cơ sở khoa học lập dự toán ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh nam định

Lập dự toán ngân sách nhà nước là công tác thường xuyên của cấp uỷ, chínhquyền các cấp trong việc chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ của cấp mình và cấp dưới.Việc thực hiện đúng quy trình, chất

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 5

1.1 Ngân sách nhà nước và sự cấn thiết lập dự toán ngân sách NN 5

1.1.1 Quan niệm về ngân sách nhà nước 5

1.1.2 Nội dung của ngân sách nhà nước 6

1.1.3 Quản lý ngân sách nhà nước: 8

1.2 Sự cần thiết phải xây dựng và thực hiện cơ sở khoa học đối với dự toán ngân sách nhà nước; những nhân tố ảnh hưởng 12

1.2.1 Sự cần thiết phải xây dựng cơ sở khoa học trong lập dự toán ngân sách nhà nước 12

1.2.2 Nội dung của dự toán ngân sách: 18

1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến lập dự toán ngân sách nhà nước .26

1.3 Kinh nghiệm quốc tế và trong nước để đảm bảo cơ sở khoa học trong lập dự toán ngân sách nhà nước và bài học đối với Nam Định 26

1.3.1 Kinh nghiệm quốc tế 26

1.3.2 Kinh nghiệm lập dự toán của các tỉnh 30

1.3.3 Bài học đối với tỉnh Nam Định 34

Chương 2: THỰC TRẠNG LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở TỈNH NAM ĐỊNH 35

2.1 Những điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội 35

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, xã hội của địa phương 35

2.1.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nam Định từ năm 2006 đến nay 36

2.2 Thực trạng lập dự toán ngân sách nhà nước tỉnh Nam Định

46 2.2.2 Việc thực hiện quy trình lập dự toán ngân sách nhà nước 48 2.2.3 Tình hình lập dự toán lập dự toán ngân sách nhà nước trên cơ

sở khoa học 48 2.2.4 Quy trình lập dự toán ngân sách 51

2.3 Những thành công và hạn chế của lập dự toán ngân sách giai đoạn 2006-2010 55

2.3.1 Một số thành công 55 2.3.2 Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 60

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CỤ THỂ NHẰM ĐẢM BẢO TÍNH KHOA HỌC TRONG LẬP DỰ TOÁN NSNN Ở NAM ĐỊNH 66 3.1 Quan điểm đảm bảo tính khoa hoc trong lập dự toán ngân sách nhà nước ở Nam Định 66

3.1.1 Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Nam Định 66 3.1.2 Quan điểm nhằm đảm bảo tính khoa học trong lập dự toán ngân sách nhà nước ở Nam Định 72

3.2 Giải pháp đảm bảo tính khoa học trong lập dự toán ngân sách nhà nước ở tỉnh Nam Định 76

3.2.1 Nhóm giải pháp về xác định cơ sở khoa học để lập dự toán ngân sách nhà nước 77 3.2.2 Nhóm giải pháp về quy trình lập dự toán ngân sách nhà nước .78 3.2.3 Nhóm giải pháp liên quan đến nguồn nhân lực và tinh gọn bộ máy .83 3.2.4 Nhóm giải pháp liên quan đến tổ chức thực hiện lập dự toán

và giao dự toán 85

PHẦN KẾT LUẬN 89

Biểu số 2 1: Tình hình phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2006-2010 37 Biểu số 2.2: Dự toán thu ngân sách nhà nước tỉnh Nam Định 5 năm

2006-2010 43 Biểu số 2.3: Dự toán chi ngân sách nhà nước tỉnh Nam Định 5 năm

2006-2010 45 Biểu số 2.4: Cơ cấu chi ngân sách tỉnh Nam Định 5 năm 2006-2010 58

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Để duy trì sự tồn tại và phát triển của nhà nước và của quốc gia, nhà nướcquy định hệ thống pháp luật về tài chính vụ thuế bắt buộc mọi pháp nhân và thểnhân phải nộp một phần thu nhập của mình cho nhà nước Hoạt động thu, chi củangân sách nhà nước thể hiện quá trình phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xãhội Nghiệp vụ chủ yếu của ngân sách nhà nước là thu, chi nhưng không đơn thuần

là việc tăng giảm số lượng tiền tệ mà còn phản ánh mức độ quyền lực, ý chí và sơnguyện của nhà nước, đồng thời biểu hiện quan hệ lợi ích kinh tế giữa nhà nước vớicác chủ thể khác của nền kinh tế trong qúa trình phân bổ các nguồn lực và phânphối thu nhập mới sáng tạo ra

Để nâng cao hiệu quả ngân sách nhà nước, nhà nước ban hành cơ chế quản

lý để quản lý, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả ngân sách sách nhà nước, trong đó lập dựtoán ngân sách là một trong những công cụ quan trọng nhằm phát triển kinh tế - xãhội, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại

Trong quá trình thực hiện lập dự toán ngân sách nhà nước hàng năm, ở địaphương còn nhiều bất cập từ cơ chế chính sách, hệ thống văn bản, quy trình thựchiện, chất lượng cán bộ nên chất lượng dự toán ngân sách nhà nước chưa cao,chưa phát huy vai trò trong quản lý tài chính

Xây dựng kế hoạch tài chính trung hạn để tạo cơ sở nâng cao chất lượng dựtoán ngân sách Tăng cường phân cấp quản lý ngân sách, bảo đảm tính thống nhất

về thể chế của ngân sách nhà nước và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương

Hàng năm, theo quy định của Luật ngân sách nhà nước, Thủ tướng Chínhphủ quyết định việc lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sáchnhà nước năm sau Uỷ ban nhân dân tỉnh có trách nhiệm lập dự toán ngân sách địaphương báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh xem xét, cho ý kiến, gửi BộTài chính và các cơ quan có liên quan để tổng hợp, lập dự toán ngân sách nhà nướctrình Chính phủ

Từ những vấn đề cấp thiết nêu trên, tôi chọn đề tài “ Cơ sở khoa học lập dự toán ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Nam Định” làm đề tài luận văn thạc

sỹ kinh tế của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài.

Lập dự toán ngân sách nhà nước là công tác thường xuyên của cấp uỷ, chínhquyền các cấp trong việc chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ của cấp mình và cấp dưới.Việc thực hiện đúng quy trình, chất lượng công tác dự toán ngân sách nhà nước gópvai trò quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ phát triểnkinh tế - xã hội ở địa phương

Hiện nay đã có nhiều đề tài nghiên cứu cơ chế quản lý tài chính như: Đổimới chính sách tài chính trong quá trình xã hội hoá hoạt động giáo dục Đại học ởViệt Nam của tác giả Nguyễn Quốc Huy, Vụ Kế hoạch tài vụ, Bộ Giáo dục và Đàotạo; Hoàn thiện cơ chế quản lý ngân sách nhà nước nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh

tế ở tỉnh Nghệ An của tác giả Hoàng Xuân Thành; Hoàn thiện cơ chế chi ngân sáchnhà nước cho giáo dục đào tạo ở tỉnh Nghệ An của tác giả Nguyễn Thanh Tùng chỉ đề cập khía cạnh lập, chấp hành, kế toán ngân sách nhà nước với góc độ là bộphận của cơ chế quản tài chính ngân sách

Tác giả là người triển khai lập dự toán ngân sách địa phương báo cáo BộTài chính theo quy định; vì vậy lựa chọn nghiên cứu đề tài dưới góc độ kinh tếchính trị là mới mẻ và thiết thực, không trùng lắp với các công trình và đề tài đãđược công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Làm rõ cơ sở khoa học lý luận và thực tiễn về lập dự toán ngân sách nhà

nước ở địa phương;

Tìm hiểu thực trạng việc triển khai lập dự toán ngân sách nhà nước ở địaphương trong thời gian qua đã đảm bảo cơ sở khoa học hay không;

Nghiên cứu những tồn tại, khuyết điểm trong quá trình lập dự toán do chưathực hiện hoặc thực hiện lập dự toán chưa đúng căn cứ khoa học

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Xác định cơ sở khoa học và thực tiễn để để áp dụng vào việc lập dự toánngân sách địa phương mang tính khoa học;

Phân tích quá trình lập dự toán ngân sách địa phương ở tỉnh Nam Định trongthời gian qua đã đảm bảo tính khoa học ở mức độ nào

Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm đảm bảo lập dự toán ngân sáchnhà nước trên địa bàn tỉnh Nam Định trong thời gian tới có cơ sở khoa học

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: Căn cứ lý luận và thực tiễn việc lập dự toán ngânsách nhà nước trên địa bàn tỉnh Nam Định (bao gồm dự toán thu, chi ngân sách nhànước, các đơn vị, tổ chức, cá nhân phải nộp thuế, phí và đơn vị thụ hưởng ngânsách của địa phương theo quy định)

Phạm vi lãnh thổ: Trên địa bàn tỉnh Nam Định

Phạm vi thời gian từ năm 2007 đến 2010

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Luận văn sử dụng phương pháp lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lê nin và tưtưởng Hồ Chí Minh

- Các phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị được coi trọng sử dụngtrong luận văn là phương pháp khảo sát thực tiễn, phân tích và tổng hợp, phươngpháp trừu tượng hoá khoa học, phương pháp thống kê, phân tích kinh tế

6 Đóng góp của luận văn:

Hệ thống các vấn đề lý luận chung cơ sở khoa học về lập dự toán ngân sáchnhà nước nói chung, lập dự toán ngân sách địa phương nói riêng

Đánh giá tổng quát xây dựng căn cứ khoa học và thực tiễn trong quá trìnhlập dự toán ngân sách nhà nước tỉnh Nam Định gắn với việc chấp hành, kế toán,quyết toán và kiểm toán nhà nước trên địa bàn tỉnh từ năm 2007 đến 2010

- Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm đảm bảo tính khoa học trong lập dự toánngân sách nhà nước tỉnh Nam Định

7 Kế cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kế luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đượcchia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về dự toán ngân sách nhà

nước.

