chuyển đổi hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp ở Việt Nam

chuyển đổi hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp ở Việt Nam

Lời mở đầu

Ngành bảo hiểm là một ngành dịch vụ, do đó SPBH cũng có các đặc điểmchung của các sản phẩm dịch vụ nh tính vô hình, tính không thể tách rời vàkhông thể cất trữ đợc, tính không đồng nhất và không đợc bảo hộ bảnquyền.Ngoài ra SPBH còn có đặc điểm riêng là "sản phẩm không mong đợi" sảnphẩm có chu trình kinh doanh đảo ngợc và sản phẩm có hiệu quả xê dịch Nếu

nh đa số các sản phẩm hữu hình đợc trng bày trong các cửa hàng, đợc vẽ trên cácbiển hiệu, tờ rơi , quảng cáo, đợc phô diễn công dụng trớc ngời mua tiềm năng…

Do đó khách hàng dễ dàng nhận thấy sự tồn tại của sản phẩm Khi mua SPBHngời mua chỉ nhận đợc một lời hứa, lời cam kết về những đảm bảo vật chất trớccác rủi ro Tính vô hình của SPBH làm cho việc giới thiệu, chào bán sản phẩmtrở nên khó khăn hơn.Nh vậy để ký đợc một hợp đồng BH nói chung và BHNTnói riêng không dễ, nhng khi hợp đồng đã ký rồi thì việc duy trì đợc hợp đồng đócũng là một vấn đề lớn mà các công ty hoặc doanh nghiệp bảo hiểm cần phảichú ý.Hiện nay, số lợng hợp đồng BH nói chung và hợp đồng BHNT nói chung

bị huỷ trớc thời hạn rất nhiều, việc huỷ hợp đồng này gây thiệt hại cho ngời thamgia, cho các DNBH và đại lý của hợp đồng đó Khi hợp đồng BH bị huỷ trớc thờihạn thì các bên có liên quan đến hợp đồng bị thiệt hại nh thế nào? Có cách gì đểgiảm bớt mức thiệt hại cho các bên có liên quan tới hợp đồng bảo hiểm không?

Để phần nào giải đáp đợc thắc mắc trên trong phạm vi một đề án em xin chọn đềtài "Một vài suy nghĩ về việc chuyển đổi hợp đồng bảo hiểm nhân

thọ hỗn hợp ở Việt Nam" Bố cục của đề án gồm 3 phần:

Phần I: Tổng quan về BHNT và hợp đồng BHNT.

Phần II: Vấn đề huỷ bỏ HĐBHNT ở Việt Nam trong thời gian

qua.

Phần III: Một vài suy nghĩ về việc chuyển đổi HĐBHNT hỗn hợp

Do kiến thức của em còn nhiều hạn chế trong quá trình xây dựng đề án cònnhiều thiếu sót, em mong cá thầy cô đóng góp thêm ý kiến Đề án môn học của

em đợc hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn

NộI DUNG Chơng I: Lý luận chung về BHNT và hợp đồng BHNT I.Bảo hiểm nhân thọ

1.Khái niệm

BHNT là sự cam kết giữa ngời bảo hiểm và ngời tham gia bảo hiểm,màtrong đó ngời bảo hiểm sẽ trả cho ngời tham gia bảo hiểm hoặc ngời thụ hởngquyền lợi bảo hiểm một số tiền nhất định khi có những sự kiện đã định trớc xảy

ra (ngời đợc bảo hiểm bị chết hoặc sống đến một thời điểm nhất định),còn ngờitham gia bảo hiểm phải nộp phí đầy đủ và đúng hạn.Nói cách khác,BHNT là quátrình bảo hiểm cho các rủi ro liên quan đến sinh mạng,cuộc sống và tuổi thọ củacon ngời

