hoàn thiện cơ chế thanh tra của ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh (ví dụ trên địa bàn tỉnh nghệ an)

Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là toàn bộ nhữngphương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, qu

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN CƠ

CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC 6 1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của ngân hàng Nhà nước 6

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế

thanh tra của ngân hàng Nhà nước 61.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước TW và

Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh 13

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh 17

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng

nhà nước chi nhánh tỉnh 171.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra giám sát của

Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh 241.2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng

2.1 Khái quát về hệ thống ngân hàng và các tổ chức có hoạt động ngân

hàng trên địa bàn tỉnh Nghệ An 41

2.1.1 Giới thiệu bộ máy tổ chức Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An 41

2.1.2 Khái quát về mạng lưới và hoạt động của các Tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An 44

2.2 Tình hình cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An 49

2.2.1 Hệ thống văn bản khung pháp lý và các quy định cụ thể của 2.2.2 Tình hình tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh nghệ an 54

2.2.3 Tình hình tổ chức thực hiện công tác và sự phối hợp giữa thanh tra NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ an với các chủ thể thanh tra khác 59

2.3 Đánh giá việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước tỉnh Nghệ An 72

2.3.1 Những thành công 72

2.3.2 Những hạn chế 73

2.3.3 Nguyên nhân 75

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH TỈNH NGHỆ AN 79

3.1 Định hướng và quan điểm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh và Chi nhánh Nghệ An 79

3.1.1 Những thuận lợi, khó khăn trong việc đổi mới cơ chế thanh tra của Chi nhánh Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh 79

nước cấp tỉnh và Chi nhánh Nghệ An 83

3.1.3 Quan điểm về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh 89

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ an 95

3.2.1 Đổi mới nhận thức toàn diện về hoạt động thanh tra 95

3.2.2 Hoàn thiện hệ thống pháp luật 97

3.2.3 Hoàn thiện và đổi mới về mô hình tổ chức từ thanh tra Ngân hàng nhà nước Trung ương đến địa phương 99

3.2.4 Hoàn thiện và nâng cao kỹ năng các mặt nghiệp vụ thanh tra của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ an 105

3.2.5 Tăng cường sự chỉ đạo và phối hợp hoạt động của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh với kiểm tra nội bộ các Ngân hàng thương mại và các cơ quan hữu quan trên địa bàn Nghệ An 107

3.2.6 Phối hợp tốt giữa Thanh tra giám sát với Ngân hàng nhà nước Chi nhánh Nghệ An, bổ sung trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra 109

3.3 Các kiến nghị 109

3.3.1 Kiến nghị với Chính phủ 109

3.3.2 Kiến nghị với NHNN Việt Nam 110

3.3.3 Kiến nghị với các Hội sở NHTM 111

3.3.4 Kiến nghị với Thanh tra giám sát Ngân hàng Trung ương 112

KẾT LUẬN 114

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

QTDND : Quỹ tín dụng nhân dân

QTDND TW : Quỹ tín dụng nhân dân trung ươngKBNN : Kho bạc nhà nước

GSTX : Giám sát từ xa

KT - XH : Kinh tế - xã hội

SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ chức bộ máy của NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ An 42

Sơ đồ 2.2: Cơ cấu tổ chức Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An 57

BẢNG Bảng 2.1: Nguồn vốn huy động tại chỗ của hệ thống Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An 46

Bảng 2.2: Dư nợ cho vay của hệ thống NHTM Nghệ An 47

Bảng 2.3: Diễn biến nợ xấu của các NHTM Nghệ An 48

Bảng 2.4: Diễn biến về cán bộ Thanh tra NHNN Chi nhánh Nghệ An 56

Bảng 2.5: Số cuộc thanh tra, kiểm tra từ 2005 – 2009 của Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh Nghệ An 65

Bảng 2.6: Số liệu công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo trong ngành ngân hàng trên địa bàn Nghệ An 67

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cơ chế thanh tra của NHNN đã từng bước thay đổi theo sự phát triển hệthống Ngân hàng Việt Nam Trong quá trình đổi mới của đất nước, đổi mới

và cải cách hành chính, đổi mới về mô hình tổ chức của Ngân hàng nhànước, thanh tra cũng cần đổi mới theo và phải được thực hiện trước khiNHNN chi nhánh tỉnh, thành phố thay đổi mô hình tổ chức, từ đó dẫn đếnnhững khó khăn nhất định cần phải từng bước hoàn thiện cơ chế để vận hànhđược tốt hơn

Nghệ An đang phát triển trở thành trung tâm kinh tế xã hội của khu vựcBắc Trung bộ nên số lượng ngân hàng, quỹ tín dụng, và một số tổ chức tàichính quy mô nhỏ khác trên địa bàn đang tăng lên nhanh chóng Việc hoànthiện cơ chế thanh tra NHNN để thanh tra, giám sát các ngân hàng trên địa bàn

là vấn đề cần thiết, nhằn đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng trên địa bàn Vấn đề độc lập của Thanh tra đối với Ngân hàng chi nhánh nhà nướchiện nay cũng là vấn đề cần xem xét do cơ chế Thanh tra hiện nay xét trênmột số góc độ thì: Luật thanh tra vẫn chưa thực sự chỉ ra được hướng đổi mới

tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra Thanh tra vẫn “lấp lửng” hai chứcnăng là quản lý nhà nước về thanh tra và cánh tay nối dài của Thủ trưởng cơquan quản lý cùng cấp

Tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngân hàng nhà nước chi nhánh - cơquan thực hiện chức năng thanh tra, giám sát hoạt động của ngân hàng trên địabàn - vẫn còn nhiều vướng mắc và bất cập đòi hỏi phải được từng bước hoàn

thiện nó Do đó tác giả chọn đề tài: " Hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân

hàng nhà nướcchi nhánh tỉnh (ví dụ trên địa bàn tỉnh Nghệ An) " để

nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Cho đến nay việc nghiên cứu liên quan đến đề tài này mới chỉ là các báocáo đánh giá của các cơ quan chức năng trong ngành Ngân hàng Các báo cáo

đó dừng lại ở từng mặt, từng phần và đi vào quản lý bằng các hoạt động thanhtra cụ thể; chưa có nghiên cứu một cách toàn diện cả về lý luận và thực trạng,đưa ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế Thanh tra ngân hàng trong đó có thanhtra NHNN chi nhánh tỉnh

Cơ chế thanh tra ngân hàng là một vấn đề rộng lớn, liên quan đến quản

lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thời mang tính chuyên

ngành, chuyên môn cao; Đây là đề tài khó mang tầm vĩ mô cấp Nhà nước Tuy nhiên qua nhiều năm làm việc thực tiễn trong công tác thanh tra ởNgân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh, tác giả mạnh dạn đưa vấn đề này ranghiên cứu nhưng xét trên một phạm vi nhỏ ở cấp tỉnh để làm phạm vi nghiêncứu, với mong muốn đem lại hiệu lực quản lý Nhà nước ngày càng tốt hơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của ngân hàng nhà nước

- Phạm vi nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của NHNN chi nhánh Nghệ An

áp dụng đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005-2009

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, suyluận logic kết hợp với các phương pháp khác như so sánh, phân tích, đánhgiá để đạt được mục đích nghiên cứu

6 Những đóng góp của luận văn

- Làm rõ bản chất, nội dung và chức năng quản lý nhà nước của Thanhtra ngân hàng nhà nước đối với các Ngân hàng thương mại

- Chỉ rõ thực trạng cơ chế thanh tra của NHNN, đánh giá những thànhcông, những hạn chế của cơ chế đó Tìm ra nguyên nhân và đề xuất phươnghướng và các giải pháp để hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng nhà nướcchi nhánh Nghệ An

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng Nhà nước

Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước đối

với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ

THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC

1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

1.1.1.1 Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng trung ương Ngân hàng trung

ương là định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thực hiện chức năng quản lýnhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh Ngân hàng trung ương là ngânhàng duy nhất được phép phát hành tiền của mỗi quốc gia, là một định chếcông cộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liênquan đến tiền tệ, nhằm phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng

Ở Việt Nam, Ngân hàng nhà nước Việt Nam là Ngân hàng trung ươngcủa nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (quy định trong Luật NHNN)

Chức năng của Ngân hàng trung ương: phát hành tiền, ngân hàng của cácngân hàng trung gian và ngân hàng của Chính phủ

1.1.1.2 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước

Khoản 1, Điều 50, Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng

là thanh tra nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thốngthuộc bộ máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phầnđảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia

1.1.1.3 Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

Cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là toàn bộ nhữngphương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn,

tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động của tổ chức Thanh tra ngân hàng tiến hànhthanh tra, kiểm tra và những quy định về mối quan hệ giữa các cơ quan nàyvới nhau trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định củapháp luật trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Các yếu tố của cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra; mối quan hệ giữa các chủ thể tiếnhành thanh tra và đối tượng của thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

Đối tượng của Thanh tra ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là các tổ

chức tín dụng; hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải TCTD đượcNHNN cấp giấy phép; các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế - xã hội và

cá nhân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng và

hoạt động ngân hàng Các tổ chức cá nhân khác có hoạt động ngân hàng.

