phân tích xu hướng ảnh hưởng của lạm phát tới tiêu dùng thực phẩm của người dân tại TP.HCM

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 2 Mục tiêu nghiên cứu Đo lường tác động của cú sốc giá thực phẩm lên tiêu dùng của hộ gia đình tại thành phố Hồ Chí Minh thời

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC XU HƯỚNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 3

1.1 Lý thuyết về tác động của lạm phát giá thực phẩm 3

1.1.1 Lạm phát và tác động của lạm phát 3

1.1.2 Thói quen tiêu dùng và các yếu tố ảnh hưởng tới thói quen tiêu dùng 4

1.2 Các xu hướng nghiên cứu trước đây 8

1.3 Giả thuyết nghiên cứu 11

2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH VÀ ĐỊNH LƯỢNG 13

2.1 Thiết kế nghiên cứu định tính 13

2.1.1 Xác định loại nghiên cứu định tính thích hợp 13

2.1.2 Quy mô mẫu: 10 người 14

2.1.3 Phương pháp chọn đối tượng nghiên cứu vào mẫu 14

2.1.4 Thiết kế bảng câu hỏi định tính: (Phụ lục 1) 14

2.1.5 Kết quả 14

2.2 Thiết kế nghiên cứu định lượng 16

2.2.1 Quy mô mẫu 16

2.2.2 Phương pháp chọn mẫu định lượng 16

2.2.3 Xây dựng thang đo 16

2.2.4 Thiết kế bản câu hỏi định lượng (Xem Phụ lục 2) 17

2.2.5 Phương pháp xử lý dữ liệu 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

PHỤ LỤC 23

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 1

LỜI MỞ ĐẦU

Biến động kinh tế thế giới trong thời gian qua cũng đã có ảnh hưởng không nhỏ tới nền kinh tế nước ta, sự biến động giá cả một số nguyên liệu đầu vào chính như lương thực, xăng dầu, Cùng với ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh, một số điều chỉnh trong điều hành chính sách của chính phủ làm cho giá cả trong nước có biến động mạnh theo chiều hướng gia tăng và lạm phát là một hệ lụy không thể tránh khỏi Năm 2007 mức lạm phát của Việt Nam là 12,69%, đáng chú ý trong năm 2008 lạm phát đã ở mức phi mã 19,98%, đến năm 2009 tình hình lạm phát có xu hướng tích cực hơn với mức 6,88%, năm 2010 mức lạm phát là 11,75% và tăng cao trở lại trong năm 2011 với 18,58% (theo Tổng cục thống kê) và theo dự báo của World Bank thì lạm phát năm 2012 của Việt Nam sẽ là 9%

Lạm phát đã ảnh hưởng rất lớn tới các chủ thể trong nền kinh tế, mà ảnh hưởng nhiều nhất là đời sống của người dân Lạm phát cao làm cho thu nhập thực tế của người dân giảm, nhu cầu tiêu dùng giảm kéo theo cầu về hàng hóa dịch vụ trên thị trường cũng giảm đi Để xây dựng chính sách hiệu quả chống lại những ảnh hưởng tiêu cực của sự gia tăng giá cả hàng hóa, điều cần thiết là phải biết được hộ gia đình nào bị ảnh hưởng nhiều nhất và lạm phát trong giá cả thực phẩm ảnh hưởng đến họ như thế nào Đó là ý tưởng để

nhóm thực hiện đề tài “Ảnh hưởng của lạm phát tới tiêu dùng thực phẩm của người dân tại TP.HCM”

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 2

Mục tiêu nghiên cứu

Đo lường tác động của cú sốc giá thực phẩm lên tiêu dùng của hộ gia đình tại thành phố Hồ Chí Minh thời gian qua

Tác động của cú sốc giá thực phẩm có khác nhau tùy theo đặc trưng của mỗi hộ gia đình hay không?

Xu hướng mới trong tiêu dùng thực phẩm trong thời gian tới

Câu hỏi nghiên cứu

Để làm rõ hơn các mục tiêu nghiên cứu đã đặt ra, bài nghiên cứu sẽ tập trung giải quyết các câu hỏi nghiên cứu sau:

 Lạm phát thực phẩm là gì? Cú sốc nào trong giá thực phẩm tác động mạnh nhất tới người tiêu dùng tại TP.HCM thời gian qua?

