cực tự đào tạo để đáp ứng yêu cầu

ngày càng cao của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

Cùng với sự phát triển của cả nước về kinh tế - xã hội, tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Phổ Yên nói riêng, trong thời gian qua đã có nhiều công trình, dự án được thực hiện nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của toàn tỉnh, toàn huyện nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần nhỏ vào

sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của cả nước Nhiều công trình, dự án đã hoàn thành đi vào hoạt động, đem lại nhiều thành tựu về kinh tế - xã hội cho huyện nhà Tuy nhiên, đại bộ phận người dân trên địa bàn huyện vẫn sống chủ yếu sống bằng nghề nông, buôn bán làm ăn nhỏ lẻ Do đó việc thu hồi đất để xây dựng các dự án đầu tư, các khu công nghiệp có tác động rất lớn đến mọi mặt đời sống kinh tế, văn hoá xã hội của người bị thu hồi đất

Để đánh giá đúng thực trạng đời sống và việc làm của người dân bị thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư, đề xuất những giải pháp tích cực trong việc quản lý, sử dụng đất đai có hiệu quả và giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc hiện nay nhằm cải thiện, nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Phổ Yên, được sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trường, Phòng quản lý đào tạo sau đại học Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, tôi tiến hành thực hiện đề tài:

"Đánh giá ảnh hưởng của chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án Khu công nghiệp Nam Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên"

2 Mục đích nghiên cứu

2.1 Mục đích chung

Đánh giá ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB đến đời sống và việc làm của người dân có đất bị thu hồi khi thực hiện dự án Nhà máy rượu và thực phẩm AVINAA (nhà máy rượu AVINAA) trên địa bàn

xã Thuận Thành và Trung Thành huyện Phổ Yên; Khu công nghiệp sản xuất phụ tùng ôtô do Công ty Cổ phần Ôtô Xuân Kiên (VINAXUKI) làm chủ đầu

tư trên địa bàn xã Thuận Thành, Huyện Phổ Yên

2.2 Mục đích cụ thể

- Đánh giá tổng thể thực trạng đời sống, việc làm, thu nhập và các tiêu chí khác của đời sống xã hội cộng đồng dân cư sau khi Nhà nước thu hồi đất

- Đề xuất các giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới nhằm ổn định

và nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất hiện tại và tương lai

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học

Là căn cứ nhằm giúp các nhà quản lý, hoạch định chính sách tham khảo, cân nhắc để hoàn thiện chủ trương, chính sách khi nhà nước thu hồi đất Những kết quả khoa học thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ sở thực tiễn để đánh giá chung tình hình đời sống việc làm của người dân trước

và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả của đề tài ngoài việc đóng góp để giải quyết vấn đề đời sống, việc làm cho người có đất bị thu hồi hiện nay ở huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo cho các địa phương có cùng hoàn cảnh

4 Yêu cầu của đề tài

- Nắm vững chính sách, pháp luật đất đai; chính sách, pháp luật về bồi thường, GPMB và các văn bản có liên quan

- Các số liệu điều tra phải đầy đủ, chính xác, trung thực và khách quan

- Phân tích, đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trong hai dự án trên địa bàn nghiên cứu và phân tích, đánh giá tình hình đời sống việc làm của người dân trước và sau khi bị Nhà nước THĐ

- Quá trình điều tra, nghiên cứu không được để những mâu thuân về lợi ích đối với các trường hợp Nhà nước đã thực hiện xong việc THĐ, bồi thường, TĐC

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Khái quát về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.1.1 Bồi thường

Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra, là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác [32]

Với khái niệm này cần được hiểu:

+ Không phải mọi khoản bồi thường đều chi trả được bằng tiền

+ Sự mất mát của người bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều trường hợp còn mất mát cả về tinh thần

+ Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế và vẫn là đòi hỏi sự "hi sinh", không thể là một sự bồi thường ngang giá tuyệt đối

1.1.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ là giúp đỡ nhau, giúp thêm [32] Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới

1.1.1.3 Tái định cư

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác để sinh sống và làm ăn [31] Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án đầu tư phát triển

Tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế -

xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở

thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: Bồi thường bằng nhà ở; bằng giao đất ở mới; bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở [28]

Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách GPMB

1.1.2 Đặc điểm của quá trình giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là công việc đa dạng, phức tạp vừa mang tính kỹ thuật, pháp luật và mang tính xã hội cao Nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được thực hiện trên mỗi vùng đất khác nhau có điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí khác nhau Các khu vực nội thị, khu vực ven đô, khu vực nông thôn mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, GPMB đối với từng vùng cũng có những điểm riêng biệt

- Tính phức tạp thể hiện: Công tác GPMB có tác động lớn đến mọi mặt đời sống kinh tế xã hội của người dân có đất bị thu hồi thực hiện dự án

1.1.3 Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.3.1 Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đất đai

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính

ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế

Do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của nước ta nên chính sách về đất đai thường xuyên sửa đổi, bổ sung ngày càng hoàn thiện Từ năm 1993 đến năm 2003, Nhà nước đã ban hành hơn 200 văn bản quy phạm pháp luật

về quản lý và sử dụng đất Sau khi Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội

thông qua cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành khá đầy đủ, chi tiết, cụ thể, rõ ràng, đề cập mọi quan hệ đất đai Đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các nội dung quản lý Nhà nước về đất đai, giải quyết tốt mối quan hệ đất đai ở khu vực nông thôn, bước đầu đã đáp ứng được nhu cầu sử dụng đất trong sự nghiệp CNH, HĐH; ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định xã hội

Theo đó, chính sách bồi thường, GPMB luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi nhằm giải quyết các vướng mắc trong công tác bồi thường, GPMB, phù hợp với yêu cầu thực tế Thực tiễn, cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, GPMB Hệ thống văn bản pháp luật đất đai hiện nay còn nhược điểm như: số lượng nhiều, mức độ phức tạp cao, không thuận lợi trong sử dụng, nội bộ hệ thống chưa đồng bộ, chặt chẽ

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng Theo báo cáo số 193/BC-BTNMT ngày 06/9/2012 của Bộ Tài nguyên Môi trường về tổng kết tình hình thi hành Luật Đất đai 2003 và định hướng sửa đổi Luật Đất đai cho thấy UBND các cấp đều có ý thức quán triệt việc thực thi pháp luật về đất đai nhưng nhận thức về các quy định của pháp luật nói chung còn rất yếu

Từ đó dẫn tới tình trạng có nhầm lẫn việc áp dụng pháp luật trong giải quyết giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, cấp GCNQSD đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải quyết tranh chấp, khiếu nại,

tố cáo Trong khi đó việc tuyên truyền, phổ biến của các cơ quan có trách nhiệm hiệu quả chưa cao Tại nhiều địa phương, còn tồn tại tình trạng nể nang trong giải quyết các mối quan hệ về đất đai Cán bộ địa chính, chủ tịch UBND

xã nói chung chưa làm tốt nhiệm vụ phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về đất đai trên địa bàn Đó là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hành pháp luật, gây mất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà

đầu tư và đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ GPMB [3]

1.1.3.2 Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Đăng ký đất đai (Land Registration) là một thành phần cơ bản quan trọng nhất của hệ thống quản lý đất đai, đó là quá trình xác lập hồ sơ về quyền

sở hữu đất đai, bất động sản, sự đảm bảo và những thông tin về quyền sở hữu đất Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng Ở nước ta, theo quy định của Luật đất đai, người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan nhà nước có thẩm quyền (cụ thể là Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất) và được cấp GCNQSDĐ Chức năng của đăng ký đất đai là cung cấp những căn cứ chuẩn xác và an toàn cho việc thu hồi, chấp thuận và từ chối các quyền về đất

