Rác thải là một phần tất yếu của cuộc sống, không có hoạt động sống nào không sinh ra rác. Xã hội ngày càng phát triển, số lượng rác thải ngày càng nhiều, dần trở thành mối đe dọa thật sự với cuộc sống. Nếu không giải quyết vấn đề rác một cách hợp lý, chẳng mấy chốc, cuộc sống của chúng ta sẽ tràn ngập trong rác. Lượng rác thải sinh hoạt đang ngày càng gia tăng một cách khó kiểm soát. Rác thải sinh hoạt đang trở thành gánh nặng cho xã hội. Ai cũng biết rác là chất thải, là thứ bỏ đi. Nhưng không phải ai cũng biết, rác thải ngày càng nhiều và là hiểm hoạ đối đối với con người và gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trong đó có môi trường địa chất.
Trang 1Đề tài: “ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH XẢ THẢI (CHẤT THẢI SINH HOẠT) ĐẾN MÔI TRƯỜNG ĐỊA CHẤT.
I Đặt vấn đề
Rác thải là một phần tất yếu của cuộc sống, không có hoạt động sống nào không sinh ra rác Xã hội ngày càng phát triển, số lượng rác thải ngày càng nhiều, dần trở thành mối đe dọa thật sự với cuộc sống Nếu không giải quyết vấn
đề rác một cách hợp lý, chẳng mấy chốc, cuộc sống của chúng ta sẽ tràn ngập trong rác Lượng rác thải sinh hoạt đang ngày càng gia tăng một cách khó kiểm soát Rác thải sinh hoạt đang trở thành gánh nặng cho xã hội Ai cũng biết rác
là chất thải, là thứ bỏ đi Nhưng không phải ai cũng biết, rác thải ngày càng nhiều và là hiểm hoạ đối đối với con người và gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trong đó có môi trường địa chất.
II Nội dung
1 Hiện trạng của vấn đề xả thải sinh hoạt
Chất thải sinh hoạt là sản phẩm được sinh ra trong quá trình sinh hoạt của con người, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, dịch vụ, thương mại, sinh hoạt gia đình, trường học, các khu dân cư, nhà hàng, khách sạn Ngoài ra, còn phát sinh trong giao thông vận tải như khí thải của các phương tiện giao thông, chất thải là kim loại hoá chất và từ các vật liệu khác (Nguyễn Xuân
Nguyên, 2004) [12].n
Theo Chi cục Bảo vệ môi trường Hà Nội, tổng lượng rác thải sinh hoạt đô thị của thành phố vào khoảng 2.800 tấn/ngày; ngoài ra chất thải công nghiệp, chất thải xây dựng, chất thải y tế cũng là “vấn đề rất lớn” với tổng khối lượng khoảng 2.000 tấn/ngày
Trang 2
Rác thải sinh hoạt đô thị Rác thải y tế
Số liệu thống kê mới đây cho thấy, trung bình một ngày Hà Nội thải 458.000 m3 nước thải, trong đó 41% là nước thải sinh hoạt, 57% nước thải công nghiệp, 2% nước thải bệnh viện, chỉ có khoảng 4% nước thải được xử lý Phần lớn nước thải không được xử lý đổ vào các sông Tô Lịch và Kim Ngưu gây ô nhiễm nghiêm trọng 2 con sông này và các khu vực dân cư dọc theo sông
Cũng theo số liệu đó, cách đây gần 10 năm thì nhu cầu oxy sinh hóa (BOD) tại sông Kim Ngưu cao tới 92,4 mg/l, vượt quá tiêu chuẩn cho phép tới 9 lần Hồ cá tại hai quận Hoàng Mai và Thanh Trì đã bị ô nhiễm nặng do lấy nước
từ 2 con sông trên Số liệu thống kê cho thấy, toàn lưu vực đang có khoảng 26.300 giường bệnh (trong đó Hà Nội chiếm tới 47%) thuộc hơn 1.400 cơ sở y
tế, với lượng nước thải y tế ước tính khoảng hơn 10.000 m3/ngày và nước thải bệnh viện không hề được xử lý mà đổ thằng vào các dòng sông
Không chỉ ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh mà ở các đô thị khác như Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Nam Định, Hải Dương… nước thải sinh hoạt cũng
Trang 3không được xử lý, độ ô nhiễm nguồn nước nơi tiếp nhận nước thải đều vượt quá tiểu chuẩn cho phép, các thông số: chất lơ lửng (SS), BOD, nhu cầu oxy hóa học (COD), Oxy hòa tan (DO) đều vượt từ 5-10 lần, thậm chí 20 lần Tiêu chuẩn cho phép Tại các vùng nông thôn, các cụm dân cư (làng, xã) tình hình vệ sinh môi trường còn đáng lo ngại hơn Phần lớn các gia đình không có nhà xí hợp vệ sinh Hầu hết nước thải sinh hoạt thải trực tiếp ra môi trường tự nhiên.
