Đề cương ôn tập kiểm nghiệm thú sản

• Kiểm tra gia súc: –Loại những gsúc ốm yếu không đủ sức khỏe đi đường, gsúc chưa được tiêm phòng sinh hóa các bệnh theo quy định, gsúc đã tiêm phòng nhưng chưa đủ hay quá thời gian miễn

8/18/2014

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI HẾT HỌC PHẦN MÔN: Kiểm Nghiệm Thú Sản Học kỳ III năm học 2013-2014

Thach Van Manh Website: sites.google.com/site/thachvanmanh Mail: thachvanmanh@gmail.com

Tel : +84983912823

Vietnam National University of Agriculture

Faculty of Veterinary Medicine

1

A Phần thực hành

 Kiểm nghiệm trứng

a Quan sát : độ sạch bẩn, độ nguyên vẹn

b Đo tỷ trọng : thả trứng lần lượt vào 3 bình dung dịch có tỷ trọng 1,00 ; 1,05 ; 1,07 để

đánh giá trạng thái của quả trứng trong đó

- Đo tỉ trọng

 Nhận xét

- Trứng giống: lấy loại 1

- Trứng tươi xuất khẩu: lấy loại 1 và 2

- Trứng làm thực phẩm: lấy loại 1, 2 và 3 nhưng có kỳ hạn

- Trứng loại 4 phải dùng ngay

c Soi trứng

- Là khâu qtrọng nhất trong KN Có thể dùng ÁS mặt trời, đèn dầu, đèn điện yêu cầu AS tập trung và chiếu trực tiếp

 Xđịnh: độ lớn buồng hơi, vị trí và sự di động của lòng đỏ, phát hiện dị vật

 phân loại trứng theo độ lớn buồng hơi Độ lớn càng ít thì trứng càng mới

f Xem cấu tạo

- Thẩm định lại kquả của các khâu nói trên

 Dùng dao chặt ở 1/3đầu to quả trứng, bóc vỏ vàđổ nhẹ nhàng ra đĩa lồng

 Quan sát: tính chất lòng trắng (đặc), dây chằng, chỉ số lòng đỏ, đĩa phôi, tìm dị vật

g Cảm quan trứng luộc

2

 quan sát bên ngoài hộp ktra sự phồng méo, han rỉ Ktra bột trứng về màu sắc, mùi, vị, tìm dị vật Bột trứng tốt có màu vàng nhạt, mịn đều, mùi thơm và 0 có chất lạ

 Xác định độ tươi của thịt gia súc

1 Cảm quan

2 Đo pH nước chiết thịt

- Nguyên lý: Trong thịt có sự biến đổi pH,

• Mới mổ pH=7,2 – 7,4

• Q/trình toan hóa: tích tụ a.lactic và H3PO4  pH giảm tới 5,8-6,2

• Thịt hư hỏng: pH lại tăng đến trung tính hay kiềm yếu (tùy mức độ)

• Cách làm (thực tập): so màu, pH met

3 Phản ứng sa lắng protit

- Nguyên lý: Một số Pr (globulin) 0 tan trong mtrường a-xít hay trung tính

mà chỉ tan trong mtrường kiềm hay muối Thịt hư hỏng tạo ra nhiều muối (NH4+) và mtrường kiềm  Pr tan nhiều hơn Dùng muối k/loại nặng (CuSO4 1-5%) hay a-xít yếu (CH3COOH)để phát hiện Pr hòa tan

- Cách làm: Lấy vào 2 ống nghiệm mỗi ống 2 ml nước chiết thịt của mỗi

- mẫu tương ứng Nhỏ 5 giọt CuSO4 (1 – 5%), để yên 30 phút, quan sát:

+ P/ư(+): dung dịch vẩn đục sau đó lắng cặn ở đáy + P/ư(-): dung dịch bình thường

4 Phản ứng Nessler (xđịnh NH3)

- Nguyên lý: NH3 là SP phân giải của thịt, thịt càng bị phân giải nhiều thì hàm

lượng NH3 càng cao NH3 + dd Nessler (HgCl2 + KI + KOH)  NH2Hg2IO

3

(Iodua dimercua ammonium/ ammonium dimercuric iodide màu vàng) + KCl + H2O

- Cách làm: Lấy vào 2 ống nghiệm mỗi ống 2 ml nước chiết thịt của mỗi mẫu

tương ứng Nhỏ từ từ từng giọtdung dịch Nessler (tối đa 10 giọt) đến khi xuất hiện màu vàng thì dừng lại Màu xuất hiện càng sớm NH3 càng nhiều và ngược lại

5 Phản ứng Benzidine (thử hoạt tính men peroxydaza)

- Nguyên lý: gsúc khỏe, giết mổ đúng quy cách, thịt còn tươi thì hlượng

peroxydase nhiều, hoạt tính cao Và ngược lại, gsúc ốm yếu, giết mổ 0 đúng quy cách (vchuyển đến giết mổ ngay) hay thịt đã ôi thì lượng peroxydase ít, hoạt tính thấp

- Cách làm: Lấy vào 2 ống nghiệm mỗi ống 2 ml nước chiết thịt của mỗi mẫu

tương ứng Nhỏ5 giọt Benzidine + 2 giọt H2O2 Căn cứ vào sự chuyển màu (xanh > nâu) và bọt khí (O2) để đánh giá hoạt tính men peroxydaza Chuyển màu càng nhanh, bọt khí càng nhiều  hoạt tính men càng mạnh

6 Phản ứng Eber

- Nguyên lý: NH3+ HCl  NH4Cl tạo lớp sương mờ trắng xquanh miếng thịt

(quan sát trên nền đen)

- Ddịch Eber gồm: HCl nguyên chất 1V + cồn 96% 3V + Ete 1V)

- Để định lượng NH3 có thể dùng ppháp chưng cất lôi cuốn rồi chuẩn độ

7 Xác định H2S

- Nguyên lý: Sự pgiải a-xít amin có S tạo ra H2S

- H2S + Pb(CH3COO)2(NaOH xúc tác)  PbS kết tủa đen + 2CH3COOH

 P/ưnày cóđộ tin cậy thấp vì chỉ khi thịt ôi rất rõ, lượng H2S nhiều mới cho kquả (+)

- Cách làm: Cắt nhỏvào ống nghiệm khoảng 10-20 g thịt Dùng miếng giấy đã tẩm

sẵn axetát chì cho vào ống nghiệm, nút chặt, để yên 30 phút và quan sát đánh giá hiện tượng Màu miếng giấy càng đậm thì H2S càng nhiều

 Kiểm nghiệm sữa tươi

4

- Sữa loại 2: có vết bẩn hoặc có ít cặn

- Sữa loại 3: có nhiều cặn cơgiới kích thước khác nhau

2 Đo đậm độ

a Cơ sở khoa học

• Dùng đậm độ kế (Lactodensimetre), lấy chuẩn ở 20 độ C, khi nđộ >20 độ C

 +0,0002 vào đậm độ/1 độ C, và ngược lại nđộ <20 độ C thì cứ mỗi độ 0,0002

-• Sữa bquản bằng K2Cr2O7 trừ đi 0,0007 Yêu cầu nđộ khi đo d nằm trong khoảng 15-25 độ C

• Giả mạo: pha thêm nước  d giảm (10% nước d giảm 0,003 (30A); lấy bớt mỡ

 d tăng

b Cách tiến hành

- Dùng đậm độ kế sữa (Lactodensimeter), lấy chuẩn ở 20 độC, khi nhiệt độ>20 độ

C thì cứ mỗi độ cộng thêm 0,0002 vào đậm độ, và ngược lại khi nhiệt độ<20 độ

C thì cứ mỗi độ trừ đi 0,0002 Thả nhẹ nhàng đậm độ kế vào cốc đong 500 ml có sữa (từ bước trước), đến khi đứng yên thì đọc kết quả Bề mặt sữa đến đâu thì đọc