Từ năm 2007 đến nay, việc quản lý và lập HSĐC được thực hiện theo quy định tại Thông tư 09/2007/TT-BTNMT ngày 02/8/2007 của Bộ TNMT, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện, hoặc thực hiện chưa đầy đủ, chưa đồng bộ ở

cả 3 cấp Nguyên nhân do các tài liệu đo đạc bản đồ trước đây có độ chính xác thấp nên đang làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp trong quản lý đất đai như không đủ cơ sở giải quyết tranh chấp đất đai, khó khăn trong giải quyết bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Chính vì vậy, việc đo bản đồ địa chính chính quy để thay thế cho các loại bản đồ cũ và lập lại HSĐC là rất cần thiết Kết quả đến nay, cả nước đã đo đạc lập bản đồ địa chính đạt 74,9% tổng diện tích tự nhiên và đã cấp Giấy chứng nhận đất sản xuất nông nghiệp đạt 85% tổng diện tích, đất lâm nghiệp đạt 86,3% diện tích, đất ở nông thôn đạt 82,1% diện tích, đất

ở đô thị đạt 63,5%, đất chuyên dùng đạt 54,9% diện tích, đất cơ sở tôn giáo đạt 81,6 % diện tích Trong đó, việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền

sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất trong hơn 01 năm qua, cả nước đã cấp được 1.348.152 giấy với diện tích 898.030 ha [3]

Trong công tác Bồi thường, GPMB, cấp GCNQSD đất là căn cứ để xác

định đối tượng, loại đất và diện tích đất được bồi thường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta chưa hoàn thành, đặc biệt công tác đăng ký biến động về sử dụng đất; việc cấp GCNQSD đất chưa hoàn thành Vì vậy, khó khăn trong việc xác định loại đất và diện tích đất được bồi thường Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSD đất thì công tác bồi thường, GPMB

sẽ thuận lợi hơn

1.1.3.3 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là biện pháp quản lý của nhà nước trong công tác quản lý đất đai là căn cứ để thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất Do vậy công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng có tác động đến công tác bồi thường, GPMB thực hiện các dự án đầu tư, là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất Từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

Công tác bồi thường, GPMB liên quan mật thiết với công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thông qua Quyết định thu hồi đất vì:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là căn cứ để thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất

- Trên cơ sở Quyết định thu hồi đất để lập, trình duyệt và thực hiện phương án bồi thường, GPMB

Tuy nhiên, chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ở nước ta nói chung có nhiều tiến bộ nhưng chưa đạt yêu cầu đề ra Tiến độ lập quy hoạch còn thấp, nội dung quy hoạch còn bất cập

1.1.3.4 Công tác giao đất, cho thuê đất

Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này; hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ dẫn đến khó khăn cho công tác đền bù

Thực hiện việc giao đất, cho thuê đất đã góp phần quan trọng trong phát

triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư và bước đầu phát huy nguồn lực của đất đai trong phát triển của đất nước Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường đến nay, tổng diện tích đất đã được Nhà nước giao, cho thuê và công nhận quyền

sử dụng đất cho các đối tượng sử dụng là 24.996 nghìn ha, chiếm 75,53% tổng diện tích tự nhiên cả nước [2]

1.1.3.5 Yếu tố giá đất và định giá đất

Giá cả đất đai dựa trên giá trị chuyển nhượng quyền sử dụng đất Nếu như trước đây Nhà nước chỉ quy định một loại giá đất áp dụng cho mọi quan

hệ đất đai khác nhau thì Luật Đất đai năm 2003 đề cập nhiều loại giá đất để

xử lý từng nhóm quan hệ đất đai khác nhau

- Trước khi có Luật Đất đai năm 2003:

Việc xác định giá đất, bồi thường, GPMB, tái định cư đều được quy định tại các văn bản dưới luật như Nghị định số 87/CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ quy định khung giá các loại đất; Nghị định số 90/CP ngày 17/9/1994 của Chính phủ quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Giá đất để tính bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất

do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định trên cơ sở khung giá đất do Chính phủ ban hành kèm theo Nghị định số 87/CP Nghị định 87/CP được áp dụng trong một thời gian dài trên mười năm, mặc dù trong đã

áp dụng hệ số K để điều chỉnh khung giá đất tính bồi thường nhưng mức tăng cao nhất cũng chỉ là 1, 2 lần đối với đất nông nghiệp hạng i Do vậy giá đất để tính bồi thường vẫn thấp hơn nhiều so với giá thực tế, dẫn đến phát sinh hàng loạt các khiếu kiện về bồi thường, GPMB tại các địa phương

- Từ khi có Luật Đất đai năm 2003: Theo quy định tại Điều 55: Giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây:

+ Do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định giá theo quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 56 của Luật này;

+ Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất; + Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liên quan khi thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất; góp vốn bằng quyền sử dụng đất

Giá đất được xác định theo nguyên tắc “sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường trong điều kiện bình thường” (khoản 1 Điều 56) Được căn cứ Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất; Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một

số điều của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP của Chính phủ; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Thông tư số 145/2007/TT-BTC ngày 06/12/2007 của Bộ Tài Chính, hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP và Nghị định số 123/2007/NĐ-

CP của Chính phủ

Khi định giá đất phải căn cứ vào nguyên tắc và phương pháp định giá đất; phải cân nhắc đầy đủ ảnh hưởng của chính sách đất đai của Chính phủ trên

cơ sở nắm chắc tư liệu thị trường đất đai, căn cứ vào những thuộc tính kinh tế

và tự nhiên của đất đai theo chất lượng và khả năng sinh lợi của đất đai

Thực tế hiện nay là giá đất do các địa phương quy định và công bố đều thấp, cá biệt có nơi chỉ bằng khoảng 30% tới 60% giá thị trường, dẫn tới khó khăn trong việc bồi thường đất đai và phát sinh nhiều vụ khiếu kiện Thực tế cho thấy, các vụ khiếu kiện của người bị thu hồi đất chủ yếu về giá bồi thường đất Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên Môi trường tình hình tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai vẫn diễn biến phức tạp, tính chất tranh chấp ngày càng gay gắt, kéo dài, tập trung vào bồi thường giải phóng mặt bằng phát triển các khu đô thị (chiếm gần 70% tổng số vụ khiếu nại, tố cáo), trong đó, chủ yếu là khiếu nại về giá đất bồi thường, tiềm ẩn sự mất ổn định ở một số nơi [3]

1.1.3.6 Thị trường bất động sản

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước ta, thị trường bất động sản được hình thành và ngày càng phát triển và trở thành một bộ phận của nền kinh tế thị trường, góp phần tăng thu ngân sách nhà nước và thúc đẩy nền kinh tế phát triển

Thị trường bất động sản góp phần giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư (do nhà đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu về đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời người bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nước thực hiện chính sách tái định cư và bồi thường Giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tới giá đất tính bồi thường

1.1.4 Tác động của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đến phát triển cơ

sở hạ tầng và đời sống xã hội

1.1.4.1 Phát triển cơ sở hạ tầng

- Về tiến độ: Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm dưa dự án sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội Ngược lại, làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án

- Về kinh tế:

Thực hiện tốt công tác GPMB sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho mở rộng đầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư

Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng tới chất lượng công trình

1.1.4.2 Đời sống xã hội

Công tác GPMB góp phần cải thiện môi trường đầu tư, khai thác các

nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển Các cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở nước ta được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư trên cả nước nhằm thúc đẩy kinh tế phát triển, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của nhân dân Đạt được kết quả nêu trên công tác bồi thường, GPMB đóng vai trò không nhỏ để các dự

án phát huy hiệu quả

1.1.5 Chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng của một số nước và các

tổ chức ngân hàng quốc tế

1.1.5.1 Trung Quốc

Hiến pháp Trung Quốc quy định có 2 hình thức sở hữu đất đai: Sở hữu Nhà nước và sở hữu tập thể Vì đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên khi thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp tùy từng trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất và bồi thường cho các công trình gắn liền với đất bị thu hồi

Về phương thức bồi thường, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước cho việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại thủ đô Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn bồi thường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá bồi thường, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh tại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, bồi thường theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu)

Về TĐC, các khu TĐC và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý

tạo điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu TĐC được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ ), cân đối được giao thông động và tĩnh Trong quá trình bồi thường GPMB phải lập các biện pháp xử lý theo phương thức trước tiên là dựa vào trọng tài, sau đó khiếu tố [14]

1.1.5.2 Ở Australia

Đất đai thuộc sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân Quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu được luật pháp bảo hộ tuyệt đối Nhà nước có quyền trưng thu đất tư nhân để sử dụng vào mục đích công cộng, phục vụ phát triển kinh tế xã hội đồng thời gắn với việc Nhà nước thực hiện chính sách bồi thường

Cơ quan chức trách có thể thu hồi lại đất đai bằng hai cách: thoả thuận

tự nguyện và cưỡng bức

Về bồi thường, luật quy định chủ sở hữu sẽ được bồi thường thiệt hại

do việc thu hồi đất

Nguyên tắc bồi thường bao gồm:

- Giá thị trường mảnh đất của chủ sở hữu;

- Giá trị đặc biệt dành cho chủ sở hữu cao hơn hoặc trên giá trị thị trường của mảnh đất;

- Những thiệt hại gây ra khi thu hồi đất;

- Thiệt hại về việc gây phiền hà;

- Các khoản chi phí về luật pháp và thẩm định giá;

Bất cứ người nào có quyền lợi trên mảnh đất đó đều có thể khiếu nại về bồi thường

Quy định mức bồi thường: khi tính toán mức bồi thường cần xem xét 6 yếu tố sau:

- Giá trị thị trường của mảnh đất;

- Sự chia cắt đất đai;

- Những phiền nhiễu;

- Các khoản chi phí về chuyên môn hoặc pháp lý hợp lý;

- Người đi thuê, có thể khiếu nại mức bồi thường cho bất cứ tài sản nào

bị ảnh hưởng mà bạn quản lý theo hợp đồng cho thuê;

- Tiền bồi thường về mặt tinh thần;

Thanh toán khoản bồi thường gồm thanh toán ứng trước và thanh toán cuối cùng

- Thanh toán ứng trước: Chính phủ sẽ thanh toán cho chủ nhân toàn bộ khoản bồi thường một khi đơn khiếu nại đã được xem xét Nếu Chính phủ không chấp thuận toàn bộ các khoản mục trong đơn khiếu nại thì Chính phủ

sẽ thanh toán trước ít nhất là 90% số tiền đã được định ra

- Thanh toán cuối cùng: Chính phủ sẽ thanh toán đầy đủ số tiền bồi thường ngay sau khi tổng số tiền cuối cùng đã được chấp thuận

1.1.5.3 Chính sách bồi thường và tái định cư của các tổ chức ngân hàng quốc tế

Ngân hàng Thế giới (WB) là một trong những tổ chức tài trợ quốc tế đầu tiên đưa ra chính sách về tái định cư bắt buộc Tháng 2/1980, lần đầu tiên chính sách tái định cư được ban hành dưới dạng một Thông báo, Hướng dẫn hoạt động nội bộ (OMS 2.33) cho nhân viên Từ đó đến nay chính sách tái định cư đã được sửa đổi và ban hành lại nhiều lần

Kinh nghiệm của WB cho thấy việc tái định cư không tự nguyện do các

dự án phát triển gây nên, trong trường hợp không thể giảm thiểu được, thường dẫn đến những hiểm họa nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và môi trường do các hệ thống sản xuất bị phá vỡ, con người phải đối mặt với sự bần cùng hoá khi những tài sản, công cụ sản xuất hay nguồn thu nhập của họ bị mất đi Tất

cả những điều đó nếu giải quyết không tốt sẽ dẫn đến những khó khăn, căng thẳng về xã hội và dễ dẫn tới sự bần cùng hoá đời sống người bị thu hồi đất

Từ tháng 2/1994, ngân hàng phát triển châu Á (ADB) đã bắt đầu áp

dụng bản Hướng dẫn hoạt động của WB về tái định cư và từ tháng 11/1995 Ngân hàng này đã có chính sách riêng của Ngân hàng về tái định cư bắt buộc

Đối với đất đai và tài sản được bồi thường, chính sách của WB và ADB

là phải bồi thường theo giá xây dựng mới đối với tất cả các công trình xây dựng và quy định thời hạn bồi thường, tái định cư hoàn thành trước một tháng khi dự án triển khai thực hiện

Về quyền được tư vấn và tham gia của các hộ BAH, các tổ chức quốc tế quy định các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường, tái định cư của dự án phải được thông báo đầy đủ, công khai để tham khảo ý kiến, hợp tác, thậm chí trao quyền cho các hộ BAH và tìm mọi cách thoả mãn nhu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình lập kế hoạch bồi thường, tái định cư cho tới khi thực hiện công tác lập kế hoạch [14]

1.1.5.4 Nhận xét, đánh giá

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường, GPMB của một số nước và các

tổ chức ngân hàng quốc tế, Việt Nam chúng ta cần học hỏi các kinh nghiệm

để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường, GPMB ở một số điểm sau:

- Hoàn thiện các quy định về định giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường, GPMB nói riêng;

- Thực hiện thống nhất trình tự, thủ tục và thực hiện tốt quy định về thẩm định, phê duyệt, giám sát thực hiện phương án bồi thường, GPMB

- Nâng cao chất lượng quy hoạch, xây dựng khu tái định cư, tạo việc làm của người có đất bị thu hồi; xử lý hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa người

sử dụng đất, Nhà nước và nhà đầu tư

1.1.6 Chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng của Việt Nam

1.1.6.1 Trước khi có Luật Đất đai năm 1993

Luật Đất đai năm 1988 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Tại Khoản 4 Điều 48 quy định: “Đền bù thiệt hại thực tế cho người đang sử dụng đất bị thu hồi để giao cho mình, bồi hoàn

thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của pháp luật.”

Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 186/HĐBT ngày 31/5/1990,

về bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác Căn cứ để tính mức bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp và đất có rừng tại Quyết định này là diện tích, chất lượng và vị trí đất Toàn bộ tiền bồi thường phải nộp vào ngân sách Nhà nước và được điều tiết cho ngân sách Trung ương 30%, Địa phương 70% để sử dụng vào mục đích khai hoang, phục hoá, định canh và định cư cho nhân dân vùng bị thu hồi đất [25]

1.1.6.2 Thời kỳ từ năm 1993 đến năm 2003

Luật Đất đai năm 1993 đã quy định “đất có giá” và người sử dụng đất

có các quyền và nghĩa vụ cụ thể:

+ Điều 12 quy định “Nhà nước xác định giá các loại đất để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất Tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất Chính phủ quy định khung giá các loại đất đối với từng vùng theo thời gian”

+ Điều 27 quy định “Trong từng trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh và vì lợi ích của quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền bù thiệt hại”

Căn cứ Luật Đất đai năm 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/CP ngày 17/8/1994 quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

Để đáp ứng yêu cầu của xã hội và sự phát triển của nền kinh tế, Quốc hội

đã sửa đổi Luật Đất đai năm 1993 vào các năm 1998 và 2001 Theo đó, Chính phủ và các bộ ngành đã ban hành các văn bản quy định về chính sách bồi thường, GPMB Bao gồm:

+ Trợ cấp đời sống và sản xuất cho những người phải di chuyển chỗ ở,

di chuyển địa điểm sản xuất kinh doanh

+ Trả chi phí chuyển đổi nghề nghiệp cho người có đất bị thu hồi mà phải chuyển nghề nghiệp

+ Trả các chi phí phục vụ trực tiếp cho việc tổ chức thực hiện đền bù,

di chuyển, GPMB

* Giá đất để tính đền bù thiệt hại: Được xác định trên cơ sở giá đất của địa phương ban hành theo quy định của Chính phủ nhân với hệ số K để đảm bảo giá đất tính đền bù phù hợp với khả năng sinh lợi và giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất của địa phương

* Chính sách hỗ trợ: Hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống, chi phí đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, trợ cấp ngừng việc cho cán bộ công nhân viên của doanh nghiệp trong thời gian ngừng sản xuất; Chi phí di chuyển đối với các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội, đơn vị sự nghiệp, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân phải di chuyển cơ sở đến địa điểm mới; Hỗ trợ đối với người sử dụng nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước nằm trong phạm vi thu hồi đất

phải phá dỡ nếu không tiếp tục thuê nhà của Nhà nước; Hỗ trợ các đối tượng chính sách và tiền thưởng đối với trường hợp thực hiện đúng kế hoạch

1.1.6.3 Từ khi có Luật Đất đai năm 2003 đến nay

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2003 được quy định chi tiết và kèm theo nhiều văn bản dưới luật được ban hành để hướng dẫn thực hiện:

- Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai

- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP

- Nghị định 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về sửa đổi bổ sung một số Điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật đất đai

và Nghị định 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty Nhà nước thành công

ty cổ phần

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định

bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai [11]

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC [12]

- Thông tư liên tịch số 14/2008/BTC-BTNMT ngày 31/01/2008 của Bộ Tài chính, Bộ TN&MT hướng dẫn thực hiện một số Điều của Nghị định

84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ

- Thông tư số 14/2009/TT-TNNMT ngày 01/10/2009 của Bộ TN&MT Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự án đầu tư thì Nhà nước quyết định thu hồi đất và giao cho tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh để thực hiện việc bồi thường, GPMB và quản lý quỹ đất thu hồi

Giá đất bồi thường: Giá đất do Nhà nước quy định đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhượng QSD đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường; đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

có điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng như nhau, cùng mục đích sử dụng hiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá như nhau; giá đất bồi thường

là giá đất theo mục đích đang sử dụng được UBND cấp tỉnh quy định và công

bố, không bồi thường theo giá đất sẽ chuyển mục đích sử dụng

Đối tượng được bồi thường thiệt hại về đất: Người bị thu hồi đất có các điều kiện phù hợp với quy định tại Điều 8 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (trừ khoản 6, khoản 8) thì được bồi thường thiệt hại về đất

Chính sách hỗ trợ: Hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm, hỗ trợ di chuyển Đặc biệt, đối với người bị thu hồi trên đất nông nghiệp được giao mà không được Nhà nước bồi thường bằng đất nông nghiệp tương ứng thì được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp với mức từ 1,5 đến 5 lần giá đất nông nghiệp bị thu hồi, tạo việc làm theo quy định: giao đất có thu tiền sử dụng đất tại vị trí có thể làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanh phi nông nghiệp, nếu không có đất để giao thì những thành viên trong hộ gia đình còn trong độ tuổi lao động được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp hoặc người bị thu hồi đất không có nguyện vọng nhận bồi thường bằng đất sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp thì được

bồi thường bằng giao đất ở có thu tiền sử dụng đất tại khu tái định cư hoặc tại

vị trí trong khu dân cư phù hợp với quy hoạch; Trường hợp người bị thu hồi đất thuộc diện hộ nghèo theo tiêu chí do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội công bố theo từng thời kỳ thì được hỗ trợ để vượt qua hộ nghèo

Tái định cư: UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án tái định cư; khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo

đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ; việc bố trí tái định

cư phải gắn với tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn

Trình tự tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Được quy định cụ thể, chi tiết như: trước khi bị thu hồi đất ít nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp người sử dụng đất phải được thông báo chủ trương thu hồi đất từ đó có đủ thời gian để tìm hiểu chính sách pháp luật để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình; trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì người bị thu hồi đất đều được tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện; phương án bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư phải được công khai

1.1.6.4 Nhận xét, đánh giá

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường, GPMB của Việt Nam qua các thời kỳ cho thấy vấn đề bồi thường, GPMB đã được đặt ra từ rất sớm, được xuất phát từ thực tiễn và được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với xu hướng phát triển của đất nước Đã có tác dụng tích cực trong việc đảm bảo sự cân đối và ổn định trong phát triển, khuyến khích được đầu tư và tương đối giữ được nguyên tắc công bằng

Cùng với sự đổi mới về tiến trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan lập pháp và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, chính sách

bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong những năm gần đây đã có nhiều điểm đổi mới thể hiện chính sách ưu việt của một Nhà nước của dân, do dân và vì dân

1.2 Cơ sở thực tiễn của công tác thu hồi đất

1.2.1 Thực trạng bồi thường, giải phóng mặt bằng tại Việt Nam

Đất đai có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong thời kỳ CNH-HĐH đất nước Với những thay đổi như đã nghiên cứu ở trên, trong những năm qua, việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB ở Việt Nam đã và đang đạt được những hiệu quả nhất định Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đã góp phần rất quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội nhưng đây cũng là một trong những vấn đề nổi cộm nhất trong công tác quản lý đất đai hiện nay [2]

1.2.1.1 Về diện tích đất nông nghiệp, đất ở bị thu hồi để phát triển các khu công nghiệp, đô thị và các công trình công cộng

Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên Môi trường trên địa bàn 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, sau gần 7 năm triển khai thực hiện Luật Đất đai, tổng diện tích đất đã thu hồi là 728 nghìn ha (trong đó có 536 nghìn ha đất nông nghiệp) của 826.012 hộ gia đình, cá nhân để sử dụng vào mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế [2]

Các tỉnh, thành phố thu hồi diện tích đất lớn là Đắk Lăk (114.524 ha), Điện Biên (66.944 ha), Sơn La (61.334 ha), Nghệ An (33.357 ha), Bình Phước (27.109 ha), Quảng Nam (24.541 ha), Quảng Ninh (13.529 ha), Gia Lai (12.301 ha) Tỉnh thu hồi diện tích đất ít là Vĩnh Long (325 ha), Tiền Giang (448 ha), Hậu Giang (974 ha)

Đối với việc thu hồi đất do vi phạm Luật Đất đai đã ra quyết định thu hồi 50.906 ha của 1.481 tổ chức và 598 hộ gia đình, cá nhân vi phạm pháp luật về đất đai Những tỉnh thu hồi nhiều đất do vi phạm pháp luật về đất đai như: Bình Phước 6.070 ha, Phú Yên 5.813 ha, Đắk Nông 5.791 ha, Quảng Nam 5.217 ha,

Gia Lai 2.719 ha, Quảng Ninh 2.245 ha, Khánh Hòa 604 ha, Hà Nội 594 ha Đây được coi là một tiến bộ nổi bật trong công tác quản lý đất đai so với thời gian trước đây [4]

Nhìn chung, diện tích đất được thu hồi đã đáp ứng được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phương; các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế thị trường, đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồi đất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Trung tâm phát triển quỹ đất bước đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu "đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tư nhất là các

dự án đầu tư nhằm mục đích công cộng

1.2.1.2 Về đời sống, lao động và việc làm của các hộ nông dân bị thu hồi đất

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNN cho thấy việc thu hồi đất nông nghiệp trong 5 năm qua đã tác động đến đời sống của trên 627.000 hộ gia đình với khoảng 950.000 lao động và 2,5 triệu người Trung bình mỗi ha đất

bị thu hồi ảnh hưởng tới việc làm của trên 10 lao động nông nghiệp Vùng đồng bằng sông Hồng có số hộ BAH do thu hồi đất lớn nhất: khoảng 300 nghìn hộ; Đông Nam Bộ khoảng 108 nghìn hộ; Hà Nội hơn 138.000 hộ, thành phố Hồ Chí Minh hơn 52.000 hộ Số lao động bị mất việc làm do mất đất nhiều như Hà Tây 35.703 người, Vĩnh Phúc 22.800 người, Nam Định 4.130 người, Hải Dương 9.357 người [1]

Trong quá trình thu hồi đất, các địa phương đã ban hành nhiều chính sách

cụ thể đối với người dân bị thu hồi đất về các vấn đề như bồi thường, hỗ trợ giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư Tuy nhiên trên thực

tế, sau khi bị thu hồi đất có tới 67% lao động nông nghiệp vẫn giữ nguyên nghề

cũ , 13% chuyển sang nghề mới và khoảng 20% không có việc làm hoặc có việc làm nhưng không ổn định Đây chính là nguyên nhân dẫn đến kết quả 53% số hộ dân có đất bị thu hồi có thu nhập giảm so với trước đây, chỉ có khoảng 13% số

hộ có thu nhập tăng hơn trước [16]

Việc thu hồi đất nông nghiệp nêu trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, việc làm của người dân bị thu hồi đất Tại thành phố Hà Nội, chỉ tính trong giai đoạn 3 năm từ 2001 đến 2004 đã có gần 80.000 lao động bị mất việc làm Tính đến hết năm 2005, Hà Nội có khoảng 200.000 người thất nghiệp do mất đất sản xuất Thành phố đã có nhiều giải pháp như hỗ trợ đào tạo nghề cho một người trong độ tuổi lao động là 3,8 triệu đồng nhưng việc sử dụng khoản hỗ trợ này chưa có hiệu quả cao [33]

Trước khi bị thu hồi đất, phần lớn người dân đều có cuộc sống ổn định

vì họ có đất sản xuất, có tư liệu sản xuất mà đất sản xuất, tư liệu sản xuất đó được để thừa kế từ thế hệ này cho các thế hệ sau Sau khi bị thu hồi đất, đặc biệt là những hộ nông dân bị thu hồi hết đất sản xuất, điều kiện sống và sản xuất của họ bị thay đổi hoàn toàn Mặc dù nông dân được giải quyết bồi thường bằng tiền, song họ vẫn chưa định hướng ngay được những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định được cuộc sống Sau khi bị thu hồi đất, chỉ có 32,3%

số hộ đánh giá là đời sống có tốt hơn trước, 42,3% số hộ cho rằng đời sống không có gì cải thiện, và số hộ còn lại khẳng định đời sống của họ kém đi so với trước khi bị thu hồi đất Như vậy, có đến 67,7% số hộ dân được điều tra khẳng định đời sống của họ kém đi hoặc không có gì cải thiện hơn sau khi Nhà nước thu hồi đất để chuyển sang xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị mới và các dự án khác về phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương [3]

1.2.2 Công tác giải phóng mặt bằng tại tỉnh Thái Nguyên

Từ năm 2010 đến hết năm 2012 là những năm đầu phát triển kinh tế công nghiệp và làng nghề; xây dựng kết cấu hạ tầng thương mại - dịch vụ - du lịch là khâu đột phá; tiếp tục nâng cao hiệu quả cải cách hành chính, đẩy mạnh công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tiến độ các công trình trọng điểm Chính vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ, tập chung giải quyết dứt điểm các tồn tại các công trình trọng điểm như: dự án đường cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên, Quốc lộ 37

đoạn Cầu Ca - Phố Hương, Quốc lộ 3 đoạn Bờ Đậu - Chợ Mới, đường Quang Trung thành phố Thái Nguyên, đường Bắc Sơn, đường tỉnh 264B đoạn Bình Yên - Phú Đình, đường tỉnh ĐT 268, ĐT 264, ĐT 261, Nhà máy may công nghiệp Shiwon…cùng với các dự án giao thông, các dự án đầu tư xây dựng phát triển công nghiệp, dịch vụ khác đang được các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh tập chung cao độ [2]

Hiện tại trên địa bàn tỉnh đã có 01 nghiên cứu về đánh giá tình hình đời sống và việc làm của người dân khi bị thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư trên địa bà xã Kha Sơn, Điềm Thụy và thị trấn Hương Sơn, huyện Phú Bình [1]

1.2.3 Những ưu, nhược điểm về tình hình giải phóng mặt bằng trong thời gian qua

1.2.3.1 Những ưu điểm

- Đối với trường hợp thu hồi đất để sử dụng vào mục đích lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, quốc phòng, an ninh việc triển khai bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khá thuận lợi và ít gặp trở ngại từ phía người có đất bị thu hồi

- Các quy định về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư ngày càng quan tâm nhiều hơn đến lợi ích của người có đất bị thu hồi; trình tự, thủ tục thu hồi đất ngày càng rõ ràng, minh bạch

- Nhiều địa phương đã vận dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất tiến hành thuân lợi ít có khiếu nại

- Việc bổ sung quy định về tự thỏa thuận giữa nhà đầu tư cần đất với người

sử dụng đất đã giảm sức ép từ các cơ quan hành chính trong việc thu hồi đất [2]

1.2.3.2 Những mặt thiếu sót, yếu kém và vướng mắc

- Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa quyền của Nhà nước với tư cách là đại diện sở hữu toàn dân về đất đai và quyền của người sử dụng đất được pháp luật công nhận Đặc biệt là trong việc định giá đất để bồi thường thường thấp hơn giá thị trường

- Chưa giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa nhà đầu tư cần sử dụng đất với người có đất bị thu hồi

- Tiền bồi thường đất nông nghiệp thường không đủ để chuyển sang làm ngành nghề khác

- Việc xác định tính hợp pháp về quyền sử dụng đất để tính toán mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đang là một vấn đề phức tạp trong thực tế

- Tại nhiều dự án quy trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để GPMB chưa đúng trình tự, thủ tục từ khi công khai quy hoạch, thông báo kế hoạch, quyết định thu hồi, cho tới khâu cưỡng chế v.v…

- Thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế hoặc xây dựng công trình công cộng nhưng sau đó lại quyết định chuyển mục đích sử dụng vào sang xây dựng nhà ở hoặc phân lô bán nền

- Nhiều dự án chưa có khu tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở Nhìn chung các địa phương chưa coi trọng việc lập khu tái định cư chung cho các

dự án tại địa bàn, một số khu tái định cư đã xây dựng nhưng không bảo đảm điều kiện tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ, có trường hợp người có đất bị thu hồi phải đi thuê nhà ở 5 năm nay mà vẫn chưa được bố trí vào khu tái định cư

- Một số địa phương thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật; né tránh, thiếu cương quyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc GPMB bị dây dưa kéo dài nhiều năm

- Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, GPMB còn thiếu kinh nghiệm, chưa am hiểu sâu chính sách, pháp luật về đất đai, lúng túng trong việc giải thích chính sách pháp luật cho nhân dân, thậm chí làm trái quy định của pháp luật, dẫn tới khiếu nại, có trường hợp phải tạm dừng việc GPMB

- Nhiều nhà đầu tư không đủ năng lực tài chính để để thực hiện dự án như: không đủ tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi dẫn đến tình trạng “dự án treo” đã ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân vùng dự án

- Cá biệt có trường hợp được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đúng pháp luật, thoả đáng nhưng người bị thu hồi đất do không hiểu pháp luật hoặc cố ý trì hoãn để được bồi thường hỗ trợ thêm nên không chấp hành quyết định thu hồi đất, thậm chí liên kết khiếu nại đông người, gây áp lực với cơ quan nhà nước Trong khi đó, cơ chế về giải quyết đơn thư khiếu nại còn nhiều bất cập

đã làm cho việc giải quyết khiếu nại kéo dài, gây ách tắc việc GPMB [1]

1.2.4 Một số khó khăn hạn chế chung trong quá trình thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp và các công trình công cộng

- Diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi hầu hết là vùng đất tốt, có điều kiện thuận lợi cho canh tác, trong khi các diện tích đất đền bù là đất xấu, cách

xa khu dân cư và điều kiện hạ tầng phục vụ sản xuất còn nhiều khó khăn [20]

- Việc xác định giá đền bù đất cũng như tài sản trên đất chưa phù hợp với giá thị trường và giá đất tại khu tái định cư

- Một số địa phương quy hoạch các khu công nghiệp, khu đô thị theo phong trào; hoặc phát triển công nghiệp, dịch vụ bằng mọi cách mà chưa chú

ý đúng mức đến tác động tiêu cực đối với người dân [20]

- Tình trạng quy hoạch “treo”, quy hoạch các khu đô thị, khu công nghiệp tràn lan là khá phổ biến

- Thời gian thu hồi đất, GPMB kéo dài, các yếu tố lạm phát hầu như chưa được tính đến trong định giá đất bù cho người dân

- Công tác tuyển dụng lao động tại các địa phương có đất bị thu hồi chưa hiệu quả Do lao động nông nghiệp nhìn chung không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp Hầu hết các lao động nông nghiệp vẫn giữ nguyên nghề cũ sau khi đất sản xuất bị thu hồi: chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ (khoảng 13%) [18]

- Trong quá trình bồi thường, hỗ trợ tái định cư, nhiều nơi lại thiên về bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư mà chưa cân đối quyền lợi với người dân bị thu hồi đất

1.2.5 Nghiên cứu trong nước về bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.2.5.1 Việc áp dụng, thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng

Theo các quy định mới của hệ thống pháp luật về đất đai, vấn đề con người được đặt lên hàng đầu khi Nhà nước thu hồi đất Người sử dụng đất hợp pháp bị thu hồi được bồi thường giá trị QSD đất và tài sản trên đất để ổn định cuộc sống, và phát triển sản xuất Tuy nhiên cũng còn những bất cập về mặt từ phía các chủ thể, là một trong những nguyên nhân chính của tình trạng khiếu kiện gia tăng trong lĩnh vực đất đai hiện nay Hậu quả thu hồi đất thấp, nhiều dự

án bị chậm tiến độ do không giải phóng được mặt bằng là áp lực kìm hãm phát triển kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương trong cả nước [1]

1.2.4.2 Giá đất áp dụng trong bồi thường, giải phóng mặt bằng

Thực tế giá đất để bồi thường thường thấp hơn giá chuyển nhượng thực

tế trong điều kiện bình thường rất nhiều lần Đây là một trong những nguyên nhân của nhiều trường hợp khiếu kiện về đất đai

1.2.5.3 Về tình hình đời sống việc làm của các hộ dân có đất bị thu hồi

Do bị thu hồi đất sản xuất nên một bộ phận lao động nông nghiệp bị thiếu việc làm hoặc không có việc làm dẫn đến hậu quả: Tỷ lệ hộ đói nghèo giảm so với chi tiêu, phân bố giàu nghèo rõ rệt, theo đánh giá của BNN&PTNT đến nay trên cả nước, việc làm của các hộ bị thu hồi đất chủ yếu dựa vào SXNN (chiếm tới 60%), hộ làm dịch vụ 9,0%, hộ công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chiếm 6,0% hộ xây dựng và thương nghiệp chiếm 2% [29] Những năm gần đây, trong tổng số lao động bị mất đất sản xuất khu vực nông thôn, cả nước

có khoảng 280.000 người di cư từ nông thôn đến các đô thị để tìm kiếm việc làm (chưa tính đến 85 vạn người bổ sung cho lực lượng lao động SXNN hàng năm) Trong khi đó, mỗi năm Việt Nam mất khoảng 73.300 ha đất nông nghiệp

để xây dưng các khu công nghiệp, công trình giao thông tuy chiếm tỷ lệ nhỏ

so với tổng quỹ đất và lao động hiện có nhưng kéo theo sự chuyển dịch lao động, dân cư về tập trung tại các khu công nghiệp, khu kinh tế [18]

- Người dân chưa kịp chuẩn bị để kiếm một nghề mới khi đột ngột mất đất, mất việc làm Bản thân họ do chưa được đào tạo chuyên môn nên ít có

khả năng tìm việc làm mới để đảm bảo thu nhập Tình trạng thất nghiệp toàn phần và thất nghiệp một phần rất gay gắt

- Số tiền hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề chỉ đủ tham gia một khóa đào tạo ngắn hạn với ngành nghề đơn giản

- Các doanh nghiệp có xu hướng tuyển dụng lao động trẻ khỏe, những lao động lớn tuổi (trên 35 thậm chí từ 26-35 tuổi) chưa qua đào tạo rất khó tìm việc làm trong khi, đa số họ là người có trách nhiệm chính nuôi sống gia đình Đây là bộ phận đứng trước nguy cơ thất nghiệp lớn nhất

- Người lao động còn thụ động, trông chờ vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước, vào tiền đền bù; tâm lý chờ nhận sự ưu đãi của Nhà nước xẩy ra khá phổ biến ở các vùng bị thu hồi đất nông nghiệp

1.2.6 Nhận xét chung về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và đời sống, việc làm của người dân khi Nhà nước thu hồi đất

- Bồi thường, GPMB khi thu hồi đất hoặc trưng thu đất là vấn đề không thể tránh khỏi trong mọi giai đoạn phát triển của bất kỳ quốc gia nào

- Bồi thường, GPMB là vấn đề nhạy cảm, phức tạp, việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội

- Một trong những vấn đề cơ bản để phát triển kinh tế- xã hội và môi trường bền vững là đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất

để phát triển công nghiệp và đô thị

- Chưa có công trình nghiên cứu cụ thể về tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi bị Nhà nước thu hồi đất

Từ đó cần phải nghiên cứu sâu rộng hơn nữa về tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi bị Nhà nước thu hồi đất

Chương 2 ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài được tiến hành trên địa bàn xã Thuận Thành và xã Trung Thành, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

2.2 Đối tượng nghiên cứu

Chính sách bồi thường, GPMB của 02 dự án: Nhà máy rượu và thực phẩm AVINAA trên địa bàn xã Thuận Thành và Trung Thành huyện Phổ Yên

và Khu công nghiệp sản xuất phụ tùng ôtô do Công ty Cổ phần Ôtô Xuân Kiên (Vinaxuki) làm chủ đầu tư trên địa bàn xã Thuận Thành, Huyện Phổ Yên

2.3 Nội dung nghiên cứu

2.3.1 Nghiên cứu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Phổ Yên

2.3.2 Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất và chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất trên địa bàn huyện Phổ Yên

2.3.3 Đánh giá chung về dự án nghiên cứu và các hộ điều tra phỏng vấn tại 02 dự án nghiên cứu

+ Nhà máy rượu và thực phẩm AVINAA trên địa bàn xã Thuận Thành và

Trung Thành huyện Phổ Yên

+ Khu công nghiệp sản xuất phụ tùng ôtô do Công ty Cổ phần Ôtô Xuân

Kiên (Vinaxuki) làm chủ đầu tư trên địa bàn xã Thuận Thành, Huyện Phổ Yên

2.3.4 Đánh giá chung về việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và giải quyết việc làm tại 02 dự án

+ Nhà máy rượu và thực phẩm AVINAA trên địa bàn xã Thuận Thành và

Trung Thành huyện Phổ Yên

+ Khu công nghiệp sản xuất phụ tùng ôtô do Công ty Cổ phần Ôtô Xuân

Kiên (Vinaxuki) làm chủ đầu tư trên địa bàn xã Thuận Thành, Huyện Phổ Yên

2.3.5 Đề xuất các giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới nhằm ổn định

và nâng cao đời sống của người dân có đất bị thu hồi cả trong hiện tại và tương lai

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp điều tra cơ bản

- Thông tin số liệu thứ cấp: Thu thập các số liệu thứ cấp về điều kiện đất đai (đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng, địa hình ); điều kiện kinh tế, xã hội (thực trạng phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế )

- Thông tin số liệu thứ cấp: Điều tra các thông tin hiện trạng sử dụng đất bằng phương pháp điều tra nhanh nông thôn và điều tra có sự tham gia của người dân

- Điều tra phỏng vấn trực tiếp hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi cần đảm bảo thoả mãn các tiêu chí sau:

+ Là các hộ dân có đất nông nghiệp bị thu hồi thuộc 02 dự án nêu trên; + Được chọn ngẫu nhiên trong số các hộ bị Nhà nước thu hồi đất để thực hiện 02 dự án; Được trực tiếp phỏng vấn có sự chứng kiến của đại diện UBND

xã, thị trấn

Thông qua lãnh đạo UBND xã Thuận Thành, xã Trung Thành và cán bộ địa chính xã, trưởng xóm; trên cơ sở các tiêu chí đặt ra phục vụ cho mục đích nghiên cứu của đề tài, số lượng các hộ dân được lựa chọn để điều tra như sau:

- Dự án xây dựng Nhà máy rượu và thực phẩm AVINAA (nhà máy rượu AVINAA): 31/120 hộ bị thu hồi (bằng 100% số hộ được Chủ đầu tư đã chi trả tiền bồi thường)

- Dự án khu công nghiệp sản xuất phụ tùng ôtô do Công ty Cổ phần Ôtô Xuân Kiên (Vinaxuki) làm chủ đầu tư: 35/334 hộ bị thu hồi (bằng 100%

số hộ được Chủ đầu tư đã chi trả tiền bồi thường)

2.4.2.Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu điều tra (sử dụng phần mềm Microsoft Excel)

Tổng hợp số liệu trên phần mềm Microsost Excel để phân tích số liệu thu thập được qua phiếu điều tra

2.4.3 Phương pháp chuyên gia

Sử dụng ý kiến của các chuyên gia tư vấn, các nhà quản lý về lĩnh vực quy hoạch và quản lý sử dụng đất, các nhà quản lý tài chính Đánh giá mức độ tác động (xếp hạng) theo ý kiến chuyên gia

2.4.4 Phương pháp tổng hợp, so sánh, đánh giá

Sau khi thu thập toàn bộ những thông tin, số liệu được kiểm tra, độ chính xác đại diện, đảm bảo độ tin cậy Xử lý, tính toán thông qua các bảng biểu thống kê, đồ thị để so sánh đáng gia và rút ra kết luận

2.4.5 Phương pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu liên quan đến đề tài

Sử dụng tài liệu có liên quan đến nội dung nghiên cứu để tham khảo đánh giá chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của 02 dự án nêu trên đến người dân bị thu hồi đất

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 3.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của huyện Phổ Yên

3.1.1 Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và cảnh quan môi trường

3.1.1.1 Vị trí địa lý

Phổ Yên là huyện thuộc vùng bán sơn địa Trung tâm huyện cách thành phố Thái Nguyên 26 km về phía Nam và cách Hà Nội 55 km về phía Bắc

:

- Phía Bắc giáp thành phố Thái Nguyên và thị xã Sông Công

- Phía Nam giáp Thủ đô Hà Nội và tỉnh Bắc Giang

- Phía Đông giáp huyện Phú Bình

- Phía Tây giáp huyện Đại Từ và tỉnh Vĩnh Phúc

3.1.1.2 Địa hình, địa mạo

Huyện Phổ Yên thuộc vùng bán sơn địa của tỉnh Thái Nguyên, bao gồm vùng núi thấp và đồng bằng Địa hình của huyện thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam và chia làm 2 vùng rõ rệt: Vùng phía Đông gồm 11 xã và 2 thị trấn

có độ cao trung bình 8-15m, đây là vùng gò đồi thấp xen kẽ với địa hình bằng; Phía Tây gồm 4 xã, 1 thị trấn, là vùng núi của Huyện địa hình đồi núi là chính

Độ cao trung bình ở vùng này là 200-300m

* Độ ẩm: Độ ẩm không khí trung bình năm 81,9 % cao nhất là 85 %, tháng 12 có độ ẩm thấp nhất là 77 %

* Chế độ gió: Có 2 loại gió chính là Gió mùa Đông Bắc và gió Đông Nam + Gió mùa Đông Bắc kèm theo khí hậu lạnh thường xuất hiện vào tháng 12 năm trước đến tháng 3 năm sau

+ Gió Đông nam xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 11 trong năm khí hậu mát mẻ kèm theo mưa nhiều

+ Ngoài ra còn gió Tây Nam khô, nóng ẩm, độ không khí thấp thường xuyên xuất hiện xen kẽ trong mùa thịnh hành của gió Đông Nam

3.1.1.4 Tài nguyên đất

Tổng diện tích của Huyện là 25.886,90 ha, theo kết quả điều tra và tổng hợp trên bản đồ thổ nhưỡng tỷ lệ 1/25.000 Bao gồm:

- Đất phù sa được bồi (P b ), diện tích 2.348 ha

- Đất phù sa không được bồi (P), diện tích 1.148 ha

- Đất phù sa có tầng loang lổ đỏ vàng (P p ), diện tích 273 ha

- Đất phù sa ngòi suối (P y ): diện tích 360 ha

- Đất đỏ vàng trên đá sét (F s ), diện tích 11.251 ha

- Đất vàng nhạt trên đá cát (F q ), diện tích 3.619 ha

- Đất nâu vàng trên phù sa cổ (F p ), diện tích 2.944 ha

- Đất Feralít biến đổi do trồng lúa (L f ), diện tích 384 ha

- Đất dốc tụ (D), diện tích 3.330 ha

3.1.1.5 Tài nguyên nước

Phổ Yên có 2 hệ thống sông: Sông Công là nguồn nước mặt quan trọng cho sản xuất nông nghiệp của các xã vùng cao và vùng giữa của Huyện và hệ thống sông Cầu chảy qua Huyện khoảng 17,5km, cung cấp nước tưới cho các

xã phía Đông và phía Nam huyện

3.1.1.6 Tài nguyên rừng

Phổ Yên là huyện chuyển tiếp giữa vùng đồi núi và đồng bằng nên diện tích đất lâm nghiệp không lớn và tập trung ở các xã phía Tây huyện Diện tích rừng của Huyện tính đến ngày 31/12/2010 là 6961,67 ha, chiếm 26,89 % diện tích tự nhiên Thảm thực vật tự nhiên gồm các loại cây thân gỗ như bạch đàn, keo lá chàm, họ ve vầu Rừng trồng chủ yếu là rừng bạch đàn, keo lá chàm trồng theo các dự án

3.1.1.7 Tài nguyên khoáng sản

Về tài nguyên khoáng sản nghèo nàn, theo kết quả thăm dò địa chất, trên địa bàn huyện có mỏ vàng ở xã Thành Công, mỏ đất sét Hộ Sơn ở xã Nam Tiến, mở sét Tam Sơn ở xã Đắc Sơn

3.1.1.8 Tài nguyên du lịch

Trên

Hai, tổ hợp sinh thái và làng văn hóa Trà xã Phúc Thuận

3.1.1.9 Tài nguyên nhân văn

Theo số liệu niên giám thống kê năm 2012 dân số huyện Phổ Yên là 139.410 người, với 37.297 hộ cư trú ở 15 xã và 3 thị trấn

3.1.2 Thực trạng môi trường

3.1.2.1 Môi trường nước

- Nguồn nước mặt tại các sông hồ có dấu hiệu ô nhiễm và đang có xu hướng tăng lên, đặc biệt là khu vực tập trung đông dân cư có tốc độ phát triển kinh tế cao

3.1.2.2 Môi trường không khí

Nhìn chung môi trường không khí trên địa bàn huyện Phổ Yên tương đối sạch, các chỉ tiêu về nồng độ trung bình của bụi và các khí độc CO, SO2,

NO2 đều thấp hơn tiêu chuẩn cho phép Duy nhất chỉ có các khu vực ven quốc

lộ 3 bị ô nhiễm do bụi vượt quá tiêu chuẩn cho phép 1,2-1,6 lần

3.1.2.3 Môi trường đất

- Hiện tượng xói mòn rửa trôi vùng đồi núi do thảm thực vật còn nghèo, dẫn đến đất nghèo dinh dưỡng, độc tố trong đất xuất hiện, làm mất cân bằng sinh thái

- Sử dụng phân bón, nhất là phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật chưa đúng cách, bón quá mức làm cho đất bị nhiễm độc và chai cứng, vi sinh vật thủy sinh có lợi bị tiêu diệt ảnh hưởng đến sức khỏe của con người

3.1.3 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội

3.1.3.1 Tăng trưởng kinh tế

* Thực trạng tăng trưởng kinh tế: Trong giai đoạn 2008-2012, tốc độ

tăng trưởng kinh tế GDP bình quân là 20,4%/năm, (trong đó Công nghiệp và XD: 56,7%; Dịch vụ: 24,6%; Nông lâm nghiệp: 18,7%), kinh tế huyện Phổ Yên đã hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu mà Đại hội Đảng lần 27 đề ra Sau đây là các chỉ tiêu phát triển kinh tế chủ yếu của huyện

Bảng 3.1: Tăng trưởng kinh tế huyện Phổ Yên thời kỳ 2008 – 2012

2 Tốc độ tăng trưởng (%)

(Nguồn: Niêm giám thống kê huyện Phổ Yên năm 2008 - 2012)

Như vậy, tổng GDP trên địa bàn huyện năm 2012 gấp 2,5 lần năm

2008 Tổng GDP (theo giá cố định tăng từ 1.186,192 triệu đồng năm 2009 lên 2.948,508 triệu đồng

3.1.3.2 Thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp

Trong những năm qua sản xuất nông nghiệp của Huyện đã có những bước phát triển tương đối ổn định, không chỉ giúp đảm bảo an toàn lương thực mà còn tạo ra hàng hoá cho thị trường trong nước và xuất khẩu

Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Phổ Yên ngày một tăng cao đây cũng là một trong những thành tựu lớn huyện đạt được do

áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuận tiên tiến và kỹ thuật chăm bón hợp

lý Giá trị sản xuất của ngành nông nghiệp được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 3.2: Giá trị sản xuất của nghành nông nghiệp trên địa bàn

(Theo giá hiện hành)

(Nguồn: Niên giám thống kê huyện Phổ Yên 2008 - 2012)

Như vậy, ngành trồng trọt chiếm tỷ lệ cao (58,63%) trong sản xuất nông nghiệp; Ngành chăn nuôi chiếm tỷ lệ trung bình (36,66%) và ngành dịch vụ chiếm tỷ lệ thấp (chỉ 4,71%)

3.1.3 khu vực kinh tế công nghiệp

Ngành công nghiệp huyện Phổ Yên thời gian qua đã có những bước đột phá, nhiều doanh nghiệp nhà nước đã hoàn thành cổ phần hoá và sản xuất hiệu quả; thu hút được nhiều dự án đầu tư vào địa bàn để phát triển công nghiệp Năm 2012 giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đạt được là 1.775 tỷ đồng Trên địa bàn huyện có 18 dự án đã được đầu tư cung cấp cho thị trường nhiều sản phẩm mới như: Dụng cụ y tế, giấy xuất khẩu, gạch lát nền, gạch chịu lửa, phụ tùng xe máy, sản phẩm chè, sữa và đồ uống chất lượng cao … Nhiều đơn vị được tổ chức lại, đổi mới công nghệ như: Công ty cổ phần cơ khí Phổ Yên, Công ty Prime, Công ty MaNi,…

3.1.3.4 khu vực kinh tế dịch vụ

Trong những năm qua lĩnh vực dịch vụ được quan tâm đầu tư phát triển với mức doanh thu tăng bình quân 20%/năm Thị trường hàng hóa, dịch vụ trên địa bàn huyện ngày càng phong phú, đa dạng, đáp ứng nhu cầu đời sống dân cư, với sự tham gia của các thành phần kinh tế Các thành phần tham gia hoạt động ngày càng đa dạng và hướng tới tất cả các ngành nghề kinh doanh

Bảng 3.3: Hoạt động thương mại, khách sạn – nhà hàng và dịch vụ

trên địa bàn huyện Phổ Yên

(Nguồn: Niên giám thống kê huyện Phổ Yên 2008 – 2012)

Hệ thống các ngân hàng đã bám sát các chương trình phát triển kinh tế -

xã hội của địa phương để đầu tư phát triển; đồng thời thực hiện tốt các gói kích cầu của Chính phủ để góp phần làm ổn định tình hình kinh tế - chính trị trên địa bàn Các dịch vụ về vận tải, bưu chính viễn thông, nhà hàng khách sạn, lao động, việc làm đều được khuyến khích đầu tư và có bước phát triển khá

3.1.3 Tình hình xã hội

3.1.3.1 Dân số, lao động việc làm

* Dân số: Theo số liệu thống kê năm 2012, dân số trung bình toàn Huyện là

138.817 người với 37.138 hộ, trong đó: Nam là 68.769 người chiếm 49.54%,

nữ là 70.048 người chiếm 50.46% Mật độ dân số toàn huyện là 536

người/km2 Tuy nhiên dân số phân bố không đều trên địa bàn huyện

* Lao động và việc làm: Toàn huyện có 91.434 lao động trong độ tuổi

(chiếm 65,86% tổng dân số của huyện)

Bảng 3.4: Thực trạng dân số - lao động - cơ cấu lao động Huyện Phổ Yên

LĐ đang làm việc trong các ngành