1.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

Thanh tra ngân hàng nhà nước gắn liền với quản lý nhà nước

Thanh tra ngân hàng nhà nước luôn mang tính quyền lực nhà nước

Thanh tra ngân hàng nhà nước có tính độc lập tương đối

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh.

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chuẩn mực về thanh tratrong hệ thống ngân hàng

Hoàn thiện tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnhHoàn thiện phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánhtỉnh và phối hợp thực hiện giữa các chủ thể tiến hành thanh tra

- Phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

Thanh tra ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh giám sát thường xuyên việcthực hiện quy chế an toàn trong hoạt động của các NHTM, được thực hiệnbằng cách Thanh tra NHNN ở tại chi nhánh nhưng thường xuyên thu thậpthông tin về hoạt động của các NHTM và các chi nhánh NHTM từ nhiều kênhthông tin khác nhau, thông qua đó phân tích đánh giá tình hình hoạt động của

các tổ chức này để giám sát sự an toàn trong hoạt động của các TCTD, nội

dung này gọi là giám sát từ xa

Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh thành lập các đoàn thanh tra tới trực tiếptại các NHTM để tiến hành thanh tra, kiểm tra các hoạt động cụ thể tại NHTM,

nội dung này gọi là thanh tra tại chỗ

Thanh tra NHNN chi nhánh sử dụng quyền lực, chức năng của mình để

xử lý các vi phạm của đối tượng thanh tra, thực hiện các biện pháp ngăn chặn

và xử lý vi phạm theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩmquyền xử lý vi phạm pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Xây dựng quy chế chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra và quy chếphối hợp giữa các chủ thể khi tiến hành thanh tra

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra giám sát của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

1.2.2.1 Các nhân tố khách quan:

Môi trường vĩ mô về tình hình phát triển kinh tế xã hội của quốc gia nóichung và hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM nói riêng, ảnh hưởnggián tiếp đến công tác thanh tra giám sát ngân hàng

Môi trường pháp lý là một yếu tố khách quan tác động trực tiếp đến côngtác thanh tra, giám sát của NHNN Các quy định của pháp luật trong hoạtđộng ngân hàng thường xuyên thay đổi sẽ gây ra khó khăn cho công tác thanhtra giám sát ngân hàng Hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, các điều luật quyđịnh khác nhau hoặc chồng chéo, không phù hợp trong thực tế sẽ khiến côngtác thanh tra trở nên bất cập, khó thực hiện và giảm hiệu quả

1.2.2.2 Các nhân tố chủ quan:

Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố tiên quyết cho sự thành công của côngtác thanh tra giám sát của NHNN Tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng cán bộthanh tra gồm có: kiến thức tổng hợp và chuyên môn, trình độ phân tích đánh giáthông tin, khả năng dự báo, kinh nghiệm thực tế, thái độ với công việc

Công nghệ thanh tra và trình độ ứng dụng công nghệ quyết định sự pháttriển của hệ thống thanh tra giám sát ngân hàng

1.2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Rủi ro sụp đổ ngân hàng có tính dây chuyền, khi một ngân hàng thươngmại bị vỡ nợ thì sẽ dễ dàng kéo theo sự đổ vỡ của các NHTM khác Một khiNgân hàng mất tính ổn định sẽ ảnh hưởng đến các khâu khác và làm cho toàn

bộ hệ thống tài chính bị ảnh hưởng theo

Chính vì vậy, để đảm bảo an toàn, đảm bảo việc tuân thủ pháp luật củacác NHTM, hoạt động thanh tra của NHNN chi nhánh tỉnh đối với cácNHTM là hết sức cần thiết

Để các góp phần trong việc cải cách hành chính Nhà nước, thì việc hoànthiện cơ chế thanh tra là một ấn đề không thể thiếu, nhằm đạt được các mục tiêu

Thứ nhất: góp phần tăng tính công khai, minh bạch trong hoạch định

chinh sách, xây dựng và thực hiện pháp luật

Thứ hai: góp phần thành công trong công tác cải cách hành chính Nhà nước Thứ ba: hoàn thiện cơ chế thanh tra chính là hoàn thiện chế độ công vụ,

công chức, nâng cao chất lượng thực thi công vụ

Thứ tư: hoàn thiện cơ chế thanh tra là phải xây dựng đào tạo và quản lý

đội ngũ công chức thanh tra

1.3 Kinh nghiệm thanh tra giám sát ở một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm của một số nước

1.3.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Tham khảo mô hình tổ chức và hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàngcác nước cho thấy:

Thứ nhất: phân tách chức năng giữa thực thi chính sách tiền tệ và thanh

tra, giám sát hoạt động ngân hàng; mô hình chức năng tập trung 2 khối táchbiệt; tách cơ quan giám sát ngân hàng, tài chính ra khỏi NHTW

Thứ hai: tính độc lập của cơ quan thanh tra, giám sát, thực hiện cả 4 chức

năng: cấp phép, ban hành quy chế, giám sát tại chỗ và từ xa; xử lý vi phạm

Thứ ba: khung pháp lý: một khung pháp lý riêng hoặc thể hiện trong các

luật khác nhau xác định rõ tổ chức, thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ, mụctiêu, phương pháp của thanh tra, giám sát

Thư tư: mối quan hệ giám sát với các định chế tài chính và kiểm toán

độc lập

Chương 2THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN 2.1 Khái quát về hệ thống Ngân hàng và các tổ chức có hoạt động ngân hàng trên địa bàn tỉnh Nghệ An

2.1.1 Giới thiệu bộ máy tổ chức Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An:

Cơ cấu tổ chức bộ máy của NHNN chi nhánh tỉnh Nghệ An thực hiện

theo quy định của Thống đốc NHNN Theo đó, NHNN chi nhánh tỉnh Nghệ

An là đơn vị phụ thuộc của NHNN Việt Nam, chịu sự lãnh đạo và điều hànhtập trung, thống nhất của Thống đốc NHNN, có chức năng tham mưu, giúpThống đốc quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng trên địa bàn vàthực hiện một số nghiệp vụ Ngân hàng trung ương theo uỷ quyền của Thốngđốc

Bộ máy điều hành gồm: Giám đốc chi nhánh, 3 Phó giám đốc giúp việcphụ trách 4 phòng nghiệp vụ và Thanh tra chi nhánh, với tổng số cán bộ địnhbiên là 63 người

Giám đốc chi nhánh trực tiếp chỉ đạo các bộ phận chức năng của NHNNchi nhánh để thực hiện chức năng nhiệm vụ của NHNN chi nhánh theo uỷquyền của Thống đốc Nhiệm vụ của các Phó giám đốc và chức năng nhiệm

vụ của các phòng và Thanh tra chi nhánh do Giám đốc chi nhánh quy định

2.1.2 Khái quát về mạng lưới và hoạt động của các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An:

Ngoài hệ thống NHTM còn có Bảo hiểm tiền gửi chi nhánh Bắc Trung

Bộ, chi nhánh Ngân hàng phát triển, Chi nhánh ngân hàng chính sách xã hội,các Quỹ đầu tư có hoạt động ngân hàng như Quỹ tình thương của Hội liênhiệp phụ nữ Việt Nam, Quỹ hội nông dân, các Quỹ đầu tư tài chính vi mô

2.1.2.2 Kết quả hoạt động của hệ thống NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Tổng nguồn vốn huy động cuối năm 2009 là 22.434 tỷ đồng tăng 212%(tăng 15.283 tỷ đồng) so với năm 2005

- Tổng dư nợ tín dụng cuối năm 2009 là 30.216 tỷ đồng tăng 233% (tăng21.155 tỷ đồng) so với năm 2005

- Tổng nợ xấu cuối năm 2009 là 338 tỷ đồng tăng không đáng kể so vớinăm 2005, tuy nhiên có thời kỳ tăng gấp đôi (632 tỷ đồng - năm 2006)

2.2 Tình hình cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An

2.2.1 Hệ thống văn bản khung pháp lý và các quy định cụ thể của Thanh

tra ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An:

2.2.1.1 Hệ thống văn bản khung pháp lý:

Hệ thống văn bản pháp luật về hoạt động thanh tra, hoạt động giải quyếtkhiếu nại tố cáo; pháp luật về hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng và kinhdoanh tiền tệ ngày càng được bổ sung và hoàn thiện, cụ thể như: các Luật,Nghị định, Thông tư và các quy chế hoạt động của từng cơ quan tiến hànhthanh tra, kiểm tra

2.2.1.2 Các hình thức và thẩm quyền xử lý vi phạm của thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh theo các quy định của pháp luật hiện hành:

Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý viphạm hành chính; hạn chế chia cổ tức, chuyển nhượng cổ phần, chuyểnnhượng tài sản; hạn chế việc mở rộng phạm vi, quy mô và địa bàn hoạt động;hạn chế, tạm đình chỉ hoặc đình chỉ một hoặc một số hoạt động ngân hàng;tạm đình chỉ, đình chỉ hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tạm đình chỉ, đìnhchỉ, miễn nhiệm chức vụ quản lý hoặc áp dụng các hình thức kỷ luật khác đốivới cá nhân có vi phạm; … Đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng khôngphải là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài có hành vi vi phạmpháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, tuỳ theo tính chất và mức độ viphạm mà bị xử lý kỷ luật theo quy định của pháp luật