Chương 2: Thực trạng lập dự toán ngân sách nhà nước ở tỉnh

Nam Định Chương 3: Quan điểm và giải pháp cụ thể nhằm đảm bảo tính

khoa học trong lập dự toán ngân sách nhà nước ở tỉnh Nam Định.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1 1 Ngân sách nhà nước và sự cấn thiết lập dự toán ngân sách NN

1.1.1 Quan niệm về ngân sách nhà nước.

Luật ngân sách nhà nước số 01/2002/QH 11 ngày 16/12/2002 quy định:Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước đã được cơquan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảođảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

Nội dung cơ bản của ngân sách nhà nước là:

- Ngân sách nhà nước hoạt động trong lĩnh vực phân phối các nguồn tàichính vì vậy nó thể hiện các mối quan hệ lợi ích kinh tế giữa nhà nước và xã hội

- Quyền lực về ngân sách nhà nước thuộc về Nhà nước Mọi khoản thu, chitài chính của nhà nước đều do nhà nước quyết định, nhằm mục đích phục vụ yêucầu thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

Bản chất của ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhànước, do đó hoạt động của ngân sách nhà nước là động viên các nguồn lực tài chínhvào tay nhà nước (những khoản đóng góp theo nghĩa vụ hoặc tự nguyện của mỗithành viên trong xã hội cho nhà nước), là các khoản cấp phát của nhà nước cho cácnhu cầu tiêu dùng và đầu tư tích luỹ, đó cũng là những khoản chi phí mà nhà nướccấp cho các thành viên Như vậy, hoạt động của ngân sách nhà nước không hềmang tính tự cấp tự phát hoặc nằm ngoài sự kiểm soát của nhà nước Mọi khoảnthu, chi của ngân sách nhà nước đều được tính toán, dự định có chủ định nhằm thựchiện mục tiêu quản lý kinh tế xã hội Các khoản thu được chế định bằng các luật,pháp lệnh, các khoản chi đều được phân bổ theo các quy định theo các văn bản quyphạm pháp luật do các cơ quan có thẩm quyền ban hành

Như vậy, ta có thể hiểu khái quát về bản chất ngân sách nhà nước như sau:Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế phản ánh mối quan hệ giữa nhà nước

và các chủ thể khác trong phân phối tổng sản phẩm quốc dân, chuyển dịch một bộphận thu nhập bằng tiền ở các chủ thể kinh tế khác thành thu nhập của nhà nước vàphân phối chuyển dịch nguồn thu nhập đó đến các đối tượng sử dụng để thực hiệncác chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước đã được cơquan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảođảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có hộiđồng nhân dân và uỷ ban nhân dân Cụ thể là ngân sách cấp tỉnh; ngân sách cấphuyện (huyện, thành phố); ngân sách cấp xã (xã, phường, thị trấn)

1.1.2 Nội dung của ngân sách nhà nước.

Nội dung ngân sách nhà nước bao gồm: thu ngân sách nhà nước và chi ngânsách nhà nước

1.1.2.1 Nội dung thu ngân sách nhà nước.

Thu ngân sách nhà nước là quá trình nhà nước sử dụng quyền lực để huyđộng một bộ phận giá trị của cải xã hội hình thành quỹ ngân sách nhằm đáp ứng nhucầu chi tiêu của nhà nước Theo quy định của Luật ngân sách nhà nước: Thu ngânsách nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt độngkinh tế của nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoảnviện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật Cụ thể như sau:

- Thuế do các tổ chức, cá nhân nộp theo quy định của pháp luật;

- Phần nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật từ các khoảnphí, lệ phí;

- Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của nhà nước theo quy định của phápluật, gồm: Tiền thu hồi vốn của nhà nước tại các cơ sở kinh tế; thu hồi tiền cho vaycủa nhà nước (cả gốc và lãi); thu nhập từ vốn góp của nhà nước vào các cơ sở kinh

tế, kể cả thu từ lợi nhuận sau khi thực hiện nghĩa vụ về thuế của các tổ chức kinh tế

có sự tham gia góp vốn của nhà nước theo quy định của Chính phủ;

- Phần nộp ngân sách theo quy định của pháp luật từ các hoạt động sựnghiệp;

- Tiền sử dụng đất, thu từ hoa lợi công sản và đất công ích;

- Tiền cho thuê đất, thuê mặt nước;

- Huy động từ các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật;

- Các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân ở trong và ngoài nước;

- Thu từ huy động vốn đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng theoquy định của Luật ngân sách nhà nước;

- Phần nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật từ tiền bán hoặccho thuê tài sản thuộc sở hữu nhà nước;

- Các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cánhân ở nước ngoài cho Chính phủ Việt Nam, các tổ chức nhà nước thuộc địaphương theo quy định;

- Thu từ quỹ dự trữ tài chính theo quy định;

- Thu kết dư ngân sách theo quy định;

- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật, gồm: Các khoản di sảnnhà nước đang hưởng; phần nộp ngân sách theo quy định của pháp luật từ cáckhoản phạt, tịch thu; thu hồi dự trữ nhà nước; thu bổ sung từ ngân sách cấp trên;thu chuyển nguồn ngân sách từ ngân sách năm trước chuyển sang

1.1.2.2 Nội dung chi ngân sách nhà nước.

Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sáchnhằm thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước trong từng thời kỳ Xuất phát từ vai tròquản lý vĩ mô của nhà nước trong việc phát triển kinh tế - xã hội, nội dung chi ngânsách rất đa dạng Theo quy định của Luật ngân sách thì chi ngân sách nhà nước bàogồm các khoản chi phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo đảmhoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của nhà nước; chi viện trợ và các khoảnchi khác theo quy định của pháp luật

Chi ngân sách nhà nước gồm:

- Chi đầu tư phát triển về: Xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế

xã hội không có khả năng thu hồi vốn; đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các

tổ chức kinh tế, góp vốn liên doanh; chi bổ sung dự trữ nhà nước; chi đầu tư pháttriển thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án nhà nước; các khoản chi đầu

tư khác theo quy định của pháp luật;

- Chi thường xuyên về: Các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xãhội, văn hoá thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ,các sự nghiệp xã hội khác; các hoạt động sự nghiệp kinh tế; hoạt động của cơ quannhà nước; hoạt động của Đảng cộng sản Việt Nam; hoạt động của các tổ chứcchính trị – xã hội; trợ giá theo chính sách của nhà nước ;

- Chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền do Chính phủ vay;

- Chi viện trợ của ngân sách trung ương cho các Chính phủ và tổ chức ngoài nước;

- Chi cho vay của ngân sách trưng ương;

- Chi trả nợ gốc và lãi các khoản huy động đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầngtheo quy định của Luật ngân sách nhà nước;

- Chi bổ sung Quỹ dự trữ tài chính theo quy định;

- Chi bổ sung ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới;

- Chi chuyển nguồn ngân sách từ ngân sách năm trước sang ngân sách năm sau

1.1.3 Quản lý ngân sách nhà nước:

1.1.3.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước; trách nhiệm, nghĩa

vụ của tổ chức, cá nhân về ngân sách nhà nước.

- Quốc hội thực hiện làm luật và sửa đổi luật trong lĩnh vực tài chính ngânsách; quyết định chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia; quyết định dự toán ngânsách nhà nước, bao gồm: tổng số thu ngân sách nhà nước, tổng số chi ngân sáchnhà nước, mức bội chi ngân sách và nguồn bù đắp; quyết định phân bổ ngân sáchtrung ương; quyết định các dự án, công trình quan trọng quốc gia được đầu tư từnguồn ngân sách nhà nước; quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nướctrong trường hợp cần thiết; giám sát việc thực hiện ngân sách nhà nước, chính sáchtài chính, tiền tệ quốc gia; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước

- Chính phủ trình Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội các dự án luật,pháp lệnh và các dự án khác về lĩnh vực tài chính ngân sách, ban hành các vănbản quy phạm pháp luật về lĩnh vực tài chính ngân sách theo thẩm quyền; lập vàtrình Quốc hội dự toán ngân sách nhà nước và phương án ngân phân bổ ngânsách trung ương hàng năm; thống nhất quản lý ngân sách nhà nước, bảo đảm sựphối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý ngành và địa phương trong việc thựchiện ngân sách nhà nước

- Bộ Tài chính chuẩn bị các dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác về lĩnhvực tài chính ngân sách trình Chính phủ; ban hành các văn bản quy phạm phápluật về lĩnh vực tài chính ngân sách theo thẩm quyền; chủ trì phối hợp với các bộ,

cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, uỷ ban nhân dân cấp tỉnh trong việcxây dựng các định mức phân bổ và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sáchnhà nước, chế độ kế toán, quyết toán, chế độ báo cáo, công khai tài chính ngân sáchtrình Chính phủ quy định hoặc quy định theo phân cấp của Chính phủ để ban hànhthực hiện thống nhất trong cả nước

- Hội đồng nhân dân các cấp quyết định dự toán thu, chi ngân sách địaphương; quyết định phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; phê chuẩn quyết toánngân sách địa phương; quyết định các chủ trương, biện pháp để triển khai thực hiệnngân sách địa phương Riêng hội đồng nhân dân cấp tỉnh phải quyết định phâncấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách và quyết định tỷ lệ phần trămphân chia giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương đối với phần ngân sáchđịa phương được hưởng; quyết định định mức phân bổ, chế độ, tiêu chuẩn địnhmức chi theo quy định của Chính phủ

- Uỷ ban nhân dân các cấp lập dự toán ngân sách địa phương, phương ánphân bổ ngân sách cấp mình trình hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định và báocáo cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan tài chính cấp trên ttrực tiếp; lập quyếttoán ngân sách địa phương trình hội đồng nhân dân cùng cấp phê chuẩn; kiểm tranghị quyết của hội đồng nhân dân cấp dưới về tài chính ngân sách

- Các đơn vị dự toán tổ chức lập dự toán thu, chi ngân sách thuộc phạm viquản lý, thực hiện phân bổ dự toán ngân sách được cấp có thẩm quyền giao cho cácđơn vị trực thuộc và điều chỉnh phân bổ dự toán theo thẩm quyền; tổ chức thựchiện dự toán thu, chi ngân sách được giao

- Các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm, nghĩa vụ: Nộp đầy đủ, đúng hạn cáckhoản thuế, phí, lệ phí theo quy định; chấp hành đúng các quy định của pháp luật

về kế toán, thống kê và công khai ngân sách

1.1.3.2 Nguyên tắc quản lý ngân sách:

- Ngân sách nhà nước được cân đối theo nguyên tắc tổng số thu từ thuế, phí,

lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên; bội chi ngân sách nhà nước được bùđắp bằng nguồn vay trong nước và ngoài nước;

- Về nguyên tắc, ngân sách địa phương được cân đối với tổng số chi khôngvượt quá tổng số thu Trường hợp tỉnh có nhu cầu đầu tư vượt quá khả năng cân đốingân sách cấp tỉnh năm dự toán, thì được phép huy động vốn trong nước và phải bốtrí ngân sách trả nợ khi đến hạn Mức dư nợ từ nguồn vốn vay huy động khôngđược vượt quá 30% vốn đầu tư xây dựng cơ bản trong nước hàng năm của ngânsách cấp tỉnh