 Các hộ gia đình đối phó với các cú sốc giá thực phẩm qua những cơ chế nào?

 Lạm phát giá thực phẩm có phải là sự kiện kinh tế có tác động xấu đến tiêu dùng thực phẩm của người dân ở thành phố Hồ Chí Minh hay không?

Đối tượng-phạm vi nghiên cứu

300 hộ tiêu dùng các quận nội thành TP.HCM và huyện Bình

Giới hạn của đề tài

tính đại diện của họ trong hộ gia đình Do gian và kiến thức nên

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 3

1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC XU HƯỚNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY

1.1 Lý thuyết về tác động của lạm phát giá thực phẩm

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 4

thị trường mở, và thông qua các thiết lập yêu cầu dự trữ của các ngân hàng

1.1.2 Thói quen tiêu dùng và các yếu tố ảnh hưởng tới thói quen tiêu dùng

 Thói quen tiêu dùng (Hành vi tiêu dùng)

Có nhiều định nghĩa về thói quen hay hành vi tiêu dùng, sau đây là một số định nghĩa tiêu biểu:

Theo Philip Kotler, chuyên gia Marketing nổi tiếng của Hoa Kỳ: “Hành vi tiêu dùng là những hành vi cụ thể của một cá nhân khi thực hiện các quyết định mua sắm, sử dụng và vứt bỏ sản phẩm hay dịch vụ”6

Theo Solomon R Micheal: “Hành vi tiêu dùng là một tiến trình cho phép một cá nhân hay một nhóm người lựa chọn, mua sắm, sử dụng hoặc loại bỏ một sản phẩm/dịch vụ, những suy nghĩ đã có, kinh nghiệm hay tích lũy, nhằm thỏa mãn nhu cầu hay ước muốn của họ7”

Theo James F Engel và các cộng sự: “Hành vi tiêu dùng là toàn bộ những hoạt động liên quan trực tiếp tới quá trình tìm kiếm, thu thập, mua sắm, sở hữu, sử dụng, loại bỏ sản phẩm/ dịch vụ Nó bao gồm cả những quá trình ra quyết định diễn ra trước, trong và sau các hành động đó”

Qua các định nghĩa trên, chúng ta có thể xác định được một số đặc điểm của hành

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 5

Hành vi tiêu dùng có tính năng động và tương tác vì nó chịu tác động bởi những yếu tố từ môi trường bên ngoài và có sự tác động trở lại đối với môi trường ấy

 Các yếu tố ảnh hưởng đến thói quen tiêu dùng

Quá trình ra quyết định của người tiêu dùng chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố dưới đây:

Nhóm Các yếu tố văn hoá

Các yếu tố văn hoá có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến hành vi của người tiêu dùng

Ta sẽ xem xét vai trò của nền văn hoá, nhánh văn hoá và tầng lớp xã hội của người mua

- Nền văn hoá: là yếu tố quyết định cơ bản nhất những mong muốn và hành vi của

một người Mỗi người ở một nền văn hoá khác nhau sẽ có những cảm nhận về giá trị của hàng hoá, về cách ăn mặc… khác nhau Do đó những người sống trong môi trường văn hoá khác nhau sẽ có hành vi tiêu dùng khác nhau

- Nhánh văn hoá: chính là bộ phận cấu thành nhỏ hơn của một nền văn hoá Nhánh

văn hoá tạo nên những đặc điểm đặc thù hơn cho những thành viên của nó

Người ta có thể phân chia nhánh tôn giáo theo các tiêu thức như địa lý, dân tộc, tôn giáo

Các nhánh văn hoá khác nhau có lối sống riêng, phong cách tiêu dùng riêng và tạo nên những khúc thị trường quan trọng

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 6

thường tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ tương ứng như thế Những người có địa vị cao trong

xã hội chi tiêu nhiều hơn vào hàng hoá xa xỉ, cao cấp như dùng đồ hiệu, chơi golf,…

- Nhóm tham khảo

Nhóm tham khảo của một người là những nhóm có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến thái độ hay hành vi của người đó Những nhóm này có thể là gia đình, bạn bè, hàng xóm láng giềng và đồng nghiệp, mà người đó có quan hệ giao tiếp thường xuyên