2.2.2 Tình hình tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnhNghệ an:

Hiện tại, tổng số cán bộ thanh tra của Chi nhánh là 18 người, 01 Chánhthanh tra và 04 Phó chánh thanh tra; thanh tra viên chính 01, thanh tra viên

11, tuổi đời dưới 30 gồm 7 người; Đảng viên 9 người, thạc sỹ 01, đại học 16,biết ngoại ngữ giao tiếp được 02, tất sử dụng máy tính thành thạo

Bố trí công tác:

Chánh Thanh tra chi nhánh: phụ trách chung, chỉ đạo trực tiếp công tác

xét giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham nhũng, chịu trách nhiệm trướcGiám đốc ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An về hoạt động thanh tragiám sát của chi nhánh;

Phó chánh thanh tra phụ trách các khối: tham mưu giúp việc cho Chánh

thanh tra, trực tiếp chỉ đạo điều hành các khối nghiệp vụ, giải quyết các côngviệc trong phạm vi được phân công

Khối tổng hợp: phụ trách công tác tổng hợp và quản lý các Quỹ tín dụng

nhân dân cơ sở

* Khối Chi nhánh NHTM NN: phụ trách các chi nhánh NHTM Nhà nước

và bao gồm 01 cán bộ kiêm nhiệm vụ giúp Chánh thanh tra công tác giải quyếtkhiếu nại tố cáo, chống tham nhũng, chống tội phạm trong ngành ngân hàng

* Khối Chi nhánh NHTM CP: phụ trách các chi nhánh NHTM cổ phần

2.2.3 Tình hình tổ chức thực hiện công tác và sự phối hợp giữa thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh Nghệ an với các chủ thể thanh tra khác

2.2.3.1 Tổ chức thực hiện công tác của thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh Nghệ An đang duy trì thực hiện haiphương thức thanh tra là giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ, trong đó chútrọng về công tác thanh tra tại chỗ

Thực hiện chế độ thanh tra tại chỗ, Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnhNghệ An trong 5 năm từ năm 2005 đến 2009 đã tiến hành 174 cuộc thanh tra,kiểm tra, bình quân gần 35 cuộc một năm, đưa ra 1080 kiến nghị, quyết định

xử phạt vi phạm hành chính 07 trường hợp, giải quyết kịp thời các đơn thưkhiếu nai tố cáo theo đúng quy định của pháp luật

Trong những năm qua từ năm 2005 đến năm 2009 Thanh tra chi nhánh

ngân hàng nhà nước Nghệ an cùng các chi nhánh NHTM trên địa bàn đã phốihợp thực hiện tốt công tác giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo, tuy nhiên do đặcthù của ngành ngân hàng nên số lượng đơn thư không nhiều, nội dung giảiquyết không phức tạp như các ngành khác như đất đai hoặc chính sách chế độ

2.2.3.2 Thanh tra NHNN chi nhánh Nghệ An phối hợp các chủ thể thanh tra khác trên địa bàn:

- Phối hợp với kiểm soát nội bộ của các NHTM trên địa bàn:

Chỉ đạo các NHTM thực hiện việc báo cáo định kì về Thanh tra NHNNchi nhánh để tổng hợp tình hình và kết quả hoạt động thanh tra - kiểm tra trênđịa bàn Báo cáo thường xuyên, kịp thời những khó khăn, vướng mắc vềnghiệp vụ kiểm tra - kiểm soát; những vi phạm lớn phát hiện qua kiểm tra

- Phối hợp với Thanh tra nhà nước và các cơ quan có liên quan:

Thanh tra ngân hàng là cơ quan có chức năng chính tiến hành thanhtra nghiệp vụ của các NHTM Tuy nhiên Thanh tra NHNN chi nhánh cũngphối hợp và nhận sự chỉ đạo của Thanh tra nhà nước về việc thực hiện cácquy trình, quy định, nguyên tắc trong việc tiến hành thanh tra Thanh traNHNN chi nhánh còn chủ động phối hợp với các cơ quan khác như Công an,Quản lý thị trường… để thanh tra, kiểm tra các tổ chức, cá nhân không phải làTCTD vi phạm các quy định trong hoạt động tiền tệ và các hoạt động ngânhàng trái phép Năm 2008 và 2009 tổ chức kiểm tra 93 đối tượng các cơ sở là

kinh doanh vàng bạc và hoạt động thu đổi ngoại tệ trên địa bàn, xử lý, xử phạt

10 đối tượng phạt vi phạm

2.2.3.3 Về tình hình xử lý vi phạm:

Kết quả xử lý hành chính từ năm 2005 đến năm 2009 Thanh tra chinhánh ngân hàng nhà nước Nghệ An đã ra 06 quyết định xử phạt vi phạmhành chính đối với các ngân hàng, số tiền 15.000.000 đồng, ngoài hình thứcphạt tiền còn quyết định phạt cảnh cáo nhiều trường hợp

Năm 2008 và 2009 Thanh tra NHNN chi nhánh hành phối hợp với các

cơ quan Công an kinh tế và Quản lý thị trường trên địa bàn Nghệ An tổ chứckiểm tra các đối tượng các cơ sở là kinh doanh vàng bạc và hoạt động thu đổingoại tệ trên địa bàn, kết quả kiểm tra xử phạt hành chính 10 đối tượng viphạm số tiền 39 triệu đồng, vì đã có những hành vi kinh doanh ngoại tệ khôngđược phép hoặc có hành vi quảng cáo thu đổi ngoại mà không được phép theođúng quy định của pháp luật

2.3 Đánh giá việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước tỉnh Nghệ An:

2.3.1 Những thành công:

Trong những năm qua, Thanh tra ngân hàng đóng vai trò hết sức quantrọng trong việc bảo vệ pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nướctrong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng Thanh tra ngân hàng đã gópphần tích cực đảm bảo sự an toàn và hiệu quả của hệ thống các TCTD vậnhành trong cơ chế thị trường, bạo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửitiền, đồng thời nâng cao hiệu quả của việc thực hiện chính sách tiền tệ vàchức năng quản lý của NHNN chi nhánh tỉnh

2.3.2 Những hạn chế:

Thanh tra ngân hàng chưa tổ chức thành một hệ thống thống nhất màđược phân bố theo cơ cấu tổ chức của Ngân hàng nhà nước theo, địa giớihành chính, Thanh tra ngân hàng nhà nước là một bộ phận trong cơ cấu củaChi nhánh NHNN, vì vậy tính độc lập của Thanh tra ngân hàng nhà nước còn

bị hạn chế rất nhiều

Trên cơ sở kết quả thanh tra, giám sát quyền hạn của Thanh tra ngânhàng nhà nước chỉ giới hạn ở quyền kiến nghị với thống đốc và cơ quan cóthẩm quyền biện pháp xử lý và các biện pháp bảo đảm thi hành pháp luật vềtiền tệ và hoạt động ngân hàng Thanh tra NHNN không có quyền xử lý viphạm hành chính theo quy định của pháp luật

Thanh tra ngân hàng chưa hoàn thiện quy trình thanh tra tại chỗ và sổ taythanh tra tại chỗ dùng riêng cho ngành ngân hàng

Phương pháp thanh tra tuân thủ tỏ ra chưa cập nhật so với yêu cầu bảođảm an toàn hoạt động ngân hàng trong tình hình mới nội dung thanh tra tạichỗ còn dàn trải, làm nhiều, chưa trọng tâm, trọng điểm và chưa phát hiệnđược nhiều sai phạm.

Thanh tra giám sát ở cấp chi nhánh còn mang tính hình thức và chưa cóhiệu quả đáng kể trong việc phát hiện sớn, cảnh báo các rủi ro tiềm ẩn Giámsát từ xa chưa hỗ trợ cho công tác thanh tra tại chỗ thông qua việc đưa ra cácdấu hiệu cảnh báo, xác định khu vực tập trung rủi ro để làm cơ sở xác địnhphạm vi, đối tượng thanh tra tại chỗ và lập kế hoạch giám sát hợp lý để giảmthiểu rủi ro

Việc xử phạt vi phạm của thanh tra NHNN chưa nghiêm, còn tâm lý nểnang Có trường hợp trong khi thanh tra có sai phạm bị bỏ qua Khi thông quakết quả thanh tra, do tâm lý nể nang, quen biết nên nhiều tình tiết bị giảm nhẹ Công tác kiểm tra, đôn đốc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra chưanghiêm Việc nắm thông tin của các NHTM trong việc thực hiện kiến nghịsau thanh tra còn chưa đầy đủ nên nhiều trường hợp Thanh tra chi nhánhkhông nắm được cụ thể việc thực hiện chấn chỉnh đến đâu

CHƯƠNG 3

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ

THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC

CHI NHÁNH TỈNH NGHỆ AN 3.1 Định hướng và quan điểm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh và chi nhánh Nghệ An.