2.Đặc điểm

-BHNT vừa mang tính tiết kiệm vừa mang tính rủi ro

Đây là một trong những điểm khác biệt cơ bản giữa BHNT và BHPNT Thậtvậy, mỗi ngời mua BHNT định kỳ sẽ nộp một khoản tiền nhỏ(gọi là phí bảohiểm) cho công ty BH, ngợc lại các công ty BH có trách nhiệm trả một số tiềnlớn( gọi là số tiền BH) cho ngời đợc hởng quyền lợi BH khi có các sự kiện BHxảy ra.STBH đợc trả khi ngời đợc bảo hiểm đến một độ tuổi nhất định và ấn địnhtrong hợp đồng Hoặc số tiền này đợc trả cho thân nhân và gia đình ngời đợc bảohiểm khi ngời này không may bị chết sớm ngay cả khi họ tiết kiệm đợc mộtkhoản tiền rất nhỏ qua việc đóng phí bảo hiểm Số tiền này giúp những ngời cònsổng trang trải những khoản chi phí cần thiết: Thuốc men, mai táng, chi phí giáodục con cái…Chính vì vậy BHNT vừa mang tính tiết kiệm vừa mang tính rủi ro.Tính chất tiết kiệm ở đây thể hiện trong từng cá nhân, từng gia đình một cách th-ờng xuyên có kế hoạch và có tính kỷ luật Nội dung tiết kiệm khi mua BHNTkhác với các hình thức tiết kiệm khác ở chỗ , ngời bảo hiểm đảm bảo trả cho ng-

ời tham gia bảo hiểm hay ngời thân của họ một số tiền rất lớn ngay khi họ tiếtkiệm đợc một số tiền nhỏ.Có nghĩa là,ngời đợc bảo hiểm không may gặp rủi rotrong thời hạn bảo hiểm đã đợc ấn định, những ngời thân của họ sẽ nhận đợcSTBH hay những khoản trợ cấp từ công ty bảo hiểm điều này thể hiện tính chấtrủi ro trong BHNT

- BHNT đáp ứng đợc rất nhiều mục đích khác nhau của ngời tham gia bảo hiểm

Mỗi mục đích thể hiện khá rõ trong từng loại hợp đồng.Chẳng hạn hợp

đồng hu trí đáp ứng yêu cầu của ngời tham gia những khoản trợ cấp đều đặn

hàng tháng,từ đó góp phần ổn định cuộc sống của họ khi già yếu….Chính vì đápứng đợc nhiều mục đích khác nhau mà loại hình bảo hiểm này có thị trờng ngàycàng rộng và đợc rất nhiều ngời quan tâm.

- Các loại hợp đồng trong bảo hiểm nhân thọ rất đa dạng và phức tạp

Tính đa dạng và phức tạp trong các hợp đồng BHNT thể hiện ngay trongcác sản phẩm của nó Mỗi sản phẩm BHNT có nhiều loại hợp đồng khác nhau,chẳng hạn: Mỗi sản phẩm BHNT có nhiều loại hợp đồng khác nhau,mỗi hợp

đồng lại có sự khác nhau về thời gian,STBH,phơng thức đóng phí , đôi tuổi ngờitham gia…

- Phí bảo hiểm nhân thọ chịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố:độ tuổi

ngời đợc bảo hiểm,tuổi thọ bình quân của con ngời,số tiền bảo hiểm, thời hạntham gia,phơng thức thanh toán…

- BHNT ra đời và phát triển trong điều kiện kinh tế -xã hội nhất định.

+ Điều kiện về kinh tế nh: tốc độ tăng trởng của tổng sản phẩm quốc nội,mức thu nhập của dân c, tỷ lệ lạm phát của đồng tiền…

+ Điều kiện về xã hội: dân số, tuổi thọ bình quân của ngời dân,trình độ họcvấn…

Ngoài điều kiện kinh tế - xã hội, thì môi trờng pháp lý cũng ảnh hởngkhông nhỏ đến sự ra đời và phát triển của BHNT

- Bên đợc bảo hiểm trong hợp đồng BHNT có thể có 3 ngời sau đây :