Các nhóm này gọi là nhóm sơ cấp, có tác động chính thức đến thái độ hành vi người đó thông qua việc giao tiếp thân mật thường xuyên Ngoài ra, còn một số nhóm có ảnh hưởng ít hơn như công đoàn, tổ chức đoàn thể

- Gia đình

Các thành viên trong gia đình là nhóm tham khảo có ảnh hưởng lớn nhất đến hành

vi người tiêu dùng Thứ nhất, là gia đình định hướng gồm bố mẹ của người đó Tại gia đình, người đó sẽ được định hướng bởi các giá trị văn hoá, chính trị, hệ tư tưởng… Khi

trưởng thành và kết hôn, mức ảnh hưởng của người vợ hoặc người chồng trong việc quyết định loại hàng hoá sẽ mua là rất quan trọng

Nhóm Các yếu tố cá nhân

- Giới tính

Giới tính là yếu tố cá nhân đầu tiên có ảnh hưởng tiên quyết đến hành vi tiêu dùng

Do những đặc điểm tự nhiên, phụ nữ và đàn ông có nhu cầu tiêu dùng khác nhau và cách lựa chọn hàng hoá cũng khác nhau Các nghiên cứu đã cho thấy, nếu quyết định lựa chọn hàng hoá của phụ nữ căn cứ chủ yếu vào giá cả, hình thức, mẫu mã của hàng hoá thì đàn ông lại chú trọng đến công nghệ, uy tín của hàng hoá này

- Tuổi tác và giai đoạn của chu kỳ sống

Ngay cả khi phục vụ những nhu cầu giống nhau trong suốt cuộc đời, người ta vẫn mua những hàng hoá và dịch vụ khác nhau Cùng là nhu cầu ăn uống nhưng khi còn trẻ họ

sẽ ăn đa dạng loại thức ăn hơn, trong khi về già họ thường có xu hướng kiêng 1 số loại thực phẩm Thị hiếu của người ta về quần áo, đồ gỗ và cách giải trí cũng tuỳ theo tuổi tác

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 7

Chính vì vậy tuổi tác quan hệ chặt chẽ đến việc lựa chọn các hàng hoá như thức ăn, quần áo, những dụng cụ phục vụ cho sinh hoạt và các loại hình giải trí…

- Nghề nghiệp và thu nhập

Nghề nghiệp và hoàn cảnh kinh tế là một trong những điều kiện tiên quyết ảnh hưởng đến cách thức tiêu dùng của một người Nghề nghiệp ảnh hưởng đến tính chất của hàng hoá và dịch vụ được lựa chọn Người công nhân sẽ mua quần áo, giày đi làm và sử dụng các dịch vụ trò chơi giải trí khác với người là chủ tịch hay giám đốc của một công ty

Hoàn cảnh kinh tế có tác động lớn đến việc lựa chọn sản phẩm tiêu dùng Khi hoàn cảnh kinh tế khá giả, người ta có xu hướng chi tiêu vào những hàng hoá đắt đỏ nhiều hơn

- Lối sống

Những người cùng xuất thân từ một nhánh văn hoá, tầng lớp xã hội và cùng nghề nghiệp có thể có những lối sống hoàn toàn khác nhau và cách thức họ tiêu dùng khác nhau Cách sống “thủ cựu” được thể hiện trong cách ăn mặc bảo thủ, dành nhiều thời gian cho gia đình và đóng góp cho nhà thờ của mình Hay những người có thể chọn lối sống “tân tiến” có đặc điểm là làm việc thêm giờ cho những đề án quan trọng và tham gia hăng hái khi có dịp đi du lịch và chơi thể thao và chi tiêu nhiều hơn cho việc đáp ứng những nhu cầu

- Nhận thức

Nhận thức là khả năng tư duy của con người Động cơ thúc đẩy con người hành động, còn việc hành động như thế nào thì phụ thuộc vào nhận thức Hai bà nội trợ cùng đi

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 8

vào siêu thị với 1 động cơ như nhau nhưng sự lựa chọn nhãn hiệu hàng hoá, lại hoàn toàn khác nhau Nhận thức của họ về mẫu mã, giá cả, chất lượng và thái độ phục vụ đều không hoàn toàn giống nhau

- Sự hiểu biết

Sự hiểu biết giúp con người khái quát hoá và có sự phân biệt khi tiếp xúc với những hàng hoá có kích thước tương tự nhau Khi người tiêu dùng hiểu biết về hàng hoá, họ sẽ tiêu dùng một cách có lợi nhất

- Niềm tin và thái độ

Thông qua thực tiễn và sự hiểu biết, con người hình thành nên niềm tin và thái độ vào sản phẩm Theo một số người, giá cả đi đôi với chất lượng Họ không tin có giá cả rẻ

mà chất lượng hàng hoá lại tốt Chính điều đó làm cho họ e dè khi mua hàng hoá có giá cả thấp hơn hàng hoá khác cùng loại Niềm tin hay thái độ của người tiêu dùng đối với một hãng sản xuất ảnh hưởng khá lớn đến doanh thu của hãng đó Niềm tin và thái độ rất khó thay đổi, tạo nên thói quen khá bền vững cho người tiêu dùng

1.2 Các xu hướng nghiên cứu trước đây

Trong bài nghiên cứu “Tác động của lạm phát giá thực phẩm và các cú sốc đặc trưng lên mức độ tiêu dùng của các hộ gia đình ở khu vực đô thị tại Ethiopia” tác giả

Yonas Alem và Måns Söderbom (tháng 08/2010) đã sử dụng dữ liệu khảo sát để điều tra cách hộ gia đình ở đô thị Ethiopia đối phó như thế nào với cú sốc giá lương thực năm 2008

và các cú sốc đặc trưng khác (idiosyncratic shocks) Câu hỏi khảo sát như là cú sốc giá ảnh

hưởng thế nào tới tiêu dùng thực phẩm của hộ gia đình (phân biệt giữa rất tiêu cực, tiệu cực và không ảnh hưởng) và liệu các hộ gia đình có cắt giảm lượng thức ăn khi các cú sốc giá thực phẩm xảy ra không Dữ liệu định tính cho thấy rằng lạm phát giá thực phẩm tăng cao cho tới nay chính là hậu quả nặng nhất của cú sốc kinh tế từ năm 2004 đến 2008, và vì

nó mà một tỷ lệ đáng kể của các hộ gia đình đã phải điều chỉnh việc tiêu thụ thực phẩm của mình Kết quả hồi quy cho thấy rằng các hộ gia đình nghèo với ít tài sản, và người lao động với công việc không ổn định là đối tượng chính chịu ảnh hưởng bất lợi trước giá lương thực cao Do họ tiêu thụ chủ yếu những mặt hàng thực phẩm tăng giá nhiều, việc làm không chính thức, không ổn định, nên thu nhập biến động bởi kỹ năng chuyên môn

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 9

thấp Ngược lại, các hộ gia đình mà lao động có trình độ chuyên môn thì ít chịu ảnh hưởng của lạm phát giá thực phẩm Tương tự thì khác biệt về nhân khẩu học của các hộ gia đình (số lượng thành viên của hộ) cũng sẽ chịu tác động khác nhau bởi các cú sốc về giá Điều này cho thấy sự hạn chế trong lực lượng lao động không phải là vấn đề quan trọng nhất Nghiên cứu ngụ ý rằng khả năng tạo ra hàng hoá, công việc ổn định, được trả lương cao cũng giúp các hộ gia đình giảm tác động xấu do lạm phát gây ra Họ chỉ ra tầm quan trọng của sự tăng trưởng trong khu vực chính thức (formal sector) để có thể tạo ra nhiều công việc ổn định với mức lương cao Kết quả cũng ngụ ý rằng các chương trình trợ giúp ứng phó với những cú sốc giá lương thực có thể được thực hiện hiệu quả hơn bằng cách nhắm vào các hộ gia đình có tài sản thấp với các thành viên có địa vị thấp kém trên thị trường lao động

Vào năm 1998, Glewwe và Hall đã thực hiện một nghiên cứu mà việc kiểm định thực hiện thông qua dữ liệu thu được ở Peru để tìm hiểu xem liệu sẽ có hộ gia đình nào bị tác động xấu bởi những cú sốc kinh tế nhiều hơn những hộ khác không Cú sốc mà họ sử dụng là sự sụt giảm phúc lợi xã hội Những kết quả chính được họ tìm thấy là:

Những chủ hộ gia đình nếu có trình hộ học vấn cao hơn sẽ ít bị ảnh hưởng xấu hơn

Vấn đề giới tính của chủ hộ gia đình không có quan hệ gì tới mức độ tác động của cú sốc

Hộ gia đình có nhiều trẻ em hơn sẽ bị ảnh hưởng nặng nề hơn

Trong một bài nghiên cứu khác “Tác động của việc tăng giá đến các hộ gia đình nghè” của SEWA (October 2009) Để tìm hiểu tác động của việc gia tăng giá các hàng hóa

thiết yếu đến các hộ nghèo ở Gujarat, SEWA đã quyết định thực hiện cuộc nghiên cứu thông qua các hộ gia đình từ một vài quận Mục đích của cuộc khảo sát là để tìm hiểu tác động của lạm phát lên mẫu hình tiêu dùng của các hộ nghèo, tác động lên các khía cạnh khác nhau của các hộ gia đình, và phương sách mà các hộ gia đình thực hiện để tồn tại qua cuộc khủng hoảng tài chính thế giới

Thông qua khảo sát 240 hộ gia đình từ 5 quận Kutch, Surendranagar, Anand, Patan

và Vadodara ở Gujarat, tác giả khám phá ra các điều thú vị sau:

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 10

 Chi tiêu trung bình hàng tháng tăng từ Rs 3000 lên đến Rs 3188 Quan trọng hơn, chi tiêu cho lương thực tăng từ 69% đến 74%

 Giá của các mặt hàng thực phẩm chủ yếu đã tăng từ 50% trở lên

 Sự thay đổi trong giá đã dẫn đến sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng Chẳng hạn như, số bữa ăn mỗi ngày đã giảm ở nhiều hộ gia đình, 60% hộ gia đình được khảo sát cho thấy hộ đã ăn nhiều hơn 2 bữa trước đó và bây giờ giảm xuống chỉ còn 2 bữa

 Chi tiêu cho các mặt hàng thực phẩm cá nhân cũng cho thấy sự sụt giảm đáng kể đặc biệt là gạo, ngũ cốc, hành tây, cà chua, bơ, sữa và đường Chẳng hạn như, số lượng các hộ gia đình chi tiêu gạo ít nhất 1 lần 1 ngày giảm từ 144 còn 112 Số lượng các hộ gia đình chi tiêu sữa ít nhất 2 lần 1 ngày giảm từ 84 xuống 44

 Ngân sách dành cho thực phẩm đã dẫn đến việc các hộ gia đình phải giới hạn chi tiêu cho y tế, giáo dục Ví dụ như, 57% các hộ gia đình được khảo sát đến bệnh viện công thay vì bệnh viện tư như trước đây, 37% thì đi bộ thay vì đi xe

 Phụ nữ tăng giờ làm Ví dụ như, số lượng phụ nữ chỉ ở nhà nội trợ giảm 100 xuống còn 70

 Hơn 40% hộ gia đình phải sử dụng nguồn tiết kiệm, bán tài sản giá trị, hay vay nợ để tài trợ cho chi tiêu hàng tháng

Gần đây nhất là bài nghiên cứu của Tiến sĩ S B Kishor và Dinesh Gabhane (2012)

“Tác động của lạm phát giá thực phẩm lên việc tiêu dùng sữa của các hộ gia đình tầng lớp trung lưu tại thành phố Thane, Mumbai, Ấn Độ” Hai ông đã nghiên cứu để tìm hiểu mức

độ tác động của lạm phát giá thực phẩm lên việc tiêu thụ sữa của hộ gia đình tầng lớp trung lưu tại Thane Nghiên cứu lấy dữ liệu thứ cấp từ các bài báo, báo cáo, tạp chí, RBI, Hội đồng phát triển sữa quốc gia, các cuộc khảo sát kinh tế,… Nguồn sơ cấp được thu thập thông qua cuộc khảo sát người tiêu dùng bằng cách phỏng vấn các đáp viên (chủ hộ gia đình) từ những người dân sống phía đông và phía tây của thành phố Thane với tổng số là