3.1.1 Những thuận lợi, khó khăn trong việc đổi mới cơ chế thanh tra của Chi nhánh ngân hàng nhà nước chi nhánh cấp tỉnh:

3.1.1.1 Thuận lợi:

Hệ hống Thanh tra NHNN được sự quan tâm của Thống đốc NHNN.Nguồn nhân lực thanh tra hiện tại có một lực lượng cán bộ giàu kinh nghiệm,

có bản lĩnh chính trị, chuyên môn, được đào tạo ở các trường đại học lớn

Hệ thống văn bản chính sách, pháp luật của ngành ngân hàng, các địnhchế giám sát của thanh tra khá đầy đủ Lực lượng Thanh tra không ngừngđược tăng lên, cán bộ thanh tra không ngừng được đào tạo, đào tạo lại, tuyển

dụng nguồn nhân lực tốt, cán bộ có trình độ học vấn đủ tiêu chuẩn ở cáctrường đại học lớn trong nước Hoạt động thanh tra có sự phối hợp của các cơquan bảo vệ pháp luật trên địa bàn

3.1.1.2 Các khó khăn:

Luật thanh tra vẫn chưa thể quy định thống nhất hết được mô hình, tổchức, trình tự thủ tục hoạt động của thanh tra chuyên ngành cho các lĩnh vựckhác nhau, mà chỉ quy định vài điều nguyên tắc chung Thực tế cho thấythanh tra chuyên ngành là cần thiết để phát huy hiệu lực quản lý nhà nướcnhưng ở mỗi lĩnh vực lại được quy định rất khác nhau

Vấn đề độc lập của Thanh tra đối với chi nhánh NHNN hiện nay cũng làvấn đề cần xem xét, do cơ chế thanh tra hiện nay xét trên một số góc độ thì:Luật thanh tra vẫn chưa thực sự chỉ ra được hướng đổi mới tổ chức và hoạtđộng của cơ quan thanh tra Thanh tra vẫn “lấp lửng” hai chức năng là quản lýNhà nước về thanh tra và cánh tay nối dài của Thủ trưởng cơ quan quản lýcùng cấp Trình độ quản lý, trình độ công nghệ của Việt Nam hiện nay cònlạc hậu do đó khó có thể sắp xếp lại ngay mô hình khu vực của hệ thống Ngânhàng nhà nước chi nhánh tỉnh

3.1.1.3 Phương hướng phát triển ngành ngân hàng Nghệ An:

Giai đoạn 2011-2015 hệ thống ngân hàng trên địa bàn Nghệ An cần phảiđạt tới những mục tiêu tổng quát sau: phát triển hệ thống ngân hàng và tổchức tín dụng đầy đủ, đa dạng loại hình, hoạt động đa năng với trình độ khoahọc công nghệ ngày càng hiện đại; không ngừng tăng trưởng nguồn vốn đi đôivới tăng trưởng tín dụng an toàn - hiệu quả và bền vững đưa hệ thống ngânhàng và tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An phát triển mạnh, trở thànhtrung tâm của ngành ngân hàng khu vực Bắc Trung Bộ

Cải cách hành chính theo tiến trình cải cách của đất nước, của ngànhngân hàng; phát triển mạng lưới ngân hàng và nguồn nhân lực; phát triển đadạng các loại hình dịch vụ ngân hàng trên địa bàn; hoàn thiện cơ chế và tăngcường công tác thanh tra giám sát để đảm bảo an toàn hoạt động của cácTCTD trên địa bàn

3.1.2 Định hướng về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh và chi nhánh Nghệ An:

Một là, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng phải dựa trên

cơ sở tổng kết một cách có hệ thống thực tiễn công tác thanh tra trong nhữngnăm qua

Hai là, hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng phải dựa trên cơ sở quán

triệt những quan điểm của Đảng, Nhà nước về xây dựng hoàn thiện Nhà nướcCộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về cải cách thủ tục hành chính

Ba là, hoàn thiện tổ chức, hoạt động thanh tra phải đặt trong tổng thể đổi

mới tổ chức, hoạt động của bộ máy Nhà nước, bảo đảm phù hợp với nhữngphương hướng, nội dung đổi mới bộ máy ngành đã được xác định và đangtriển khai thực hiện

Bốn là, hoàn thiện cơ chế thanh tra ngành phải đảm bảo tăng cường hiệu

quả công tác thanh tra

Năm là, hoàn thiện cơ chế thanh tra phải trên cơ sở phân định rõ chức

năng nhiệm vụ, quyền hạn giữa các tổ chức thanh tra

3.1.3 Quan điểm về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh.

3.1.3.1 Xác định vị thế của Thanh tra ngân hàng nhà nước cấp tỉnh:

Thứ nhất, là thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành nhằm góp

phần thực hiện chức năng NHTW của Ngân hàng nhà nước

Thứ hai, thanh tra ngân hàng cần phải được tổ chức thành một hệ thống

khép kín, thống nhất từ TW đến các chi nhánh tỉnh, khu vực Thanh tra ở cácchi nhánh chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp từ Thanh tra TW Nhiệm vụThanh tra ở TW và Chi nhánh do Thống đốc quy định

3.1.3.2 Quan điểm về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Thứ nhất: quá trình hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng được tiến

hành một cách đồng bộ

Thứ hai: quá trình hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng phải góp phần

thúc đẩy quá trình cải cách hệ thống bộ máy Nhà nước

Thứ ba: hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng là quá trình sắp xếp lại

chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, tăng cường mối quan hệ phối hợp vàđổi mới cách thức, phương pháp tiến hành nhằm nâng cao hiệu quả công tác

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ an:

Thứ nhất, đổi mới nhận thức toàn diện về hoạt động thanh tra

Thứ hai, hoàn thiện hệ thống pháp luật

Thứ ba, hoàn thiện và đổi mới về mô hình tổ chức từ Thanh tra ngân

hàng nhà nước trung ương đến địa phương

Cải cách và phát triển hệ thống thanh tra, giám sát ngân hàng từ trung

ương đến địa phương Nâng cao năng lực thể chế và hiệu quả hoạt động củaThanh tra ngân hàng

Cơ cấu tổ chức bộ máy và chỉ đạo trong hoạt động thanh tra như trên cònchồng chéo nên cần xây dựng hệ thống thanh tra giám sát cấp tỉnh độc lậptách khỏi Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh

Bổ sung số lượng, tăng cường đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn vàkinh nghiệm cho cán bộ thanh tra

Thứ tư, hoàn thiện và nâng cao kỹ năng các mặt nghiệp vụ thanh tra của

Thanh tra ngân hàng nhà nước chi nhánh cấp tỉnh và Thanh tra ngân hàng nhànước chi nhánh tỉnh Nghệ An

Chấn chỉnh công tác giám sát từ xa, chuyên nghiệp hoá công tác thanhtra tại chỗ, tổ chức tốt việc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra

Thứ năm, tăng cường sự chỉ đạo và phối hợp hoạt động của Thanh tra

ngân hàng nhà nước chi nhánh với kiểm tra nội bộ các Ngân hàng thương mại

và các cơ quan hữu quan trên địa bàn

Thanh tra NHNN chi nhánh cần tăng cường chỉ đạo và phối hợp vớikiểm tra nội bộ các Ngân hàng thương mại trên địa bàn

Thanh tra NHNN chi nhánh cần chủ động phối hợp với Thanh tra nhànước và các cơ quan có liên quan

Thứ sáu, phối hợp tốt giữa Thanh tra giám sát với Ngân hàng nhà nước TW

và Thanh tra NHNN chi nhánh, bổ sung trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra

3.3 Các kiến nghị:

Kiến nghị với Chính phủ

Kiến nghị với NHNN Việt Nam

Kiến nghị với các Hội sở NHTM

Kiến nghị với Thanh tra giám sát ngân hàng trung ương

KẾT LUẬN

Để góp phần giữ cho hoạt động của các Ngân hàng thương mại ổn định,đứng vững và ngày càng lớn mạnh trong cơ chế thị trường, góp phần vào việctăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước Ngân hàng nhà nước phải thường

xuyên tăng cường hoạt động quản lý, giám sát các Ngân hàng thương mại làmột tất yếu khách quan.

Thanh tra ngân hàng là một công cụ thiết yếu của NHNN để thực hiệnnhiệm vụ nói trên Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế thanhtra của của Ngân hàng nhà nước tỉnh, thành phố để nâng cao hiệu lực thanh tra

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cơ chế thanh tra của NHNN đã từng bước thay đổi theo sự phát triển hệthống Ngân hàng Việt Nam Trong quá trình đổi mới của đất nước, đổi mới vàcải cách hành chính, đổi mới về mô hình tổ chức của Ngân hàng nhà nước,thanh tra cũng cần đổi mới theo và phải được thực hiện trước khi NHNN chinhánh tỉnh, thành phố thay đổi mô hình tổ chức, từ đó dẫn đến những khó khănnhất định cần phải từng bước hoàn thiện cơ chế để vận hành được tốt hơn.Nghệ An đang phát triển trở thành trung tâm kinh tế xã hội của khu vựcBắc trung bộ nên số lượng ngân hàng, quỹ tín dụng, và một số tổ chức tàichính quy mô nhỏ khác (gọi tắt là ngân hàng) đang tăng lên nhanh chóng Cácđơn vị này cạnh tranh ngày càng khốc liệt và thiếu lành mạnh, hoạt động kinhdoanh tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro và gây nguy cơ phương hại đến côngchúng gửi tiền Với cơ chế thanh tra như hiện nay thì việc quản lý nhà nướcđối với hoạt động các ngân hàng ngày càng khó khăn hơn Việc hoàn thiện cơchế thanh tra NHNN để thanh tra, giám sát các ngân hàng trên địa bàn là vấn