Hiện nay Việt Nam có gần 76% dân số đang sinh sống ở nông thôn là nơi
cơ sở hạ tầng còn lạc hậu, phần lớn các chất thải của con người và gia súc không được xử lý nên thấm xuống đất hoặc bị rửa trôi, làm cho tình trạng ô nhiễm nguồn nước về mặt hữu cơ và vi sinh vật ngày càng cao Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, số vi khuẩn E.Coliform trung bình biến đổi
từ 1.500-3.500MNP/100 ml ở các vùng ven sông Tiền và sông Hậu, tăng lên tới 3800-12.500MNP/100 ml ở các kênh tưới tiêu Chất thải rắn (CTR) sinh hoạt chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các loại: khoảng 60%; chất thải xây dựng chiếm khoảng 1/4 và lượng chất thải phân bùn bể phốt là 5%
Trong những năm qua, tốc độ đô thị hóa diễn ra rất nhanh đã trở thành nhân tố tích cực đối với phát triển kinh tế – xã hội của đất nước Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về kinh tế - xã hội, đô thị hóa quá nhanh đã tạo ra sức ép về nhiều mặt, dẫn đến suy giảm chất lượng môi trường và phát triển không bền vững Lượng chất thải rắn phát sinh tại các đô thị và khu công nghiệp ngày càng nhiều với thành phần phức tạp
Lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) tại các đô thị ở nước ta đang có xuthế phát sinh ngày càng tăng, tính trung bình mỗi năm tăng khoảng 10% Tỷ lệ tăng cao tập trung ở các đô thị đang có xu hướng mở rộng, phát triển mạnh cả về
Trang 4quy mô lẫn dân số và các khu công nghiệp, như các đô thị tỉnh Phú Thọ (19,9%),thành phố Phủ Lý (17,3%), Hưng Yên (12,3%), Rạch Giá (12,7%), Cao Lãnh (12,5%) Các đô thị khu vực Tây Nguyên có tỷ lệ phát sinh CTRSH tăng đồng đều hàng năm và với tỷ lệ tăng ít hơn (5,0%).
Kết quả điều tra tổng thể năm 2006 - 2007 cho thấy, lượng CTRSH đô thị phát sinh chủ yếu tập trung ở 2 đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh Tuy chỉ có 2 đô thị nhưng tổng lượng CTRSH phát sinh tới 8.000 tấn/ngày
(2.920.000 tấn/năm) chiếm 45,24% tổng lượng CTRSH phát sinh từ tất cả các đôthị (hình 1 và bảng 1)
Tỷ lệ phát sinh CTRSH đô thị bình quân trên đầu người tại các đô thị đặc biệt và đô thị loại I tương đối cao (0,84 – 0,96kg/người/ngày); đô thị loại II và loại III có tỷ lệ phát sinh CTRSH đô thị bình quân trên đầu người là tương đương
Trang 5nhau (0,72 - 0,73 kg/người/ngày); đô thị loại IV có tỷ lệ phát sinh CTRSH đô thị bình quân trên một đầu người đạt khoảng 0,65 kg/người/ngày.
