công tác quản lý thu quỹ bảo hiểm xã hội ở cơ quan bảo hiểm xã hội quận Đống Đa

công tác quản lý thu quỹ bảo hiểm xã hội ở cơ quan bảo hiểm xã hội quận Đống Đa

LỜI NÓI ĐẦU

Cùng với những vấn đề thiết yếu của cuộc sống con người là việc làm và

thu nhập, thì bảo hiểm xã hội (BHXH) trong bất kỳ một chế độ xã hội nào cũng là

một vấn đề luôn được xem xét, bởi vì rủi ro luôn là một vấn đề dễ xảy ra với mọi

người Chính sách BHXH là một trong những chính sách lớn của Đảng và Nhà

nước ta, đã được thực hiện từ những năm 60 của thế kỷ XX Trải qua gần 40 năm

thực hiện với những sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với từng giai đoạn, chính sách

BHXH đã góp phần rất to lớn đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình

họ, đồng thời góp phần ổn định chính trị - xã hội của đất nước Đến nay, BHXH

đã được thực hiện cho công chức Nhà nước, lực lượng vũ trang và người lao động

trong các thành phần kinh tế ở những nơi có quan hệ lao động, có sử dụng từ 10

lao động trở lên và sẽ còn tiếp tục mở rộng cho các đối tượng khác BHXH đã

trở thành nhu cầu và quyền lợi của người lao động và được thừa nhận là một nhu

cầu tất yếu khách quan, một trong những quyền lợi của con người như trong

Tuyên ngôn nhân quyền của Đại hội đồng Liên hợp quốc họp thông qua ngày

10/12/1948 đã nêu: "Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của xã hội có

quyền hưởng BHXH" BHXH ở Việt Nam hoạt động ngày càng hiệu quả hơn,

đặc biệt là sau năm 1995 khi mà quỹ BHXH được hình thành độc lập nằm ngoài

Ngân sách Nhà nước Quỹ BHXH là một quỹ tiêu dùng, đồng thời là một quỹ dự

phòng; nó vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính xã hội rất cao và là điều kiện hay

cơ sở vật chất quan trọng nhất đảm bảo cho toàn bộ hệ thống BHXH tồn tại và

phát triển

Cơ quan BHXH Quận Đống Đa được thành lập và bắt đầu hoạt động từ

tháng 10/1995 cho đến nay đã thu được nhiều thành tự như: phí thu được ngày

càng nhiều, chi trả đúng đối tượng Tuy nhiên trong quá trình hoạt động vẫn

còn nhiều tồn tại, hạn chế như: thu BHXH vẫn chưa đạt kết quả cao, nhiều đơn

vị vẫn còn lợi dụng kẽ hở pháp luật để trốn nộp BHXH, vẫn tồn tại trục lợi

BHXH Điều này đã làm cho hiệu quả hoạt động của quỹ BHXH còn chưa cao

một ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của chế độ xã hội Việt Nam cũng như

BHXH các tỉnh, huyện trong cả nước trong đó có BHXH Quận Đống Đa Do

vậy mà em chọn đề tài: “Thực trạng công tác quản lý thu quỹ bảo hiểm xã hội

ở cơ quan bảo hiểm xã hội Quận Đống Đa”

Kết cấu của chuyên đề bao gồm 4 chương:

- Chương 1: Khái quát chung về BHXH và thu quỹ BHXH

- Chương 2: Một số vấn đề về công tác thu BHXH

- Chương 3: Thực trạng công tác quản lý thu quỹ BHXH tại cơ quan BHXH

Quận Đống Đa

- Chương 4: Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý quỹ

BHXH trên địa bàn Quận Đống Đa

CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ THU QUỸ

BẢO HIỂM XÃ HỘI

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ TỔNG QUAN VỀ BHXH

1 Vài nét về khái niệm và đối tượng BHXH

Trong thực tế không phải lúc nào con người cũng chỉ gặp những thuận lợi,

có đầy đủ thu nhập và những điều kiện sinh sống bình thường, trái lại có rất

nhiều trường hợp khó khăn, bất lợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát sinh làm cho người

ta bị giảm hoặc mất thu nhập hoặc các điều kiện sinh sống khác như bất ngờ bị

ốm đau, tai nạn, mất người nuôi dưỡng, hoặc khi tuổi già Khả năng lao động,

khả năng tự phục vụ đều suy giảm

Khi rơi vào những trường hợp bị giảm hoặc mất khả năng lao động nói trên,

các nhu cầu của cuôc sống không vì thế mất đi Trái lại có cái còn tăng lên, thậm

chí có thể xuất hiện thêm nhu cầu mới, như khi ốm đau sẽ rất cần thuốc chữa

bệnh … Bởi vậy muốn tồn tại con người và xã hội loài người phải tìm ra và thực

tế đã tìm ra nhiều cách giải quyết

Từ khi nền kinh tế hàng hoá phát triển, xuất hiện việc thuê mướn nhân

công, lúc đầu người chủ chỉ cam kết trả công lao động Dần dần về sau, phải

cam kết đảm bảo cho người làm thuê có một số thu nhập nhất định để họ trang

trải những nhu cầu sinh sống cần thiết khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn, tuổi già

… Trong thực tế nhiều khi các trường hợp trên không xảy ra nên người chủ

không phải chi ra một đồng tiền nào Nhưng cũng có khi lại xảy ra dồn dập,

buộc người chủ nhiều lúc phải bỏ ra một khoản tiền lớn mà họ không muốn Vì

thế, giới thợ phải liên kết với nhau buôc giới chủ buộc phải thực hiện những gì

đã cam kết Dần dần trong cơ chế thị trường đã xuất hiện một bên thứ 3 đóng vai

trò trung gian giúp thực hiện cam kết giữa giới chủ và giới thợ bằng hoạt động

thích hợp của nó Nhờ vậy, thay vì cho việc phải chi trực tiếp những khoản tiền

lớn khi lao động bị ốm đau, tai nạn, giới chủ chỉ phải trích ra những khoản tiền

của tập hợp những người lao động làm thuê Số tiền này được giao cho bên thứ

3 tồn tích dần thành một quỹ tiền tệ Làm như thế một mặt giới chủ đỡ bị thiệt

hại về kinh tế do không phải một lúc chi những khoản tiền lớn Mặt khác người

lao động làm thuê được đảm bảo chắc chắn một phần thu nhập khi ốm đau, tai

nạn Nhờ đó, mỗi ông chủ chỉ phải đóng một phần mà mình chịu được nhưng

vẫn phải đủ để giải quyết mọi phát sinh theo cam kết với tất cả giới thợ Song

trên thực tế, vấn đề lợi ích luôn luôn vận động với tất cả những khía cạnh của

nó Giới thợ luôn đòi hỏi được đảm bảo nhiều hơn trước tình hình kinh tế - xã

hội phát triển, còn giới chủ thì lại mong muốn phải chi ít hơn tức là phảI đảm

bảo cho giới thợ ít hơn nên tranh chấp chủ thơ lại tiếp diễn Trước tình hình như

vậy, nhà nước đã phải can thiệp đIềuchỉnh Sự can thiệp này, một mặt làm tăng

vai trò của nhà nước, giới chủ buộc phải đóng góp thêm, đồng thời giới thợ cũng

phải đóng góp một phần vào sự đẳm bảo cho chính mình, cả giới chủ và giới thợ

đều thấy mình có lợi và được bảo vệ Mặt khác, Nhà nước phải tăng chi tiêu

ngân sách song chính là nhờ vào những mối quan hệ rằng buộc như vậy mà rủi

ro, bất lợi của người lao động được dàn trải theo nhiều chiều, một quỹ tiền tệ tập

chung trên phạm vi quốc gia nhằm đảm bảo cuộc sống cho người lao động khi

bị ốm đau, tai nạn, tuổi già, tàn tật… được thiết lập Nhờ vậy đã tạo ra khả năng

giải quyết những phát sinh rủi ro, bất lợi lớn nhất với một tổng dự trữ nhỏ nhất,

trên cơ sở xác suất phát sinh rủi ro của cả tập hợp người lao động trong phạm vị

bao quát của quỹ

Đặc trưng cơ bản của BHXH:

- Bảo hiểm cho người lao động trong và sau quá trình lao động

- Các rủi do của người lao động liên quan đến thu nhập của họ như: ốm đau,

tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản, mất việc làm, già yếu, chết…

Do những rủi ro này mà người lao động giảm hoặc mất nguồn thu nhập Họ

cần có khoản thu nhập khác bù vào để ổn định cuộc sống Đây là đặc trưng

rất cơ bản của BHXH

- Người lao động muốn được quyền hưởng trợ cấp BHXH phải có nghĩa vụ

đóng BHXH Người chủ sử dụng lao động cũng phải có nghĩa vụ đóng

BHXH cho người lao động mà mình thuê mướn Sự đóng góp của các bên

tham gia BHXH Quỹ BHXH dùng để chi trả các trợ cấp khi có các nhu cầu

phát sinh về BHXH

- Các hoạt động BHXH được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, các chế

độ BHXH cũng do luật định Nhà nước bảo hộ các hoạt động của BHXH

Toàn bộ những hoạt động với những mối quan hệ rằng buộc chặt chẽ như

trên, được thế giới quan niệm là BHXH đối với người lao động Như vậy có thể

hiểu BHXH chính là quá trình tổ chức sử dụng một quỹ tiền tệ tập chung được

tồn tích dần do sự đóng góp của người sử dụng lao động với người lao động

dưới sự quản lý, điều tiết của Nhà nước, nhằm đảm bảo phần thu nhập để thoả

mãn những nhu cầu sinh sống thiết yếu của người lao động và gia đình họ, khi

họ gặp nhiều biến cố làm giảm hoặc mất thu nhập theo lao động

Tất cả những khía cạnh nêu trên cho thấy BHXH được lập ra là để tác động

vào thu nhập theo lao động của người lao động tham gia BHXH Nói cách khác

BHXH là hệ thống bảo đảm khoản thu nhập thay thế cho người lao động trong

trường hợp bị giảm hoặc mất khả năng lao động hay mất việc làm, do đó bị mất

hoặc giảm khoản thu nhập được thay thế, nhằm đảm bảo thoả mãn những nhu

cầu sinh sống thiết yếu cho họ

2 Sự cần thiết phải có hệ thống BHXH

Trong thực tế cuộc sống không phải người lao động nào cũng có đủ điều

kiện về sức khoẻ khả năng lao động hoặc những may mắn khác để hoàn thành

nhiệm vụ lao động, công tác hoặc tạo nên cho mình và gia đình một cuộc sống

ấm no hạnh phúc Ngược lại, không mấy ai tránh khỏi những rủi ro, bất hạnh

như ốm đau, tai nạn hay già yếu, chết hoặc thiếu công việc làm do những ảnh

hưởng của tự nhiên, của những điều kiện sống và sinh hoạt cũng như các tác

nhân xã hội khác

Khi rơi vào các trường hợp đó, các nhu cầu thiết yếu không vì thế mà mất

đi Trái lại, có cái còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêm nhu cầu mới Bởi