đề cần thiết, nhằn đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng trên địa bàn Vấn đề độc lập của Thanh tra đối với chi nhánh NHNN hiện nay cũng làvấn đề cần xem xét do cơ chế thanh tra hiện nay xét trên một số góc độ thì:Luật thanh tra vẫn chưa thực sự chỉ ra được hướng đổi mới tổ chức và hoạtđộng của cơ quan thanh tra Thanh tra vẫn “lấp lửng” hai chức năng là quản lýnhà nước về thanh tra và cánh tay nối dài của thủ trưởng cơ quan quản lýcùng cấp Sự “lấp lửng” thể hiện ở việc kế hoạch thanh tra hằng năm củaThanh tra chi nhánh phải được Giám đốc NHNN chi nhánh phê duyệt Thanhtra chịu sự chỉ đạo trực tiếp của thủ trưởng cùng cấp, vậy nên Thanh tra chinhánh muốn độc lập khách quan cũng khó, do đó Thanh tra NHNN TW gầnnhư không thể quản lý thống nhất trên cả nước về lĩnh vực thanh tra Mặt

khác Luật thanh tra vẫn chưa thể quy định thống nhất hết được mô hình, tổchức, trình tự thủ tục hoạt động của thanh tra chuyên ngành cho các lĩnh vựckhác nhau, mà chỉ quy định vài điều nguyên tắc chung Thực tế cho thấythanh tra chuyên ngành là cần thiết để phát huy hiệu lực quản lý nhà nướcnhưng ở mỗi lĩnh vực lại được quy định rất khác nhau.

Tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngân hàng nhà nước chi nhánh - cơquan thực hiện chức năng thanh tra, giám sát hoạt động của ngân hàng trên địabàn - vẫn còn nhiều vướng mắc và bất cập đòi hỏi phải được từng bước hoànthiện nó

Do đó tác giả chọn đề tài: " Hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh (ví dụ trên địa bàn tỉnh Nghệ An) " để nghiên cứu.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trước sự phát triển nhanh của nền kinh tế; khoa học, kỹ thuật phát triển

Để trình độ quản lý phù hợp thì việc nghiên cứu là cần thiết, cho đến nay việcnghiên cứu liên quan đến đề tài này mới chỉ là các báo cáo đánh giá của các

cơ quan chức năng trong ngành ngân hàng Các báo cáo đó dừng lại ở từngmặt, từng phần và đi vào quản lý bằng các hoạt động thanh tra cụ thể; chưa cónghiên cứu một cách toàn diện cả về lý luận và thực trạng, đưa ra các giảipháp hoàn thiện cơ chế thanh tra ngân hàng trong đó có Thanh tra cấp chinhánh tỉnh

Ngân hàng là một ngành kinh doanh đặc thù trong nền kinh tế hàng hoá,hoạt động của Ngân hàng có ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực hoạt động củanền kinh tế quốc dân, do đó cơ chế thanh tra ngân hàng là một vấn đề rộnglớn, liên quan đến quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thờimang tính chuyên ngành, chuyên môn cao; Đây là đề tài khó mang tầm vĩ môcấp Nhà nước

Liên quan đến đề tài này có các tác giả đã nghiên cứu ở từng mặt củahoạt động thanh tra như:

Giải pháp tăng cường hiệu lực thanh tra của NHNN đối với các NHTM quốc doanh, Luận văn thạc sỹ khoa học kinh tế, Hà Nội 2008 của tác giả

Dương Đình Thuần đưa ra giải pháp nhằm tăng cường hiệu lực của Thanh traNHNN đối với các Ngân hàng thương mại nhà nước

Những quy định pháp lý về công tác thanh tra, kiểm tra và kiểm soát hoạt động ngân hàng, báo cáo tổng hợp năm 2004 của Ngân hàng nhà nước

và Thanh tra NHNN, tập 1,2, NXB Thống kê, Hà Nội

Báo cáo tổng kết công tác giám sát từ xa đối với các Ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng cổ phần năm 2007 - NHNN Việt nam, của Ngân hàng

nhà nước Việt Nam

Những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra của NHNN trong

cơ chế thị trường ở Việt nam của tác giả Nguyễn Đình Tự, Luận án PTS khoa

học kinh tế, Hà Nội năm 1999, nhằm đưa ra các gải pháp vĩ mô cấp nhà nước

về công tác thanh tra của Ngân hàng trung ương

Những vấn đề pháp lý cơ bản của việc đổi mới tổ chức và hoạt động Thanh tra nhà nước Việt Nam, của tác giả Phạm Tuấn Khải (1998), NXB,

Công An nhân dân, Hà Nội, nghiên cứu về vấn đề pháp lý cho hoạt độngthanh tra ngân hàng

Một số lý luận về hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát, của tác

giả Trần Đức Lượng, bài viết trên Tạp chí thanh tra số 4, năm 2000, Hà Nội,đưa ra các vấn đề lý luận về cơ chế Thanh tra nhà nước nói chung cần phảihoàn thiện

Tuy nhiên qua nhiều năm làm việc thực tiễn trong công tác thanh tra ởNgân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh, tác giả mạnh dạn đưa vấn đề hoàn thiện

cơ chế thanh tra của NHNN ra nghiên cứu nhưng chỉ xét trên một phạm vinhỏ cấp tỉnh để làm phạm vi nghiên cứu, với mong muốn đem lại hiệu lựcquản lý nhà nước trong hệ thống ngân hàng ngày một tốt hơn, an toàn và hiệu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

- Phạm vi nghiên cứu: cơ chế thanh tra của NHNN chi nhánh Nghệ An

áp dụng đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005-2009

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở sử dụng các phương phápnghiên cứu của kinh tế chính trị như như kết hơp giữa logic và lịch sử, phântích và tổng hợp, sử dụng các thông tin và số liệu báo cáo qua các năm củaNgân hàng nhà nước và Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ

An và bộ hệ thông văn bản của NHNN Việt Nam, một số báo cáo chuyên đềqua các hội thảo về vị trí của thanh tra Ngân hàng nhà nước TW và cácphương pháp khác như so sánh, đánh giá để đạt được mục đích nghiên cứu

6 Những đóng góp của luận văn

- Làm rõ bản chất, nội dung và chức năng quản lý nhà nước của thanh traNgân hàng nhà nước đối với các Ngân hàng thương mại

- Chỉ rõ thực trạng cơ chế thanh tra của NHNN, đánh giá những thànhcông, những hạn chế của cơ chế đó Tìm ra nguyên nhân và đề xuất phươnghướng và các giải pháp để hoàn thiện cơ chế thanh tra NHNN chi nhánh Nghệ

An

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng nhà nước

Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước đối với

các Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN

CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế

thanh tra của ngân hàng nhà nước

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của ngân hàng nhà nước

1.1.1.1 Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng trung ương

a) Khái niệm ngân hàng trung ương:

Ngân hàng trung ương là định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thựchiện chức năng quản lý nhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh Mặc

dù vậy, hoạt động kinh doanh của Ngân hàng trung ương cũng nhằm mục tiêuquản lý chứ không vì mục đích lợi nhuận Ngân hàng trung ương là ngân hàngduy nhất được phép phát hành tiền của mỗi quốc gia, là một định chế côngcộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liên quan đếntiền tệ, nhằm phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng

Mặc dù được tổ chức theo các mô hình khác nhau, nhưng nhìn chung,mục tiêu của Ngân hàng trung ương đều là ổn định giá trị đồng tiền cả về đốinội và đối ngoại, tạo điều kiện phát triển kinh tế, kiểm soát hệ thống ngânhàng, đảm bảo cho hệ thống ngân hàng hoạt động theo trật tự pháp chế, ổnđịnh, an toàn và hiệu quả

Ở Việt Nam, Ngân hàng nhà nước Việt Nam là Ngân hàng trung ươngcủa nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (quy định trong Luật Ngân hàng nhànước) Như các Ngân hàng trung ương của các quốc gia khác, NHNN ViệtNam thực hiện tất cả các chức năng của một Ngân hàng tTrung ương Tấtnhiên, NHNN Việt Nam được tổ chức theo quan điểm của Việt Nam, phù hợpvới điều kiện của nền kinh tế Việt Nam Tuy nhiên, dù cách gọi khác nhau,

mô hình tổ chức có thể khác nhau, nhưng bản chất thì vẫn giống nhau, vì vậy

có thể dùng thuật ngữ Ngân hàng nhà nước hay Ngân hàng trung ương thì vẫn

là một Với điều kiện Việt Nam tên gọi này là Ngân hàng nhà nước

b) Chức năng của Ngân hàng Trung ương:

Phát hành tiền: từ khi Ngân hàng trung ương (NHTW) ra đời và hoạt

động thì nó đã trở thành trung tâm phát hành tiền duy nhất của mỗi quốc gia.Toàn bộ tiền mặt pháp định đều do NHTW phát hành theo chế độ độc quyềnphát hành tiền của Nhà nước Thông qua chức năng phát hành tiền, NHTW sẽtác động một cách trực tiếp đến mức tăng, giảm của tổng cung tiền tệ trongnền kinh tế, qua đó gây ảnh hưởng đến cả sản xuất và tiêu dùng