- Các bộ, cơ quan ngang bộ, Uỷ ban nhân dân các cấp, các tổ chức và đơn vịchịu trách nhiệm tổ chức thực hiện dự toán ngân sách trong phạm vi được giao

- Ngân sách nhà nước được quản lý thống nhất, có phân công, phân cấpquản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm

1.1.3.3 Phân cấp quản lý ngân sách:

Theo quy định của Luật ngân sách nhà nước thì hệ thống ngân sách nhànước ở nước ta bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sáchđịa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có hội đồng nhândân và uỷ ban nhân dân theo quy định của Luật tổ chức hội đồng nhân dân và uỷban nhân dân, bao gồm:

- Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách tỉnh)bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, quận, thị xã thuộc tỉnh;

- Ngân sách huyện, quận, thị xã thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện)bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách của các xã, phường, thị trấn

- Ngân sách các xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã)

Quan hệ giữa ngân sách các cấp thực hiện theo các nguyên tắc sau:

- Thực hiện phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) đối với các khoản thu phânchia giữa ngân sách các cấp và số bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngânsách cấp dưới để đảm bảo công bằng và phát triển cân đối giữa các vùng Số bổsung từ ngân sách cấp trên là khoản thu của ngân sách cấp dưới

- Tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu và số bổ sung cân đối nêu trênđược ổn định từ 3 đến 5 năm (gọi chung là thời kỳ ổn định ngân sách) Chính phủtrình Quốc hội quy định thời kỳ ổn định ngân sách giữa trung ương và địa phương

Uỷ ban nhân dân tỉnh trình Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định thời kỳ ổn định ngânsách giữa các cấp ở địa phương

- Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó đảm bảo.Trường hợp cần ban hành chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách sau khi

dự toán đã được cấp có thẩm quyền quyết định thì phải có giải pháp đảm bảo nguồntài chính phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách từng cấp

- Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước cấp trên uỷ quyền cho cơ quan quản

lý nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của cấp mình thì phải chuyển kinh phí

từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để thực hiênẹ nhiệm vụ đó

Việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyềnđịa phương do hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định, thời gian thực hiện phân cấpphải phù hợp với thời kỳ ổn định ngân sách ở địa phương

Phân cấp ngân sách là nội dung quan trọng đầu tiên trong cơ chế quản lý tàichính ngân sách; là tiền đề thực hiện lập, chấp hành, kế toán, quyết toán và kiểmtoán ngân sách nhà nước

1.2 Sự cần thiết phải xây dựng và thực hiện cơ sở khoa học đối với dự toán ngân sách nhà nước; những nhân tố ảnh hưởng.

1.2.1 Sự cần thiết phải xây dựng cơ sở khoa học trong lập dự toán ngân sách nhà nước.

1.2.1.1 Quan niệm và vai trò của lập dự toán ngân sách nhà nước trong quản lý kinh tế.

Theo từ điển bách khoa Việt Nam, tập 4, xuất bản tháng 4 năm 2005 thì dựtoán ngân sách nhà nước được hiểu là bảng tính toán dự trù các khoản thu, cáckhoản chi và quan hệ cân đối giữa thu và chi của ngân sách nhà nước trong mộtthời kỳ kế hoạch (thường là một năm); được xây dựng trên cơ sở các chỉ tiêu pháttriển kinh tế - xã hội, tổng hợp các dự toán đơn vị và kế hoạch thu, chi tài chính củacác cơ quan, các ngành, các địa phương, các tổ chức kinh tế trực thuộc Dự toánngân sách nhà nước do Chính phủ trình Quốc hội phê chuẩn

Theo quy định của Luật ngân sách nhà nước thì:

Hàng năm, Thủ tướng Chính phủ quyết định việc lập kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm sau

Căn cứ vào quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính hướng dẫn

về yêu cầu, nội dung, thời hạn lập dự toán ngân sách nhà nước; thông báo số kiểmtra dự toán về tổng mức và từng lĩnh vực thu, chi ngân sách đối với các bộ, cơ quanngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương và tổng số thu, chi,một số lĩnh vực chi quan trọng đối với các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Căn cứ quyết định của Thủ tướng Chính phủ, hướng dẫn của Bộ Tài chính,

Uỷ ban nhân dân tỉnh hướng dẫn việc lập dự toán ngân sách các cấp ở địa phương

Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm trong việc thu, chi ngân sách phải tổchức lập dự toán thu, chi ngân sách trong phạm vi nhiệm vụ được giao, báo cáo cơquan quản lý cấp trên; cơ quan quản lý cấp trên xem xét, tổng hợp báo cáo cơ quantài chính cùng cấp

Uỷ ban nhân dân tỉnh lập dự toán ngân sách địa phương báo cáo thường trựcHội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, cho ý kiến, gửi Bộ Tài chính và các cơ quan

có liên quan để tổng hợp, lập dự toán ngân sách nhà nước trình Chính phủ

Cơ quan tài chính các cấp ở địa phương có trách nhiệm xem xét dự toáncác cơ quan, đơn vị cùng cấp, dự toán ngân sách địa phương cấp dưới; chủ độngphối hợp với các cơ quan có liên quan trong việc tổng hợp, lập dự toán ngânsách địa phương

Xuất phát từ các quy định của Luật và các văn bản hướng dẫn của các cơquan có liên quan, việc lập dự toán ngân sách diễn ra thường xuyên theo đúng nộidung, thời gian, biểu mẫu quy định Quy trình lập dự toán cũng ngày càng hoànthiện và nâng cao chất lượng, góp phần quan trọng vào quản lý và điều hành vĩ mônền kinh tế quốc dân

1.2.1.2 Sự cần thiết sử dụng dự toán ngân sách nhà nước trong quản lý kinh tế

- Vai trò của lập dự toán đối với thu ngân sách:

Đảm bảo nguồn thu hợp lý, đầy đủ, kịp thời để thực hiện các nhiệm vụ chicủa Chính phủ đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an sinh xã hội,củng cố quốc phòng, an ninh, đối ngoại

Gắn công tác thu ngân sách với nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài và đảm bảophát triển kinh tế xã hội, gắn nghĩa vụ thu ngân sách với quyền lợi chi của các cấpchính quyền

Bao quát toàn bộ nguồn thu phát sinh trên từng địa bàn, từng lĩnh vực sảnxuất kinh doanh; là cơ sở để phân cấp nguồn thu cho các cấp ngân sách

Đảm bảo sử dụng nguồn lực kinh tế, sở hữu của nhà nước hiệu quả nhấtnhằm thực hiện chiến lược phát triển kinh tế

- Vai trò của lập dự toán đối với chi ngân sách:

Đảm bảo sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực tài chính của nhà nước chophát triển kinh tế xã hội và quốc phòng an ninh

Tập trung nguồn lực cho việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị của quốc giahoặc từng ngành, địa phương, đơn vị

Tạo điều kiện chủ động trong quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ củatừng cấp, từng ngành, địa phương.

Là cơ sở để thực hiện cải cách thủ tục hành chính và công khai minh bạchtrong việc thực hiện nguồn vốn ngân sách nhà nước và nguồn vốn vay từ nước ngoài

Lập dự toán ngân sách hàng năm gắn liền với việc lập kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội; căn cứ định hướng phát triển kinh tế xã hội để xây dựng dự toánngân sách nhà nước phù hợp và có tính khả thi cao, được các cơ quan nhà nước sửdụng để thực hiện quá trình điều tiết nền kinh tế

Xét về nội dung, tính chất, dự toán ngân sách nhà nước thuộc nhóm kếhoạch biện pháp, nó cùng với kế hoạch vốn đầu tư, kế hoạch lao động việc làm đểthực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ trong năm kế hoạch

Đối với địa phương, dự toán ngân sách tạo điều kiện để các cấp, các ngành,đơn vị tăng cường công tác quản lý thu, chi; chủ động trong điều hành thực hiệnnhiệm vụ chính trị; làm cơ sở cho công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá mức độhoàn thành nhiệm vụ thu, chi ngân sách địa phương

Dự toán ngân sách nhà nước là cơ sở để triển khai thực hiện các chỉ tiêu pháttriển kinh tế - xã hội của địa phương; củng cố quốc phòng an ninh Lập dự toánngân sách sát thực tế sẽ tạo điều kiện huy động nguồn thu cho ngân sách nhà nước,dành nguồn lực cho đầu tư phát triển

1.2.1.3 Các căn cứ khoa học để lập dự toán ngân sách nhà nước.

Trước hết, phải căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội và đảm bảoquốc phòng, an ninh của địa phương, đơn vị, cơ sở:

Tài chính là một trong những công cụ trong quản lý kinh tế của các cấpchính quyền Nhà nước và chính quyền các cấp dùng ngân tài chính để thực hiệncác nhiệm vụ chính trị trong một giai đoạn nhất định, có thể là thực hiện kế hoạchdài hạn, trung hạn và hàng năm Trên cơ sở kế hoạch phát triển kinh tế xã hội đểlập dự toán ngân sách Quản lý tài chính phải coi trọng công tác lập dự toán ngânsách nhằm thực hiện các nhiệm vụ chính trị, sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm kinh phícủa nhà nước Là công cụ của chính quyền các cấp trong phát triển kinh tế xã hội

nên lập dự toán ngân sách phải tuân theo và phục vụ định hướng phát triển kinh tế

xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh của địa phương, nếu không tuân thủ theonhững định hướng đó thì không đáp ứng yêu cầu của công tác quản lý

Trong từng giai đoạn, mỗi địa phương, ngành đều có quy hoạch chung để cóđịnh hướng cho việc phát triển trong tương lai; vì vậy công tác lập dự toán ngânsách phải căn cứ vào quy hoạch chung để bố trí nguồn lực thực hiện Nếu thực hiệntheo định hướng đó thì mới phát huy hiệu quả và vai trò của tài chính ngân sáchtrong quản lý kinh tế

Trong quản lý ngân sách thì lập dự toán ngân sách là khâu quan trọng

có tính chất quyết định trong việc quản lý, điều hành và thực hiện các nhiệmvụ; nó tạo điều kiện cho các địa phương đơn vị chủ động trong thực hiệnnhiệm vụ của mình