• Dùng để đgiá độ tươi của sữa

• Là số ml ddịch NaOH hoặc KOH cần thiết để trung hòa độ chua của 100 ml sữa

• Tùy theo nồng độ NaOH/KOH mà có cách gọi khác nhau

• Do các muối phốt phát, casein, CO2

- Lấy vào bình tam giác: 10 ml sữa + 20 ml nước cất + 3 giọt Phenolphtalein 1%

- Dùng NaOH 0,1N chuẩn độ đến khi có màu hồng nhạt bền vững trong 30 giây thì dừng lại và đọc kết quả

- Độ axít = Sốml dung dịch NaOH đã dùng hết x10

- Làm 3 lần lấy kết quảtrung bình

- Độ axít nằm trong khoảng 18 – 22 độThorner là đạt yêu cầu

4 Xác định độ nhiễm khuẩn của sữa (phản ứng reductaza; p/ư mất màu xanh

- Cho vào ống nghiệm 5 ml sữa + 10 giọt xanh metylen 1%, lắc đều, để tủ

ấm hay nồi cách thủy 38 – 40 độ C, sau 15 – 20 phút lại kiểm tra sự mất màu 1 lần (mất 80% lượng màu được coi là mất màu hoàn toàn)

5 Xác định sữa hấp Pátxtơ(phản ứng Lactoalbumin)

a Cơ sở khoa học

- Lactoalbumin là protít đơn giản dễ bị sa lắng ở nhiệt độ ≥80 độ C

- Để xác định sữa hấp ở nhiệt độ ≥80 độ C

6

b Cách tiến hành

- Cho vào ống nghiệm 5 ml sữa + 20 ml nước + H2SO4 (1%) cho đến khi xuất hiện sợi bông lọc, lấy nước trong đun sôi

 Phản ứng (+): có vẩn đục sữa chưa được hấp Pát-xtơ hoặc hấp < 80 độ C

 Phản ứng (-): dung dịch trong bình thường  sữa đã hấp ≥80 độ C

6 Phản ứng thử cồn và đun sôi

 Cơ sở khoa học

- Dùng 2 phản ứng này để đánh giá nhanh độ tươi của sữa Khi sữa để lâu hoặc gia súc bị bệnh (VD: viêm vú) 1 trong 2 hoặc cả 2 phản ứng này sẽ cho kết quả(+): sữa bịkết tủa, đông vón

- trạng thái: rót sữa và quan sát dòng chảy

- mùi: ngửi trực tiếp hoặc ngửi sau khi đun nóng nhẹ

- vị: nếm Sữa bình thường có màu trắng hoặc trắng ngà; trạng thái đồng nhất; mùi đặc trưng; vị ngọt nhẹ

B Phần lý thuyết

Chương 1 Mở đầu

1 Mục đích và ý nghĩa của hoạt động kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật; kiểm soát giết mổ; và kiểm tra vệ sinh thú y trong xã hội?

- Về khoa học: Cung cấp tư liệu cho NCKH về CNTY VD: Lò mổ và các trạm KDĐV là các địa điểm

- Hệ thống tổ chức công tác KSVSTY ở Việt Nam

• Chi cục TY có bộ phận KD nội địa làm nhiệm vụ KSGM, KSVSTY ĐV&SPĐV tiêu dùng trong nước

• Việc ktra ở mọi nơi đều được tiến hành theo quy trình kỹ thuật đã được ban hành thống nhất trong cả nước

3 Nhận thức và trách nhiệm của cán bộ thú y hoạt động trong lĩnh vực kiểm dịch, kiểm soát giết mổ? Liên hệ với thực tiễn?

- Kiểm dịch viên động vật: là cán bộ làm nhiệm vụ Kiểm dịch ĐV&SPĐV, Kiểm soát giết mổ, Kiểm tra vệ sinh thú y được cơ quan thú y có thẩm quyền cấp thẻ kiểm dịch viên

a Tiêu chuẩn

1 BSTY,

2 Thâm niên ít nhất 3 năm,

3 Qua khóa đào tạo có cấp chứng chỉ về KDĐV của Cục Thú y,

• Hướng dẫn và đôn đốc chủ hàng thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của nhà nước về lĩnh vực này;

• Thực hiện nghiêm túc các quy trình kỹ thuật trong KTVSTY ĐV&SPĐV tiêu thụ nội địa và xuất khẩu

8

Chương 2 Vận chuyển và kiểm dịch ĐV & SPĐV

1 Ý nghĩa vận chuyển động vật?

- Ổn định đời sống sinh hoạt ở TP, khu CN;

- Cung cấp nguyên liệu cho CN và XK;

- Trao đổi hàng hóa giữa thành thị và nông thôn;

- Điều hòa con giống giữa các địa phương

2 Mục đích vận chuyển động vật?

- Đảm bảo gsúc ít sụt cân

- Gsúc không bị ốm chết trên đường VC

- Ngăn ngừa dịch bệnh lây lan trên đường vận chuyển

3 Các hình thức vận chuyển

1 Đuổi bộ

- Áp dụng nơi đường nhỏ, khó đi, chưa có phương tiện hiện đại, số lượng gsúc ít, gần lò mổ, ga tàu, bến xe thường để vận chuyển trâu, bò, dê, ngỗng, đôi khi cả lợn

Chuẩn bị trước lúc vận chuyển:

• Chọn đường đi: ngắn, đủ TĂ nước uống, 0 qua ổ dịch cũ, 0 qua làng mạc, khu dân cư, khu chăn nuôi (nếu không có TĂ nước uống phải chuẩn bị ở những nơi quy định) Chuẩn bị đầy đủ thuốc men dụng cụ

và phương tiện cần thiết

• Kiểm tra gia súc:

–Loại những gsúc ốm yếu không đủ sức khỏe đi đường, gsúc chưa được tiêm phòng sinh hóa các bệnh theo quy định, gsúc đã tiêm phòng nhưng chưa đủ hay quá thời gian miễn dịch

–Gsúc phải có chứng nhận của TY cơ sở về số lượng và chất lượng Người cấp giấy phải có thẩm quyền

về mặt TY

– Gsúc mắc bệnh TN không được VC

Trường hợp VC thẳng đến lò mổ phải đảm bảo ĐK sau:

(i) Có giấy phép của CBTY phụ trách ổ dịch;

(ii) Chở thẳng bằng xe kín đến lò mổ, không để rớt phân rác nước tiểu ra đường đi;

(iii) Đến lò mổ phải có cán bộ TY ktra lại

- Phân đàn gsúc:

• Dựa vào các đặc điểm: địa phương, tính biệt, tình trạng sức khỏe

• Nhập đàn vào buổi tối, phun nước tỏi hoặc crezin tránh cắn nhau

• Quy định phân đàn: trâu, bò, ngựa: 3 con/đàn (đồng bằng), 5 con/đàn (miền núi); dê, cừu, lợn: >10 con/đàn; gcầm: >20 con/đàn

• Việc phụ trách giao cho từng người: trâu, bò 15-20 con/người; dê, cừu, lợn 35-40 con/người

- Quản lý, chăm sóc trong khi vận chuyển:

• Thời gian: Tùy theo thời tiết

– Mùa Hè: đi từ sớm đến 9 giờ sáng, chiều đi từ sau 4 giờ

– Mùa Đông: sáng đi từ 8 giờ đến 11 giờ, chiều đi từ 2 giờ đến 5 giờ

• Tốc độ VC: Tùy thuộc vào đường đi:

–Có TĂ nước uống: đi 15 km/ngày

–Không có TĂ nước uống: đi 20-25 km/ngày

–Đi 3-4 ngày lại cho gsúc nghỉ 1 ngày để lại sức

• Chăm sóc: Cho gsúc ăn uống no đủ 2 lần/ngày; 0 đánh đập gsúc; theo dõi tình trạng sức khỏe gsúc, phát hiện con ốm để điều trị và xử lý kịp thời

• Qua trạm KD: xuất trình giấy tờ, xin chứng nhận về số lượng và tình trạng sức khỏe gsúc

9

• Với gsúc ốm chết: 0 được bán, mổ hay vứt bỏ, phải báo cho TY địa phương biết và xử lý theo quy định

• Cán bộ áp tải: theo dõi ghi chép đầy đủ tình trạng sức khỏe và dịch bệnh gsúc để báo cáo cho nơi nhận

2 Vận chuyển bằng xe lửa

• Là phương tiện VC nhanh chóng, an toàn, giá thành hạ, áp dụng cho nhiều loại GSGC, VC được SL lớn, đòi hỏi nơi đến/xuất phát phải gần ga tàu

Chuẩn bị trước lúc vchuyển:

• Toa xe: Có toa xe chuyên dụng, có thể chia nhiều tầng, chắc, kín, 0 có hóa chất độc hại, 0 có đinh sắt chồi ra, có cầu khớp với toa xe để gsúc lên xuống, có thành cao, có mái che, dội rửa tiêu độc 12-24h trước khi VC

• TĂ, nước uống: Tùy theo số lượng gsúc và quãng đường đi mà chuẩn bị đầy đủ

• Thuốc men, dụng cụ TY và các loại dụng cụ cần thiết khác (máng ăn/uống, cuốc xẻng, đèn pin )

• Gia súc: Ktra sức khỏe, phân đàn, luyện ăn TĂ khô Trước khi cho lên xe cần ktra sức khỏe lần cuối và phải được sự đồng ý của BSTY Với trâu bò cần có chỗ buộc cho từng con Tùy theo mùa và số lượng mà

bố trí thích hợp tránh sụt cân

- Quản lý, chăm sóc trong khi vận chuyển:

• Mỗi toa xe công nhân phụ trách CN và CB áp tải phải theo dõi chặt chẽ tình hình sức khỏe gsúc, cho gsúc ăn uống đầy đủ, hàng ngày dọn vệ sinh ở những ga theo quy định đảm bảo vệ sinh môi trường Khi

có gsúc ốm chết phải làm đầy đủ thủ tục theo quy định của pháp luật

3 Vận chuyển bằng ô tô

- Áp dụng với số lượng gsúc ít, quãng đường ngắn, các phương tiện khác còn hạn chế Phương tiện này gặp nhiều ở nước ta

- Chuẩn bị trước lúc vận chuyển:

• Thùng xe: chắc chắn, kín, 0 rỉ nước, 0 có hóa chất độc, 0 có đinh sắt chồi lên, có thành cao, có mái che,

có bệ để gsúc lên xuống, dội rửa tiêu độc 12-24h trước khi vận chuyển

• TĂ, nước uống: nếu vận chuyển xa cần

• Gia súc: Ktra sức khỏe, dồn lên xe, với phải chuẩn bị đầy đủ TĂ, nước uống, thuốc men, dụng cụ.trâu bò cần buộc dọc theo đầu xe, phía sau đóng gỗ kín tránh gsúc nhảy ra ngoài Tùy trọng lượng gsúc và trọng tải xe mà bố trí hợp lý

- Quản lý, chăm sóc trong khi vchuyển:

• tốc độ 40 km/giờ nếu đường tốt, 30 km/giờ nếu đường xấu; 0 đi vào lúc quá nắng Đường xa phải cho

ĐV ăn uống đầy đủ Theo dõi ghi chép đầy đủ tình trạng sức khỏe của ĐV

4 Vận chuyển bằng đường thuỷ

- Chuẩn bị trước lúc vận chuyển:

• Tàu, thuyền: sàn chắc, kín, nếu là sàn gỗ có thể rải mùn cưa, cát, rơm; dội rửa tiêu độc 12-24h trước khi vận chuyển

• TĂ, nước uống: chuẩn bị với khối lượng lớn phòng khi có bão, chuẩn bị nhiều nước ngọt với tàu đi biển

• Gia súc: Ktra sức khoẻ, phân đàn, luyện cho quen với việc đi biển Ktra lần cuối trước khi cho lên tàu Với đại gsúc cần được buộc cẩn thận

Quy định diện tích sàn tàu/thuyền cho từng loại gsúc

- Quản lý, chăm sóc trong khivận chuyển:

Việc phụ trách giao cho từng người:

• Cho ĐV ăn uống no đủ 2 lần/ngày; theo dõi ghi chép đầy đủ tình trạng SK và dịch bệnh của đàn ĐV Nếu có ĐV ốm/chết trên đường VC thì tuyệt đối 0 được ném phân rác, xác chết xuống sông/biển mà phải

VC đến trạm TY gần nhất để giải quyết

5 Vận chuyển bằng hàng không

• Là phương tiện tốt nhất (an toàn nhất, nhanh nhất) nhưng đắt nhất chỉ áp dụng với gsúc quý, ĐV cảnh

• Thủ tục vchuyển được cơ quan TY và hàng không quy định rất chặt chẽ

• Có máy bay chuyên dụng cho việc vận chuyển ĐV

10

• Việc ktra, chuẩn bị gsúc cũng giống như các hình thức vận chuyển khác

2 Hiện tượng stress vận chuyển và Các bệnh phát sinh trong quá trình vận chuyển động vật?

- • Có nhiều yếu tố tác động đến gsúc như thời tiết, tốc độ, tính chất đường đi, chế độ chăm sóc nuôi

dưỡng gọi chung là stress vchuyển

- Các bệnh phát sinh trong quá trình vận chuyển

- • Gặp khi vận chuyển đường thủy dài

- • Biểu hiện lâm sàng: gsúc choáng, ngày, gsúc nhốt quá chật.ngã vật xuống, hô hấp yếu, tim mạch nhanh yếu Cá biệt có con vật hung hăng rồi ngã vật xuống Can thiệp kịp thời, nghỉ ngơi thỏa đáng con vật sẽ phục hồi nhanh

- 3 Say máy bay:

- • Khi xuống con vật lả đi, thở yếu, hầu như mất phản xạ, niêm mạc nhợt nhạt Cho gsúc nghỉ ngơi chỗ yên tĩnh thoáng mát sẽ nhanh phục hồi

- 4 Đau mắt:

- • Xảy ra do ĐK vệ sinh kém, vận chuyển dưới thời tiết quá nắng nóng

3 Kiểm dịch động vật & SPĐV: các khái niệm, nguyên tắc, nội dung và thủ tục?

A Khái niệm

- Kiểm Dịch ĐV & SPĐV:Là việc thực hiện các biện pháp chẩn đoán, xét nghiệm ĐV & SPĐV để phát hiện đối tượng KDĐV& SPĐV

- Đối tượng KDĐV & SPĐV:Là các yếu tố gây bệnh, gây hại cho sức khỏe con người và ĐV, bao

gồm:VSV, KST, trứng và ấu trùng của KST; chất nội tiết, chất độc, chất tồn dư; các loài ĐV gây hại cho người,ĐV, môi trường, hệ sinh thái

- Khu cách ly kiểm dịch:Là nơi nuôi giữ ĐV, bquản SPĐV, cách ly hoàn toàn với ĐV & SPĐV khác trong một tgian nhất định để kiểm dịch

- Tạm nhập, tái xuất: là việc hàng hoá được đưa từ nước ngoài hay từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hoá đó ra khỏi Việt Nam

- Tạm xuất, tái nhập: là việc hàng hoá được đưa ra nước ngoài hay đến các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật, có làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam và làm thủ tục nhập khẩu lại chính hang hoá đó vào Việt Nam