Ngân hàng của các ngân hàng trung gian: thể hiện qua việc NHTW thực

hiện các công việc quan trọng cho các ngân hàng trung gian Điều này thể hiện

qua các quyền, chức năng của Thanh tra ngân hàng như: có quyền cấp giấy

phép kinh doanh tiền tệ cho các ngân hàng trung gian, đồng thời chế tài các vụ

vi phạm luật lệ ngân hàng; có quyền quy định, thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc màcác ngân hàng trung gian phải thi hành; NHTW tiến hành kiểm soát các ngânhàng trung gian nhằm giúp cho hệ thống ngân hàng hoạt động lành mạnh, trên

cơ sở đó, bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và lợi ích chung của nền kinhtế; NHTW ấn định các lãi suất, lệ phí, hoa hồng áp dụng cho các ngân hàngtrung gian, quy định những thể lệ điều hành các nghiệp vụ; mở tài khoản giaodịch và tổ chức thanh toán bù trừ cho các ngân hàng trung gian; Là cơ quanquản lý nhà nước về tiền tệ, tín dụng và ngân hàng, NHTW chịu trách nhiệmban hành các hình thức thanh toán, các chế độ, quy trình kế toán cho toàn bộ

hệ thống ngân hàng áp dụng NHTW là người cho vay cuối cùng đối với ngânhàng trung gian thông qua nghiệp vụ tái cấp vốn dưới các hình thức cho vaythế chấp hoặc ứng trước, chiết khấu, tái chiết khấu các giấy tờ có giá; NHTWcung cấp các thiết bị ngân hàng cho ngân hàng trung gian

Ngân hàng của Chính phủ: là một định chế tài chính công, ngay khi ra

đời NHTW được xác định là ngân hàng của Chính phủ Các giao dịch tiền tệcủa Chính phủ trong và ngoài nước thường phải thông qua NHTW Đồngthời, NHTW phải thực hiện rất nhiều công việc cho Chính phủ như: mở tài

khoản và đại lý tài chính cho Chính phủ thanh toán cho Kho Bạc Nhà nước,thay mặt Chính phủ quản lý các hoạt động tiền tệ, tín dụng và ngân hàng, cốvấn cho Chính phủ về các chính sách kinh tế tài chính, chính sách tiền tệ vàđại diện cho Nhà nước tại các tổ chức Tài chính quốc tế; quản lý dự trữ quốcgia về ngoại tệ, vàng bạc, kim khí, đá quý; tạm ứng cho Ngân sách Nhà nướctrong những trường hợp cần thiết.

NHNN Việt Nam cũng bao gồm các chức năng trên, được quy định cụthể trong Luật Ngân hàng nhà nước và được cụ thể hoá trong các Nghị định

của chính phủ, đó là: thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt

động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ Hoạt động của NHNN Việt Nam nhằm mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền; bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng; bảo đảm sự vận hành an toàn, hiệu quả của các hệ thống thanh toán; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng XHCN.

NHTW là định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thực hiện chức năngquản lý nhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh Mặc dù vậy, hoạtđộng kinh doanh của NHTW cũng nhằm mục tiêu quản lý chứ không vì mụcđích lợi nhuận NHTW là ngân hàng duy nhất được phép phát hành tiền củaquốc gia, là một định chế công cộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý vàđiều tiết các vấn đề liên quan đến tiền tệ, nhằm phục vụ cho sự tồn tại và pháttriển của cộng đồng

1.1.1.2 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước

Khái niệm thanh tra

Hoạt động thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhànước, là một trong ba yếu tố cấu thành sự lãnh đạo, quản lý đó là: ban hành

quyết định; tổ chức thực hiện quyết định và thanh tra, kiểm tra việc thực hiệnquyết định Có thể nói rằng ở đâu có sự lãnh đạo, quản lý thì ở đó có hoạtđộng thanh tra, giám sát Thực chất thanh tra là việc xem xét, tình hình thực tế

để đánh giá, nhận xét và kết luận nhằm phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa

xử lý các vi phạm, góp phần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thiện cơ chếquản lý, tăng cường pháp chế nhà nước, bảo vệ lợi ích quốc gia

Ngày 23/11/1945 Hồ Chủ Tịch ký sắc lệnh số 64-SL, thành lập Banthanh tra đặc biệt có nhiệm vụ giám sát tất cả các công việc và các nhân viêncủa Uỷ Ban Nhân dân và các cơ quan của Chính phủ

Trải qua gần 40 năm theo quá trình phát triển của đất nước, năm 1990Pháp lệnh thanh tra được ban hành, quy định hoạt động của các tổ chức thanhtra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước Điều 8 Pháp

lệnh này quy định nhiệm vụ của các tổ chức Thanh tra nhà nước là “thanh tra

việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước của các

cơ quan, tổ chức, cá nhân, trừ hoạt động điều tra truy tố, xét xử của các cơ quan Điều tra, Kiểm sát, Tòa án và việc tranh chấp hợp đồng kinh tế của các

cơ quan Trọng tài kinh tế".

Luật thanh tra được Quốc hội thông qua ngày 15/6/2004 có hiệu lực thihành từ ngày 01/10/2004, lần đầu tiên thanh tra được cụ thể hóa bằng một bộLuật quy định về thanh tra Theo Luật thanh tra năm 2004, khái niệm Thanh

tra nhà nước được hiểu là “…việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản

lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được quy định trong luật này và các quy định khác của pháp luật…”.Thanh

tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà

nước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm

vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp

Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhànước theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấphành pháp luật, những quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lýcủa ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý

Thanh tra nhân dân là hình thức giám sát của Nhân dân thông qua BanThanh tra nhân dân đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, việc giảiquyết khiếu nại tố cáo, việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở của cơ quan, tổchức, cá nhân có trách nhiệm ở xã, phường, thị trấn, cơ quan nhà nước, đơn vị

sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước

Như vậy thanh tra là một khái niệm bao trùm lên các mặt kiểm tra, giámsát các hoạt động kinh tế - xã hội nhằm đưa các hoạt động đó theo định hướng

và các quy trình, quy phạm đã được xác định trên các văn bản quản lý nhànước và nghiệp vụ quản lý kinh tế

Trong thực tiễn công tác quản lý, những khái niệm và thuật ngữ: thanhtra, kiểm tra, kiểm soát và giám sát được sử dụng hàng ngày Tuy nhiên, giữachúng cũng có những điểm giống và khác nhau cần phân biệt rõ:

Thanh tra là đến tận nơi xem xét sự việc, là thực hiện kiểm tra các hoạtđộng kinh tế - xã hội nhằm đưa các hoạt động đó theo định hướng và các quytrình, quy phạm đã được xác định trên các văn bản quản lý Nhà nước vànghiệp vụ quản lý kinh tế

Kiểm tra, kiểm soát là việc xem xét để phát hiện và ngăn chặn kịp thờinhững hành vi, hoạt động trái quy định

Giám sát là việc trông nom, theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúngnhững điều quy định hay không

Nghị định số 41/2005/NĐ-CP ngày 25/3/2005 của Chính phủ hướng dẫn

thi hành Luật thanh tra, theo đó chế định thanh tra chuyên ngành được làm rõ,một lĩnh vực được chú trọng trong nền kinh tế thị trường, định hướng Xã hộichủ nghĩa ở nước ta, mà thanh tra chuyên ngành chỉ có ở các Bộ, Ngành quản

lý theo lĩmh vực và các Sở chuyên môn của Uỷ Ban Nhân dân tỉnh, thành phốtrực thuộc Trung ương Chính phủ quy định cụ thể về tổ chức Thanh tra bộ vàviệc thành lập Thanh tra sở Đây là cơ sở để từng Bộ, Ngành xây dựng vàtrình Chính phủ ban hành Nghị định về tổ chức và hoạt động của Thanh tra

bộ, ngành

Khái niệm thanh tra Ngân hàng nhà nước

Thanh tra NHNN là thanh tra chuyên ngành về ngân hàng do NHTWtiến hành đối với các ngân hàng trung gian Hoạt động của Thanh tra ngânhàng nhằm mục đích góp phần đảm bảo an toàn cho các ngân hàng trunggian, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, thông qua đó bảo

vệ lợi ích của nền kinh tế, đảm bảo việc tuân thủ pháp luật của các ngân hàngtrung gian và việc thực thi các chính sách tài chính, tiền tệ của một quốc gia.Khoản 1, Điều 50, Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng

là thanh tra nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thốngthuộc bộ máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phầnđảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợppháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia

1.1.1.3 Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh.

- Cơ chế thanh tra:

Cơ chế là hệ thống các mối quan hệ hữu cơ, liên quan đến cách thức tổchức, hoạt động, cách thức tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng Cơ chế

là một quá trình, một hệ thống, là tổng thể các yếu tố tạo nên sự hoạt độngcủa sự vật, hiện tượng Như vậy, về phương diện từ điển học và phương diệnkhoa học, dù cách tiếp cận của các nhà khoa học không hoàn toàn giống nhau,

nhưng có thể nhận thấy các quan điểm này đều chỉ ra hai yếu tố cơ bản tạo

thành cơ chế Đó là: yếu tố tổ chức (cơ cấu) và yếu tố hoạt động (vận hành).

Yếu tố tổ chức đề cập đến các thành viên (chủ thể) tham gia, cách thức hìnhthành tổ chức (cơ cấu) và cách thức tổ chức hệ thống nội tại Yếu tố hoạtđộng thể hiện mối quan hệ tác động qua lại giữa các thành viên (sự phân công

và hợp tác giữa các thành viên) trong quá trình thực hiện chức năng và nhiệm

vụ của tổ chức; nguyên tắc vận hành của cơ chế và nội dung hoạt động củanó

Khi đề cập đến cơ chế thanh tra thì không chỉ đề cập cơ cấu tổ chức,chức năng, nhiện vụ của một hệ thống cơ quan có chức năng thanh tra, kiểntra mà còn phải đề cập đến các mối quan hệ giữa chúng với các cơ quan khác;

đề cập đến cách thức, phương thức và quá trình vận hành của chúng trong quátrình thực thi chức năng, nhiệm vụ của mình

- Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước:

Ngành Ngân hàng là một ngành kinh tế tổng hợp, được sự quản lý, điềutiết của Nhà nước thông qua các quy luật kinh tế, quy định của pháp luậtthống nhất từ trung ương đến địa phương Chính phủ, NHNN TW, các tổchức tín dụng và các chi nhánh NHNN địa phương là người đại diện để tổchức, điều hành hệ thống cơ chế Ở đây, có thể khái quát khái niệm về cơ chếthanh tra của Ngân hàng nhà nước:

Cơ chế thanh tra Ngân hàng là toàn bộ những phương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động của tổ chức Thanh tra ngân hàng tiến hành thanh tra, kiểm tra và những quy định về mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và hoạt động ngân hàng.

Theo Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng là Thanh tranhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thống thuộc bộ

máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phần đảm bảo antoàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ngườigửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia.

Nói về cơ chế thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh thì không có khái niện riêng cho nó, nhưng Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh nằm trong hệ thống của thanh tra NHNN TW cũng thực hiện các chức năng, nhiệm vụ như Thanh tra NHNN TW, nhưng bị giới hạn về mặt phạm vi chỉ trên địa bàn tỉnh; cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được Thống đốc NHNN quy định trong chức năng, nhiệm vụ của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố

1.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước TW và Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh

Thanh tra Ngân hàng nhà nước gắn liền với quản lý nhà nước:

Với tư cách là một chức năng, là một giai đoạn của chu trình quản lýnhà nước trong ngành ngân hàng, thanh tra ngân hàng gắn liền với quản lýnhà nước

Quản lý nhà nước là một bộ phận quản lý xã hội và ở đâu có quản lý nhànước thì ở đó có thanh tra, trong mối quan hệ giữa quản lý và thanh tra thìquản lý nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của thanh tra Mặtkhác, hoạt động chấp hành của quản lý nhà nước thường bao hàm cả sự điềuhành, cho nên trong quá trình thực hiện đòi hỏi phải có sự kiểm tra nghiêmngặt của cơ quan có thẩm quyền

Quản lý nhà nước và thanh tra có cái chung là nhân danh quyền lựcNhà nước thực hiện sự tác động lên các đối tượng bị quản lý Song, xét theo

cơ cấu, chức nămg của quản lý thì thanh tra chỉ là những công cụ, phươngtiện để quản lý nhà nước

Là một khâu trong chu trình quản lý, thanh tra bị ràng buộc, chế ức bởiquản lý, nhưng đồng thời tác động trở lại, góp phần điều chỉnh cách thức,

phương pháp quản lý của chủ thể quản lý nhà nước Trong chu trình đó, thanhtra phản ánh và bảo vệ mục đích của quản lý Một thể chế hành chính và cơchế quản lý nhà nước sẽ không đầy đủ nếu thiếu thanh tra Trong tổ chức vàhoạt động của bộ máy nhà nước, hoạt động có tính hiệu quả của thanh tra sẽngăn chặn được nguy cơ biến dạng, tùy tiện, thiếu kỷ cương trong hoạt độngquản lý nhà nước LêNin đã nhiều lần nhấn mạnh: "Nhà nước Xã hội chủnghĩa sẽ hạn chế được nguy cơ tham nhũng, tệ quan liêu, tăng cường được kỷcương xã hội khi những người cộng sản thực hiện tốt công tác thanh tra, kiểmtra”

Thanh tra ngân hàng nhà nước luôn mang tính quyền lực nhà nước:

Tính quyền lực nhà nước của hoạt động thanh tra có mối liên hệ chặt chẽvới tính quyền uy - phục tùng quản lý nhà nước, thanh tra phải thể hiện nhưmột tác động tích cực nhằm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lý Khôngthể không có quyền lực mà không gắn với một tổ chức Thanh tra Ngân hàngnhà nước luôn áp dụng quyền năng của nhà nước trong quá trình tiến hànhhoạt động của mình và nó nhân danh Nhà nước khi áp dụng quyền năng sau:

Ra các quyết định bắt buộc thi hành đối với các đối tượng bị thanh tratrong việc sửa chữa những thiếu sót đã bị thanh tra phát hiện

Yêu cầu cấp có thẩm quyền giải quyết đề nghị của thanh tra, yêu cầu truycứu trách nhiệm đối với những người có lỗi gây ra những vi phạm được pháthiện, kể cả việc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy tố trước pháp luật.Tính quyền lực Nhà nước của thanh tra phải được cụ thể hóa trong chứcnăng, nhiệm vụ, quyền hạn của hệ thống thanh tra, phương thức tiến hànhthanh tra, xử lý kết quả thanh tra, quan hệ giữa cơ quan thanh tra đối với đốitượng bị thanh tra, sự phối hợp giữa các tổ chức thanh tra nhà nước và thanhtra nhà nước chuyên ngành và thanh tra nhân dân Nếu cụ thể hóa một mặtnào đó mà không thực hiện đồng bộ tính quyền lực Nhà nước trong lĩnh vực

Thanh tra ngân hàng đều dẫn đến vai trò và hiệu quả, hiệu lực của hoạt độngthanh tra bị hạn chế.

Thanh tra ngân hàng nhà nước có tính độc lập tương đối:

Đây là đặc điểm vốn có, xuất phát từ bản chất của thanh tra nói chung,thanh tra ngân hàng nói riêng Đặc điểm này phân biệt thanh tra với cá loạihình cơ quan chức năng khác của bộ máy Nhà nước Khác với hoạt động kiểmtra thường do các cơ quan quản lý nhà nước tiến hành, hoạt động thanh trathường được tiến hành bởi một cơ quan quản lý khác của Nhà nước, các cơquan thanh tra có nhiệm vụ chủ yếu là xem xét, đánh giá một cách khách quan.Tính độc lập tương đối trong quá trình thanh tra được thể hiện ở cácđiểm: chỉ tuân theo pháp luật; tự mình tổ chức các cuộc thanh tra trong cáclĩnh vực mình quản lý theo thẩm quyền đã được pháp luật quy định; và raquyết định, kiến nghị, quyết định xử lý theo các quy định của pháp luật vềthanh tra; chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình

Tính độc lập của hoạt động thanh tra chỉ là tương đối, bởi vì trong hoạtđộng thanh tra, các cơ quan thanh tra phải căn cứ vào pháp luật và chính sáchhiện hành, đồng thời phải xuất phát từ thực tế cuộc sống, đặt sự vật, hiệntượng, việc làm đang xem xét trong sự phát triển biện chứng với quan điểmkhoa học, lịch sử cụ thể Các cơ quan thanh tra ngân hàng có tính độc lậptương đối trong quá trình thanh tra được quy định trong Luật thanh tra, Luậtngân hàng nhà nước

- Đặc điểm của cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh: Chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra: Là các tổ chức Thanh tra nhà

nước; Thanh tra ngành Ngân hàng; Kiểm toán Nhà nước; Kiểm tra nội bộ củacác TCTD thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ,của các NHTM và chi nhánh các NHTM, của các QTDND và tổ chức và cánhân có hoạt động ngân hàng đóng trên địa bàn

Mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra: Với tư cách là một

bộ phận của hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước, hoạt động theo một thểchế pháp luật thống nhất, giữa cá chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra cónhững mối quan hệ ràng buộc, tương hỗ, phối hợp với nhau khi thực thi chứcnăng nhiêm vụ của mình Chẳng hạn mối quan hệ giữa Thanh tra NHNN chinhánh với các cơ quan Điều tra, Kiểm sát trên địa bàn trong việc xử lý nhữnghành vi phạm tội; mối quan hệ giữa Thanh tra với cấp hành chính với Thanhtra chuyên ngành trong nội bộ của NHNN, muối quan hệ giữa Thanh traNHNN chi nhánh và Kiểm toán nhà nước, muối quan hệ giữa Thanh traNHNN chi nhánh và Kiểm soát nội bộ của các NHTM trong việc kiểm tra xử

lý các vi phạm của các đơn vị, tổ chức, cá nhân

Mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra của thanh trangân hàng từ trung ương đến địa phương là mối quan hệ phối hợp, hướng dẫnnghệp vụ được quy định cụ thể trong hệ thống ngân hàng

Đối tượng của thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh: Đối tượng

của thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là các tổ chức tín dụng;hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải TCTD được NHNN cấp giấyphép; các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế - xã hội và cá nhân trongviệc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng và hoạt độngngân hàng

Các tổ chức tín dụng bao gồm: Các chi nhánh TCTD nhà nước ( NHTMnhà nước, Ngân hàng đầu tư, Ngân hàng phát triển, Ngân hàng chính sách xãhội); Các TCTD cổ phần, chi nhánh TCTD cổ phần; Các TCTD nước ngoài(TCTD liên doanh, TCTD 100% vốn nước ngoài, chi nhánh của Ngân hàngnước ngoài, văn phòng đại diện của TCTD nước ngoài); Các TCTD hợp tác (Chinhánh Quỹ tín dụng nhân dân trung ương, Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở, Hợp tác

xã tín dụng)

Các tổ chức cá nhân khác có hoạt động ngân hàng

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải

hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh.