vậy, muốn tồn tại, con người và xã hội loài người phải tìm ra và thực tế đã tìm ra

cho bản thân và gia đình thì ngoài việc tự mình khắc phục người lao động phải

được sự bảo trợ của cộng đồng tập thể của các tổ chức cơ quan Nhà nước và xã

hội Sự bảo trợ này không thể bằng những nguồn vật chất cần thiết, nhằm phục

hồi nhanh chóng sức khoẻ, duy trì sức lao động xã hộ góp phần làm giảm bớt

những khó khăn của bản thân và gia đình người lao động khi có những hẫng hụt

về thu nhập trong các trường hợp bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh

nghề nghiệp, mất việc làm, hoặc khó khăn khi về già… Tất cả những cái đó đã

trở thành mối đe doạ đối với cuộc sống bình thường của người lao động, sự đối

mặt với cuộc sống thật nan giải Tình cảnh này đưa đến những hành động tập thể

phát huy truyền thống tương thân, tương ái vốn có từ trong nhân dân, đồng thời

cũng đòi hỏi giới chủ, giới thợ và Nhà nước từng bước can thiệp để duy trì lực

lượng nhân công cần thiết cho xã hội

Qua nhiều thời kỳ, cùng với sự tranh chấp giữa vấn đề của giới chủ và giới

thợ, cùng với sự đổi mới quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước, cùng

với trình độ chuyên môn và nhận biết về BHXH của người lao động ngày càng

được nâng cao, cách chủ động khác phục khi không may gặp những rủi ro xảy ra

ngày càng hoàn thiện Tuy nhiên, chỉ đến khi có sự ra đời của BHXH thì những

tranh chấp cũng như những khó khăn mới được giải quyết một cách ổn thoả và

có hiệu qủa nhất Đó cũng chính là cách giải quyết chung nhất cho xã hội loài

người trong quá trình phát triển đất nước

Sự xuất hiện của BHXH là một tất yếu khách quan khi mà mọi thành viên

trong xã hội đều cảm thấy sự cần thiết phải tham gia hệ thống BHXH và sự cần

thiết phải tiến hành bảo hiểm cho người lao động Vì vậy, BHXH đã trở thành

nhu cầu và quyền lợi của người lao động và được thừa nhận là một nhu cầu tất

yếu khách quan, một trong những quyền lợi của con người

3 Các mối quan hệ bên trong của BHXH

Mối quan hệ xuyên suốt trong hoạt động BHXH là mối quan hệ giữa nghĩa

vụ, trách nhiệm và quyền lợi của các bên tham gia BHXH Trong BHXH, mỗi

quan hệ này dựa trên quan hệ lao động và diễn ra giữa 3 bên: bên tham gia

BHXH, bên BHXH và bên được BHXH:

- Bên tham gia BHXH gồm có người lao động, người sử dụng lao động và

Nhà nước (trong một số trường hợp)

Người lao động tham gia BHXH để bảo hiểm cho chính mình trên cơ sở

san sẻ rủi ro của số đông người lao động khác

Người sử dụng lao động có trách nhiệm phải bảo hiểm cho người lao động

mà mình thuê mướn Khi tham gia BHXH, người sử dụng còn vì lợi ích của

chính họ, ở đây người sử dụng lao động cũng thực hiện san sẻ rủi ro với tập

đoàn người sử dụng lao động, để đảm bảo cho quá trình sản xuất của họ

không bị ảnh hưởng khi phát sinh nhu cầu BHXH

Nhà nước tham gia BHXH với tư cách là người bảo hộ cho các hoạt động

của quỹ bảo hiểm xã hội, bảo đảm giá trị đồng vốn, hỗ trợ cho quỹ BHXH,

bảo đảm giá trị đồng vốn và hỗi trợ cho quỹ BHXH trong những trường

hợp cần thiết Ngoài ra, Nhà nước tham gia BHXH còn với tư cách chủ thể

quản lý, định ra những chế độ, chính sách, định hướng cho các hoạt động

BHXH

- Bên BHXH, đó là bên nhận BHXH từ những người tham gia BHXH Bên

BHXH thường là một số tổ chức (cơ quan, công ty …) do Nhà nước lập ra (ở

một số nước có thể do tư nhân lập ra) nhận sự đóng góp của người lao động,

người sử dụng lao động, lập nên quỹ BHXH Bên BHXH có trách nhiệm thực

hiện chi trả nợ cấp cho bên được BHXH khi có nhu cầu phát sinh và làm cho

quỹ BHXH phát triển

- Bên được BHXH là người lao động tham gia BHXH và nhân thân của họ

theo quy định của pháp luật Bên được BHXH được quyền nhận các loại trợ cấp

khi phát sinh những nhu cầu BHXH, để bù đắp thiếu hụt về thu nhập do các loại

rủi ro được bảo hiểm gây ra

Giữa các bên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Trong kinh tế thị trường,

bên tham gia BHXH có thể đồng thời là bên được BHXH (người lao động chẳng

hạn) Đối với người lao động độc lập, họ vừa là người tham gia BHXH vừa là

người được quyền hưởng BHXH vì đóng phí được BHXH để bảo hiểm cho

4 Bản chất của BHXH

BHXH là sản phẩm tất yếu của nền kinh tế hàng hoá Khi trình độ phát triển

kinh tế của một quốc gia đặt đến một mức độ nào đó thì hệ thống BHXH có điều

kiện ra đời phát triển Vì vậy, các nhà kinh tế cho rằng, sự ra đời và phát triển

của BHXH phản ánh sự phát triển của nền kinh tế Một nền kinh tế chậm phát

triển, đời sống nhân dân thấp kém không thể có một hệ thống BHXH vững

mạnh được Kinh tế càng phát triển, hệ thống BHXH càng đa dạng, các chế độ

BHXH ngày càng phong phú

Thực chất BHXH là sự đền bù hậu quả của những “rủi ro xã hội” Sự đền

bù này được thực hiện thông qua quá trình tổ chức và sử dụng quỹ tiền tệ tập

trung hình thành do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH Như vậy BHXH

cũng là quá trình phân phối lại thu nhập Xét trên phạm vị toàn xã hội, BHXH là

một bộ phận của GDP, được xã hội phân phối lại cho những thành viên khi phát

sinh nhu cầu BHXH như ốm đau, sinh đẻ, tại nạn lao động và bệnh nghề nghiệp,

già yếu, chết

Vì vậy thực chất của BHXH là thực hiện mục tiêu bảo đảm an toàn kinh tế

cho người lao động và gia đình họ BHXH là quá trình tổ chức sử dụng thu nhập

cá nhân và tổng sản phẩm trong nước (GDP) để thoả mãn nhu cầu an toàn kinh

tế của người lao động và an toàn xã hội Về mặt kinh tế, nhờ sự tổ chức phân

phối lại thu nhập, đời sống của người lao động và gia đình họ luôn bảo đảm

trước những bất trắc, rủi ro xã hội Về mặt xã hội, do có sự san sẻ rủi ro của

BHXH, người lao động chỉ phải đóng góp một khoản nhỏ trong thu nhập của

mình cho quỹ BHXH, nhưng xã hội sẽ có một lượng vật chất đủ lớn trang trải

những rủi ro xảy ra ở đây, BHXH đã thực hiện nguyên tắc “lấy của số đông bù

cho số ít”

Tuy nhiên, tính kinh tế và tính xã hội của BHXH không tách rồi mà đan xen

lẫn nhau Khi nói đến sự bảo đảm kinh tế cho người lao động và gia đình họ là

đã nói đến tính xã hội của BHXH, ngược lại, khi nói tới sự đóng góp ít nhưng lại

đủ trang trải mọi rủi ro xã hội thì cũng đã đề cập đến tính kinh tế của BHXH

Dưới góc độ kinh tế, bản chất BHXH chính là sự đảm bảo thu nhập, bảo

đảm cuộc sống cho người lao động khi họ bị giảm hay mất khả năng lao động

Có nghĩa là tạo ra một khoản thu nhập thay thế cho người lao động khi họ gặp

phải các rủi ro thuộc phạm vị BHXH

Dưới góc độ chính trị, bản chất của BHXH là sự liên kết của những người

lao động, xuất phát từ lợi ích chung của họ

Dưới góc độ xã hội, bản chất của BHXH được hiểu như là một chính sách

xã hội nhằm đảm bảo khi thu nhập của họ bị giảm hay mất Thông qua đó bảo

vệ và phát triển lực lượng lao động xã hội, lực lượng sản xuất, tăng năng xuất

lao động ổn định trật tự xã hội

5 Chức năng cơ bản của BHXH

Cũng như các thành phần khác của kinh tế bảo hiểm, BHXH có hai chức

năng cơ bản là chức năng cơ bản là chức năng phân phối và chức năng giám

đốc Tuy nhiên, do tính đặc thù của mình, BHXH không những có tính kinh tế

mà còn có tính xã hội rất cao Vì vậy, về tổng quát, BHXH có những chức năng

sau:

- Bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động được

b ảo hiểm khi họ bị giảm hoặc bị mất khả năng lao động hoặc mất việc làm theo

nh ững điều kiện xác định

Sở dĩ như vậy vì giữa người lao động với cơ quan BHXH có mối quan hệ

hết sức chặt chẽ Quan hệ này phát sinh trên cơ sở quan hệ lao động và quan

hệ tài chính BHXH Quan hệ đó diễn ra giữa 3 bên: Bên tham gia bảo hiểm,

bên nhận bảo hiểm và bên được bảo hiểm

- Phân phối lại thu nhập

Những người sử dụng lao động bắt buộc phải đóng góp vào quỹ BHXH là

để bảo hiểm nhưng không phải trực tiếp cho mình mà cho người lao động

do người sử dụng nên không được quyền hưởng trợ cấp, những người lao

động có đóng góp vào quỹ BHXH mới có quyền hưởng trợ cấp nhưng do

còn khoẻ mạnh, có việc làm và có thu nhập bình thường nên không được

nhu vậy thường chiếm tỷ lệ rất lớn trong tổng số những người tham gia

đóng góp Chỉ những người lao động bị giảm hoặc bị mất thu nhập trong

những trường hợp xác định và có đủ các điều kiện cần thiết mới được

hưởng trợ cấp từ quỹ BHXH Số lượng những người này thường chiếm tỷ

trọng nhỏ trong tổng số những người tham gia đóng góp nêu trên Như vậy

BHXH đã lấy số đông bù số ít và thực hiện chức năng phân phối lại thu

nhập theo cả chiều dọc và chiều ngang giữa những người lao động có thu

nhập thấp hơn, giữa những người lao động khoẻ mạnh đang làm việc với

những người ốm yếu phải nghỉ việc và khái quát hơn là giữa số đông những

người đóng góp vào quỹ BHXH đều kỳ với số ít người hưởng trợ cấp theo

những chế độ xác định Điều đó cũng góp phần vào việc thực hiện công

bằng xã hội

- Góp phần kích thích, khuyến khích người lao động hăng hái tham gia sản xuất

Người lao động có việc làm, khi khoẻ mạnh làm việc bình thường sẽ có

tiền lương, tiền công, khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuổi già hoặc

không may bị chết đã có BHXH bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần

thu nhập quan trọng, do đó đời sống của bản thân và gia đình họ luôn có

chỗ dựa, luôn luôn được bảo đảm Chính vì thế, họ sẽ gắn bó với công việc,

với nơi làm việc và yên tâm, tích cực lao động sản xuất, góp phần tăng

năng suất lao động cũng như tăng hiệu quả kinh tế Nói cách khác, tiền

lương (tiền công) và BHXH là những động lực thúc đẩy hoạt động lao

động của người lao động

- Phát huy tiềm năng và gắn bó lợi ích

BHXH dựa trên cơ sở đóng góp ít nhưng đều kỳ của mọi người sử dụng lao

động, người lao động và Nhà nước cho bên thứ 3 là cơ quan BHXH, để tồn

tích dần thành một quỹ tập trung, quỹ này lại huy động phần nhàn rỗi tương

đương vào hoạt động sinh lợi làm tăng thêm nguồn thu Do đó BHXH hoàn

toàn có thể bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao

động khi họ gặp rủi ro, khó khăn theo những chế độ xác định, góp phần bảo

đảm ổn định và an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ

Trên giác độ xã hội, bằng phương thức dàn trải rủi ro thiệt hại theo cả thời

gian và không gian, BHXH đã giúp thiểu thiệt hại cho số đông người trong xã

hội, đồng thời làm tăng khả năng giải quyết rủi ro, khó khăn của những người

lao động tham gia BHXH với một tổng dự trữ ít nhất Đối với Nhà nước, chi cho

BHXH đối với những người lao động là cách thức phải chi ít nhất nhưng vẫn

giải quyết tốt những rủi ro, khó khăn về đời sống của người lao động và gia đình

họ, góp phần làm cho sản xuất ổn định, kinh tế, chính trị và xã hội ổn định và an

toàn Đối với người sử dụng lao động và người lao động cũng như vậy Cả hai

giới này đều thấy nhờ BHXH mà mình có lợi và được bảo vệ

6 Hệ thống các chế độ BHXH

Các chế độ BHXH là hệ thống các quy định về mức hưởng của từng chế

độ, điều kiện hưởng, mức hưởng và thời hạn hưởng cho người lao động khi họ

gặp phải những rủi ro thuộc từng phạm vi chế độ Có thể nói, hệ thống các chế

độ là nội dung cốt lõi nhất của BHXH, nó thể hiện được vai trò của BHXH đối

với người lao động khi tham gia BHXH

Theo khuyến nghị của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đã nêu trong Công

ước số 102 tháng 6 năm 1952 tại Giơnevơ, hệ thống các chế độ BHXH bao gồm:

(9) Trợ cấp cho người còn sống (trợ cấp mất người nuôi dưỡng)

09 chế độ trên hình thành một hệ thống các chế độ BHXH Tuỳ điều kiện

kinh tế - xã hội mà mỗi nước tham gia công ước Giơnevơ thực hiện khuyến nghị

đó ở mức độ khác nhau, nhưng ít nhất phải thực hiện được 3 chế độ Trong đó, ít

Hệ thống các chế độ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau đây:

- Các chế độ được xây dựng theo luật pháp mỗi nước

- Hệ thống các chế độ mang tính chất chia sẻ rủi ro, chia sẻ tài chính

- Mỗi chế độ được chi trả đều căn cứ chủ yếu vào mức đóng góp của các bên

tham gia BHXH và quỹ dự trữ Nếu quỹ dự trữ được đầu tư có hiệu quả và

an toàn thì mức chi trả sẽ cao và ổn định

- Phần lớn các chế độ là chi trả định kỳ

- Đồng tiền được sử dụng làm phương tiện chi trả và thanh quyết toán, Chi

trả BHXH như là quyền lợi của mỗi chế độ BHXH

- Các chế độ BHXH thường được điều chỉnh định kỳ để phản ánh hết sự thay

đổi của điều kiện kinh tế - xã hội

Theo điều 2 của Điều lệ BHXH Việt Nam, BHXH nước ta bao gồm 5 chế

độ: Chế độ trợ cấp ốm đau, chế độ trợ cấp thai sản, chế độ trợ cấp tai nạn lao

động và bệnh nghề nghiệp, chế độ hưu trí và chế độ tử tuất Mỗi chế độ BHXH

khi xây dựng đều căn cứ vào một loạt những cơ sở như: sinh học, kinh tế - xã

hội, điều kiện và môi trường lao động v.v

- Chế độ trợ cấp ốm đau: Chế độ này đã giúp cho người lao động có được

khoản trợ cấp thay thể thu nhập bị mất do không làm việc khi bị ốm đau Việc

thiết kế chế độ này như hiện hành đã tránh được những hiện tượng lạm dụng và

bình quân hoá trong khi xét trợ cấp, đảm bảo công bằng giữa đóng và hưởng

BHXH, đồng thời có tính đến yếu tố san sẻ cộng đồng giữa những người tham

gia BHXH

- Chế độ trợ cấp thai sản: Thiết kế chế độ này như hiện nay đã giúp lao động

nữ có được khoản trợ cấp thay thể cho phần thu nhập bịmất do không làm việc

vì sinh con Hơn nữa, việc quy định thời gian nghỉ đã tính đến yếu tố điều kiện

và môi trường lao động nhằm đảm bảo sức khoẻ cho sản phụ thuộc các nhóm

lao động khác nhau

- Chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp: Thực tiễn triển khai chế độ

này ở nước ta trong những năm vừa qua đã góp phần không nhỏ đảm bảo thu

nhập, ổn định cuộc sống cho người lao động không may bị TNLĐ hoặc bệnh

nghề nghiệp Đồng thời chế độ này còn quy định rõ trách nhiệm của người sử

dụng lao động đối với các trường hợp xảy ra TNLĐ hoặc bệnh nghề nghiệp

Mức trợ cấp của chế độ này dựa trên cơ sở tỷ lệ suy giảm khả năng lao động là

hợp lý

- Chế độ hưu trí: Đây là chế độ nhằm cung cấp một khoản trợ cấp thay thể

cho phần thu nhập không được nhận nữa từ nghề nghiệp do nghỉ hưu Nội dung

chế độ đã khắc phục được những hạn chế trước đây như: Việc quy định đổi thời

gian công tác, bóc tách được phần lớn các chế độ ưu đãi xã hội ra khỏi chế độ

hưu trí v.v vì thế, đã đảm bảo được sự công bằng, bình đẳng giữa đóng và

hưởng BHXH, giữa các nhóm lao động khác nhau

- Chế độ tử tuất: Đó là một trong những chế độ BHXH mang tính nhân đạo

nhất Chế độ này đã giúp cho thân nhân người chết có được khoản trợ cấp bù

đắp một phần thiếu hụt thu nhập của gia đình do người lao động bị chế Khi xây

dựng chế độ này đã tính đến yếu tố đóng góp của người tham gia bảo hiểm và

yếu tố xã hội giữa người sống và người chết, đặc biệt có tính đến yếu tố kế thừa

đối với thân nhân của người chết

7 Vai trò của BHXH đối với người lao động và đối với xã hội

a Đối với người lao động

Trong cuộc sống hàng ngày có những loại rủi ro như ốm đau, tai nạn lao

động bệnh nghề nghiệp, thai sản, già yếu rồi chết… Tất cả những rủi ro này đều

có thể xảy ra đối với bất cứ người lao động nào, tại bất cứ thời điểm nào trong

cuộc sống hàng ngày của con người Nhất là trong giai đoạn ngày nay, khi mà

đất nước đang ngày càng hoàn thiện quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá thì