+ Ngời đợc bảo hiểm là là ngời mà sinh mạng và cuộc sống của họ đợcbảohiểm theo các điều kiện của hợp đồng Ngời đợc bảo hiểm có thể là ngời đã tr-ởng thành có đủ năng lực pháp lý để tự ký hợp đồng cho mình và cũng có thể làngời cha đủ tuổi thành niên phải giao tên của mình cho ngời đứng ra ký kết hợp

đồng

+ Ngời tham gia bảo hiểm là ngời đứng ra yêu cầu bảo hiểm ,thoả thuận và

ký kết hợp đồng Ngời tham gia bảo hiểm phải đảm bảo quy định của pháp luật

về năng lực pháp lý Trong các hợp đồng bảo hiểm cá nhân ngời tham gia bảohiểm và ngời đợc bảo hiểm là hai ngời khác nhau chỉ khi ngời đợc bảo hiểm cha

đến tuổi vị thành niên hoặc trong các hợp đồng bảo hiểm theo nhóm ngời đợcbảo hiểm và ngời tham gia cũng là hai ngời khác nhau.Ngời tham gia bảo hiểm

có quyền yêu cầu huỷ bỏ hợp đồng bảo hiểm

+ Ngời đợc hởng quyền lợi bảo hiểm là ngời đợc nhận STBH và các khoảntrợ cấp do công ty BH thanh toán nh đã nêu rõ trong hợp đồng Ngời đợc hởngquyền lợi bảo hiểm do ngời tham gia bảo hiểm chỉ định Nếu việc chỉ địn không

rõ ràng,STBH sẽ đợc giải quyết theo luật thừa kế Ngời đợchởng quyền lợi bảohiểm thờng là ngời đợc bảo hiểm, chỉ là ngời khác khi ngời đợc bảo hiểm bịchết Xác định rõ đợc ngời đợc hởng quyền lợi bảo hiểm là hết sức quan trọng vìtránh đợc những tranh chấp , khiếu nại…

- Ngời tham gia bảo hiểm, ngời đợc bảo hiểm, ngời thụ hởng phải có quan

hệ huyết thống,nuôi dỡng, cấp dỡng hoặc vợ chồng

- Ngòi tham gia bảo hiểm có trách nhiệm khai báo trung thực về những rủi

ro và tình trạng sức khoẻ của mình để doanh nghiệp BHNT xác định chính xácmức phí Truờng hợp nếu họ phát hiện ra sự thay đổi về những rủi ro và tìnhtrạng sức khoẻ của mình dẫn tới việc thay đổi phí phải thông báo cho doanhnghiệp BHNT để họ điều chỉnh lại mức phí cho phù hợp

2.Đặc điểm của hợp đồng BHNT.

- Hợp đồng BHNT rất đa dạng và do các công ty bảo hiểm thực hiện đadạng hoá sản phẩm để đáp ứng các nhu cầu phong phú của ngời tham gia Cácquy định trong hợp đồng có nhiều điểm khác nhau ở mỗi nớc.Tuy vậy, nó đều cónhững điểm chung phải tuân thủ nh các hợp đồng kinh tế và hợp đồng dân sựkhác nh: Trách nhiệm, quyền lợi…

- Hợp đồng BHNT có thể thay đổi đợc tuỳ theo yêu cầu của ngời tham giabảo hiểm Chẳng hạn: Bảo hiểm tử kỳ cố định có thể chuyển thành một hợp đồng

bảo hiểm nhân thọ trờng sinh, bảo hiểm tử kỳ tái tục có thể tái tục vào ngày kếtthúc mà không cần bằng chứng nào về sức khoẻ…Tuy nhiên sự chuyển đổi nàykhông nhằm mục đích trục lợi bảo hiểm.