Lập dự toán ngân sách phải lấy định hướng phát triển kinh tế xã hội làm căn

cứ khoa học thì dự toán ngân sách mới khả thi và thực hiện mục đích của nhà nướcnói chung, chính quyền các cấp nói riêng Mặt khác việc lập dự toán ngân sách làbảng tổng hợp thu chi liên quan đến các lĩnh vực của đời sống xã hội và các ngành,lĩnh vực kinh tế quốc dân, mà các ngành phát triển phải tuân thủ theo định hướngcủa Chính phủ, Uỷ ban nhân dân các cấp

Thứ hai, phải căn cứ vào nhiệm vụ cụ thể của các bộ, ngành trung ương.Trong quản lý kinh tế vĩ mô, các bộ ngành ở trung ương giúp Chính phủtrong việc quản lý ngành trong phạm vi toàn quốc, cho nên việc lập dự toán ngânsách ở mỗi địa phương, đơn vị phải tuân theo các định hướng phát triển chung củangành đó Trong từng giai đoạn, mức độ và yêu cầu phát triển của ngành khácnhau, định hướng phát triển từng vừng và khu vực sũng thay đổi cho nên các địaphương phải căn cứ định hướng phát triển của các bộ ngành trung ương dể lập dựtoán mới đảm bảo tính khoa học và đúng định hướng; nếu không thực hiện theođịnh hướng đó thì không đảm bảo phát triển theo quy hoạch tổng thể chung giữavùng lãnh thổ và phạm vi toàn quốc gia dẫn đến hiệu quả sử dụng nguồn lực tàichính không cao, thậm chí gây thất thoát, lãng phí

Thứ ba, phải căn cứ vào phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách nhànước và tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa các cấp ngân sách.

Trên cơ sở phân định rõ ràng nhiệm vụ chi của từng cấp ngân sách, nguồnthu mà mỗi cấp ngân sách được hưởng thì mới xác định được tổng mức kinh phíphải bố trí cho các cấp, các ngành trong thời gian nhất định (thường là một năm),nguồn kinh phí từ thu ngân sách trên địa bàn Trên cơ sở đó sẽ là căn cứ tính mức

bổ sung cân đối cho từng cấp ngân sách Nếu không phân định rõ ràng nhiệm vụchi và số thu các cấp, các ngành được hưởng trong năm thì không thể cân đốingân sách cho từng cấp và từng ngành cụ thể Không thực hiện phân cấp nguồnthu và nhiệm vụ chi thì không gắn trách nhiệm của cấp uỷ, chính quyền các cấptrong việc chỉ đạo quản lý thu ngân sách và nâng cao trách nhiệm trong việc quản

lý chi ngân sách

Thứ tư, phải căn cứ chính sách chế độ thu; định mức phân bổ ngân sách, chế

độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách

Việc xác định nguồn thu trên địa bàn phải xuất phát từ chính sách thu nhànước quy định Các cơ quan trong hệ thống tài chính từ tỉnh, huyện, xã phải căn cứvăn bản, chế độ hiện hành để xác định nguồn thu, khả năng huy động vào ngânsách trong năm để làm căn cứ lập dự toán thu ngân sách hàng năm; đồng thời là cơ

sở giao dự toán thu cho từng cấp ngân sách Đối với nhiệm vụ chi cho các đơn vị

dự toán, căn cứ khoa học là định mức phân bổ chi thường xuyên, nhiệm vụ chínhtrị được giao và tiêu chuẩn định mức chi để tính so kinh phí trong năm Nếu khôngthực hiện đúng các cơ sở khoa học nêu trên thì không xác định được cơ cấu và sốthu ngân sách của từng cấp, từng ngành; đồng thời không xác định mức chi ngânsách cho từng lĩnh vực, cho từng cấp ngân sách và cơ quan đơn vị trên địa bàn

Thứ năm, căn cứ Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và thông tư hướng dẫncủa Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và đầu tư về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội và lập dự toán ngân sách

Căn cứ định hướng phát triển kinh tế xã hội 5 năm, hàng năm Thủ tướngChính phủ chỉ đạo các bộ, ngành ở trung ương và các địa phương xây dựng kế

hoạch phát triển kinh tế xã hội và lập dự toán ngân sách năm sau cho phù hợp với

xu thế phát triển kinh tế thế giới Căn cứ hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và đầu tư, BộTài chính và tình hình thực tế địa phương là căn cứ khoa học để lập dự toán ngânsách năm sau; đó là những định hướng lớn có tính chất hướng dẫn và những điểmmới trong quản lý kinh tế của nhà nước yêu cầu các địa phương thực hiện hoặcchuẩn bị nguồn lực để thực hiện trong năm ngân sách

Thứ sáu, tình hình thực hiện ngân sách năm trước

Quá trình phát triển kinh tế của nước ta theo nền kinh tế thị trường có địnhhướng của nhà nước bị ảnh hưởng rất nhiều vào kinh tế thế giới như chính sách tiền

tế, xuất nhập khẩu, thu hút vốn đầu tư, vì vậy khi xây dựng dự toán ngân sáchphải căn cứ tình hình và kết quả thực hiện năm trước để phân tích, đánh giá nhữngnguyên nhân chủ quan, khách quan ảnh hưởng đến kết quả thu chi; trên cơ sở đó đểxác định nhiệm vụ thu chi cho phù hợp Mặt khác tác động nền kinh tế thế giới, củaquốc gia ảnh hưởng tới từng địa phương cũng khác nhau, cho nên phải căn cứ tìnhhình thực tế của địa phương để làm cơ sở cho việc lập dự toán ngân sách hàng năm

Việc đánh giá tình hình thực hiện năm trước giúp cho các nhà quản lý phântích, đánh giá mức độ ảnh hưởng và hiệu quả các chế độ, chính sách đã ban hành cóphù hợp với thực tế hay không để có những điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp Đồngthời thông qua đó sẽ phát huy thế mạnh của từng địa phương trong phát triển nguồnthu, phát huy nguồn lực trong xã hội

Như vậy, căn cứ để xây dựng dự toán ngân sách nhà nước hàng năm ở mỗiđịa phương là: Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; hướng dẫncủa Bộ Tài chính; chế độ, chính sách, định mức về thu, chi ngân sách nhà nướchiện hành; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, tỷ lệ phần trăm phân chia các khoảnthu và mức bổ sung cân đối dự ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới; tìnhhình thực hiện ngân sách năm trước

1.2.1.4 Sự cần thiết phải đảm bảo cơ sở khoa học của các dự toán ngân sách nhà nước.

Trong quá trình lập dự toán ngân sách phải tuân thủ các căn cứ khoa học thì

dự toán mới có tính khả thi và phát huy vai trò tích cực Đồng thời là căn cứ để

kiểm tra tính chất đúng đắn của dự toán, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trìnhchấp hành dự toán, kế toán và quyết toán ngân sách sau này

Nếu không đảm bảo tính khoa học trong quá trình lập dự toán thì không cócăn cứ để bảo vệ với cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp và báo cáo cấp uỷ, chínhquyền cùng cấp trong việc thực hiện trình cấp có thẩm quyền duyệt

Việc lập dự toán đảm bảo tính khoa học sẽ tạo điều kiện sử dụng nguồn lựctiết kiệm, có hiệu quả; tạo điều kiệm tiết kiệm chi thường xuyên để tăng chi chođầu tư phát triển

1.2.2 Nội dung của dự toán ngân sách:

1.2.2.1 Căn cứ khoa học trong quá trình lập dự toán ngân sách

- Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an Những nhiệm vụ cụ thể của các Bộ, ngành trung ương, của địa phương:

ninh.-Trên cơ sở định hướng phát triển kinh tế xã hội 5 năm của địa phương, các

cơ quan tham mưu trong quá trình lập dự toán phải tìm hiểu, nghiên cứu, phối hợpvới các cơ quan liên quan và cụ thể hoá thành các cơ chế, chính sách trong quản lýtài chính ngân sách, trước hết là công tác lập dự toán ngân sách hàng năm Đồngthời phân tích kỹ các nhân tố ảnh hưởng do tác động kinh tế thế giới và định hướngcủa Chính phủ, những giải pháp mới trong quản lý kinh tế vỹ mô

Hàng năm, Chính phủ và chính quyền các cấp đều có định hướng phát triểnkinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh để các ngành, chính quyền cấp dưới cócăn có triển khai thực hiện; vì vây cán bộ và cơ quan triển khai lập dự toán phải chủđộng nắm chắc để phối hợp với các cơ quan có liên quan triển khai thực hiện Trên

cơ sở nguồn vốn của mình để bố trí nhiệm vụ chi cho từng địa phương, đơn vị, từngthời gian cho phù hợp

- Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước (đối với dự toánnăm đầu thời kỳ ổn định ngân sách); tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu

và mức bổ sung cân đối của ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới đẫ đượcquy định (đối với dự toán năm tiếp theo của thời kỳ ổn định):

Trong năm đầu của thời kỳ ổn định ngân sách, căn cứ định hướng của các

bộ, ngành trung ương, phân tích, đánh giá kết quả thực hiện thời kỳ trước ở địaphương để rút ra những ưu điểm, tồn tại; cơ quan tài chính, thuế của tỉnh căn cứtình hình thực tiễn địa phương để có biện pháp cụ thể để phân cấp nguồn thu,nhiệm vụ chi cho từng cấp, từng ngành Hàng năm căn cứ tình hình thức tế để cónhững kiến nghị, đề xuất, sửa đổi bổ sung trình Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định.Phải thông qua hoạt động thực tiễn, những đề xuất, kiến nghị của chính quyền cáccấp để phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho hợp lý để đạt được hai mục đích là:Tạo sự chủ động cho chính quyền, đơn vị quản lý sử dụng ngân sách, không ý lạivào cấp trên và sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả nguồn ngân sách nhà nước

- Chính sách, chế độ thu ngân sách; định mức phân bổ ngân sách, chế độ,tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách:

Để công tác lập dự toán có cơ sở khoa học phải thường xuyên cập nhật chế

độ chính sách mới của trung ương để lập dự toán thu chi ngân sách sát thực tế, đảmbảo cân đối và tạo sự chủ động đối với các cấp, các ngành và đơn vị

- Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng kế hoạch phát triểnkinh tế xã hội và dự toán năm sau; thông tư hướng dẫn của Bộ tài chính về lập dựtoán ngân sách; Thông tư hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và đầu tư về xây dựng kếhoạch phát triển kinh tế xã hội, kế hoạch vốn đầu tư phát triển thuộc ngân sách nhànước và văn bản hướng dẫn của uỷ ban nhân dân tỉnh

- Tình hình thực hiện ngân sách các năm trước:

Để có được căn cứ cho việc lập dự toán năm sau, ngay từ đầu năm trướcphải theo dõi, nắm sát biến động của nền kinh tế, chế độ chính sách để trong quý 4năm trước có đánh giá tình hình thực hiện Phân tích những nhân tố chủ quan,khách quan ảnh hưởng kết quả thu, chi để làm cơ sở lập dự toán ngân sách nhànước năm sau

Như vậy, căn cứ để xây dựng dự toán ngân sách nhà nước hàng năm ở mỗiđịa phương là: Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; hướng dẫncủa Bộ Tài chính; chế độ, chính sách, định mức về thu, chi ngân sách nhà nước

hiện hành; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, tỷ lệ phần trăm phân chia các khoảnthu và mức bổ sung cân đối dự ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới; tìnhhình thực hiện ngân sách năm trước.