500 hộ gia đình tầng lớp trung lưu có quy mô gia đình 5 thành viên

Dữ liệu đã được phân loại, lập bảng kê và kiểm định thống kê bằng cách sử dụng

hệ số tương quan (r), hồi quy, T-test và ANOVA Theo kết quả từ nghiên cứu này, đã có

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 11

một sự gia tăng trong giá các loại thực phẩm chính yếu (primary food) trong những năm qua, tỷ lệ của chi thực phẩm trong tổng chi phí đã giảm, nguồn sữa bình quân đầu người (the per capita availability of milk) cũng đã tăng lên 276 gram mỗi ngày, trung bình hàng ngày mức tiêu thụ sữa của tầng lớp trung lưu là khoảng một lít (5 thành viên), mức tiêu dùng sữa của hộ gia đình tầng lớp trên trung lưu (upper middle class) cũng cao hơn hộ gia đình tầng lớp dưới trung lưu (lower middle class) Bài nghiên cứu đưa đến kết luận, không

có mối quan hệ đáng kể giữa việc tiêu thụ sữa hộ gia đình và lạm phát giá thực phẩm trong tầng lớp trung lưu và việc tiêu thụ sữa của các hộ gia đình không bị ảnh hưởng đáng kể

1.3 Giả thuyết nghiên cứu

Cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 có tác động tiêu cực rất lớn tới nền kinh tế Việt Nam nói chung và tiêu dùng thực phẩm của người dân sống tại TP Hồ Chí Minh Trên thực tế đã có một sự sụt giảm trong tiêu dùng thực phẩm của người dân sống tại đây trước

và sau cú sốc kinh tế này

Xét trên mức độ ảnh hưởng của các cú sốc thì các cú sốc có thể chỉ tác động tiêu cực ít, vừa phải, hay nhiều Mức độ tác động này phụ thuộc vào các biến độc lập của hộ gia đình mà cá nhân đó sinh sống chẳng hạn như:

- Tỷ lệ người phụ thuộc / người không phụ thuộc trong hộ gia đình: tỷ lệ càng cao

thì mức độ tiêu cực càng cao

- Tài sản của hộ gia đình: hộ gia đình càng có nhiều tài sản thì mức độ tiêu cực

càng thấp

- Giới tính của chủ hộ: với biến này thì được kết luận không ảnh hưởng trong

nghiên cứu của Glewwe và Hall (1998) ở Peru

- Trình độ học vấn của chủ hộ: trình độ học vấn càng cao thì mức độ tiêu cực càng

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 12

trong gia đình (tính ổn định) và trình độ giáo dục của người đứng đầu gia đình có thể tồn tại tại Việt Nam Trên cơ sở đó, chúng tôi tiến hành kiểm định lại những giả thuyết về tác động của lạm phát đối với hộ gia đình tại Việt Nam trong bài nghiên cứu này

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 13

2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH VÀ ĐỊNH LƯỢNG

Lý thuyết về tác động của lạm phát giá thực phẩm tới tiêu dùng đã được trình bày ở phần trước, mục đích của chương này là giới thiệu phương pháp nghiên cứu sử dụng để điều chỉnh và đánh giá các thang đo lường các khái niệm nghiên cứu và kiểm định mô hình

lý thuyết cùng các giả thuyết đề ra

Chương này bao gồm 2 phần chính:

Thiết kế nghiên cứu định tính và định lượng

Các thang đo lường các khái niệm nghiên cứu nhằm kiểm định mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành thông qua hai bước chính: (1) Nghiên cứu sơ bộ và (2) nghiên cứu chính thức Nghiên cứu sơ bộ dựa trên các thông tin thứ cấp từ các nghiên cứu

có liên quan và dùng phương pháp chuyên gia, đóng vai để xác định các biến quan sát dùng để đo lường các khái niệm nghiên cứu từ đó xây dựng bảng phỏng vấn Nghiên cứu chính thức được thực hiện bằng cách khảo sát 300 người tiêu dùng, sau đó dùng các phần

mềm thống kê để phân tích kiểm định các thang đo, kiểm định mô hình nghiên cứu

2.1 Thiết kế nghiên cứu định tính

2.1.1 Xác định loại nghiên cứu định tính thích hợp

Vì chưa có nhiều lý thuyết về sự thay đổi xu hướng tiêu dùng do khủng khoảng

kinh tế, vì vậy chúng tôi sử dụng phương pháp GT (Grounded theory) trong nghiên cứu

định tính nhằm cung cấp một quan điểm xu hướng tiêu dùng mới của người tiêu dùng đối với mặt hàng tiêu dùng nhanh và đúc kết thành một khung lý thuyết để mô tả và giải thích động cơ và thói quen mới của người tiêu dùng hiện nay

Dựa vào cơ sở chọn mẫu lý thuyết, nghiên cứu bắt đầu thực hiện tại 1 vài địa điểm

và chọn những người tiêu dùng có khả năng cung cấp một số thông tin sâu về vấn đề nghiên cứu (như chủ cửa hàng bán lẻ, giám sát bán hàng siêu thị, bà nội trợ chính trong gia đình,…) nhằm định hướng cho công việc thu thập dữ liệu tiếp theo của nhóm Vì vậy kỹ

thuật thảo luận tay đôi sẽ được nhóm sử dụng trong bước khởi điểm này

Nhóm 2 - K22 Đêm 7 - Phương pháp Nghiên cứu khoa hoc Trang 14

2.1.2 Quy mô mẫu: 10 người

2.1.3 Phương pháp chọn đối tượng nghiên cứu vào mẫu

Vì nghiên cứu định tính là một dạng của nghiên cứu khám phá, các nghiên cứu dạng này thường được thực hiên với một nhóm nhỏ các đối tượng nghiên cứu Vì vậy mẫu

không được chọn theo phương pháp xác suất mà sẽ chọn theo phương pháp phi xác suất

Quy trình chọn mẫu của nhóm sẽ là: chọn đối tượng nghiên cứu thứ 1 (S1), thảo luận với họ để thu thập dữ liệu (thói quen, quan điểm tiêu dùng,…) cho xây dựng lý thuyết Tiếp tục chọn đối tượng S2 và thu thập dữ thông tin khác với đối tượng trước (dĩ nhiên cũng sẽ có những thông tin trùng) Và tương tự với S3 nhưng đến S9 có những thông tin khác biệt nhưng ý nghĩa không nhiều và nhóm sẽ dừng ở đối tượng S9 vì hầu như không

có thông tin gì thêm Tuy nhiên để khẳng định nhóm quyết định phỏng vấn thêm 1 đối tượng nữa (S10) và không có thông tin gì mới, kích thước mẫu cho nghiên cứu định tính

(thảo luận tay đôi) của nhóm sẽ là 10 người

Họ là những người tiêu dùng ở các độ tuổi khác nhau, nghề nghiệp khác nhau tại thành phố Hồ Chí Minh sao cho thỏa điều kiện là thường xuyên mua thực phẩm và có tính đại diện cho hộ gia đình của mình để khai thác tốt thông tin về sự thay đổi trong tiêu dùng thực phẩm của chính mình và của cả gia đình mình nói chung

2.1.4 Thiết kế bảng câu hỏi định tính: (Phụ lục 1)

2.1.5 Kết quả

Từ 10 mẫu quan sát ta thấy rằng, đa số người tiêu dùng đều cảm nhận giá thực phẩm tăng trong thời gian qua Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiêu dùng của người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh Phần lớn ưu tiên sử dụng thực phẩm cần thiết, cắt giảm những chi tiểu không cần thiết như sữa, sản lượng mua vừa đủ, sử dụng hàng rẻ hơn nhưng vẫn đảm bảo chất lượng

Khi giá cả tăng, 9/10 mẫu khảo sát cho rằng thu nhập dùng cho tiêu dùng thực phẩm có sự thay đổi để đảm bảo mức chi tiêu hợp lý trong giai đoạn này Bên cạnh đó để đảm bảo chất lượng cuộc sống và cân đối chi tiêu thì người tiêu dùng hiện nay có xu hướng sử dụng hàng hóa có xuất xứ trong nước nhiều hơn vì giá cả hợp lý Nhân tố