- Hợp đồng BHNT có thể dùng làm vật thế chấp vay vốn hoặc ngời tham gia

có thể ứng trớc một khoản tiền nhất định giống nh công ty công ty bảo hiểm cho

họ vay tiền Khoản tiền ứng trớc này đợc các DNBH lấy trong dự phòng phí đểthực hiện

- Hợp đồng BHNT nếu bị huỷ bỏ thì sẽ nhận đợc một số tiền nhất định gọi

là giá trị hoàn lại từ phía doanh nghiệp bảo hiểm nếu ngời tham gia đóng phí đủ

từ hai năm trở lên

- Hợp đồng BHNT thờng là những hợp đồng có giá trị lớn

- Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ là hợp đồng dài hạn vì vậy chủ yếu đợc kýkết với từng cá nhân Việc ký kết theo nhóm rất ít và nếu có chủ yếu là loại bảohiểm tử vong có kỳ hạn xác định

- Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ có thể chuyển nhợng giữa các chủ hợp đồngvới điều kiện chủ hợp đồng mới phải có quan hệ pháp luật với ngời đợc bảohiểm,ngời thụ hởng và đợc doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận

3 Tính chất của hợp đồng bảo hiểm

Hợp đồng BH có những tính chất chung trong khuôn khổ của luật pháp,ngoài ra còn có một số tính chất riêng biệt do đặc điểm kinh tế – kỹ thuật củangành BH chi phối

- HĐBH là hợp đồng song vụ, mở sẵn : có nghĩa là các bên ký kết hợp

đồng đều có quyền và nghĩa vụ đối với nhau Quyền của bên này là nghĩa vụ củabên kia và ngợc laị Quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng bảo hiểm đều quy định

rõ và thể hiện ở các điều khoản bảo hiểm, nh là đã mở sẵn Bên tham gia bảohiểm sau khi xem xét thấy phù hợp với nhu cầu của mình thì ký kết và ngợc lại

- HĐBH mang tính tơng thuận : với tính chất này chỉ cần hai bên chấp

thuận là đi đến ký kết Việc đi đến ký kết hợp đồng dựa trên nguyên tắc tựnguyện, bình đẳng trong khuôn khổ pháp luật

- HĐBH là hợp đồng có bồi thờng ( phải trả tiền) : quyền lợi và nghĩa

vụ của hai bên tham gia hợp đồng thể hiện mối quan hệ tiền tệ rất rõ nét, tức làngời tham gia bảo hiểm phải trả tiền bằng cách nộp phí bảo hiểm mới đợc đảmbảo có quyền lợi kinh tế từ doanh nghiệp bảo hiểm Vì vậy dù hợp đồng đã kýkết , nhng ngời tham gia bảo hiểm cha nộp phí, thì hợp đồng vẫn cha có hiệu lực

và ngời tham gia cha đòi hởng quyền lợi của mình

- HĐBH là hợp đồng may rủi : trong thời hạn có hiệu lực, nếu sự kiện

bảo hiểm xảy ra, bên tham gia bảo hiểm sẽ đợc DNBH bồi thờng hoặc chi trả.Trái lại, nếu không xaỷ ra sự kiện bảo hiểm, mặc dù đã nộp phí bảo hiểm bêntham gia bảo hiểm vẫn không nhận đợc bất cứ một khoản chi hoàn trả nào từphía DNBH DNBH chấp nhận rủi ro từ phía ngời tham gia bảo hiểm đổi lạiDNBH nhận đợc phí bảo hiểm Nhng rủi ro này mới tồn tại ở trạng thái tơng lai,

có thể xảy ra hoặc không xảy ra Vì vậy không thể xác định đợc hiệu qủa khi kýkết hợp đồng và ngời ta thờng quan niệm HĐBH là hợp đồng may rủi

4.Thiết lập và thực hiện HĐBHNT.

a) Thiết lập hợp đồng

- Nguyên tắc : khi thiết lập HĐBH phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

+ nguyên tắc công bằng đôi bên cùng có lợi : nguyên tắc này đòi hỏi ngời

tham gia bảo hiểm và DNBH phải thiết lập hợp đồng với điều kiện tôn trọng lợiích của mỗi bên Các bên đợc hởng quyền lợi với điều kiện phải thực hiện nhữngnghĩa vụ nhất định Nguyên tắc này thể hiện tính song vụ của hợp đồng bảohiểm