11

- Chuyển cửa khẩu:là việc mua hàng từ một nước, vùng lãnh thổ ngoài Việt Nam để bán cho một nước, vùng lãnh thổ ngoài Việt Nam mà không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam

- Quá cảnh lãnh thổ Việt Nam:là việc vận chuyển hàng hoá thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân nước ngoài qua lãnh thổ Việt Nam kể cả việc trung chuyển, chuyển tải, lưu kho, chia tách lô hàng, thay đổi phương thức vận tải hay các công việc khác được thực hiện trong thời gian quá cảnh

B Nguyên tắc chung của KD ĐV và SPĐV

1 ĐV & SPĐV khi vận chuyển với số lượng, khối lượng lớn ra khỏi huyện phải được KD một lần tại nơi xuất phát

2 ĐV & SPĐV có trong Danh mục đối tượng thuộc diện phải kiểm dịch ĐV & SPĐV (do Bộ NN & PTNT ban hành) khi nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, chuyển cửa khẩu, quá cảnh phải được KD theo quy định của Pháp lệnh Thú y

3 Đối với ĐV & SPĐV xuất khẩu, việc KD được thực hiện theo yêu cầu của nước nhập khẩu hoặc của chủ hàng

4 Kiểm dịch ĐV & SPĐV theo tiêu chuẩn VSTY, quy trình, thủ tục KDĐV do Bộ NN & PTNT ban hành

5 Đối tượng kiểm dịch ĐV & SPĐV phải được ktra, phát hiện nhanh, chính xác

6 ĐV & SPĐV vchuyển trong nước mà không xđịnh được chủ thì tuỳ theo tình trạng ĐV & SPĐV mà cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về thú y cho phép sử dụng hoặc tiêu hủy theo quy định

C Nội dung KDĐV và SPĐV

1 Kiểm tra hồ sơ KD

Tờ khai xin KD theo mẫu quy định; Bản sao giấy chứng nhận vùng an toàn Giấy chứng nhận tiêm phòng, xét dịch bệnh nơi xuất phát ĐV & SPĐV; nghiệm bệnh cho ĐV (nếu có) hoặc giấy chứng nhận VSTY của SPĐV (nếu có); Giấy phép xuất/nhập khẩu ĐV và SPĐV…

2 Tập trung ĐV & SPĐV tại nơi quy định hoặc đưa ĐV & SPĐV vào khu cách ly KD (thời gian cách ly

KD tùy thuộc tgian ủ bệnh của từng bệnh nhưng không quá 45 ngày); ktra lâm sàng, chẩn đoán, xét

nghiệm ĐV & SPĐV để phát hiện đối tượng KD

3.Kết luận về kết quả KD để cấp hoặc không cấp giấy chứng nhận KD, chứng nhận hoặc không chứng nhận KD

4.Yêu cầu chủ ĐV & SPĐV xử lý theo quy định

D Thủ tục kiểm dịch ĐV và SPĐV

1 Chủ hàng: Phải khai báo với cơ quan

• Trạm Thú y huyện (quận) chịu trách nhiệm

• Chi cục Thú y tỉnh/thành chịu trách nhiệm Thú y có thẩm quyền, tgian khai báo trước tùy trường hợp cụ thể KDĐV & SPĐV vchuyển giữa các huyện trong tỉnh; KDĐV & SPĐV vchuyển giữa các tỉnh trong nước;

• Cơ quan Thú y vùng và Chi cục KDĐV

• Hoàn thành hồ sơ KD theo mẫu quy định /Trạm KDĐV cửa khẩu chịu trách nhiệm KDĐV & SPĐV xuất, nhập, quá cảnh…cho từng trường hợp cụ thể

2.Cơ quan Thú y:

• Thông báo cho chủ hàng về tgian, địa điểm và nội dung tiến hành KD;

• Tiến hành KD theo quy trình và nội dung đã định

12

Chương 3 YÊU CẦU VỆ SINH THÚ Y CỦA XÍ NGHIỆP THÚ SẢN

1 Yêu cầu, quy định về VSTY đối với cơ sở giết mổ, chế biến thịt động vật?

a Yêu cầu về địa điểm

- Xây dựng nơi cao ráo, thoáng khí, cách xa các nguồn gây ô nhiễm (bãi rác thải, nhà vệ sinh công cộng, các nhà máy thải bụi, khói và hóa chất độc hại,…)

- Cách xa khu dân cư tập trung, các công trình công cộng (bệnh viện, trường học) và cách trục đường giao thông chính ít nhất 500m

- Tiện đường giao thông và ở cuối hướng gió chính

- Cơ sở phải có tường bao quanh, đường ra vào phải trải bê tông/nhựa, phải có hai cổng riêng biệt để nhập đvật và xuất sphẩm Cửa ra vào phải có hố khử trùngvới hóa chất tốt

b Yêu cầu về xây dựng

- Sàn nhà, nền chuồng bằng vật liệu khôngthấm nước; nền không trơn, độ dốc nhất định(≥2%) để dễ thoát nước

- Tường nhà nơi giết mổ, chế biến phải látgạch men trắng cao ít nhất 2m từ mặt nền Các góc giữa hai tường, góc giữa tường và nền phải trát nghiêng để dễ rửa, không đọng nước, bụi Trần nhà nơi sản xuất phải nhẵn, không thấm nước

- Cửa làm bằng vật liệu bền, dễ làm sạch; cửa sổ gồm hai lớp: cửa kính chắn bụi, cửa lưới ngăn chim, côn trùng…, bệ cửa sổ phải cao hơn nền ít nhất 1,2 m

- Đảm bảo độ thông thoáng hợp lý để ngăn ngừa sự tích nhiệt, ngưng tụ nước, tích luỹmùi hôi, bụi…

- Đảm bảo cường độ ánh sáng ở khu vực sản xuất ít nhất là 540 lux, các nơi khác ít nhất là 200 lux

- Bố trí mặt bằng sao cho loại trừ được sự nhiễm bẩn sản phẩm, cách ly giữa các khu vực sạch và khu vực bẩn của nhà xưởng Bố trí đủ số lượng bồn rửa tay ở các vị trí thích hợp

- Cống rãnh thoát nước phải làm ngầm, có độ dốc thích hợp để thoát nước nhanh, miệng cống phải có lưới thép chắn phủ tạng, mỡ, thịt vụn rơi xuống cống Có hệ thống xử lý nước thải hợp vệ sinh

c Yêu cầu về dụng cụ, trang thiết bị và con người

- Các dụng cụ sử dụng trong giết mổ (dao, móc treo, bàn pha lọc, băng chuyền, khayđựng, cưa, ) phải bằng kim loại không rỉ (inox) để tiện vệ sinh, tiêu độc

- Có thùng chứa bằng vật liệu không bị ăn mòn để chứa các sphẩm riêng biệt có ký hiệu riêng (dùng cho chăn nuôi, hủy bỏ, chứa rác thải,…) các thùng đều có nắp đậy, dễ vchuyển và đảm bảo vệ sinh

- Phương tiện vchuyển chuyên dụng (xe bảo ôn, xe đóng thùng kín, ) bằng kim loại không rỉ

- Công nhân làm việc tại các cơ sở giết mổ, chế biến phải khỏe mạnh, không mắc các bệnh truyền nhiễm, phải có giấy chứng nhận sức khoẻ của cơ quan y tế và định kỳ ktra sức khỏe

- Khi làm việc, người lao động phải có đầy đủ trang bị bảo hộ lao động (găng tay, mũ, khẩu trang, ủng, tạp

dề, quân áo bảo hộ )

2 Các hình thức của XNTS?

- Căn cứ vào số lượng gsúc giết mổ/ngày, quy mô và cách chế biến, có 2 loại là:

 Lò mổ gsúc

 Xí nghiệp liên hợp thịt (XNLHT)

Mặt bằng đều chia 4 khu:

1 Khu chăn nuôi

2 Khu cách ly và giết gsúc bệnh

3 Khu sản xuất

4 Khu hành chính

 Xí nghiệp liên hợp thịt

Căn cứ vào SP xuất ra chia 2 loại:

• Loại 1: XNLHT mà SP là thành phẩm: thịt, ptạng và phụ phẩm được chế biến thành các SP cuối cùng (đồ hộp, giăm bông, lạp xường, đồ gia dụng, đồ mỹ nghệ…)

• Loại 2: XNLHT mà SP là bán thành phẩm: thịt và ptạng ở dạng tươi hay đông lạnh, phụ phẩm được sơ chế khử trùng và đưa sang cơ sở chế biến khác

- Xí nghiệp liên hợp thịt gồm 4 khu

a Khu chăn nuôi:

 Bố trí ở cổng sau, gần nơi nhập gsúc

 Có chuồng riêng cho từng loại gsúc Nếu là 1 tầng thì các chuồng cách nhau 10-20m

 = 1/3 tổng diện tích, đủ để nhốt số gsúc cho 3 ngày giết mổ Diện tích có thể nhỏ hơn nếu có hệ thống trang trại vệ tinh gần lò mổ

Có 3 loại chuồng:

 chuồng nhốt tạm để kiểm dịch;

 chuồng nghỉ ngơi: được thiết kế như chuồng bình thường, có đầy đủ máng ăn máng uống,

gsúc được nuôi dưỡng như khi vỗ béo

 chuồng đợi giết: gsúc chỉ được uống nước, 0 được ăn

c Khu cách ly và giết gsúc bệnh:

 Bố trí ở cuối hướng gió chính, cách cáckhu khác 30-50 m, bao gồm:

• chuồng nhốt cách ly

• nơi mổ xét nghiệm gsúc bệnh

• nơi xử lý gsúc bệnh gồm: lò thiêu xác, chảo luộc, nồi hấp

• bể chứa nước thải: được xử lý cẩn thận trước khi đổ vào cống chung

 Ngăn cách với các khu khác, người làm việc ở đây 0 được phép đi lại sang các khu khác

- Phải được xử lý triệt để trước khi đổ ra ngoài nhằm đảm bảo VSMT & AT dịch bệnh

- Có thể xử lý nước thải bằng 1 trong các biện pháp vật lý, hóa học hoặc sinh học

- Dùng bể có vách ngăn lửng giữ lại mỡ và phủ tạng nổi

- Dùng phèn chua [Al2(SO4)3.18H2O] làmsa lắng phần lơ lửng, phần nước trong được xử lý hóa chất (H2SO4) 3-4h trước khi đổ ra ngoài

- Phần váng nổi và cặn lắng đem ủ phân

- Cánh đồng tưới :

 xung quanh nơi giết mổ trồng các loại cây nông nghiệp Nước thải chảy ra thấm xuống đất Hệ VSV trong đất phân hủy chất hữu cơ phức tạp thành đơn giản hòa tan dễ hấp thu, đẩy nhanh qtrình phân hủy Rễ cây vchuyển ô-xi từ mặt đất xuống tầng sâu hơn để ô-xi hóa các chất hữu cơ ở bên dưới Sức chứa phụ thuộc độ xốp của đất, chế độ canh tác, phân bón, lượng mưa, nhu cầu tưới nước của mỗi loại cây trồng…

Hồ sinh học

- Sự phân giải chất hữu cơ do quần thể động thực vật nước có trong hồ (cá, tôm, tảo, phù du, VSV…)

- VSV phân giải hợp chất hữu cơ trong nước thải tạo thành các chất đơn giản, tạo đkiện cho tảo và phù du ptriển

- Cá tôm, ăn mùn bã của các chất hữu cơ phân giải ra, trong qtrình bơi lội làm tăng tiếp xúc nước với ô-xi làm tăng qtrình phân hủy chất hữu cơ

Hồ sinh học: có 3 loại

- Hồ ổn định nước thải hiếu khí: hồ cạn có độ sâu 60-90 cm, đảm bảo đkiện thoáng khí từ mặtnước tớí đáy

hồ, tạo thuận lợi cho hđ của VSV hiếu khí

- Hồ ổn định nước thải yếm khí: hồ sâu đảm bảo cho hoạt động của hệ VSV trong hồ chủ yếu là yếm khí

- Hồ ổn định nước thải tùy nghi: hồ sử dụng cả nước thải hiếu khí và yếm khí

Ủ phân sinh học

- Sự phân giải hợp chất hữu cơ có trong nước/rác thải do VSV sẵn có trong phân, đất

- Phân (rác thải) + vôi bột + lá xanh, ủ trong hầm có nắp kín hoặc hố được trát bùn kín, đảm bảo độ ẩm không quá 70%

- Qtrình phân giải hiếu khí có kiểm soát sẽ sinhnhiệt 50-70oC, diệt đa số VSV gây bệnh, trứng và ấu trùng của KST, làm phân hoai mục cây trồng dễ hấp thu

15

- Yêu cầu nđộ trong hố ủ phải đạt tối thiểu 65oC sau 3 tuần ủ; phân rác phải được ủ ít nhất 3 tháng trước khi bón ruộng

Chương 4 Kiểm tra và Chăm sóc động vật trước khi giết mổ

1 Mục đích của việc kiểm tra và chăm sóc động vật trước khi giết mổ?

- Kịp thời phát hiện dịch bệnh; phân loại ĐV, xử lý đúng tránh lây lan;

- Phát hiện vùng có dịch ngăn chặn kịp thời;

- Nắm tình hình chăn nuôi ở địa phương, ngăn chặn “lạm sát”;

- Chẩn đoán chính xác tạo thuận lợi việc ktra sau giết mổ;

- Chăm sóc tốt, hạn chế sụt cân, nâng cao CLSP

2 Kiểm tra động vật chuyển đến?

a Chuẩn bị

• Địa điểm đỗ gần chuồng nhốt, có bệ lên xuống cho gsúc

• Chuồng nhốt tạm: dựng bằng tre nứa, có mái che, mỗi chuồng đủ nhốt số ĐV trên 1 ô tô/toaxe (100-300 lợn, 20-30 trâu bò)

• Chuồng cố định: bằng xi măng, cao 1,2-1,5 m, có mái che, dốc dễ thoát nước, mỗi chuồng đủ nhốt số ĐV trên 1 ô tô/toa xe

b Kiểm tra

 Giấy chứng nhận KD của nơi có ĐV

 Số lượng ĐV trên thực tế so với giấy tờ

 Nếu 1/3 bị chết, số còn lại phải cách ly xử lý

 Nghe báo cáo tình hình dịch bệnh ĐV trong quá trình VC

 Sức khỏe ĐV (thân nhiệt, hình dáng…), phân đàn và đưa vào chuồng nghỉ ngơi

4 Kiểm tra động vật trước giết mổ?

 Trước khi sang chuồng đợi giết, ktra:

 trâu bò: thai, tuổi, nhiệt độ, hô hấp, đi dứng

 lợn: nhiệt độ, hô hấp, hình dáng

 Nếu nghi ngờ phải cách ly, ktra lại 2 lần/24h, nếu bình thường mới được giết mổ

 Nếu nghi bệnh TN phải cách ly, xử lý, tiêu độc riêng,tiêm phòng theo quy định của pháp luật

 Ktra lại nếu chưa giết mổ sau khi kiểm tra 24h

 Tại chuồng đợi giết con vật chỉ được uống nước, 0 được ăn 12h với lợn, 18h với gia cầm, và 24h với trâu bò dê cừu; trước khi mổ 2-3h ngừng uống nước