1.2.2.2 Tiêu chí đánh giá đối với lập dự toán ngân sách:

Để đánh giá chất lượng và mức độ lập dự toán ngân sách, là cơ sở trongquản lý điều hành trong năm, tiêu chí đánh giá thông thường là:

- Dự toán ngân sách nhà nước và dự toán ngân sách các cấp chính quyềnphải tổng hợp từ từng cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách theo từng lĩnh vực thu,chi và theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư và chi trả nợ

- Dự toán ngân sách của đơn vị dự toán các cấp phải lập theo đúng nội dung,biểu mẫu, thời hạn và thể hiện đầy đủ các khoản thu, chi theo mục lục ngân sáchnhà nước và hướng dẫn của Bộ Tài chính

- Dự toán ngân sách phải kèm theo báo cáo thuyết minh rõ căn cứ tính toán

1.2.2.3 Quy trình lập dự toán ngân sách:

- Lập dự toán ngân sách nhà nước gắn liền với lập kế hoạch phát triển kinh

tế xã hội của trung ương và địa phương Theo quy định của Luật ngân sách thì dựtoán ngân sách nhà nước hàng năm được lập căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế

- xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh

- Quy trình lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội theo góc độ nội dung tuânthủ theo các bước có liên quan đến việc hình thành các bộ phận cấu thành bản kếhoạch phát triển kinh tế xã hội Quy trình này bao gồm các bước:

Phân tích tiền năng và thực trạng phát triển;

Bộ kế hoạch và Đầu tư xác định các chỉ tiêu kế hoạch tổng hợp và các cânđối lớn;

Hội nghị kế hoạch toàn ngành;

Tổng hợp và xây dựng kế hoạch trình Quốc hội;

Theo dõi triển khai kế hoạch

- Theo quy định của Luật ngân sách nhà nước và thông tư hướng dẫn của BộTài chính thì Quy trình xây dựng dự toán ngân sách nhà nước bao gồm:

+ Đánh giá thực hiện nhiệm vụ ngân sách nhà nước kỳ báo cáo, gồm nhữngnhiệm vụ chủ yếu sau:

Đánh giá, phân tích những nhân tố ảnh hưởng, tác động đến kết quả thựchiện thu nội địa như: Năng lực sản xuất kinh doanh mới tăng thêm do đầu tư mới,đầu tư mở rộng, đầu tư chiều sâu; việc chuyển đổi và sắp xếp lại doanh nghiệp nhànước ; rà soát, đánh giá kết quả thu từ các dự án đầu tư trong nước, nước ngoài đivào hoạt động và đã hết thời gian ưu đãi; kết quả thực hiện các chỉ tiêu về sảnlượng sản xuất và tiêu thụ của các sản phẩm chủ yếu; giá thành; giá bán, lợi nhuận;kết quả thực hiện nhiệm vụ kế hoạch tài chính về đất đai (thu tiền sử dụng đất, đấugiá quyền sử dụng đất ); tình hình giao dịch mua bán bất động sản Đánh giá, phântích tác động ảnh hưởng của việc sửa đổi, bổ sung về chế độ, chính sách và cơ chếquản lý thu trong năm báo cáo đến kết quả thu ngân sách nhà nước trong năm; tácđộng của việc triển khai thực hiện các giải pháp về chính sách tài chính tiền tệ củaChính phủ, địa phương đến tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh củacác đơn vị trên địa bàn và kết quả thu ngân sách nhà nước Đánh giá tác động củaviệc điều hành chính sách xuất, nhập khẩu; đánh giá tình hình nợ đọng thuế và xử

lý nợ đọng thuế, trong đó tổng hợp đầy đủ chính xác số thuế nợ đọng, phân loại nợthuế theo các tiêu thức quy định tại quy trình quản lý thuế

Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước: Đối vớinhiệm vụ chi đầu tư phát triển cần tập trung vào 2 nội dung chủ yếu là đánh giácông tác bố trí và tổ chức thực hiện vốn đầu tư xây dựng cơ bản; đánh giá kết quảthực hiện nhiệm vụ hỗ trợ phát triển (tình hình tín dụng ưu đãi của nhà nước, tín

dụng hộ nghèo và các hộ chính sách xã hội, tín dụng học sinh sinh viên, chính sách

hỗ trợ xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp côngích Đối với nhiệm vụ chi thường xuyên tập trung đánh giá 5 nội dung chủ yếu:Đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ quan trọng, các chương trình, dự án lớn,những khó khăn vướng mắc và đề xuất biện pháp xử lý; đánh giá kết quả tình hìnhthực hiện tiết kiệm 10% chi thường xuyên ngân sách nhà nước theo quy định củaThủ tướng Chính phủ; đánh giá kết quả, những khó khăn, vướng mắc phát sinhtrong việc thực hiện các cơ chế, chính sách và chế độ chi tiêu trong năm; đánh giáviệc thực hiện các chính sách về xã hội hoá các hoạt động giáo dục, y tế, văn hoá

và thể thao ; công tác cải cách hành chính trong thực hiện dự toán ngân sách nhànước năm báo cáo

Ngoài ra, cần tập trung đánh giá kết quả thực hiện đổi với các chương trìnhmục tiêu quốc gia, chương trình dự án; đánh giá kết quả thực hiện chế độ cải cáchtiền lương; đánh giá nhu cầu và các nguồn lực phát triển của địa phương; công táchuy động các nguồn lực tài chính ở địa phương để thực hiện nhiệm vụ phát triểnkinh tế xã hội của địa phương

+ Xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm kế hoạch, bao gồm các nộidung chủ yếu sau:

Mục tiêu, nguyên tắc (gồm 4 nội dung):

Tiếp tục thực hiện có hiệu quả các giải pháp đã đề ra trong năm báo cáonhằm ổn định kinh tế vĩ mô, sử dụng triệt để và tiết kiệm nguồn lực tài chính; dựtoán thu xây dựng trên cơ sở đảm bảo đúng chính sách, chế độ thu đã được cấp cóthẩm quyền quyết định;

Dự toán chi phải đảm bảo sắp xếp lại các khoản chi theo hướng tiết kiệm,hiệu quả, góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô;

Đảm bảo kinh phí thực hiện các chính sách, chế độ về an sinh xã hội, đảmbảo kinh phí phát triển các lĩnh vực giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, văn hoá,bảo vệ môi trường;

Cân đối ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương tích cực, lành mạnh,vững chắc, đảm bảo tài chính quốc gia, an toàn ngân sách từng địa phương.

Nội dung chủ yếu:

* Công tác xây dựng dự toán thu (gồm 3 nội dung):

Dự toán thu nội địa: Dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn trên cơ sở

dự báo tăng trưởng kinh tế đối với từng ngành, từng lĩnh vực thu, các cơ sở kinh tế

để tính đúng, tính đủ từng lĩnh vực thu, từng sắc thuế theo các quy định của luậtthuế, chế độ thu; dự toán thu của các tỉnh thành phố phải tổng hợp toàn bộ cácnguồn thu phát sinh trên địa bàn (bao gồm cả số thu ngân sách xã, phường, thịtrấn); dự toán thu phải có căn cứ kinh tế và chi tiết đến từng ngành, từng đơn vịtrọng điểm, từng khu vực kinh tế

Dự toán thu từ hoạt động xuất nhập khẩu: Được xây dựng trên cơ sở đánhgiá tác động đến thu thông qua phân tích, dự báo tình hình kinh tế thế giới, nhu cầunhập khẩu trong nước để phục vụ sản xuất, tiêu dùng; dự toán thu phải được xâydựng trên cơ sở thực hiện tốt công tác quản lý thu, các biện pháp chống thất thunhư: xử lý nợ đọng, chống buôn lậu, trốn thuế, chống gian lận thương mại

Các khoản thu được để lại chi theo chế độ (học phí, viện phí, thu xổ số kiếnthiết, các khoản huy động đóng góp ): Phải căn cứ vào tình hình thực hiện nămbáo cáo, những nhân tố tác động, ảnh hưởng đến thu năm kế hoạch để xây dựng dựtoán thu cho phù hợp, mang tính tích cực

* Công tác xây dựng dự toán chi ngân sách nhà nước gồm 5 nội dung chủyếu sau:

Dự toán chi đầu tư phát triển: Căn cứ định hướng phát triển kinh tế xã hội,đảm bảo quốc phòng, an ninh của nhà nước hoặc địa phương để bố trí vốn cho cácchương trình, dự án theo các quy định về đầu tư xây dựng cơ bản; hạn chế đến mứctối đa bố trí vốn cho các dự án không có trong quy hoạch được duyệt, chưa đủ thủtục theo quy định, còn nhiều vướng mắc về thủ tục đầu tư

Dự toán chi sự nghiệp giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, y tế, văn hoá

xã hội, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, sự nghiệp bảo vệ môi trường, đảm bảo

quốc phòng an ninh, quản lý hành chính nhà nước, Đảng, đoàn thể phải xây dựngtrên cơ sở kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của nhà nước, của từng địa phươngtrong từng thời kỳ, các chế độ chính sách đã được cấp có thẩm quyền ban hành vànhững nhiệm vụ cụ thể cần triển khai thực hiện trong năm kế hoạch.