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

1.2.1.1 Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chuẩn mực về thanh tra trong hệ thống ngân hàng:

Nghị định 91/1999/NĐ-CP ngày 04/9/1999 của Chính phủ quy định tổchức và hoạt động của Thanh tra ngân hàng; quyết định số 83/2009/QĐ-TTgngày 27/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra giám sát ngân hàng, quản lý vềmặt nhà nước các lĩnh vực đó là thực hiện chức năng thanh tra hành chính,thanh tra chuyên ngành và giám sát chuyên ngành về ngân hàng trong các lĩnhvực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Ngân hàng nhà nước; tham mưu,giúp Thống đốc ngân hàng nhà nước quản lý Nhà nước đối với các tổ chức tíndụng, tổ chức tài chính quy mô nhỏ, hoạt động ngân hàng của các tổ chứckhác; thực hiện phòng, chống rửa tiền theo quy định của pháp luật Bao gồm 4nhiệm vụ chính: ban hành văn bản; cấp phép hoạt động cho các TCTD; thanhtra, giám sát các TCTD; và xử lý, xử phạt vi phạm

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ này, đòi hỏi Thanh tra ngân hàng cầnphải xây dựng một hệ thống văn bản chuẩn mực, kịp thời nhằm điều chỉnh cácmối quan hệ phát sinh, những thay đổi nhanh chóng về phát triển hệ thốngngân hàng Khi xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi điềuchỉnh của mình, Thanh tra ngân hàng cần phải xác định các công việc nàođang hình thành và sẽ hình thành trong quản lý nhà nước đối với ngành ngânhàng cần có sự tác động điều chỉnh của pháp luật Mặt khác, do tính chất quantrọng của hoạt động thanh tra ngành, cần rà soát, xác định lại giá trị pháp lýcủa các văn bản luật về thanh tra ngành (Luật, Pháp lệnh, Nghị định, Quyếtđịnh, Chỉ thị, Thông tư .), từ đó quy định các vấn đề như: nguyên tắc,

phương pháp, hình thức tổ chức, trình tự thủ tục thanh tra, thanh tra viên vào một loại văn bản có giá trị pháp lý nhất định Xác định những văn bảnkhông còn phù hợp với thực tiễn yêu cầu sửa đổi bổ sung, cần thiết có thểthay thế loại bỏ

Xác định văn bản quy phạm pháp luật là nhằm phục vụ lợi ích của dân,của doanh nghiệp, do vậy mọi điều chỉnh cần phải được quy định trong phạm

vi cho phép là lĩnh vực mình quản lý; tính pháp lý, luật cần được thực thi bìnhđẳng trên phạm vi toàn lãnh thổ Việt Nam

Các văn bản quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xãhội cần được phân cấp rõ ràng, chi tiết, cụ thể cho từng cấp quản lý nhànước theo quy mô, tính chất và mức độ tùy theo từng điều kiện hoàn cảnhnhất định

1.2.1.2 Hoàn thiện tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh :

- Kiện toàn các tổ chức thanh tra từ trung ương đến địa phương, trướchết ta phải nhận thức một cách thống nhất về thanh tra ngành là một bộ phận,một chức năng trong quản lý nhà nước của ngành trên tinh thần đổi mới hiệnnay cả về thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Thiết kế tổ chức Thanh tra ngành ngân hàng bao gồm: thanh tra NHNN

TW, Thanh tra các chi nhánh địa phương, Thanh tra thủ trưởng tại các doanhnghiệp sự nghiệp của Ngân hàng nhà nước Thanh tra tại NHNN ở TW, đạidiện cho thanh tra ngành tại Trung ương và Thanh tra tại địa phương đại diệncho thanh tra ngành tại địa phương có chức năng thanh tra hành chính vàthanh tra chuyên ngành Thanh tra nhân dân là đại diện cho tầng lớp người laođộng tại các tổ chức, cơ quan từ trung ương đến địa phương là công cụ củacông đoàn cơ sở

Hiểu được như vậy, chúng ta mới xây dựng được các tổ chức thanh tra

theo hướng tinh giản, gọn nhẹ và thực quyền Trong hoạt động thanh tra cầnphải có sự chỉ đạo thống nhất về nghiệp vụ, kế hoạch và tổ chức.

- Chuẩn hóa đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra, chú trọng công tácđào tạo, bồi dưỡng, nghiệp vụ thanh tra theo tiêu chuẩn yêu cầu Từ thiết kế tổchức thanh tra, ta có thể phân thành các loại hình để đào tạo, bồi dưỡngnghiệp vụ theo yêu cầu, đúng mục đích chức năng nhiệm vụ của từng thanhtra viên, chuyên viên thanh tra, kiểm tra

Thanh tra viên thuộc hệ thống NHNN là những cán bộ có chức danhthuộc ngạch công chức, có trình độ nghiệp vụ chuyên môn, được đào tạochuyên sâu các ngành kinh tế - xã hội, liên quan đến các lĩnh vực quản lý củangành ngân hàng; có nghiệp vụ thanh tra chuyên ngành, được đào tạo theochuẩn quốc gia; có thời gian công tác chuyên môn nhất định Tùy theo yêucầu, mỗi cấp tổ chức thanh tra phải có phẩm chất đạo đức, trình độ chính trị.Cán bộ làm công tác thanh tra, kiểm tra tại các doanh nghiệp (các ngânhàng thương mại) là những viên chức nhà nước, có hợp đồng lao động khôngxác định thời hạn, được tổ chức thành lập theo yêu cầu của Thủ trưởng doanhnghiệp, nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những sai phạm trong nội bộdoanh nghiệp đó, giúp thủ trưởng nắm vững những hoạt động của các tổ chức,

cơ quan, đơn vị trực thuộc để quản lý con người, tài sản, vốn nhà nước tốthơn; những cán bộ viên chức này được đào tạo cơ bản các chuyên ngành ngânhàng, có nghiệp vụ kinh tế, có kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực được giao.Cán bộ làm công tác thanh tra nhân dân, thường là những cán bộ uy tín,

có đạo đức, năng lực công tác tốt, tham gia công tác công đoàn cơ sở, đượcgiao nhiệm vụ thực thi, giám sát những hoạt động của các tổ chức, cá nhântrong đơn vị cơ sở đó

1.2.1.3 Hoàn thiện quy trình, tổ chức thực hiện thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh và phối hợp thực hiện giữa các chủ thể tiến hành thanh tra:

- Phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Tổ chức của Thanh tra ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phốthuộc biên chế và là một bộ phận của NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố(Quyết định số 2989/QĐ-NHNN ngày 14/12/2009 của Thống đốc ngân hàngnhà nước); Thực thực hiện công tác thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm đối vớihoạt động của các tổ chức tín dụng, hoạt động ngân hàng của các tổ chứckhác trên địa bàn theo quy định của Ngân hàng nhà nước và pháp luật; Thammưu, giúp Giám đốc xem xét quyết định việc kiểm soát đặc biệt đối với các tổchức tín dụng trên địa bàn theo uỷ quyền của Thống đốc và quy định của phápluật; Tổ chức kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm trong việc chấp hành các quyđịnh của NHNN về lãi suất, tỷ giá, dữ trữ bắt buộc và các công cụ chính sáchtiền tệ khác đối với tổ chức tín dụng và các tổ chức, cá nhân khác có liên quantrên bịa bàn để thực hiện chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng nhằmthực hiện các nhiệm vụ do thống đốc giao và phục vụ có hiệu quả nhiệm vụphát triển kinh tế địa phương

Giám sát từ xa:

Thanh tra ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh giám sát thường xuyên việcthực hiện quy chế an toàn trong hoạt động của các NHTM Đây là một nộidung quan trọng trong hoạt động thanh tra của NHNN đối với các NHTM,được thực hiện bằng cách Thanh tra NHNN ở tại chi nhánh nhưng thườngxuyên thu thập thông tin về hoạt động của các NHTM và các chi nhánh NHTM

từ nhiều kênh thông tin khác nhau, thông qua đó phân tích đánh giá tình hìnhhoạt động của các tổ chức này để giám sát sự an toàn trong hoạt động của cácTCTD, nội dung này gọi là giám sát từ xa Thông qua giám sát từ xa, Thanhtra NHNN sẽ xem xét, đánh giá mức độ rủi ro, năng lực quản trị rủi ro và tìnhhình tài chính của đối tượng thanh tra ngân hàng Việc phân tích, đánh giádựa trên những tiêu chí được quy định cụ thể và có thể thay đổi theo từng thời