 Nhịn ăn nhằm: tiết kiệm TĂ, rửa sạch đường tiêu hóa, tiết ra hết, thao tác nhanh

16

 Nhịn uống nhằm: thuận lợi cho việc giết mổ, nước trong dạ dày không bục ra, đảm bảo chất lượng SP

 Trước giết mổ: ktra nhiệt độ lần cuối, tắm rửa sạch sẽ

5 Biện pháp xử lý đv sau khi khám sống?

a Được phép giết thịt

- ĐV khỏe mạnh, t0, hình dáng bình thường, 0 có bệnh tật và đủ tchuẩn Con vật được đánh dấu (đã ktra và đủ tiêuchuẩn giết thịt) và dồn vào chuồng

b Không được phép giết thịt

- Mắc/nghi mắc/nhiễm/nghi nhiễm bệnh thuộc danh mục bệnh cấm giết mổ theo quy định (dại, nhiệt thán, ung khí thán, tỵ thư, thủy thũng ác tính, bò điên, cúm gcầm…)

- Mới tiêm vắc-xin chưa đủ 15 ngày, hoặc có p/ư sau khi tiêm;

- Đã sử dụng thuốc nhưng chưa đủ thời gian ngừng thuốc cần thiết theo hướng dẫn của nhà sản xuất

c Giết mổ ở khu vực riêng

- Bệnh lao, sẩy thai truyền nhiễm, viêm vú, viêm khớp, vết thương ngoại khoa, bệnh đường

ruột…Khi giết mổ cần có biện pháp bảo hộ cho công nhân

- Các trường hợp động vật bị thương, yếu mệt do quá trình vận chuyển nhưng không có triệu

chứng lâm sàng của bệnh truyền nhiễm

f Buộc phải tiêu hủy

- Động vật bị mắc các bệnh truyền nhiễm trong Danh mục cấm giết mổ như nhiệt thán, dại, cúm gia cầm,… hoặc ngộ độc các hóa chất độc hại có thể gây nguy hại cho người

Chương 5 Quá trình giết mổ và Kiểm tra sau giết mổ

Phần A Quá trình giết mổ

1 Quá trình giết mổ

a Chuẩn bị gia súc

- Sau khi ktra lần cuối, gsúc được tắm rửa sạch sẽ:

• Lợn: dồn vào chuồng chật có vòi phun tự động;

• Trâu, bò cho lội qua bể nước

 rửa sạch bụi bẩn, mạch quản ngoại vi co lại giúp tiết ra hoàn toàn

b Chọc tiết

• Ở các nước kém ptriển;

• Các nước theo đạo Hồi hay Do Thái(ĐV chỉ

được giết bằng chọc tiết)

 An toàn cho CN giết mổ, tiết ra hết, đảm bảo CL thịt, và đảm bảo vấn đề phúc lợi động vật (animal welfare)

17

• Nhược điểm: con vật sợ hãi giãy giụa, gây

nguy hiểm cho CN giết mổ, tiết ra 0 hoàntoàn

gây tụ máu ả/hưởng đến CL thịt và 0 đảm bảo

vấn đề quyền lợi động vật (animal welfare)

 Có nhiều biện pháp gây mê ĐV: dung búa, súng, CO2, điện…

• Dùng búa nặng 2,5kg đập vào…

– Lợn: giữa xương chẩm và đốt Atlas (huyệt Phong môn)

– Trâu, bò: giao điểm 2 đường chéo sừng nọ mắt kia (huyệt Thông thiên)

gây mê 2-5 phút

• Yêu cầu: lực đủ mạnh, đánh chính xác

• Nhược điểm: nếu đập không chính xác dễ gây nội xuất huyết não, gsúc đau đớn giãy giụa gây nguy hiểm

• Dùng máy bắn: như khẩu súng lục, bắn đạn kloại (hoặc chốt kloại được giữ lại) vào trán xuyên qua da, qua xương trán vào đến màng cứng của vỏ não

Hình thức này khá phổ biến, nhất là với đại gsúc

• Dùng CO2:

– DồnĐV vào phòng chật có nồng độ CO2≥85% /45’’ gây mê vài phút tùy theo loài và thể trạng con vật – Áp dụng rộng rãi trong các lò mổ, nhất là với lợn (Không khí: 79,02% N2, 20,96% O2, 0,02% CO2;Hơi thở ra: 79,50%N2, 16,40% O2, 4,10% CO2)

• Dùng điện:

– Có tác dụng tăng co bóp cơ tim, tăng trương lực mạch quản giúp tiết ra hoàn toàn

– Trong máu của gsúc gây mê bằng điện có những thành phần đặc biệt làm nguyên liệu tốt để chế 1 số chế phẩm sinh học

• Có nhiều cách gây mê bằng điện, phần lớn là thủ công, số ít là tự động

• Có thể dùng điện thế thấp(<150V) hoặc điện thế cao(>150V), có thể chỉ gây mê vùng đầu hoặc kết hợp đầu – lưng/chân hoặc đầu- ức

• Gây mê bằng điện thế cao thường cho hiệu quả tốt hơn: thời gian thực hiện ngắn, tỷ lệ gây mê cao và thời gian kéo dài, do đó đảm bảo được việc đối xử nhân đạo động vật

• Ngày nay yêu cầu gây mê bằng điện cho gia súc nói chung là điện thế ≥200V và thời gian ≥3 giây

• Hiệu quả gây mê không phụ thuộc vào từng yếu tố riêng lẻ là thời gian, hiệu điện thế và cường độ dòng

điện mà phụ thuộc đồng thời cả 3 yếu tố, tức là phụ thuộc vào tổng năng lượng điện cung cấp:

watt-giây (ws) = điện thế (V) x cường độ(A) x thời gian (s)

• Tùy loại gia súc, lứa tuổi, thể trạng, vị trí gây mê và điều kiện trang bị của cơ sở mà áp dụng mức độ thích hợp nhằm đảm bảo hiệu quả gây mê, an toàn lao động và chất lượng SP Thí dụ, nếu chỉ gây mê vùng đầu bằng điện thế cao thì dùng dòng:

– 1,3A cho cừu, 0,65A cho cừu non,

Đảm bảo điện thế, cường độ và tgian, tránh gsúc chết do điện giật;

Có đầy đủ trang bị bảo hộ cho công nhân;

Gây mê bằng điện tự động có thể dùng dòng điện cao tần có hiệu điện thế cao;

Thao tác bằng tay chỉ dùng hiệu điện thế thấp;

Dùng kẹp đầu với 2 điện cực 2 bên thái dương chỉ áp dụng cho lợn và dê cừu, KHÔNG áp dụng cho đại

Sau gây mê, chọc tiết càng nhanh càng tốt

Yêu cầu: cắt đứt hết đ/mạch cổ (đ/m cảnh), t/mạch cổ, vết cắt càng nhỏ càng tốt, 0 chọc sâu vào lồng ngực,

0 chọc vào tim, 0 cắt đứt khí quản, thực quản

Klượng tiết thu được ~40-60% tổng lượng máu của cơ thể: lợn 3,5% P cơ thể, trâu bò 4,2% P cơ thể (lượng máu tương ứng là 9,5 và 9,8%)

Nước nóng quá đông vón Pr ở lỗ chân lông, khó cạo lông, để lại vết đen trên da;

Nước 0 đủ nóng Pr chưa tách khỏi biểu bì, lông không bong ra được

b Với trâu, bò, dê, cừu:

- Rạch thẳng theo đường trắng, kéo đến 4 chân và lột da, yêu cầu giống với lợn

- Ngan, vịt: nước 80oC

- Mổ đại trà: để làm sạch lông tơ (sau khi vặt hết lông chính), nhúng con vật vào hỗn hợp Colophan nóng (nhựa thông + mỡ lợn), vớt ra để khô, bóc lớp màng cứng (lớp màng bóc ra có thể tái sử dụng) Rửa sạch, moi diều, mổ bụng moi hết ptạng ra