Dự toán chi đối với các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn vay phảithực hiện lập dự toán đầy đủ theo đúng trình tự, biểu mẫu theo quy định của cácvăn bản hướng dẫn thi hành Luật ngân sách nhà nước

Dự toán nguồn kinh phí để thực hiện các chủ trương lớn của nhà nước như:cải cách tiền lương, cải cách hành chính, cải cách tư pháp thực hiện theo các quyđịnh hiện hành của nhà nước trong từng giai đoạn

Bố trí kinh phí dự phòng ngân sách: Thực hiện theo quy định của Luật ngânsách để chủ động phòng, chống khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và xử lýnhững nhiệm vụ quan trọng, cấp bách phát sinh ngoài dự toán

+ Tổ chức thực hiện lập dự toán: Căn cứ Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ

về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và dự toán ngân sách nhà nước hàngnăm, các Bộ, ngành trung ương và Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố có tráchnhiệm triển khai thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, đồng thời trình cấp có

thẩm quyền giao dự toán ngân sách theo quy định của Luật ngân sách.

1.2.2.4 Thực hiện lập dự toán đảm bảocơ sở khoa học

- Các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, các tổ chức đơn vị là đốitượng nộp thuế, phí và các khoản thu theo quy định của pháp luật có trách nhiệmtính toán các khoản phải nộp trong năm, tổng hợp theo biểu mẫu gửi cơ quan thuế,

cơ quan hải quan và cơ quan được nhà nước giao nhiệm vụ thu ngân sách để tổnghợp chung theo cấp ngân sách;

- Cơ quan thuế ở địa phương lập dự toán thu ngân sách nhà nước (thu nộiđịa) trên địa bàn và cơ sở tính toán từng nguồn thu, thuế giá trị gia tăng phải hoàntheo chế độ cho các doanh nghiệp trên địa bàn trong phạm vi quản lý gửi cơ quanthuế cấp trên trực tiếp và Uỷ ban nhân dân, cơ quan tài chính, cơ quan kế hoạch vàđầu tư cùng cấp

- Tổng Cục thuế xem xét dự toán thu, dự kiến số thuế giá trị gia tăng phảihoàn theo chế độ do cơ quan thuế trực thuộc lập và cơ sở tính toán từng nguồn thu,tổng hợp báo cáo Bộ Tài chính.

- Các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách lập dự toán thu, chi ngân sách thộcphạm vi nhiệm vụ được giao gửi cơ quan tài chính và cơ quan kế hoạch và đầu tưcùng cấp

- Các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương (cấp tỉnh) lập dự toánthu, chi ngân sách gửi Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và đầu tư tổng hợp chung báocáo Chính phủ

- Cơ quan tài chính các cấp:

Trong năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách: Chủ trì phối hợp với cơ quan kếhoạch và đầu tư tổ chức làm việc với uỷ ban nhân dân cấp dưới trực tiếp, các cơquan, đơn vị cùng cấp về dự toán ngân sách; có quyền yêu cầu bố trí lại nhữngkhoản thu, chi trong dự toán chưa đúng chế độ, tiêu chuẩn, chưa tiết kiệm, chưaphù hợp với khả năng ngân sách;

Đối với những năm tiếp theo của thời kỳ ổn định, chỉ làm việc vơí uỷ bannhân dân cấp dưới khi có yêu cầu, đề nghị

Chủ trì phối hợp với cơ quan kế hoạch và đầu tư, các cơ quan đơn vị có liênquan trong việc tổng hợp, lập dự toán ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương

và phương án phân bổ dự toán của ngân sách của cấp mình

- Cơ quan kế hoạch và đầu tư các cấp:

Bộ kế hoạch và đầu tư trình Chính phủ dự án kế hoạch phát triển kinh tế xãhội của cả nước và các cân đối chủ yếu của nền kinh tế quốc dân, trong đó có cấnđối tài chính, tiền tệ, vốn đầu tư xây dựng cơ bản làm cơ sở cho việc xây dựng kếhoạch tài chính ngân sách

Cơ quan kế hoạch và đầu tư chủ trì, phối hợp với cơ quan tài chính cùng cấplập dự toán chi đầu tư phát triển, lập phương án chi đầu tư xây dựng cơ bản, chi bổsung quỹ dự trữ tài chính

Bộ Kế hoạch và đầu tư tổng hợp dự toán và phương án phân bổ dự toán chichương trình mục tiêu quốc gia (phần chi đầu tư xây dựng cơ bản) do các cơ quanquản lý chương trình mục tiêu quốc gia lập và tổng hợp chung dự toán và phương

án phân bổ chi chương trình mục tiêu quốc gia gửi Bộ Tài chính

1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến lập dự toán ngân sách nhà nước.

- Chính sách, văn bản: Lập dự toán ngân sách phải căn cứ vào các chínhsách nhà nước đã ban hành, bao gồm cả chế độ, định mức vì vậy trước khi lập dựtoán phải cập nhất toàn bộ hệ thống các văn bản liên quan đến thu chi ngân sách đểviệc lập dự toán đảm bảo cơ sở khoa học và có tính khả thi cao, đồng thời là cơ sởcho việc cân đối ngân sách cho từng cấp ngân sách Trong quá trình lập dự toánngân sách, chế độ chính sách thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệm vụ thu, chi vàmức cân đối ngân sách của từng địa phương, đơn vị

- Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi: Phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi ảnhhưởng đến công tác quản lý trong quá trình điều hành và trách nhiệm của địa phương,đơn vị; vì vậy ngay từ đầu năm, trước khi lập dự toán phải quy định rõ ràng, cụ thểđảm bảo khoa học giữa lý luận và thực tế để gắn nghĩa vụ thu với quyền lợi chi và chủđộng trong thực hiện nhiệm vụ của chính quyền các cấp, các đơn vị dự toán

- Nguồn nhân lực: Chất lượng cán bộ trong các cơ quan thực hiện lập dựtoán ảnh hưởng rất lớn đến việc đảm bảo khoa học trong quá trình lập dự toán ngânsách Đội ngũ cán bộ phải tinh thông về nghiệp vụ, có khả năng tổng hợp, phân tíchđánh giá tình hình của năm trước và dự báo tình hình năm tới đến lường đón nhữngnhân tố ánh hưởng đến việc lập và điều hành dự toán trong năm

- Thiết bị công nghệ tiên tiến: Việc áp dụng công nghệ tiến tiến, nhất là côngnghệ thông tin giúp cho cán bộ lập dự toán cập nhật thông tin và xử lý kịp thờinhững nhân tố ảnh hưởng để đảm bảo nhanh, chính xác, có căn cứ khoa học

1.3 Kinh nghiệm quốc tế và trong nước để đảm bảo cơ sở khoa học trong lập dự toán ngân sách nhà nước và bài học đối với Nam Định.

1.3.1 Kinh nghiệm quốc tế.

1.3.1.1 Kinh nghiệm ở Cộng hoà Liên bang Đức:

Ở Cộng hoà Liên bang Đức có 3 cấp hành chính: liên bang, tiểu bang và cấp

xã Quyền lực nhà nước nằm ở liên bang và các tiểu bang Mỗi cấp có chức năngriêng Hệ thống ngân sách nhà nước được chia thành 3 cấp:

- Ngân sách liên bang,

- Ngân sách các bang,

- Ngân sách các xã trực thuộc bang

Trong hiến pháp liên bang quy định rõ ngân sách các cấp là độc lập với nhau

và do cơ quan lập pháp ở từng cấp quyết định Quốc hội Liên bang quyết định ngânsách Liên bang Quốc hội Bang quyết định ngân sách Bang; Hội đồng nhân dân cáccấp trực thuộc bang quyết định ngân sách cấp mình Việc tổng hợp ngân sách chỉ

có ý nghĩa về mặt thống kê

Bên cạnh Hiến pháp của liên Bang còn có nhiều luật quy định về ngân sáchnhà nước như Luật ngân sách liên bang, luật thúc đẩy sự ổn định và tăng trưởngkinh tế, luật các nguyên tắc ngân sách cho liên bang và các bang, luật ngân sáchbang, luật ngân sách hàng năm

Hiến pháp của Cộng hoà liên bang Đức còn quy định quyền ban hành các luậtthuế Hiến pháp quy định rõ các loại thuế nào do chính quyền liên bang quy định,loại thuế nào do chính quyền Bang quy định Thuế của cấp nào ban hành thì cấp đóquy định về thuế suất Chính quyền các cấp được quy định những loại thuế riêng củacấp chính quyền, nhưng không có trong danh mục chung Việc phân định nguồn thukhông căn cứ vào nhiệm vụ chi cũng như khả năng của từng địa phương, do đó đây

là nguyên nhân dẫn đến địa phương nào có điều kiện thì ngân sách nhiều hơn

- Về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi gữa các cấp ngân sách:

Nguồn thu phân chia giữa các cấp ngân sách:

Các khoản thu 100% của ngân sách liên bang gồm: Thuế xuất nhập khẩu,thuế bảo hiểm, thuế tiêu thụ đặc biệt (thuốc lá, rượu, bia), thuế xăng dầu

Các khoản thu, ngân sách bang hưởng 100% gồm: Thuế tài sản, thuế thừa

kế, thuế giao thông, thuế xổ số, thuế đua ngựa

Các khoản thu, ngân sách xã hưởng 100% gồm: Thuế nhà đất, thuế hànhnghề, thuế vui chơi giải trí, phí, lệ phí

Các khoản thu phân chia giữa các cấp ngân sách: Thuế giá trị gia tăng, thuếthu nhập doanh nghiệp phân chia giữa liên bang và bang; thuế thu nhập các nhânphân chia giữa liên bang, bang, xã

Bang và xã có thể đưa ra các khoản thu riêng của mình, nếu khoản thu đókhông có trong danh mục chung

- Về phân cấp nhiệm vụ chi:

Ngân sách liên bang đảm nhiệm các nhiệm vụ chi quan trọng như chi vềquốc phòng, ngoại giao, bảo hiểm xã hội, chi cho bộ máy chính quyền liên bang,chi điều hoà giữa các vùng khó khăn

Ngân sách bang đảm nhiệm các nhiệm vụ chi về tư pháp, trợ giúp xã hội,công an, đào tạo các trường đại học, lương giáo viên, trợ cấp cho các xã có khókhăn, chi cho bộ máy hành chính của bang

Ngân sách xã đảm nhiệm các nhiệm vụ còn lại theo nguyên tắc cái gì gắnvới dân nhất thì giao cho xã Xã đảm nhiệm các khoản chi về cơ sở giáo dục, vănhoá thể thao, trợ cấp xã hội, kết cấu hạ tầng công cộng (cấp thoát nước, công viên,nghĩa trang ), giao thông trong phạm vi xã

- Về lập dự toán ngân sách nhà nước:

Hàng năm, Bộ Tài chính liên bang hướng dẫn lập dự toán chung cho các cấpngân sách; căn cứ các luật thuế, luật ngân sách nhà nước, các cấp đều thực hiện lập

dự toán ngân sách cho cấp mình Chính quyền các cấp phê chuẩn ngân sách cấpmình cho ngân sách năm sau Ngân sách của bang tổng hợp chung từ ngân sách xã;ngân sách liên bang tổng hợp chung từ ngân sách các bang

Nhu cầu chi của từng địa phương được tính toán theo 3 tiêu chí: Dân số, sốhọc sinh và tỷ lệ người thất nghiệp Tất cả các tiêu chí này đều được quy đổi theo

hệ số và được nhân với đơn giá Đơn giá được xác định từ trước và áp dụng chungcho tất cả các địa phương được nhận trợ cấp

Khả năng thu được tính toán trên cơ sở phân định nguồn thu theo quyđịnh của các luật thuế và tỷ lệ phần trăm các khoản thu để lại cho ngân sách xãhoặc bang

Trên cơ sở đó xác định chênh lệch thu, chi và số cần phải hỗ trợ cho các xã,bang Những địa phương có số thu lớn hơn chi thì không được trợ cấp thêm Nhữngđịa phương nhu cầu chi thấp hơn nguồn thu được hưởng thì chỉ được hỗ trợ khoảng80% số thiếu, nhằm mục đích địa phương phải tiết kiệm chi tiêu.