+ Nguyên tắc bàn bạc thống nhất : đây là nguyên tắc đòi hỏi các bên tham

gia phải tỏ rõ ý muốn của mình khi thiết lập hợp đồng và phải đạt đợc sự thốngnhất về ý muốn đó Có nh vậy mối quan hệ giữa các bên mới đảm bảo lâu dài vàhạn chế việc huỷ bỏ hợp đồng trớc thời hạn

+ Nguyên tắc tự nguyện : Tự nguyện thiết lập hợp đồng bảo hiểm có nghĩa

là bên này không đợc dựa vào u thế kinh tế của mình hoặc ý muốn chủ quan củamình để áp đạt cho bên kia, bắt ép bên kia xác lập hợp đồng

+ Nguyên tắc không làm tổn hại lợi ích chung của xã hội : Lợi ích chung

của xã hội là lợi ích cộng đồng, lợi ích căn bản của mọi ngời trong xã hội mà các

đạo luật khác quy định Hai bên tham gia trong hợp đồng bảo hiểm đều phảicùng nhau bảo vệ lợi ích này

- Trình tự thiết lập hợp đồng bảo hiểm

+ Khai báo rủi ro : Cơ sở pháp lý đầu tiên để thiết lập hợp đồng bảo hiểm

chính là những yêu cầu , đề nghị của ngời tham gia bảo hiểm Những yêu cầu, đềnghị này đợc thực hiện bởi ngời tham gia bảo hiểm khai báo rủi ro và cung cấpnhững thông tin cần thiết có liên quan cho DNBH theo một phiếu in sẵn

+ Chấp nhận rủi ro bảo hiểm : sau khi DNBH nhận đợc giấy yêu cầu đợc

bảo hiểm, qua qúa trình xét duyệt thấy phù hợp với điều kiện bảo hiểm, DNHBH

sẽ đồng ý chấp nhận bảo hiểm và đóng dấu vào giấy yêu cầu bảo hiểm đó Và

nh vậy chứng tỏ DNBH đã chấp nhận cam kết

+ Thoả thuận về việc nộp phí bảo hiểm : sau khi chấp nhận bảo hiểm, hai

bên còn phải thoả thuận với nhau về việc nộp phí bảo hiểm

+ Cấp đơn bảo hiểm hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm : Sau khi DNBH ký

tên, đóng dấu chứng nhận vào giấy yêu cầu bảo hiểm, tức là HĐBH đã lập xong.Dựa vào hợp đồng DNBH phải kịp thời cấp đơn cho ngời tham gia bảo hiểm

Đơn bảo hiểm, giấy chứng nhận bảo hiểm là văn bản pháp lý, là bằng chứngcủa việc giao kết hợp đồng, song chúng chỉ đề cập đến những thông tin cơ bản,vắn tắt về HĐBH Khi DNBH cấp đơn và giấy chứng nhận bảo hiểm là bằngchứng hoàn thành toàn bộ trình tự thiết lập HĐBH

b) Thực hiện HĐBHNT.

*Quyền và nghĩa vụ của bên tham gia bảo hiểm

- Bên tham gia bảo hiểm có quyền:

+ Lựa chọn doanh nghiệp để mua BH

+Yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm giải thích rõ các điều kiện, điều khoảnbảo hiểm,cấp đơn bảo hiểm hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm

+ Đơn phơng đình chỉ hợp đồng theo luật định nếu nh DNBH cố ý cung cấpthông tin sai sự thật để giao kết hợp đồng,không chấp nhận giảm phí nếu rủi ro

đợc bảo hiểm thay đổi theo hớng có lợi cho cho DNBH mà bên tham gia đã yêucầu giảm phí…

+Yêu cầu DNBH trả tiền BH hoặc tiền bồi thờng khi sự kiện BH xảy ra.+Chuyển nhợng HĐBH theo thoả thuận trong hợp đồng hoặc theo quy địnhcủa pháp luật

+Các quyền khác theo quy định của pháp luật

- Bên tham gia BH có nghĩa vụ:

+ Kê khai đầy đủ trung thực mọi chi tiết có liên quan đến hợp đồng bảohiểm.Việc kê khai này phải đợc tiến hành khi ký kết hợp đồng và suốt trong quátrình thực hiện hợp đồng, chẳng hạn nh việc thay địa chỉ,trụ sở của ngời tahm giaBH,mức độ tăng giảm rủi ro…Những thông báo này có liên quan tới việc quản lýhợp đồng,tăng phí hay giảm phí bảo hiểm…

+Đóng phí đầy đủ theo thời gian và phơng thức đã thoả thuận trong hợp

đồng bảo hiểm.Phí bảo hiểm có thể đóng một lần hay định kỳ.Trong trờng hợpnộp phí chậm thì doanh nghiệp bảo hiểm ấn định một thời hạn để ngời tham gia

bảo hiểm nộp phí.Nếu hết thời hạn đó mà ngời tham gia BH không đóng phí thìhợp đồng chấm dứt

+Thông báo cho DNBH về việc xảy ra sự kiện bảo hiểm theo nh thoả thuậntrong hợp đồng, việc thông báo này phải đợc thực hiện nhanh chóng.Việc áp đặtthời hạn thông báo là để bảo vệ quyền lợi cho DNBH,giúp họ giải quyết hậu quảrủi ro nhanh chóng,chính xác,đặc biệt giúp bảo vệ khả năng truy đòi ngời thứ 3

có liên quan.Sau khi khai báo lần đầu về những tổn thất xảy ra, bên tham gia bảohiểm còn phải cung cấp tất cả các giấy tờ cần thiết có liên quan để DNBH làm rõnguyên nhân và mức độ tổn thất giúp hoàn tất thủ tục bồi thờng

+ áp dụng các biện pháp đề phòng và hạn chế tổn thất để hạn chế tối đa hậuquả của rủi ro

* Quyền và nghĩa vụ của DNBH

- DNBH có quyền:

+ Thu phí bảo hiểm theo thoả thuận trong hợp đồng bảo hiểm

+ Yêu cầu khách hàng cung cấp đầy đủ các thông tin có liên quan đến hợp

đồng bảo hiểm

+ Đơn phơng đình chỉ hợp đồng nếu bên tham gia cố ý cung cấp các thôngtin sai sự thật nhằm giao kết hợp đồng để đợc bồi thờng hoặc đợc trả tiền bảohiểm.Trong trờng hợp phí đóng nhiều lần nhng ngời tham gia bảo hiểm đóng phímột hoặc một số lần sau đó không thể tiếp tục đóng phí thì sau một thời giannhất định DNBH có quyền đơn phơng đình chỉ thực hiện hợp đồng…

+ Từ chối trả tiền bảo hiểm hoặc từ chối thanh toán tiền bồi thờng chokhách hàng trong những trờng hợp không thuộc phạm vi trách nhiệm bảo hiểmhoặc trờng hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo nh thoả thuận trong hợp đồng.+ Yêu cầu khách hàng áp dụng các biện pháp đề phòng, hạn chế tổn thấttheo quy định của pháp luật

- DNBH có nghĩa vụ:

+ Giải thích cho khách hàng về các điều kiện,điều khoản bảo hiểm, quyền

và nghĩa vụ của họ khi mua bảo hiểm.Sự giải thích ở đây có thể bằng lời hoặcbằng văn bản,thông thờng các điều kiện, điều khoản bảo hiểm ,DNBH phải giảithích bằng văn bản

Nội dung giải thích càng rõ ràng, dễ hiểu thì thời hạn thiết lập hợp đồngcàng nhah chóng.Nghĩa vụ giải thích mặc dù không phải là nghĩa vụ thoả thuậntrong hợp đồng bảo hiểm, nhng lại rất quan trọng vì đây là một hành động chuẩn

bị sẵn sàng thiết lập hợp đồng, là cơ sở, tiền đề để thiết lập hợp đồng hợp