19

2 Yêu cầu vệ sinh trong quá trình giết mổ?

Khu vực giết mổ • Quét dọn dội rửa hàng ngày, định kỳ tiêu độc bằng hóa chất tốt;

• Dụng cụ kloại 2 lần/tuần rửa bằng nước sôi, tiêu độc bằng xút 5% tráng bằng nước sạch;

• Cửa ra vào có hố tiêu độc có hóa chất tốt;

• 0 giết mổ gsúc khỏe và gsúc bệnh cùng lúc

• Giết mổ xong, các phế phụ phẩm phải chuyển ngay đến khu vực riêng

Với thịt và phủ tạng Thân thịt rửa sạch, treo lên mỗi con một móc, 0 xếp chồng chất;

Thân thịt nghi bệnh TN phải treo riêng;

Thịt và ptạng xử lý không vứt bừa bãi trên mặt nền

Với con người • Đầy đủ trang bị dụng cụ, định kỳ ktra sức khỏe;

• Khi làm việc: 0 hút thuốc, 0 nói chuyện riêng, 0 đi lại sang khu vực 0 đúng phận sự;

• 0 cho người lạ vào khu vực sx, trường hợp tham quan, thực tập, n/cứu… phải được

sự đồng ý và chỉ dẫn của BSTY phụ trách

Phần B Kiểm tra gia súc sau khi giết mổ

3 Yêu cầu vệ sinh của công tác kiểm tra gia súc sau khi giết mổ?

a Mục đích

o Ngăn chặn bán ra thị trường thịt và ptạng của gsúc bệnh, SP kém chất lượng đảm bảo an toàn sức khỏe người tiêu dùng và an toàn dịch bệnh cho đàn gsúc

b Yêu cầu trong công tác kiểm tra

- Mổ xong ktra ngay tránh biến đổi màu sắc ả/hưởng độ chính xác khi ktra;

- Khi có bệnh tích khả nghi phải để sang khu vực riêng đợi ktra lần cuối mới xử lý;

- Đảm bảo ánh sáng khi khám thịt, có thể dùng điện hoặc đèn măng sông, 0 dùng nguồn sáng hay nguyên liệu thắp sang ả/hưởng màu sắc, mùi vị của SP (dầu dừa, dầu lạc, đất đèn…);

- BSTY khám thịt có đầy đủ trang bị, dụng cụ, khám đúng trình tự, tránh nhầm lẫn, tránh bỏ sót;

- Khám thịt đảm bảo mỹ quan: cắt chính xác ở vị trí nhất định và cắt dọc cơ để hạn chế sự tiếp xúc của thịt với mtrường

4 Ý nghĩa của việc kiểm tra HLB, một số HLB chính ở gia súc cần chú ý khi khám thịt và những biến đổi thường gặp ở HLB khi khám thịt?

1 Ý nghĩa việc kiểm tra hạch LB:

Hệ LB chạy // hệ tuần hoàn, chuyên chở dịch LB đi khắp cơ thể

Trong HLB có hệ thống võng mạc nội mô sản sinh LB cầu có t/dụng diệt khuẩn

Mọi vật lạ xâm nhập vào cơ thể đều chịu sự ksoát của HLB ví HLB như “tiền đồn” bảo vệ cơ thể Khi mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể HLB là nơi có biểu hiện bệnh lý sớm nhất và rõ rệt nhất

2 Biến đổi thường gặp ở HLB

HLB phân bố ở vị trí nhất định, phụ trách từng vùng hay cơ quan HLB tùy loài có số lượng, hình dáng, kích thước, màu sắc khác nhau

• Lợn: 190 hạch, tròn / bầu dục, màu ngà vàng hay trắng gần giống mỡ

• Trâu: 230 hạch; Bò: 300 hạch; Dê, cừu: 115-130 hạch - hạch hình bầu dục dài hay tròn, màu trắnghay vàng ám

• Ngựa: 800 hạch, tập trung thành từng đám, cómàu trắng xám

20

+ HLB sung huyết: Gặp thời kỳ đầu chứng viêm, hạch sưng to hơn bình thường, mặt cắt nâu láng, có nước đỏ chảy ra

+ HLB thủy thũng: sưng to gấp 3-4 lần bình thường, mặt cắt vồng lên có nước trắng chảy ra

+ HLB thấm dịch: sưng to, sờ mềm, mặt cắt xám có nước đục chảy ra

+ HLB bã đậu: sưng to, sờ cứng, mặt cắt có lổn nhổn bã đậu, xquanh có mô l.kết rắn lại

+ HLB tăng sinh: sưng to, cứng, mặt cắt có nước chảy ra, xung quanh có sợi l.kết ptriển dính với tổ chức

3 Các HLB thường ktra:

a Phần đầu:

• Hạch dưới hàm (Lymphonodi mandibulares; submaxillary lymph nodes): tròn hay ô van, dài 4,5cm, nằm ở cạnh sau mặt trong của nhánh thẳng đứng xương hàm dưới, cạnh tuyến nước bọt, phụ trách da và các cơ quan vùng đầu trước (cơ, niêm mạc mũi, màng ngăn mũi, xương hàm trên, xương hàm dưới… Ở lợn, hạch chia 2 phần: phần chính và phần phụ

2-• Hạch mang tai (Lymphonodi parotidei; Parotid lymph nodes):

• Hạch sau hầu (Lymphonodi retropharingei; Retropharyngeal lymph nodes):

b Phần thân thịt:

• Hạch trước vai (Lymphonodi axillasis profrea; …): Dài 6-12cm, nằm ở vùng xương sườn 3, giữa khớp bả vai và lồng ngực, cắt rời bả vai sẽ thấy; phụ trách cơ, xương, khớp chi trước, cơ vùng đầu, da

từ xương sườn 1 đến 8, khớp vai…

• Hạch trước ngực (Lymphonodi cervicales profundi caudales; Pre-pectoral lymph nodes):

• Hạch khoeo(Lymphonodi popliteae; Popliteal lymph nodes): Nằm sâu trong rãnh giữa cơ nhị đầu và

cơ bán cân; phụ trách cơ xương chi sau, dây chằng, gân, da từ khoeo đến móng

• Hạch bẹn nông (Lymphonodi inguinales superficiales; Superficial inguinal/Supramammary lymph nodes): Ở con cái nằm sau đôi vú cuối cùng, cạnh đường trắng; Ở con đực nằm cạnh đường cong chữ S của dương vật; phụ trách cquan sdục, vú và vùng dưới thành bụng

• Hạch bẹn sâu (hạch trước háng ở trâu bò) (Lymphonodi inguinales profunda; …): Nằm cạnh lối vào xoang chậu, cạnh ống đùi, phụ trách phần cơ da ở chi sau

• Hạch chậu ngoài/trong (Lymphonodi iliaci; external/internal iliac lymph nodes):

• Hạch thận (Lymphonodi renales; Renal lymph nodes):

• Khi ktra hạch cần đánh giá màu sắc, kích thước, trạng thái bên ngoài, sau đó màu sắc trạng thái mặt cắt

• Tùy theo hạch mà yêu cầu ktra bằng quan sát, sờ nắn và cắt

5 Trình tự ktra gsúc sau giết mổ?

a Phần đầu: (bảng 1A)

• Lợn: nhìn bao quát xoang miệng/mũi, ktra hạch dưới hàm, gốc lưỡi, cơ nhai

21

• Trâu, bò: nhìn bao quát xoang miệng/mũi, ktra hạch dưới hàm, hạch mang tai, hạch sau hầu, lưỡi, cơ nhai