Các giải pháp để thực hiện bù đắp bội chi: các cấp được phân cấp đều đượcphép đi vay ngân hàng để bù đắp bội chi hoặc đầu tư vào các hạng mục cần thiếtchưa huy động kịp thời nguồn thu

Liên bang Đức có nguồn thu lớn, là nước công nghiệp phát triển lâu đời, hệthống pháp luật hoàn chỉnh, ý thức người dân chấp hành pháp luật tốt nên việc thựchiện luật thuế, luật ngân sách nhà nước nghiêm trong toàn liên bang

Thông thường, nguồn kinh phí để thực hiện các nhiệm vụ trong năm là sốthu của năm trước; còn số thu trong năm là để chi cho năm sau

Dự toán các khoản chi trong năm tính toán rất chi tiết, cụ thể, đúng địnhmức, tiết kiệm và chặt chẽ về thủ tục theo quy định

Bài học từ kinh nghiệm ở Cộng hoà Liên bang Đức là phân cấp nguồn thu

và nhiệm vụ chi ràng ràng và ổn định trước khi lập dự toán ngân sách

1.3.1.2 Kinh nghiệm ở Trung Quốc:

Hệ thống ngân sách nhà nước của trung ương bao gồm ngân sách trungương và ngân sách địa phương Ngân sách địa phương bao gồm:

Ngân sách tỉnh,

Ngân sách thành phố trực thuộc tỉnh,

Ngân sách huyện,

Ngân sách xã

Về phân cấp nguồn thu:

Các khoản thu ngân sách trung ương hưởng 100% bao gồm: Thuế thu nhậpdoanh nghiệp do trung ương quản lý, thuế thu nhập của các ngân hàng, thuế doanhthu của các ngành đường sắt, bảo hiểm, thuế tiêu thụ đặc biệt

Các khoản thu điều tiết 100% cho ngân sách địa phương gồm: Thuế thunhập doanh nghiệp của địa phương, thuế thu nhập các nhân, thuế sử dụng đất, thuếgiao dịch chứng khoán, thuế đặc sản nông nghiệp, thuế sát sinh

Các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và địa phương bao gồmthuế giá trị gia tăng, thuế tài nguyên

Phân cấp nhiệm vụ chi:

Ngân sách trung ương đảm nhiệm các nhiệm vụ chi: An ninh quốc gia, chicho các hoạt động ngoại giao, chi hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước cấptrung ương, chi hỗ trợ phát triển các vùng, chi điều tiết vĩ mô hoặc phát triển cáchạng mục do trung ương trực tiếp quản lý, chi trả nợ

Ngân sách địa phương đảm nhiệm những khoản chi cần thiết cho sự hoạtđộng bình thường của bộ máy chính quyền địa phương và sự phát triển kinh tế xãhội như: Chi quản lý hành chính địa phương, chi đầu tư các hạng mục cơ bản củađịa phương, chi phát triển kinh tế, văn hoá xã hội, hỗ trợ an ninh, dân quân tự vệ

Công tác lập dự toán:

Trung ương hướng dẫn các cấp ngân sách lập dự toán thu chi ngân sách cấpmình trên cơ sở của các Luật thuế, Luật ngân sách nhà nước và các chế độ, chínhsách hiện hành

Ngân sách trung ương có nhiệm vụ hướng dẫn và tổng hợp chung dự toánngân sách quốc gia

Ngân sách địa phương các cấp có trách nhiệm xây dựng dự toán ngân sáchcấp mình và báo cáo cấp trên trực tiếp để tổng hợp chung

Các cấp chính quyền quyết định ngân sách cấp mình trên cơ sở luật phápquy định về chế độ thu, chi và khung hướng dẫn của cấp trên Tăng cường quyền tựchủ của chính quyền địa phương Mở rộng phân cấp theo cơ chế khoán về tài chính

và quyền hạn của địa phương trong quản lý, sử dụng tài chính

Bài học rút ra từ kinh nghiệm của Trung Quốc là quy trình và các bước lập dựtoán từ đơn vị và phân cấp mạnh các nhiệm vụ chi cho ngân sách cấp dưới thực hiện

1.3.2 Kinh nghiệm lập dự toán của các tỉnh.

1.3.2.1 Kinh nghiệm lập dự toán của Thái Bình:

Trong thời kỳ ổn định (2007-2010), sau khi nhận được Chỉ thị của Thủtướng Chính phủ và Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính về xây dựng dự toán

ngân sách nhà nước, Sở Tài chính tham mưu Uỷ ban nhân dân tỉnh hướng dẫn côngtác xây dựng trên địa bàn; đồng thời phối hợp với các cơ quan trong ngành Tài chínhnhư Kho bạc nhà nước, Cục Thuế tiến hành mở hội nghị triển khai tới Thủ trưởng,phụ trách kế toán của các sở, ban, ngành đoàn thể, chủ tịch uỷ ban nhân dân cáchuyện, thành phố trên địa bàn toàn tỉnh Hội nghị đánh giá tình hình thực hiện dựtoán năm báo cáo; những nội dung yêu cầu công tác dự toán ngân sách năm kế hoạchcủa từng cơ quan đơn vị và các huyện Trên cơ sở các văn bản hướng dẫn và thựctiễn của đơn vị, địa phương; các huyện thành phố hướng dẫn quy trình xây dựng dựtoán ngân sách của các xã, phường, thị trấn, các đơn vị dự toán trong huyện.

Sau khi hoàn chỉnh dự toán thu chi ngân sách của xã, Uỷ ban nhân dân xãbáo cáo thường trực hội đồng nhân dân xã để gửi uỷ ban nhân dân huyện, đồng thờigửi phòng tài chính huyện để tổng hợp chung Các đơn vị dự toán trực thuộc huyệnlập dự toán theo quy định và báo cáo uỷ ban nhân dân huyện, đồng thời gửi phòngtài chính huyện để tổng hợp chung

Phòng Tài chính là cơ quan tham mưu giúp uỷ ban nhân dân huyện xâydựng dự toán ngân sách trên địa bàn huyện để uỷ ban nhân dân huyện báo cáo hộiđồng nhân dân huyện (khi chưa thực hiện thí điểm không tổ chức hội đồng nhândân huyện) trước khi trình uỷ ban nhân dân tỉnh

Sở Tài chính chủ động thảo luận với uỷ ban nhân dân các huyện, thành phố,các đơn vị dự toán cấp I, cơ quan thu để tổng hợp chung báo cáo uỷ ban nhân dântỉnh Sau khi thống nhất với thường trực hội đồng nhân dân tỉnh, uỷ ban nhân dântỉnh báo cáo Bộ Tài chính đảm bảo về thời gian và biểu mẫu quy định

Khi có quyết định giao dự toán, cơ quan tài chính các cấp chính quyền địaphương tham mưu uỷ ban nhân dân cùng cấp giao dự toán cho các đơn vị dự toántrực thuộc cấp mình và chính quyền địa phương cấp dưới trực tiếp

Căn cứ quyết định giao dự toán ngân sách nhà nước của cấp chính quyền,các cơ quan tài chính, thuế, kho bạc nhà nước cùng cấp (riêng kho bạc nhà nướckhông có cấp xã) triển khai thực hiện dự toán theo quy định của ngành

Trong quá trình thực hiện dự toán, việc điều chỉnh hoặc bổ sung dự toán thuchi ngân sách thì thực hiện cấp nào giao dự toán, cấp đó ký quyết định điều chỉnh,

bổ sung

1.3.2.2 Kinh nghiệm của Nghệ An:

Vào khoảng cuối tháng 6 hàng năm báo cáo, căn cứ Chỉ thị của Thủ tướngChính phủ, Thông tư của Bộ Tài chính hướng dẫn xây dựng dự toán ngân sách nhànước và thông báo số kiểm tra; căn cứ vào các văn bản quy định tiêu chuẩn, địnhmức chi, tình hình phát triển kinh tế xã hội của địa phương, Sở Tài chính tham mưuvới uỷ ban nhân dân tỉnh chỉ đạo việc xây dựng dự toán thu, chi; đồng thời banhành văn bản hướng dẫn các nội dung, nguyên tắc, trình tự phương pháp lập dựtoán và thông báo số kiểm tra về dự toán ngân sách cho các sở, ban, ngành đoàn thể

và uỷ ban nhân dân các huyện, thành phố

Uỷ ban nhân dân các huyện, thành phố căn cứ văn bản hướng dẫn các bộ,ngành trung ương và số kiểm tra của Sở Tài chính để hướng dẫn xây dựng dự toán,thông báo số kiểm tra cho các đơn vị dự toán trực thộc huyện và các xã, phường,thị trấn (viết tắt là cấp xã)

Các đơn vị cơ sở căn cứ các văn bản hướng dẫn, số kiểm tra của cơ quan tàichính cấp trên; chế độ, chính sách, định mức, tiêu chuẩn để xây dựng và tính toáncăn cứ lập dự toán thu, chi ngân sách

Trong thời kỳ ổn định ngân sách 2007 – 2010, Sở Tài chính tổ chức làm việc

để thảo luận dự toán ngân sách với các sở, ban, ngành đoàn thể của tỉnh và uỷ bannhân dân các huyện thành phố Phòng Tài chính các huyện, thành phố tổ chức làmviệc để thảo luận về dự toán ngân sách với các đơn vị dự toán trực thuộc huyện và

uỷ ban nhân dân cấp xã Các đơn vị dự toán cấp I (Sở Giáo đào tạo, Sở Y tế, sởNông nghiệp và phát triển nông thôn ) tổ chức làm việc với các đơn vị dự toán cấp

II về lập dự toán năm kế hoạch

Dự toán ngân sách của tỉnh được lập trên cơ sở dự toán của các đơn vị trựcthuộc, huyện, thành phố Sau khi thảo luận, thống nhất với Bộ Tài chính và tổnghợp chung để Chính phủ trình Quốc hội phê chuẩn dự toan ngân sách nhà nướctheo quy định của Luật

Vào kỳ họp cuối năm, hội đồng nhân dân tỉnh quyết định dự toán ngân sách địaphương, phương án phân bổ ngân sách cấp tỉnh và số bổ sung từ ngân sách tỉnh chongân sách cấp huyện Căn cứ nghị quyết hội đồng nhân dân, Sở Tài chính trình Uỷ bannhân dân tỉnh giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách cho các đơn vị thuộc tỉnh; nhiệm vụthu, chi, tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu ngân sách giữa các cấp chínhquyền địa phương; mức bổ sung từ ngân sách cấp tỉnh cho ngân sách cấp huyện.

Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu chi ngân sách của uỷ ban nhândân tỉnh; tại kỳ họp cuối năm hội đồng nhân dân huyện, uỷ ban nhân dân trình hộiđồng nhân dân quyết định dự toán ngân sách địa phương và phương án phân bổ dựtoán ngân sách cấp mình Quy trình giao dự toán ngân sách cấp xã diễn ra tương tự

Thông thường dự toán ngân sách gồm 2 phần chính: Các bảng số liệu thu,chi ngân sách và các bản thuyết minh bằng lời

Theo quy định của tỉnh, có 3 cơ quan chịu trách nhiệm chính giúp uỷ ban nhândân tỉnh chuẩn bị và tổng hợp toàn bộ dự toán ngân sách hàng năm của địa phương:

- Cục thuế và các chi cục thuế chịu trách nhiệm trước uỷ ban nhân dân vềviệc rà soát, xác định nguồn thu ngân sách nhà nước tại địa bàn bao gồm tất cả cáckhoản thu thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật, sau

đó lập biểu dự toán thu ngân sách năm kế hoạch theo biểu mẫu quy định

- Sở Kế hoạch và đầu tư chịu trách nhiệm chủ trì trong việc thẩm tra cácluận chứng kinh tế kỹ thuật của các dự án đầu tư; đồng thời căn cứ mục tiêu pháttriển kinh tế xã hội của tỉnh, định hướng chỉ đạo của trung ương và tình hình thựchiện kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản của tỉnh trong năm báo cáo để xây dựngphương án sử dụng vốn ngân sách nhà nước để đầu tư cho các công trình xây dựng

cơ bản trong năm kế hoạch

- Sở Tài chính căn cứ thông tư hướng dẫn của trung ương về chính sách, chế

độ, tiêu chuẩn, định mức và số kiểm tra của trung ương ; chủ trì phối hợi với các

sở, ban ngành, đoàn thể, huyện, thành phố tính dự toán chi thường xuyên; phối hợpvới Sở Kế hoạch đầu tư, Cục thuế, Hải quan để tổng hợp dự toán thu chi ngân sáchtrên địa bàn tỉnh

1.3.3 Bài học đối với tỉnh Nam Định.

Thứ nhất: Thực hiện đúng quy trình lập dự toán.

Trên cơ sở các quy định của nhà nước và thực tế triển khai ở các nước vàcác tỉnh bạn, yêu cầu đặt ra là khi tiến hành lập dự toán phải thực hiện nghiêm túcviệc lập dự toán từ đơn vị, cơ sở (các đối tượng nộp thuế và đơn vị sử dụng ngânsách), trong đó cần coi trọng công tác đánh giá kết quả thực hiện thu, chi ngân sáchcủa năm báo cáo Công tác thẩm định, đánh giá báo cáo thu, chi của địa phương làcăn cứ để báo cáo với cơ quan cấp trên, đồng thời là cơ sở tính toán chính xácnhiệm vụ thu, chi của năm kế hoạch và những năm tiếp theo

Thứ hai: Phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi.

Chỉ có thực hiện phân cấp rõ ràng, cụ thể công khai, minh bạch về phân cấpthì mới phát huy tính chủ động của chính quyền cấp dưới Những khoản thu gắnvới công tác quản lý cấp uỷ, chính quyền cấp dưới thì phân cấp cho ngân sáchhuyện, xã Trong giai đoạn ngân sách 2006 – 2010, công tác phân cấp đã được coitrọng và tăng cường phân cấp mạnh cho ngân sách cấp dưới Vì vậy các khoản thuliên quan đến đất đai như thu tiền sử dụng đất, thuế nhà đất, thuế chuyển quyền sửdụng đất đều tăng qua các năm

Thứ ba: Về cân đối thu chi ngân sách đảm bảo sử dụng có hiệu quả.

Trên cơ sở phân định rõ nguồn thu, nhiệm vụ chi, ngân sách tỉnh đã tính toán bổsung cân đối chi 100% từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới đảm bảo theo chế

độ và định mức quy định (đối với Trung Quốc, ngân sách cấp trên chỉ cân đối cho ngânsách cấp dưới 80% số thiếu) Khoản tăng thu so với dự toán đầu năm phần ngân sách địaphương hưởng dành để bổ sung vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách cấp mình

Thứ tư: Về phối hợp trong quá trình lập dự toán

Hàng năm, các cơ quan Tài chính, Thuế, Kế hoạch và đầu tư đều tiến hànhlàm việc với các huyện, thành phố về lập dự toán ngân sách; làm việc với một sốdoanh nghiệp có số thu lớn (cơ quan thế chủ trì), các sở có số chi lớn (cơ quan tàichính chủ trì) Trên cơ sở thảo luận, đánh giá tình hình thu chi ngân sách để thốngnhất chỉ tiêu trong năm kế hoạch, tạo điều kiện thuận lợi cho đơn vị trong quá trìnhđiều hành dự toán năm

Chương 2 THỰC TRẠNG LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Ở TỈNH NAM ĐỊNH

2.1 Những điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội.

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, xã hội của địa phương

Nam Định nằm ở cực Nam châu thổ sông Hồng, ở toạ độ 19 53’ đến 20 vĩBắc và từ 105 55’ đến 106 37’ kinh độ Đông Phía Tây Bắc giáp tỉnh Hà Nam,phía Đông Bắc giáp tỉnh Thái Bình, phí Tây Nam giáp tỉnh Ninh Bình, phía ĐôngNam giáp biển Đông Diện tích tự nhiên là 1.652,3 km2, dân số tính đến tháng 6năm 2010 là 1.830.000 người, có 72 km bờ biển Nam Định có 10 đơn vị hànhchính trực thuộc, gồm 9 huyện và 1 thành phố loại II; có 229 xã phường thị trấn.Thành phố Nam Định là trung tâm văn hoá, chính trị, kinh tế của tỉnh, cách thủ đô

Hà Nội 90 km về phía Nam theo Quốc lộ 1 và Quốc lộ 21 Nam Định là tỉnh thuầnnông, địa hình tương đối bằng phẳng, có vùng chính là vùng đồng bằng thấp trũng

và vùng đồng bằng ven biển, ở phía Tây bắc có một số ít đồi núi thấp

Vị trí địa lý như trên tạo điều kiện thuận lợi cho Nam Định phát triển sảnxuất hàng hoá quy mô lớn và mở rộng giao lưu kinh tế xã hội với các tỉnh trongvùng, cả nước và quốc tế; song mặt khác cũng là một thách thức lớn đối với NamĐịnh trong điều kiện cạnh tranh thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Là một tỉnh đất chật người đông (mật độ bình quân gần 1.200 người/km2),

có 3 tôn giáo chính là Phật giáo, Công giáo và Tin lành (trong đó Công giáo chiếmgần 22% dân số); Nam Định có truyền thống yêu nước và cách mạng, nằm trongvùng trọng điểm sản xuất nông nghiệp phía Bắc, có kinh nghiệm thâm canh lúa, cónhiều làng nghề truyền thống, có nếp văn hoá điển hình đồng bằng Bắc bộ, cótruyền thống học giỏi và hiếu học, luôn là một trong những tỉnh dẫn đầu cả nước vềgiáo dục đào tạo

Tuy nhiên, các lợi thế trên chưa được khai thác tốt; Nam Định vẫn là tỉnhphát triển ở mức trung bình so với các tỉnh trong khu vực Hàng năm nguồn thuchưa đủ chi, còn phải nhận trợ cấp cân đối từ ngân sách trung ương.

2.1.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nam Định từ năm 2006 đến nay

Năm năm qua, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Nam Định tổ chức thực hiện Nghịquyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII trong bối cảnh có nhiều thuận lợi

cơ bản: công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo đã đạt được những thành tựu to lớn;Đảng và Nhà nước đã cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ Xbằng nhiều chủ trương, chính sách kịp thời, đúng đắn, phù hợp với thực tiễn; tìnhhình chính trị - xã hội trong tỉnh ổn định; đại đa số các tầng lớp nhân dân đồngthuận, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa; Đảng bộđoàn kết, thống nhất… Bên cạnh đó cũng còn nhiều khó khăn, thách thức lớn: thờitiết, thiên tai, dịch bệnh diễn biến phức tạp; ảnh hưởng bất lợi của lạm phát; suygiảm kinh tế quốc tế và trong nước; quy mô kinh tế còn nhỏ, một số vấn đề xã hộibức xúc chậm được giải quyết, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và độingũ cán bộ có mặt còn hạn chế… Trong bối cảnh đó, với tinh thần quyết tâm vàchủ động, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã phát huy truyền thống, kế thừa thànhtựu, kinh nghiệm tích lũy của nhiều nhiệm kỳ, thực hiện nghiêm túc, có hiệu quảcác nghị quyết và sự chỉ đạo của Trung ương; cụ thể hoá Nghị quyết Đại hội thànhcác chương trình công tác toàn khoá, các nghị quyết chuyên đề; tập trung lãnh đạo,

tổ chức thực hiện toàn diện các nhiệm vụ chính trị và Nghị quyết Đại hội đại biểuĐảng bộ tỉnh lần thứ XVII