những “rủi ro” này lại càng diễn ra một cách thường xuyên và có tính chất ngày

càng phổ biến hơn vì sự biến động về thị trường lao động và sản xuất kinh

doanh đa dạng hơn, phức tạp hơn Khi những rủi ro này xảy ra đối với những

người lao động thì sẽ gây cho họ những khó khăn cả về vật chất lẫn tinh thần,

gây ra mất hoặc giảm thu nhập từ đó gây ra những ảnh hưởng không tốt không

chỉ cho chính anh ta, gia đình anh ta mà còn cho cả cộng đồng xã hội loài người

BHXH sẽ góp phần trợ giúp cho cá nhân những người lao động gặp phải rủi ro,

bất hạnh khắc phục những khó khăn bằng cách tạo ra cho họ những thu nhập

thay thế, những điều kiện lao động thuận lợi… giúp họ ổn định cuộc sống, yên

tâm trong công tác, tạo cho họ một niềm tin vào tương lai từ đó góp phần quan

trọng vào việc tăng năng xuất lao động cũng như chất lượng công việc cho xí

nghiệp, cơ quan họ đang làm nói riêng và cho toàn bộ xã hội nói chung

b Đối với xã hội

Trước tiên, cần phải khẳng định rằng hoạt động BHXH là một hoạt động

dịch vụ, BHXH là một doanh nghiệp sản xuất ra những dịch vụ bảo hiểm cho

người lao động, một loại dịch vụ bất cứ ai cũng cần đến (không phải chỉ cán bộ

công nhân viên chức mới cần) Nếu các doanh nghiệp này càng sản xuất ra nhiều

loại dịch vụ bảo hiểm (đáp ứng đa dạng các nhu cầu) thì giá trị của những sản

phẩm dịch vụ này cũng được tình trức tiếp vào tổng sản phẩm xã hội

Thứ hai, với tư cách là một trong những chính sách kinh tế - xã hội của

Nhà nước, BHXH sẽ “bảo hiểm” cho người lao động, hoạt động BHXH sẽ giải

quyết những trực trặc, rủi ro, xảy ra đối với những người lao động, góp phần

tích cực của mình vào việc phục hồi năng lực làm việc, khả năng sáng tạo của

súc lao động Sự góp phần này tác động trực tiếp đến việc nâng cao năng xuất

lao động cá nhân, đồng thời góp phần vào việc nâng cao năng xuất lao động xã

hội Với sự trợ giúp của người lao động khi gặp rủi ro bằng cách tạo ra thu

nhập thay thế thì BHXH đã gián tiếp tác động đến chính sách tiêu dùng Quốc

gia làm tăng sự tiêu dùng cho xã hội

Thứ ba, với tư cách là một quỹ tiền tệ, BHXH tác động mạnh mẽ tới hệ

thống tài chính ngân sách Nhà nước, tới hệ thống tín dụng tiền tệ ngân hàng

Chính vì vậy, đặt ra một yêu cầu cho quỹ BHXH phải tự bảo tồn và phát triển

quỹ bằng nhiều hình thức khác nhau trong đó có hình thức đầu tư phát triển

phần “nhàn rỗi” của quỹ Phần này có tác dụng không nhỏ tới quá trình phát

triểnkinh tế của đát nước, góp phần tạo ra những cơ sở sản xuất kinh doanh mới,

việc làm mới, góp phần quan trọng trong việc tạo ra công ăn việc làm cho người

lao động, từ đó góp phần giải quyết tình trạng thất nghiệp của đất nước, góp

phần tăng thu nhập cá nhân cho người lao động nói riêng và tăng tổng sản phẩm

quốc nội cũng như tổng sản phẩm quốc dân nói chung

Thứ tư, BHXH góp phần vào việc thực hiện công bằng xã hội, là công cụ

phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH Sự phân phối lại thu

nhập này được tiến hành qua hai cách: phân phối lại theo chiều ngang giữa

người khoẻ và người già, người đang làm việc và người đã về hưu, người trẻ

tuổi và người lớn tuổi, giữa nam và nữ, người đang được trợ cấp và người chưa

được hưởng trợ cấp; phân phối lại theo chiều dọc là mục tiêu quan trọng của

chính sách kinh tế xã hội, giữa người có thu nhập cao và người có thu nhập thấp

BHXH không bao hàm ý phân phối bình quân, cũng không hàm ý lấy của người

giàu chia cho người nghèo một cách võ đoán Ý nghĩa của BHXH là nhiễu điều

phủ lấy giá gương, là đoàn kết tương trợ phát huy tính tự thân, sống hoà nhập có

tình nghĩa giữa các nhóm, các giới hạn trong cùng cộng đồng với nhau mà vốn

là tiềm lực của dân tộc ta được lịch sử chứng minh

II QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI

1 Khái niệm và đặc điểm

Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài ngân sách Nhà

nước Quỹ có mục đích và chủ thể riêng Mục đích tạo lập quỹ BHXH là dùng

để chi trả cho người lao động, giúp họ ổn định cuộc sống khi gặp các biến cố

hoặc rủi ro Chủ thể của quỹ BHXH chính là những người tham gia đóng góp để

hình thành nên quỹ, do đó có thể bao gồm cả: Người lao động, người sử dụng

lao động và Nhà nước

Quỹ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau:

- Quỹ ra đời, tồn tại và phát triển gắn với mục đích đảm bảo ổn định cuộc

sống cho người lao động và gia đình họ khi gặp các biến cố, rủi ro làm giảm

hoặc mất thu nhập từ lao động Hoạt động của quỹ không nhằm mục đích kinh

doanh kiếm lời Vì vậy, nguyên tắc quản lý quỹ BHXH là: Cân bằng thu - chi

- Phân phối quỹ BHXH vừa mang tính chất hoàn trả vừa mang tính chất

không hoàn trả Tính chất hoàn trả thể hiện ở chỗ, người lao động là đối tượng

được chi trả từ quỹ BHXH cho dù chế độ, thời gian trợ cấp và mức trợ cấp của

mỗi người sẽ khác nhau, tuỳ thuộc vào những biến cố hoặc rủi ro mà họ gặp

phải, cũng như mức đóng góp và thời gian đóng góp BHXH của họ Tính không

hoàn trả thể hiện ở chỗ, cùng tham gia và đóng góp BHXH, nhưng có người

được hưởng trợ cấp nhiều lần và nhiều chế độ khác nhau, nhưng cũng có những

người được ít lần hơn, thậm chí không được hưởng Chính từ đặc điểm này nên

một số đối tượng được hưởng trợ cấp từ quỹ BHXH thường lớn hơn nhiều so

với mức đóng góp của họ và ngược lại Điều đó thể hiện tính chất xã hội của

toàn bộ hoạt động BHXH

- Quá trình tích luỹ để bảo tồn giá trị và bảo đảm an toàn về tài chính đối với

quỹ BHXH là một vấn đề mang tính nguyên tắc

- Quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất của tài chính BHXH Nó là

khâu tài chính trung gian cùng với ngân sách Nhà nước và tài chính doanh

nghiệp hình thành nên hệ thống tài chính quốc gia

- Sự ra đời, tồn tại và phát triển BHXH phụ thuộc vào trình độ phát triển

kinh tế - xã hội của từng quốc gia và điều kiện lịch sử trong từng thời kỳ nhất

định của đất nước Kinh tế - xã hội càng phát triển thì càng có điều kiện thực

hiện đầy đủ các chế độ BHXH, nhu cầu thoả mãn về BHXH đối với người lao

động càng được nâng cao Đồng thời kinh tế - xã hội phát triển, người lao động

và người sử dụng lao động sẽ có thu nhập cao hơn, do đó họ càng có điều kiện

Trong nền kinh tế hàng hoá, trách nhiệm tham gia đóng góp BHXH cho

người lao động được phân chia cho cả người sử dụng lao động và người lao động

trên cơ sở quan hệ lao động Điều này không phải là sự phân chia rủi ro, mà là lợi

ích giữa hai bên Về phía người sử dụng lao động, sự đóng góp một phần BHXH

cho người lao động sẽ tránh được thiệt hại kinh tế do phải chi ra một khoản tiền

lớn khi có rủi ro xảy ra đối với người lao động mà mình thuê mướn Đồng thời nó

còn góp phần giảm bớt tình trạng tranh chấp, kiến tạo được mối quan hệ tốt đẹp

giữa chủ - thợ Về phía người lao động, sự đóng góp một phần để BHXH cho

mình vừa biểu hiện sự tự gánh chịu trực tiếp rủi ro của chính mình, vừa có ý

nghĩa ràng buộc nghĩa vụ và quyền lợi một cách chặt chẽ

Mối quan hệ chủ - thợ trong BHXH thực chất là mối quan hệ lợi ích Vì

thế, cũng như nhiều lĩnh vực khác trong quan hệ lao động, BHXH không thể

thiếu được sự tham gia đóng góp của Nhà nước Ngoài ra, bằng nhiều hình thức,

biện pháp và mức độ can thiệp khác nhau, Nhà nước không chỉ tham gia đóng

góp và hỗ trợ thêm cho quỹ BHXH mà còn trở thành chỗ dựa để đảm bảo cho

hoạt động BHXH chắc chắn và ổn định

Ở nước ta, sau khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường, Chính phủ đã

ban hành Nghị định 43/CP ngày 22/6/1993 và Điều lệ BHXH Việt Nam ban

hành kèm theo Nghị định 12/CP ngày 26/01/1995, trong các văn bản này đều

quy định quỹ BHXH được hình thành từ các nguồn sau đây:

- Người sử dụng lao động đóng bằng 15% so với tổng quỹ tiền lương của

những người tham gia BHXH trong đơn vị Trong đó, 10% để chi trả các chế độ

hưi trí, tử tuất và 5% để chi các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và

bệnh nghề nghiệp

- Người lao động đóng bằng 5% tiền lương hàng tháng để chi các chế độ hưu

trí và tử tuất

- Nhà nước đóng và hỗ trợ thêm để đảm bảo thực hiện các chế độ BHXH đối

với người lao động Hàng tháng Bộ Tài chính trích từ ngân sách Nhà nước số

tiền xung vào quỹ BHXH đủ chi trả các khoản thuộc về BHXH như sau:

+ Chi trả các chế độ hưu trí, trợ cấp mức sức lao động, tai nạn lao động,

bệnh nghề nghiệp, tử tuất cho các đối tượng thụ hưởng chế độ BHXH từ

trước ngày thi hành Điều lệ BHXH ban hành ngày 26/01/1995, kèm theo

Nghị định 12/CP của Chính phủ

+ Hỗ trợ thêm cho quỹ BHXH để đảm bảo thực hiện các chế độ BHXH

đối với người lao động thuộc khu vực Nhà nước thụ hưởng chế độ sau ngày

ban hành Điều lệ BHXH

+ Đóng toàn bộ BHYT cho các đối tượng đang thụ hưởng chế độ BHXH

- Các nguồn khác, bao gồm các nguồn chủ yếu sau:

+ Các nguồn tài trợ, viện trợ từ cộng đồng quốc tế và các tổ chức ở trong

nước, kể cả các tổ chức phi Chính phủ và các nhà hảo tâm… Tuy nhiên,

nguồn này thường chiếm một phần không nhiều trong quỹ BHXH ở hầu hết

các nước trên thế giới Tại Việt Nam, trong điều kiện hoạt động BHXH còn

chưa phát triển và điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều hạn chế thì nguồn

đóng góp này vào quỹ BHXH là rất ít ỏi và không ổn định

+ Tiền lãi, tiền sinh lời từ việc thực hiện các phương án đầu tư để bảo tồn

và phát triển quỹ BHXH

+ Giá trị của các tài sản cố định của BHXH được đánh giá lại theo quy

định của Chính phủ

+ Các nguồn thu khác cũng đóng góp vào quỹ BHXH như phạt tiền các cơ

quan, đơn vị do các cơ quan, đơn vị này chậm nộp BHXH so với thời gian

quy định, tiền trưng thu khi các đơn vị sử dụng lao động và người lao động

đóng thiếu tiền BHXH hay nhận một mức hưởng BHXH thừa so với mức

hưởng quy định…

3 Sử dụng quỹ BHXH

Quỹ BHXH được sử dụng chủ yếu để chi trả cho các mục đích sau đây:

- Chi trợ cấp cho các chế độ BHXH

- Chi phí cho sự nghiệp quản lý BHXH

- Chi đầu tư tăng trưởng quỹ BHXH

Trong 3 nội dung chi nêu trên thì chi trả trợ cấp BHXH theo các chế độ là

lớn nhất và quan trọng nhất Khoản chi này được thực hiện theo luật định và phụ

thuộc vào phạm vi trợ cấp của từng hệ thống BHXH Thực tế cho thấy, việc chi

trả cho các chế độ BHXH diễn ra thường xuyên và liên tục với số lượng lớn trên

phạm vi rất rộng Một trong những khoản chi thường xuyên là chi lương hưu

cho những người đã nghỉ công tác và chi trả trợ cấp hàng tháng cho thân nhân

của người lao động khi họ đã qua đời

Nguồn chi thứ hai trong BHXH là chi cho việc quản lý nghiệp vụ BHXH

Đây là nguồn chi không lớn trong cơ cấu chi BHXH nhưng nó cũng là một

khoản chi ngày càng lớn bởi vì các chế độ BHXH ngày càng được mở rộng để

đáp ứng các nhu cầu ngày càng cao của người lao động, do đó đội ngũ cán bộ

phục vụ BHXH ngày càng nhiều dẫn đến chi lương cán bộ ngày càng lớn Mặt

khác, xã hội càng phát triển thì nhu cầu về điều kiện làm việc ngày càng tăng Vì

vậy, chi phí cho việc xây dựng cơ bản, mua sắm máy móc, trang thiết bị văn

phòng ngày càng tăng lên

Mục đích thứ ba của quỹ BHXH là chi đầu tư Thực chất đây là quá trình

tích luỹ trong quá trình sử dụng quỹ BHXH Định kỳ hàng tháng, quý, năm, cơ

quan BHXH tiến hành giữ lại một phần quỹ của mình để thành lập nên quỹ đầu

tư BHXH Quỹ này chỉ được sử dụng trong trường hợp nhu cầu chi trả lớn dẫn

đến thâm hụt quỹ BHXH hoặc trong lúc đồng tiền mất giá

Về nguyên tắc, có thu mới có chi, thu trước chi sau Vì vậy, quỹ chỉ chi cho

các chế độ trong phạm vi có nguồn thu Thu của chế độ nào thì chi ở chế độ đó

4 Phân loại quỹ BHXH

Quỹ BHXH là một quỹ có quy mô và ảnh hưởng rất lớn tới nhiều đối tượng

khác nhau trong xã hội Do vậy, để quản lý và sử dụng quỹ hiệu quả cần phải

phân loại quỹ BHXH Đối với các nước khác nhau trên thế giới, việc phân loại

quỹ có thể khác nhau do tiêu thức phân loại khác nhau

Thực tế quỹ BHXH có thể được phân loại như sau:

a Phân loại theo tính chất sử dụng

- Quỹ ngắn hạn: là quỹ dùng để chi trả cho các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn

lao động và bệnh nghề nghiệp Nguồn quỹ này sẽ được cân đối từng năm, thậm chí

có thể được hình thành ngay trong từng doanh nghiệp để chi trả trực tiếp

- Quỹ dài hạn: là quỹ dùng để chi trả các chế độ hưu trí, tử tuất Nguồn quỹ

này phải được cân đối trong nhiều năm và dùng tài khoản cá nhân trong quá

trình chi trả là có hiệu quả nhất

b Phân loại theo các chế độ BHXH

- Quỹ hưu trí, tử tuất

- Quỹ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp

- Quỹ thất nghiệp

- Quỹ ốm đau, thai sản

c Phân loại theo đối tượng

- Quỹ BHXH dành cho công chức

- Quỹ BHXH dành cho lực lượng vũ trang

- Quỹ BHXH dành cho người lao động trong các doanh nghiệp

- Quỹ BHXH dành cho các loại lao động khác

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

I VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC THU BHXH

Tham gia BHXH là một nghĩa vụ của các đơn vị sử dụng lao động nhằm

thực hiện quyền lợi của người lao động theo quy định của Bộ Luật lao động

Chính sách BHXH hiện nay đang thực hiện nhằm đạt tới mục tiêu là tạo nên một

quỹ BHXH độc lập với ngân sách Nhà nước, thực hiện đảm bảo về tài chính để

chi trả các chế độ BHXH cho người lao động, từ đó thu BHXH trở thành một

nhiệm vụ quan trọng, quyết định sự tồn tại và phát triển của công tác BHXH,

góp phần tăng trưởng và phát triển quỹ BHXH, góp phần thực hiện chính sách

an sinh xã hội

II NỘI DUNG CÔNG TÁC THU BHXH

1 Đối tượng đóng BHXH

Các đối tượng sau đây phải áp dụng các chế độ BHXH quy định tại điều lệ này:

- Người lao động làm việc trong các doanh nghiệp nhà nước

- Người lao động làm việc trong các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh

tế ngoài quốc doanh có sử dụng 10 lao động trở lên

- Người lao động Việt Nam làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư

nước ngoài, khu chế xuất, khu công nghiệp, trong các cơ quan, tổ chức nước

ngoài hoặc tổ chức quốc tế tại Việt Nam, trừ trường hợp Điều ước Quốc tế mà

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác

- Người lao động là việc trong các tổ chức kinh doanh dịch vụ thuộc cơ quan

hành chính, sự nghiệp, co quan Đảng, đoàn thể

- Người lao động là việc trong các doanh nghiệp, các tổ chức dịch vụ thuộc

lực lượng vũ trang

- Người giữ chức vụ dân cử, bầu cử, làm việc trong các cơ quan quản lí nhà

nước, Đảng, đoàn thể từ Trung ương đến cấp huyện

- Công chức, viên chức Nhà nước làm việc trong các cơ quan hành chính sự

nghiệp, người làm việc trong các cơ quan Đảng, đoàn thể từ Trung ương đến

cấp huyện

Các đối tượng trên đi học, thực tập, công tác điều dưỡng trong và ngoài

nước mà vẫn hưởng tiền lương hoặc tiền công thì cũng thuộc đối tượng thực

hiện bảo hiểm xã hội bắt buộc

Các đối tượng quy định trên gọi chung là người lao động

2 Căn cứ xác định mức đóng BHXH

Căn cứ xác định mức đóng BHXH chính là tiền lương Tiền lương là cấp

bậc, chức vụ, hợp đồng và các khoản phụ cấp (phụ cấp chức vụ, phụ cấp khu

vực, phụ cấp đắt đỏ, phụ cấp thâm niên, phụ cấp tái cử, hệ số bảo lưu nếu có)

của từng người Các khoản phụ cấp ngoài quy định trên không thuộc diện phải

đóng BHXH và cũng không được đóng để tính vào tiền lương hưởng BHXH

Đối với đơn vị sản xuất kinh doanh đạt hiểu quả thấp, tiền lương tháng trả

cho người lao động không đủ mức lương cấp bậc, chức vụ của từng người để

đăng ký đóng BHXH thì được đóng BHXH theo mức tiền lương đơn vị thực trả

cho người lao động, nhưng mức đóng cho từng người không thấp hơn mức

lương tối thiểu do Nhà nước quy định

3 Cách xác định tổng quỹ tiền lương

Cộng tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của từng người lại sẽ được tổng

quỹ tiền lương của đơn vị tham gia làm căn cứ đóng BHXH Như vậy, muốn

biết tổng quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của cả đơn vị nhất thiết phải

lập danh sách lao động thuộc diện đóng BHXH, bao gồm các tiêu thức sau:

STT Họ và tên Năm

sinh

Nghề nghiệp, cấp bậc, chức vụ

Hệ số bậc lương

Mức lương

Các khoản phụ cấp

Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH

Mức đóng của

mỗi người =

Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của từng người x 20%

Mức đóng của

cả đơn vị =

Tổng quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH x 20%

Hoặc Mức đóng của cả đơn vị = số tiền đóng BHXH của từng người cộng lại

4 Thời gian và phương thức đóng BHXH

Theo quy định, ngay sau ngày trả lương hàng tháng, nếu trả lương tháng 02

kỳ thì đóng BHXH vào ngay sau ngày trả lương kỳ thứ hai trong tháng và có thể

đóng BHXH theo quý, nhưng phải đóng vào tháng giữa quý Nếu đóng chậm

tháng nào phải nộp lãi suất tiền gửi ngân hàng ở thời điểm nộp chậm (quy định

tại Thông tư số 58/TC-HCSN ngày 24/5/1995 của Bộ Tài chính)

Tại điều 4 phần III Thông tư số 85/1998/TT-BTC ngày 25/6/1998 của Bộ

Tài chính quy định: Trường hợp các đơn vị sử dụng lao động chậm nộp BHXH

từ 30 ngày trở lên so với kỳ hạn phải nộp thì ngoài việc phải nộp phạt theo quy

định tại điểm 8 - điều 11 trong Nghị định số 38/CP ngày 25/6/1996 quy định xử

phạt hành chính về vi phạm pháp luật lao động còn phải nộp số tiền chậm nộp

theo mức lãi suất tiền vay do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định tại điểm

truy nộp, đồng thời BHXH các cấp được quyền yêu cầu Kho bực, Ngân hàng

trích tiền từ tài khoản của đơn vị sử dụng lao động để nộp BHXH và tiền phạt

chậm nộp BHXH mà không cần sự chấp nhận thanh toán của đơn vị sử dụng lao

động

Hàng tháng, hàng quý các cơ quan đơn vị sử dụng lao động đóng, căn cứ

vào kế hoạch quỹ tiền lương để đăng ký mức đóng với cơ quan BHXH Đồng

thời với việc trả lương, đơn vị sử dụng lao động trích nộp 20% tổng quỹ lương,

trong đó 15% tổng quỹ tiền lương do người sử dụng lao động đóng và 5% tiền

lương do người lao động đóng Cuối mỗi quý, các cơ quan, đơn vị sử dụng lao

động cùng các cơ quan BHXH đối chiếu danh sách trả lương và quỹ tiền lương,

lập bảng xác nhận nộp BHXH Nếu có chênh lệch giữa số đã nộp và số phải nộp

sẽ phải nộp tiếp trong quý sau hoặc coi như nộp trước cho quý sau và được

quyết toán trong năm

Những đơn vị sử dụng lao động cố tình vi phạm thời hạn nộp BHXH thì cơ

cả những người lao động của đơn vị sử dụng lao động đó, đồng thời lập hồ sơ

chuyển sang cơ quan pháp luật đối với chủ sư dụng lao động

Vì vậy, đóng BHXH là nghĩa vụ và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị

người sử dụng lao động và người lao động Kết quả đóng BHXH là cơ sở để

thực hiện tốt các chế độ hưởng BHXH…

5 Tính đặc thù của công tác thu BHXH

Quá trình thu BHXH có những đặc thù sau:

- Việc quy định đóng BHXH đã thành mối quan hệ 3 bên: người lao động,

người sử dụng lao động và cơ quan BHXH, giữa các bên có sự ràng buộc

giám sát lẫn nhau về mock đóng và thời gian đóng BHXH đến từng người

suốt quá trình tham gia BHXH, lấy đó làm cơ sở pháp lý cho việc thực

hiện các chế độ BHXH theo luật định Đây là một nội dung của nghiệp vụ

thu BHXH không giống với các nghiệp vụ khác

- Yêu cầu theo dõi kết quả đóng BHXH của từng cơ quan, đơn vị theo từng

tháng, để từ đó ghi nhận kết quả đóng BHXH cho từng người, tương đương

với mức lương làm căn cứ đóng BHXH Đây là công việc đòi hỏi tính

chính xác cao, thường xuyên, liên tục kéo dài hàng chục năm, lại có sự biến

động về mức đóng Đồng thời việc theo dõi ghi chép kết quả đóng BHXH

của mỗi người là căn cứ pháp lý để thực hiện chế độ BHXH, do đó mỗi lần

giải quyết chế độ BHXH là mỗi lần kinh tế, xác định độ chuẩn xác của

nghiệp vụ BHXH

- Trong nghiệp vụ Quản lý thu BHXH, ngoài nghiệp vụ kế toán thực hiện

quản lý theo chế độ tài chính thực hiện thu tập trung vào một tài khoản của

cơ quan BHXH các tỉnh, thành phố chuyển lên quỹ BHXH trung ương

đúng kịp thời; còn có nghiệp vụ quản lý thu BHXH theo danh sách lao

động đăng ký đóng BHXH của từng cơ quan, đơn vị cùng với sổ BHXH

của từng người mà việc quản lý theo dõi phảI được thực hiện ở cả 3 cấp là:

BHXH thành phố quản lý danh sách, lao động, tiền lương đơn vị, cơ quan

đăng ký đóng BHXH cơ bản tăng, giảm hàng tháng để ghi nhận kết quả

đóng lập thành hồ sơ gốc BHXH quận, huyện làm nhiệm vụ đôn đốc và

đối chiếu kết quả đóng của cơ quan, đơn vị theo địa bàn quản lý, từ đó

hướng dẫn cơ quan, đơn vị ghi kết qủa đóng BHXH vào sổ BHXH của

từng người Đây là căn cứ để giải quyết chế độ hưởng BHXH

Chính vì những đặc thù trên mà hoạt động thu BHXH đòi hỏi phải được tập

trung thống nhất, có sự ràng buộc chặt chẽ từ trên xuống dưới, đảm bảo an toàn

tuyệt đối về tài chính tiền tệ, đảm bảo độ chính xác trong việc ghi chép kết quả

đóng BHXH của từng cơ quan, đơn vị đến từng lao động theo tiền lương, lấy đó

làm căn cứ đóng BHXH từng tháng trong nhiều năm, kể cả trường hợp liên tục

cũng như gián đoạn, làm việc một nơi hay nhiều nơi Như vậy, quá trình theo

dõi ghi kết quả thu BHXH đòi hỏi liên tục trong nhiều năm, kể cả thời gian

ngừng đóng BHXH vẫn phải lưu giữ để đảm bảo khi người lao động tiếp tục

đóng hoặc yêu cầu giải quyết chế độ đều được thực hiện ngay Hoạt động thu

của BHXH là hoạt động của cả đời người, có tính kế thừa, cho nên nghiệp vụ

quản lý thu, lưu giữ sổ biều là không có giới hạn và thời gian

III QUY TRÌNH QUẢN LÝ THU BHXH

Công tác quản lý thu BHXH thực hiện qua các bước sau:

Bước 1: Lập kế hoạch thu BHXH

Lập kế hoạch thu BHXH là một khâu rất quan trọng, được thực hiện một

cách thường xuyên theo từng năm ở tất cả các đơn vị BHXH từ Trung ương đến

địa phương, bởi vì kế hoạch thu BHXH là cơ sở để tổ chức thực hiện và quản lý

công tác thu BHXH ở từng đơn vị nói riêng và trên phạm vi toàn bộ hệ thống

BHXH nói chung Hơn nữa, kế hoạch thu BHXH còn là cơ sở để các cơ quan

BHXH tổ chức thực hiện và quản lý các mặt công tác khác của BHXH như

hoạch định phương hướng phát triển lâu dài, hoàn chỉnh hệ thống chế độ chính

sách, quản lý và bảo tồn phát triển quỹ BHXH, đảm bảo cân đối quỹ lâu dài

Chính vì vậy, kế hoạch lập ra càng sát với thực tế, phù hợp với điều kiện chung

về kinh tế - xã hội từng địa bàn thì công tác tổ chức, thực hiện và điều hành

quản lý công tác thu BHXH càng chủ động và được hoàn thiện hơn

Việc lập kế hoạch thu BHXH được thực hiện cụ thể như sau:

- Đối với đơn vị sử dụng lao động: Hàng năm đơn vị phải căn cứ vào số lao

động mà mình sử dụng để lập danh sách lao động và quỹ tiền lương trích

nộp BHXH cho năm sau của đơn vị mình theo mẫu quy định, gửi cho cơ

quan BHXH tỉnh hoặc huyện trực tiếp quản lý thu BHXH của đơn vị trước

ngày 05/12

- Đối với cơ quan BHXH huyện: Hàng năm cơ quan BHXH huyện căn cứ

vào danh sách lao động và quỹ tiền lương trích nộp của các đơn vị sử dụng

lao động nộp cho BHXH huyện để lập dự toán thu gửi cho cơ quan BHXH

tỉnh trước ngày 15/12 hàng năm

- Đối với cơ quan BHXH tỉnh: Hàng năm BHXH tỉnh căn cứ vào danh sách

lao động và quỹ tiền lương trích nộp BHXH của các đơn vị sử dụng lao

động do BHXH tỉnh trực tiếp quản lý và dự toán thu của các cơ quan

BHXH huyện gửi đến để lập kế hoạch tổng hợp thu BHXH trên địa bàn

tỉnh cho năm sau và gửi cho BHXH Việt Nam

Bước 2: Phát hiện thêm các đối tượng phải tham gia BHXH trên địa

bàn quản lý của các cơ quan BHXH địa phương

Trong thời kỳ đầu, khi BHXH Việt Nam mới thành lập, ngành BHXH bắt

đầu quản lý trực tiếp các đối tượng tham gia BHXH đến từng cá nhân, đơn vị sử

dụng lao động Đây là một điều mà trước đó mặc dù có tồn tại hệ thống BHXH

song chưa bao giờ làm, khi đó công tác phát hiện thêm đối tượng phải tham gia

BHXH trên các địa bàn là một công tác hết sức quan trọng Tuy nhiên, cho đến

bây giờ, công tác này vẫn còn giữ được tầm quan trọng của nó và sẽ còn tồn tại

lâu dài cùng với sự tồn tại của BHXH Việt Nam, của các cơ quan BHXH địa

phương Việc phát triển thêm các đối tượng tham gia BHXH mới có nghĩ là phát

hiện thêm các đối tượng thu, tạo nguồn thu cho quỹ BHXH nhằm tại nên một

quỹ BHXH ngày càng lớn, càng mang tính xã hội và tính nhân văn, nhân bản

sâu sắc, tăng cường công bằng xã hội, điều này góp phần tại ra một quỹ BHXH

độc lập hơn và từng bước tự chủ trong công tác chi trả các chế độ, giảm thiểu sự

phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước như hiện nay

Hiện nay, Việt Nam đang chuyển mình từ một nền kinh tế kế hoạch hoá tập

trung sang một nền kinh tế thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước theo định

hướng xã hội chủ nghĩa, do đó việc đa dạng hoá các thành phần kinh tế, việc mở

cửa nền kinh tế, cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước… cũng diễn ra một cách

nhanh chóng và mạnh mẽ Chính điều này đã làm biến động số lao động, số đơn

vị sử dụng lao động, cơ cấu lao động trở nên rõ nét hơn Sự thay đổi này làm biến

động các đối tượng thu BHXH, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác thu BHXH Vì

vậy, các cơ quan BHXH không ngừng tăng cường triển khai việc phát hiện thêm

các đối tượng tham gia mới để tạo điều kiện cho công tác lập kế hoạch, điều chỉnh

và quản lý các nguồn thu BHXH được thực hiện một cách tốt nhất

Bước 3: Phân cấp quản lý thu

Theo quyết định số 177/BHXH thì việc phân cấp quản lý thu BHXH được

quy định cụ thể: Giám đốc BHXH tỉnh có trách nhiệm tổ chức thực hiện và chỉ

đạo BHXH huyện thu BHXH của tất cả các đơn vị sử dụng lao động có tài

khoản và trụ sở đóng trên địa bàn tỉnh theo phân cấp quản lý như sau:

(1) BHXH tỉnh thu BHXH của các đơn vị sử dụng lao động gồm có:

- Các đơn vị thuộc trung ương quản lý đóng trên địa bàn tỉnh

- Các đơn vị do tỉnh trực tiếp quản lý

- Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

- Các đơn vị, tổ chức quốc tế đóng trên địa bàn tỉnh, trừ trường hợp Điều ước

quốc tế mà Việt Nam tham gia hoặc ký kết có quy định khác

- Các doanh nghiệp quốc doanh có sử dụng lao động lớn đến một quy mô

nhất định

- Các doanh nghiệp thuộc phân cấp thu của BHXH huyện nhưng BHXH

huyện không đủ khả năng và điều kiện để thực hiện

- Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp tổ chức đưa lao động Việt Nam đi lao

động ở nước ngoài

- Trường hợp các doanh nghiệp, tổ chức thuộc phân cấp thu của BHXH tỉnh

thì có thể phân cấp cho các đơn vị BHXH huyện tổ chức thu nếu hợp lý

(2) BHXH huyện thu BHXH của các đơn vị có trụ sở và tài khoản tại các

huyện như sau:

- Các đơn vị tham gia BHXH thuộc cấp huyện trực tiếp quản lý

- Các doanh nghiệp ngoài quốc doanh sử dụng số lao động theo quy định

- Các đơn vị do BHXH tỉnh giao nhiệm vụ thu

- Các cơ quan, đơn vị cấp xã, phường, thị trấn

(3) Riêng đối với các đơn vị sử dụng lao động có các đơn vị trực thuộc ở nhiều

tỉnh thành khác nhay, muốn nộp BHXH cho một cơ quan BHXH thống nhất thì

phải có sự bàn bạc, nhất trí của các cơ quan BHXH tỉnh có liên quan (là nơi có đơn

vị trực thuộc đóng trên địa bàn) và phải được sự chấp nhận của BHXH Việt Nam

Bước 4: Tiếp xúc với các đơn vị sử dụng lao động

Đây là một bước khá quan trọng, là căn cứ để biến những tiềm năng của

quỹ BHXH thành những nguồn thu thực tế, do đó đây luôn là nhiệm vụ có tính

trọng tâm, được tiến hành thường xuyên, liên tục đối với tất cả các đơn vị

BHXH địa phương

(1) Đối với các đơn vị sử dụng lao động mới phát hiện, chưa tiến hành đăng ký

kê khai tham gia BHXH thì ngay từ đầu các cơ quan BHXH có chức năng phải

đặt mối quan hệ với các đơn vị sử dụng lao động đó thông qua các cuộc tiếp

xúc, gặp gỡ nhằm thực hiện các công việc sau:

- Tuyên truyền, giải thích các chế độ, chính sách về BHXH và quyền lợi,

nghĩa vụ của người sử dụng lao động và người lao động

- Hướng dẫn các đơn vị sử dụng lao động lập và gửi các danh sách lao động

và tiền lương theo biểu mẫu số C45-BH, danh sách lao động điều chỉnh

tăng giảm mức nộp BHXH cho cơ quan BHXH quản lý đơn vị theo biểu

mẫu quy định

- Thống nhất với đơn vị sử dụng lao động về thời gian làm việc, phương thức

thu nộp BHXH, thông báo các thông tiên liên quan đến thu nộp BHXH như

số hiệu tài khoản của các bên, địa điểm giao dịch cụ thể…

- Hướng dẫn đơn vị sử dụng lao động làm thủ tục cấp sổ cho người lao động

mà họ sử dụng

(2) Đối với các đơn vị sử dụng lao động đã đăng ký tham gia BHXH những

năm trước và các đơn vị vừa đăng ký tham gia BHXH năm đó, các cán bộ quản

lý thu phải thường xuyen tiếp xúc với họ, làm công tác điều tra, theo dõi sát sao

để đảm bảo các thông tin mà họ nhận được về số lao động, tiền lương là hoàn

toàn sát thực Các thông tiên yêu cầu bao gồm:

- Số lao động thực tế trong đơn vị

- Số lao động đã đăng ký tham gia BHXH

- Số lao động thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc nhưng chưa được

đăng ký (nếu còn tồn tại số lao động này thì cán bộ thu phải hướng dẫn đơn

vị đăng ký tham gia và nộp bổ sung cho họ nếu cần thiết)

- Tình hình biến động tăng giảm số lao động trong quý

- Tổng quỹ lương trích nộp BHXH của những người tham gia BHXH

Cuối cùng, cán bộ thu BHXH phụ trách thu đơn vị sử dụng lao động đó

dựa vào những thông tin trên để xác định số tiền phải nộp BHXH của đơn vị sử

dụng lao động đó theo từng tháng

Bước 5: Thu và ghi sổ BHXH

Quỹ BHXH có thể hình thành và tồn tại hay không phụ thuộc nhiều nhất

vào bước này trong công tác quản lý thu vì chỉ có thu được tiền đóng góp

BHXH từ phía người lao động để đưa vào tài khoản thu của BHXH Việt Nam

thì quỹ mới có thể hình thành, phát triển và thực hiện tốt chức năng của mình

Công tác thu và ghi sổ BHXH cho người lao động được tiến hành ở tất cả các

tỉnh, huyện một cách thường xuyên theo trình tự như sau:

- Hàng tháng, căn cứ vào danh sách lao động và quỹ tiền lương trích nộp

BHXH do các đơn vị sử dụng lao động lập cùng với danh sách tăng giảm

nộp BHXH mà các đơn vị sử dụng lao động lập hàng quý, BHXH địa

phương tiến hành đôn đốc và tổ chức thu BHXH theo mức quy định, chậm

nhất là vào kỳ lương cuối cùng trong tháng

- BHXH địa phương có trách nhiệm cùng với các đơn vị sử dụng lao động

kiểm tra, đối chiếu nộp BHXH của quý trước, chậm nhất là vào ngày 10

và số phải nộp thì phải nộp tiếp vào đầu của quý sau nếu chênh lệch thiếu

hoặc coi như đã nộp trước cho tháng đầu quý sau nếu đó là chênh lệch

thừa

- Trường hợp các đơn vị sử dụng lao động nộp BHXH chậm hàng tháng thì

ngoài việc nộp phạt số tiền chậm trả tính theo mức lãi suất tiền gửi tiết

kiệm ngắn hạn của ngân hàng tại thời điểm truy nộp còn phải nộp phạt theo

quy định tại điều 11 trong Nghị định 38/CP ngày 25/6/1996 của Chính phủ

quy định và xử phạt hành chính

- Căn cứ danh sách lao động và quỹ tiền lương trích nộp BHXH, danh sách lao

động điều chỉnh tăng giảm mức nộp BHXH và số tiền BHXH mà các cơ

quan, đơn vị đã nộp cho cơ quan BHXH thì cơ quan BHXH tiến hành kiểm

tra, đối chiếu mức nộp BHXH của từng người lao động trước khi ghi vào sổ

BHXH

Việc cấp sổ BHXH cho từng người lao động nếu được thực hiện thường

xuyên 01 lần/năm cho các lao động không thay đổi mức đóng trong năm Đối

với các cá nhân có thay đổi nơi làm việc hoặc thay đổi đơn vị làm việc thì cần

ghi rõ thời gian thay đổi, mức đóng thay đổi…

Bước 6: Chuyển tiền thu BHXH vê cơ quan BHXH cấp trên

Quá trình thu BHXH chỉ hoàn thành khi nào toàn bộ số tiền thu BHXH đã

được chuyển hoàn toàn vào tài khoản thu BHXH của BHXH Việt Nam Và cũng

chỉ khi đó, quỹ BHXH mới được hình thành, có điều kiện, cơ sở để thực hiện

các biện pháp làm tăng trưởng cũng như bảo tồn quỹ, đảm bảo sự cân đối lau dài

và khả năng thực hiện nhiệm vụ của quỹ BHXH Vì vậy, trong quá trình thu

BHXH cần hết sức chú trọng bước này

Để thực hiện tốt công việc này, các cơ quan BHXH địa phương cần có

những biện pháp đôn đốc thu cụ thể nhằm tập trung nhanh số thu BHXH như

tích cực tìm kiếm, phát hiện thêm đối tượng thu qua tuyên truyền, phổ biến, xử

phạt với các trường hợp không nộp đúng, nộp đủ…, đồng thời với việc tăng

cường các biện pháp để tập trung nhanh số thu càn làm các thủ tục chuyển tiền

kịp thời số thu BHXH về tài khoản thu của BHXH Việt Nam theo các ngày quy

định hàng tháng

Bước 7: Thống kê, tổng hợp số liệu, lập và gửi báo cáo thu về cơ quan

BHXH cấp trên

Cũng như các bước khác trong quá trình thu BHXH, bước này được tiến

hành thường xuyên, liên tục ở các cơ quan BHXH cấp tỉnh và huyện bởi vì nhờ

việc tiến hành công tác này một cách liên tục và thường xuyên thì các số liệu

thống kê về công tác thu BHXH mà cơ quan BHXH đưa ra mới thực sự đảm bảo

được tính chính xác và kịp thời Công tác này là cơ sở của việc lập kế hoạch thu,

cơ sở của công tác tính toán khả năng đảm bảo cân đối thu chi BHXH và là cơ

sở của công tác đánh giá kết quả và hiệu quả công tác quản lý thu BHXH Có

thể nói, việc thống kê, tổng hợp số liệu, lập báo cáo… của cơ quan BHXH góp

phần phục vụ tốt hơn cho công tác quản lý của các cơ quan BHXH cấp huyện

Để thực hiện công tác này được tốt thì các cơ quan BHXH cấp dưới phải tổ

chức thu thập thông tin, tổng hợp sốliệu về thu BHXH Từ các thông tin, số liệu

thu thập được, lập thành các báo cáo nhanh hoặc báo cáo theo tháng, quý, theo

năm gửi cho cơ quan BHXH cấp trên BHXH Việt Nam là cơ quan BHXH cuối

cùng tổng hợp sốliệu về tình hình thực hiện công tác thu BHXH từ các cơ quan

BHXH tỉnh trong toàn quốc

CHƯƠNG 3

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU QUỸ BẢO HIỂM

XÃ HỘI TẠI BHXH BẢO HIỂM XÃ HỘI QUẬN ĐỐNG ĐA

I QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN BHXH HÀ NỘI VÀ

BHXH QUẬN ĐỐNG ĐA

1 BHXH Thành phố Hà Nội

BHXH là một chính sách lớn của bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới

nhằm bảo về quyền lợi cho người lao động Ở nước ta chính sách này đã được

Đảng và Nhà nước chú trọng ngay từ khi mới thành lập Nhưng phải đến năm

1995 thì chúng ta mới có một hệ thống bảo hiểm XH đầy đủ và hoàn chỉnh với

sự ra đời của BHXH Việt Nam và 61 cơ quan BHXH tại 61 tỉnh và thành phố

trong cả nước BHXH Thành phố Hà Nội cũng thuộc vào hệ thống này nhưng

quá trình phát triển của nó thì lại bắt đầu ngay từ đầu thập niên 90

Năm 1990, Thành phố Hà Nội được Chính phủ cho phép tổ chức thí điểm

BHXH 10 năm qua, được sự quan tâm của Thành uỷ, Hội đồng nhân dân và Uỷ

ban nhân dân Thành phố Hà Nội cùng với sự kết hợp của các cấp, các ngành,

BHXH Thành phố Hà Nội đã từng bước đổi mới về tổ chức và cơ chế hoạt động

theo hướng tập trung thống nhất vào một đầu mối phù hợp với cơ chế kinh tế

nhiều thành phần, tạo tiền đề đi vào hoạt động theo hệ thống tổ chức BHXH

Việt Nam, triển khai thực hiện BHXH theo Luật lao động, góp phần ổn định

chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy kinh tế thủ đô phát triển

Quá trình phát triển của BHXH Hà Nội trải qua một số giai đoạn chủ yếu sau:

- Đầu năm 1990, Hà Nội là một trong 05 tỉnh, thành phố được Nhà nước

chọn cho tổ chức thực hiện thí điểm bản dự thảo Điều lệ BHXH đối với lao

động ngoài quốc doanh

Công ty BHXH đối với lao động ngoài quốc doanh được thành lập theo

Quyết định 79/QĐ-UB ngày 09 tháng 01 năm 1990 của UBND Thành phố

Hà Nội đặt trực thuộc Sở Lao động - Thương binh XH, trụ sở đặt tại 22 Lý

Thái Tổ - Quận Hoàn Kiếm Ngay từ khi thành lập, Thành uỷ, UBND

Thành phố Hà Nội đã xác định lấy việc nghiên cứu ứng dụng đổi mới đảm

bảo BHXH cho phù hợp với cơ chế kinh tế nhiều thành phần là chủ yếu

Việc áp dụng dự thảo Điều lệ BHXH đối với người lao động ngoài quốc

doanh chỉ mang tính thử nghiệm, thực hiện thí điểm Kết quả nghiên cứu có

tính khả thi, đã được Bộ Lao động - Thương binh và xã hội, UBND Thành

phố Hà Nội cho phép ứng dụng trên toàn địa bàn

- Sau khi xem xét kết quả nghiên cứu của Công ty BHXH đối với lao động

ngoài quốc doanh Hà Nội, ngày 31/10/992, UBND Thành phố Hà Nội đã

ký Quyết định số 2645/QĐ- UB cho phép thành lập BHXH Hà Nội trên cơ

sở Công ty BHXH đối với người lao động ngoài quốc doanh Hà Nội và

phần sự nghiệp đối với công nhân viên chức Nhà nước do Sở Lao động và

Thương binh xã hội quản lý, trụ sở chuyển về 72 Triệu Việt Vương - Quận

Hai Bà Trưng

Như vậy, tại Hà Nội sự nghiệp BHXH thuộc ngành Lao động - Thương

binh xã hội đã được tập trung vào một mối, một tổ chức Đây là thời điểm đột

phá có tính chất quyết định cho cả quá trình nghiên cứu và đổi mới các bước tiếp

theo đồng thời xác lập mô hình tổ chức thống nhất BHXH trong quốc doanh và

ngoài quốc doanh Đó là một cơ sở quan trọng tạo tiền đề, tạo thuận lợi cho việc

nghiên cứu, tổ chức triển khai thực hiện Nghị định 43/CP ngày 22 tháng 06

năm1993 của Chính phủ, với nội dung đổi mới sự nghiệp BHXH theo hướng tập

trung thống nhất vào một đầu mối Đây cũng là thời kỳ ứng dụng kết quả nghiên

cứu khoa học vào thực tiễn, đi đôi với tiếp tục nghiên cứu đổi mới cơ chế hoạt

động BHXH theo hướng công khai, dân chủ, công bằng xã hội

Cho đến ngày 15/6/1995, theo Quyết định số 15/QĐ-TCCB của Tổng Giám

đốc BHXH Việt Nam trên cơ sở sát nhập BHXH của Sở Lao động - Thương

binh xã hội và Ban BHXH thuộc Liên đoàn Thành phố Hà Nội thì BHXH Thành

phố Hà Nội chính thức được thành lập Với nhiệm vụ cơ bản là thực hiện quản

lý thu, chi giải quyết chế độ chính sách cho người lao động tham gia BHXH và

những người đã được hưởng chế độ BHXH trước năm 1995 Từ tháng 01/2003,

tiếp nhận tổ chức bộ máy cán bộ, chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm y tế Hà

Nội và Bảo hiểm y tế các ngành Giao thông vận tải, Dầu khí, ngành Than

chuyển sang, từ đây BHXH Thành phố thực hiện toàn diện chính sách BHXH và

bảo hiêm y tế bắt buộc, tự nguyện đối với nhân dân và lao động Thủ đô

Trải qua 10 năm xây dựng và phát triển, cán bộ công chức BHXH Thành

phố đã có nhiều cố gắng hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ được giao, làm cho

chính sách BHXH thực sự là một chính sách xã hội lớn của Đảng, Nhà nước góp

phần bảo đảm ổn định đời sống người lao động và ổn định chính trị, trật tự an

toàn xã hội, thúc đẩy sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc, thể hiện

tính ưu việt của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, Nhà nước của dân, do dân, vì dân

Dưới dự lãnh đạo của Thành uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân thành

phố, sự chỉ đạo trực tiếp của BHXH Việt Nam cùng với sự phối kết hợp có hiệu

quả của các Sở, Ban, Ngành thành phố và các quận, huyện, ngay từ khi mới thành

lập, BHXH Thành phố đã sớm ổn định tổ chức, đảm bảo cho hệ thống bộ máy

hoạt động thông suốt, đồng bộ nhịp nhàng, hiệu quả, bước đầu đã khẳng định vị

trí của BHXH là một ngành sự nghiệp phục vụ lợi ích của người lao động

10 năm qua, BHXH Thành phố không ngừng phát triển cả về bộ máy tổ

chức cán bộ và chất lượng hoạt động, đủ sức gánh vác nhiệm vụ, tháng 6/1995

khi mới thành lập có 05 phòng nghiệp vụ và 09 BHXH quận huyện trực thuộc,

với số cán bộ công chức gần 120 người, đến tháng 5/2005, BHXH Thành phố đã

có 11 phòng nghiệp vụ, 14 BHXH quận huyện trực thuộc, tổng số cán bộ công

chức lên tới 547 người, trong đó 374 người có trình độ đại học và trên đại học,

chiếm gần 70% so với tổng số cán bộ công chức BHXH Thành phố đã triển khai

đồng bộ các nghiệp vụ, chú trọng đến công tác thu, chi, giải quyết chế độ chính

sách, thanh toán chi phí khám chữa bệnh, tăng cương công tác kiểm tra, cấp sổ

BHXH, phiếu khám chữa bệnh bảo hiểm y tế cho người lao động và các đối

tượng Thực hiện cải cách thủ tục hành chính ở tất cả các khâu nghiệp vụ, đặc biệt

khâu giải quyết chế độ chính sách BHXH, cán bộ công chức toàn ngành đã

chuyển từ phong cách quản lý hành chính thụ động sang phong cách phục vụ

năng động, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các đơn vị đến quan hệ làm việc và để

đối tượng được hưởng đầy đủ quyền lợi BHXH theo quy định của Nhà nước

BHXH Thành phố thu bắt buộc tại 7.826 đơn vị, với số lao động là 623.788

ngưòi, từ 1995 - 2004 đã thu 5.996 tỷ đông, hiện nay 96% trường học từ bậc tiểu

học đến đại học tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện cho 498.595 học sinh - sinh

viên

Chi trả lương hưu, trợ cấp thường xuyên cho 260.370 người về hưu, mất

sức lao động và đối tượng hưởng trợ cấp hàng tháng trên địa bàn, đầy đủ, kịp

thời trước ngày 10 hàng tháng Kể từ năm 1995 - 2004, BHXH chi thường

xuyên là 11.019.503.531.321 đồng, chi trả trợ cấp ngắn hạn (ốm đau, thai sản,

dưỡng sức phục hồi sức khoẻ) đối với 1.702.733 lượt người, với tổng số tiền chi

là 425.281.966.057 đồng Mỗi năm giải quyết chế độ BHXH đối với trên 20.000

người hưởng lương hưu, trợ cấp hàng tháng theo đúng quy định

Chính sách bảo hiểm y tế trên địa bàn Hà Nội đã đạt hiệu quả được nhân

dân lao động Thủ đô ghi nhận, hàng ngàn bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo,

bệnh mãn tính chi phí khám chữa bệnh đến hàng chục triệu đồng đã được

BHXH chi trả, gần 300 bệnh nhân bảo hiểm y tế chạy thận nhân tạo chu kỳ tại

các trung tâm lọc máu ngoài thận với chi phí bình quân mỗi năm khoảng 50

triệu đồng/01 bệnh nhân

SƠ ĐỒ BỘ MÁY TỔ CHỨC CỦA BHXH THÀNH PHỐ HÀ NỘI

BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ

lý thu

Phòng Quản

lý chế

độ chính

Phòng Quản

lý hồ sơ

Phòng

Kế hoạch

t i chính

Phòng Cấp

sổ, thẻ

Phòng Công nghệ thông tin

Phòng Giám định chi

Phòng Bảo hiểm

tự nguyện

Phòng Kiểm tra

Phòng

H nh chính tổng hợp

BHXH Hai

B Trưng

BHXH Thanh Xuân

BHXH Cầu Giấy

BHXH Tây

BHXH Gia Lâm

BHXH Đông Anh

BHXH

Từ Liêm

BHXH Thanh Trì

BHXH Sóc Sơn

Chức năng cụ thể của từng phòng:

• Phòng Tổ chức cán bộ: Quản lý tổ chức cán bộ công chức viên chức, giúp

Giám đốc kiện toàn tổ chức bộ máy, tuyên truyền, thi đua Thực hiện đề bạt,

khen thưởng, kỷ luật và nâng bậc lương cho cán bộ công chức đúng quy định,

đảm bảo công bằng tạo được sự tin tưởng phấn khởi trong công chức viên chức

Tham mưu cho giám đốc xây dựng các quy chế làm việc, xây dựng mối quan hệ

phối hợp công tác giữa BHXH Thành phố với ngành trên địa bàn Tham mưu đề

xuất với giám đốc BHXH Thành phố về công tác luân chuyển cán bộ, công tác

đào tạo xây dựng đội ngũ cán bộ công chức có hiệu quả Thực hiện tốt công tác

văn phòng, quản lý tài sản và chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất cho BHXH Thành

phố hoạt động

• Phòng Quản lý thu BHXH: Chủ động xây dựng kế hoạch thu, phân bổ chỉ

tiêu kế hoạch cho BHXH các quận, huyện sát với thực tế, số đơn vị tham gia và

số tiền BHXH được năm sau cao hơn năm trước Hướng dẫn, kiểm tra đôn đốc

việc thực hiện thi BHXH bắt buộc của BHXH các quận, huyện và khai thác mở

rộng đối tượng thu đạt hiệu quả, xác nhận thời gian tham gia BHXH của người

lao động làm cơ sở giải quyết chế độ chính sách theo đúng quy định

• Phòng Quản lý chế độ chính sách: Quản lý và tổ chức thực hiện các chế

độ BHXH: Hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đối với người lao

động tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật Thực hiện tiếp nhận

hồ sơ của các đơn vị sử dụng lao động, giải quyết kịp thời các chế độ BHXH

Quản lý đối tượng hưởng BHXH thường xuyên trên địa bàn Hà Nội, di chuyển

tiếp nhận đối tượng, điều chỉnh kịp thời mức hưởng BHXH cho các đối tượng

đúng quy định Mỗi năm Phòng Quản lý chế độ chính sách đã giải quyết kịp thời

cho trên 20.000 người hưởng BHXH thường xuyên, phối hợp với các phòng

nghiệp vụ giải quyết đơn thư khiếu mại tố cáo theo quy định

• Phòng Quản lý hồ sơ: Chỉ đạo BHXH quận, huyện, thực hiện tốt công tác

quản lý lưu trữ hồ sơ Đã thực hiện lưu trữ hàng trăm ngàn hồ sơ của các đối

tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng và hướng dẫn các phòng,