Với kết quả điều tra thống kê chưa đầy đủ như trên cho thấy, tổng lượng phát sinh CTRSH tại các đô thị ở nước ta ngày càng gia tăng với tỷ lệ tương đối cao (10%/năm) so với các nước phát triển trên thế giới Tổng lượng phát sinh CTRSH tại các đô thị loại III trở lên và một số đô thị loại IV lên khoảng 6,5 triệutấn/năm (năm 2004: tổng lượng chất thải sinh hoạt của tất cả các đô thị Việt Nam
là 6,4 triệu tấn/năm) Dự báo tổng lượng CTRSH đô thị đến năm 2010 vào
khoảng hơn 12 triệu tấn/năm và đến năm 2020 khoảng gần 22 triệu tấn/năm Để quản lý tốt nguồn chất thải này, đòi hỏi các cơ quan hữu quan cần đặc biệt quan tâm hơn nữa đến các khâu giảm thiểu tại nguồn, tăng cường tái chế, tái sử dụng, đầu tư công nghệ xử lý, tiêu hủy thích hợp góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường do CTRSH gây ra
2 Những ảnh hưởng của quá trình xả thải chất thải sinh hoạt đến môi trường địa chất.
- Rác thải sinh hoạt làm mất đất:
Rác xuất hiện ở khắp mọi nơi, chỗ nào cũng có thể thấy rác, từ quán ăn, chợ, trên đường, tại các trường học, ký túc xá, bệnh viện đến các sông hồ Hầu hết trên các tuyến đường, tại các khu phố và các khu chung cư đều có khẩu hiệu với nội dung vận động, khuyến khích người dân thực hiện nếp sống văn minh đô thị, trong đó có việc đổ rác đúng nơi quy định, không vứt rác bừa bãi… Phần lớn người dân đã nghiêm túc chấp hành, nhưng thực tế vẫn còn những đốngrác nằm ngổn ngang, nhiều người vẫn vô tư xả rác trên đường,…
Trang 6
Sự thiếu ý thức của người dân cùng với việc thu gom rác thải không hợp
lý làm cho rác có mặt ở khắp nơi và xuất hiện những bãi rác lộ thiên là nguyên nhân làm mất đi một phần đất ở và đất canh tác của con người
Theo một tính toán mới đây của các đơn vị xử lý môi trường thì đến năm
2015, Hà Nội sẽ không còn chỗ chôn lấp rác Nguyên nhân chính là do hiện nay, rác thải sinh hoạt trên địa bàn thành phố mới chủ yếu áp được xử lý bằng biện pháp chôn lấp
Bãi chứa rác thải ở thị trấn Chúc Sơn (huyện Chương Mỹ)
Thực trạng này đang đặt ra cho các nhà quản lý, các đơn vị môi trường đô thị những vấn đề cấp thiết trong việc quy hoạch, áp dụng những công nghệ tiên tiến trong việc xử lý, tái chế rác thải
Trang 7Bãi rác Nam Sơn - Sóc Sơn là một trong những bãi rác lớn nhất ở Hà Nội
và khu vực miền Bắc, hiện 8/9 ô chôn lấp của bãi rác này đã đầy Theo tính toán của Xí nghiệp xử lý môi trường Nam Sơn - Sóc Sơn thì đến cuối năm 2012, bãi rác Nam Sơn sẽ không còn khả năng tiếp nhận rác thải của Hà Nội nữa
Một góc bãi rác Nam Sơn – Sóc Sơn Nilon trong bãi rác Nam Sơn
Mỗi ngày, Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn tiếp nhận và chôn lấp khoảng 4000 tấn rác thải sinh hoạt, trong tổng số gần 200.000 tấn rác thải sinh hoạt phát sinh mỗi ngày của cả khu vực nội, ngoại thành Đến 90% lượng rác thải sinh hoạt của thành phố Hà Nội không được phân loại từ nguồn được đưa vềđây để chôn lấp Với nhiều loại rác thải sinh hoạt, trong đó có nilon được chôn lấp lẫn lộn, đã gây rất nhiều khó khăn cho đơn vị xử lý rác, khiến cho bãi rác nàyquá tải nhanh chóng
Thiếu bãi rác theo quy hoạch, cộng ý thức của người dân nên những năm gần đây việc xử lý nguồn rác thải luôn là vấn đề khó khăn với nhiều địa phương,
từ nông thôn đến thành thị Năm nào cũng có nhiều bài báo, phóng sự truyền hình cảnh báo về vấn nạn xả rác thải bừa bãi ảnh hưởng nặng nề đến môi trường,sức khỏe con người nhưng tình trạng này không giảm, thậm chí ngày một gia tăng
Những bãi rác thải tự phát tràn nan trên các quốc lộ bốc mùi hôi thối ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống xung quanh và người tham gia giao thông
Trang 8
Rác thải sinh hoạt làm mất diện tích đất ở và sinh hoạt của người dân
Đối với nhiều khu xử lý rác khác ở những khu vực ngoại thành và nông thôn vẫn chủ yếu sử dụng biện pháp chôn lấp rác thủ công, vấn đề môi trường đang hết sức nan giải Ý thức bảo vệ môi trường của người dân không cao, tất cảmọi người đều thản nhiên vứt rác bừa bãi ở bất cứ chỗ nào họ cảm thấy tiện Nhiều người coi việc giữ gìn, bảo vệ môi trường không phải là việc của cá nhân mình mà là việc của xã hội Đa phần người dân không tự xử lý, phân loại rác nênviệc chôn lấp, thu gom, xử lý gặp nhiều khó khăn.Ở một số vùng nông thôn dễ dàng bắt gặp những bãi rác thải sinh hoạt ven các cánh đồng, ngập các đường làng, đường liên xã làm mất đi diện tích đất ở và đất canh tác của người dân
- Chất thải sinh hoạt làm lây lan dịch bệnh:
Những nơi có rác là môi trường lý tưởng để các loài vi khuẩn và sinh vật gây bệnh ẩn nấp và lây lan dich bệnh Các loại rác hữu cơ dễ phân huỷ gây hôi thối, phát triển vi khuẩn làm ô nhiễm môi trường không khí, nước, đất, làm mất
vệ sinh môi trường và ảnh hưởng tới đời sống mọi người Ngoài ra, chỗ tập trungrác hữu cơ là nơi thu hút, phát sinh và phát triển chuột, ruồi, muỗi, gián và các loại vi trùng gây nhiều chứng bệnh truyền nhiễm cho con người, vật nuôi trong
Trang 9gia đình và lây lan gây thiệt hại lớn; nước thải từ bãi rác độc hại nếu thải ra nguồn nước gây ô nhiễm lây lan làm ảnh hưởng tới sức khỏe con người và các loài sinh vật sống trong môi trường.
+ Ảnh hưởng của rác thải tới sức khỏe con người:
Ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt tại nước ta đã gia tăng mức độ ảnh hưởng tới sức khỏe Ngày càng có nhiều vấn đề về sức khỏe liên quan đến yếu tố môi trường bị ô nhiễm Chất thải đã ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng động, đặc biệt nghiêm trọng ở những bãi chôn lấp rác Chất thải sinh hoạt đã ảnhhưởng rất lớn đến sức khỏe cộng động; nghiêm trọng nhất là đối với dân cư khu vực làng nghề, gần khu công nghiệp, bãi chôn lấp chất thải và vùng nông thôn ô nhiễm chất thải rắn đã đến mức báo động Nhiều bệnh như đau mắt, bệnh đường
hô hấp, bệnh ngoài da, tiêu chảy, dịch tả, thương hàn,… do loại chất thải rắn gây ra
Thống kê cho thấy, nguồn phát sinh chất thải sinh hoạt tập trung chủ yếu ở
đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM Tại các đô thị này, tuy chỉ chiếm tỉ lệ 24% dân
số cả nước, nhưng lại phát sinh hơn 6 triệu tấn chất thải mỗi năm, chiếm gần 50% tổng lượng chất thải sinh hoạt cả nước
Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm môi trường nước, đất, ngày càng kéo tỷ lệ bệnh nhân có liên quan đến nước sạch và vệ sinh môi trường ngày càng cao Hiện tại ônhiễm môi trường do chất thải rắn gây ra đã đến mức báo động, các chất độc hại như nylon, cao su, kim loại, thuỷ tinh khó phân huỷ trong chất thải rắn ngày càng nhiều
Chất thải rắn đã ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ cộng đồng, nghiêm trọng nhất là các khu vực làng nghề, gần khu công nghiệp, bãi chôn lấp chất thải Nếu
Trang 10các chất thải không được xử lý sẽ ảnh hưởng đến môi trường, nguồn nước và sứckhoẻ con người
Những người tiếp xúc thường xuyên với rác như những người làm công việc thu nhặt các phế liệu từ bãi rác, dễ mắc các bệnh như viêm phổi, sốt rét, các bệnh về mắt, tai, mũi, họng, ngoài da và phụ khoa
Hàng năm, theo Tổ chức Y tế Thế giới, trên thế giới có 5 triệu người chết
và có gần 40 triệu trẻ em mắc các bệnh có liên quan đến rác thải, đặc biệt là những xác động vật bị thối rữa, trong hơi thối có chất amin và các chất dẫn xuất sunfua hydro hình thành từ sự phân hủy rác thải, kích thích sự hô hấp của con người, kích thích nhịp tim đập nhanh gây ảnh hưởng xấu đến những người mắc bệnh tim mạch
Ngoài ra, trong các bãi rác thường chứa nhiều loại vi trùng gây bệnh thật
sự phát huy tác dụng khi có các vật chủ trung gian gây bệnh tồn tại trong bãi rác như chuột, ruồi, muỗi và nhiều loại ký sinh trùng gây bệnh cho người và gia súc, một số bệnh điển hình do các trung gian truyền bệnh như: chuột truyền bệnh dịchhạch, bệnh sốt vàng da do xoắn trùng, ruồi, gián truyền bệnh đường tiêu hóa, muỗi truyền bệnh sốt rét, sốt xuất huyết
Trang 11
Đội ngũ lao động của các đơn vị làm vệ sinh đô thị phải làm việc trong điều kiện nặng nhọc Cụ thể, nồng độ bụi vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 1.5 đến 1.91 lần, các loại vi trùng ,siêu vi trùng nhất là trứng giun làm ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của họ
Những chiếc xe đựng rác không đảm bảo an toàn vệ sinh là nơi phát tán những nguồn lây bệnh nguy hiểm cho người đi đường Những ổ vi trùng này nằm ở khắp các khu chung cư, các đường phố đến các ngõ hẽm,…Điều đáng nói
ở đây nhiều điểm trung chuyển rác thường lại nằm ở những nơi đông dân cư, đường đi lại, ngay tại lòng đường,…nhiều khi đứng xa vài chục mét vẫn còn ngửi mùi rất khó chịu.Xe rác tại các điểm trung chuyển rác ban ngày và tối không hề được che đậy
+ Ảnh hưởng tới sinh vật:
Các chất độc trong rác xâm nhập vào đất sẽ tiêu diệt nhiều loài sinh vật có ích cho đất như: giun, vi sinh vật, nhiều loài động vật không xương sống, làm cho môi trường đất bị giảm tính đa dạng sinh học và phát sinh nhiều sâu bọ phá
Trang 12Đặc biệt hiện nay việc sử dụng tràn lan các loại túi nilon trong sinh hoạt
và đời sống, khi xâm nhập vào đất, nilon cần tới 50 – 60 năm mới phân hủy hết
và do đó chúng tạo thành các “bức tường ngăn cách” trong đất hạn chế mạnh quá trình phân hủy, tổng hợp các chất dinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu, đất bị chua và năng suất cây trồng giảm sút
Lưu huỳnh điôxít và các ôxít của nitơ có thể gây mưa axít làm giảm
độ pH của đất
Đất bị ô nhiễm có thể trở nên cằn cỗi, không thích hợp cho cây trồng Điềunày sẽ ảnh hưởng đến các cơ thể sống khác trong lưới thức ăn
Mặt trời mà thực vật nhận được để thực hiện quá trình quang hợp
Các loài động vật có thể xâm lấn, cạnh tranh chiếm môi trường sống và làm nguy hại cho các loài địa phương, từ đó làm giảm đa dạng sinh học
Khí CO2 sinh ra từ các nhà máy và các phương tiện qua lại còn làm
tăng hiệu ứng nhà kính, làm Trái Đất ngày một nóng dần lên, các khu sinh thái sẵn có dần bị phá hủy
- Ô nhiễm nước ngầm:
Việc xả nước thải sinh hoạt chưa được xử lý vào sông rạch, ao hồ gây ô nhiễm nước mặt, nước dưới đất Thậm chí có nơi còn cho nước thải chảy tràn trên mặt đất để tự thấm xuống đất hoặc đào các hố dưới đất để xả nước thải làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến các tầng nước dưới đất.Các bãi chôn rác không đạt yêu cầu kỹ thuật, nước rỉ ra từ rác thấm vào mạch nước ngầm hoặc cho chảy tràntrên mặt đất vào kênh rạch
Nước rỉ rác có màu đen đậm đặc từ bãi rác Tóc Tiên Mương nước chảy từ bãi rác trong nhà máy
Vietstar ra thẳng kênh 18