• Ngựa: ktra giống trâu bò

• Dê, cừu: chỉ nhìn bao quát mặt ngoài

2 Phần phủ tạng

- Nguyên tắc: từ trước ra sau, từ ngoài vào trong, đúng trình tự tránh nhầm lẫn, tránh bỏ sót

- Ktra các HLB nhánh phế quản trái/phải, hạch trung thất, hạch gan và hạch màng treo ruột khi ktra từng ptạng tương ứng

- Tùy từng cquan ptạng và loài gsúc mà yêu cầu ktra bằng quan sát, sờ nắn hay cắt

 Mục đích: phát hiện biến đổi bệnh lý, gồm cả sự có mặt của KST (giun phổi, gạo, sán lá gan, giun thận…), ở mỗi bộ phận

1) Phổi: quan sát, sờ nắn phổi Với trâu bò ngựa cần mở dọc thanh quản, khí quản và phế quản chính để ktra Cắt ngang thùy hoành ktra mặt cắt Quan sát và rạch hạch trung thất và hạch phế quản trái và phải

2) Tim: rạch màng bao tim để quan sát tim; bổ tim và rạch sâu nhiều đường để kiểm tra cơ tim (tìm gạo) và nội tâm mạc, chân cầu, van tim

3) Gan: quan sát và sờ nắn toàn bộ bề mặt gan cả 2 phía Quan sát túi mật Với trâu bò trên 6 tuần tuổi phải rạch gan và ống dẫn mật lớn tìm sán lá gan Với dê, cừu, lợn và đv hoang dã phải rạch sâu vào tổ chức gan để ktra KST Quan sát và rạch HLB gan

• Ngựa: Ktra giống như trâu bò

• Dê, cừu: Ktra giống như trâu bò nhưng ktra hạch khoeo thay cho hạch thận

4 Kiểm tra sau giết mổ với gia cầm

• Thân thịt còn phủ tạng gắn liền được treolên đảm bảo bộc lộ các cơ quan nội tạng để ktra

• Phần thân thịt: quan sát bên ngoài và bên trong để phát hiện những dấu hiệu bất thường về màu sắc, hình dạng, trạng thái, độ sạch và mùi; phát hiện những biến đổi bệnh lý ở các xoang và túi khí

• Phần phủ tạng: quan sát để phát hiện những dấu hiệu bất thường về màu sắc, hình thái, kích thước của các cơ quan theo thứ tự: phổi – tim – gan - thận –lách – đường tiêu hóa - buồng trứng

Trường hợp cần thiết thì rạch để kiểm tra tổ chức bên trong các cơ quan và niêm mạc (đường tiêu hóa)

- Ghi chép kquả giúp việc n/cứu tổng kết tình hình dịch bệnh của địa phương, việc quản lý ổ dịch, xdựng bản đồ dịch tễ học

- Việc ghi chép tốt nhất phải được thực hiện đầy đủ suốt quá trình “từ trang trại đến bàn ăn” để thuận tiện cho việc truy xuất nguồn gốc khi cần thiết

b Đóng dấu:

- Tùy theo kquả ktra mà đóng dấu khác nhau theo quy định của Cục Thú y

- Sản phẩm bán ra thị trường: Đóng dấu vào 2 vai, 2 mông và 2 bên lưng hoặc lăn dấu từ vùng

cổ đến vùng mông

- Sản phẩm chuyển sang cơ sở chế biến: đóng 1 dấu vào bên mông của thân thịt hoặc mảnh thân thịt, đóng 1 dấu/miếng thịt

- Mực dấu: chuyêndụng, được phép dùng trong thực phẩm(0 nhòe, 0 bị rửa trôi, 0 độc…)

Chương 6 Kiểm tra và sử lý thân thịt, phủ tạng động vật không

đảm bảo tiêu chuẩn VSTY

1 Bệnh nhiệt thán

a Khái quát

- Là bệnh truyền nhiễm cấp tính, rất nguy hiểm chung cho nhiều loài gia súc và con người

- Bệnh bảng B của tổ chức thú y thế giới – OIE

- Danh mục bệnh nguy hiểm của động vật, bệnh tiêm phòng bắt buộc và bệnh phải công bố dịch của Cục Thú Y

- Do trực khuẩn Bacillus anthracis gây nên

- Giai đoạn nung bệnh biểu hiện bên ngoài của con vật bình thường  rất khó phát hiện

- Gsúc chết có biểu hiện điển hình dễ phát hiện, nhưng ở thể cục bộ bệnh khó phát hiện

b Kiểm tra

- Thể quá cấp tính: con vật chết rất nhanh, biểu

hiện lâm sàng không điển hình

- Thể cấp tính: khi bệnh có biểu hiện nghiêm

trọng (trước khi chết 16-18h) gia súc có biểu

hiện rất rõ: sốt cao, mệt mỏi, ủ rũ  việc khám gia

(nhất thiết phải ktra VK học) Trâu, bò:

– Hạch LB thủy thũng sưng to, mặt cắt hay đỏ xám,

có vệt tụ huyết đen hướng từ ngoài vào trong, xung quanh hạch thủy thũng, làm tiêu bản ktra sẽ

23

súc ngay trước khi giết mổ là rất quan trọng

- Ở thể mạn tính (ở lợn, ngựa), có thể thấy các

biểu hiện lâm sàng như sưng phù nề vùng họng và

cổ, con vật khó nuốt, khó thở, con vật có thể chết do

tắc thở hoặc nhiễm độc máu

thấy VK

– TCLK thấm máu vàtương dịch; chảy máu ở các lỗ

tự nhiên, máu đen đặc khó đông

– Lách sưng to, màu đen, nhũn như bùn

Lợn: Bệnh thường phát sinh cục bộ (thể hầu, thể ruột), rất ít thấy toàn thân

– Thể hầu: Vùng hầu thủy thũng, hạch LB dưới

hàm sưng to 4-5 lần, mặt cắt đỏ sẫm có khi hoại tử, xung quanh có dịch đỏ hay vàng, làm tiêu bản ktra

có thể thấy VK Bệnh mạn tính hạch LB vùng đầu

có ổ hoại tử nâu, vàng,đỏ

- Thể ruột: Btích ở ruột rất rõ, thành ruột sưng dày,

tĩnh mạch màng treo nổi rõ, niêm mạc xuất huyết,

tụ huyết, có điểm/đám hoại tử lở loét, niêm mạc

có dịch nhầy vàng, có khi cả đoạn ruột tụ huyết

đỏ sẫm Khi ruột có btích khả nghi phải ktra toàn

- Việc xử lý phải tiến hành trong vòng 6 giờ

- Kiểm tra kỹ lưỡng và theo dõi chặt chẽ toàn đàn gia súc

- Thông báo cho toàn bộ lò mổ biết để cùng thực hiện các biện pháp khắc phục, tạm đình chỉ mọi hoạt động sản xuất, mọi người trong lò mổ không được ra ngoài, tiêu độc triệt để quần áo, dụng cụ, sàn nhà nền chuồng…tiêu độc xong mới giết mổ tiếp

- Có thể tiêu độc bằng xút nóng 5% hoặc formol 10% Dụng cụ rẻ tiền mau hỏng có thể đốt

2 Bệnh Lao – Tuberculosis

a Khái quát

- Là bệnh truyền nhiễm mạn tính có thể truyền lây giữa người, gia súc và gia cầm, do trực khuẩn thuộc giống Mycobacterium gây nên, trong đó M tuberculosis gây bệnh lao người, M bovis gây bệnh lao bò và M avium gây bệnh lao gia cầm

- Cả 3 loại VK lao này đều có thể gây bệnh cho nhiều loài khác nhau mà không chỉ đơn thuần là loài như thể hiện trong tên của chúng Lao bò là bệnh chung giữa người và ĐV rất quan trọng, có ý nghĩa lớn trong chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng